มหาภารตะ · อัธยายะ 1.109

हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย

อ่านพร้อมความหมาย

1.109.1

हते चित्राङ्गदे भीष्मो बाले भ्रातरि कौरव ।
पालयामास तद्राज्यं सत्यवत्या मते स्थितः ॥ १.१०९.१ ॥

ตรัส โอ้ชาวเการพ เมื่อจิตราङ्गทะถูกสังหาร และน้องชายยังเป็นเด็กอยู่ ภีษมะซึ่งยึดมั่นตามคำแนะนำของสัตยวดี ได้ปกครองราชอาณาจักรนั้น

1.109.2

तथा विचित्रवीर्यं तु वर्तमानं सुखेऽतुले ।
संप्राप्तयौवनं दृष्ट्वा भ्रातरं धीमतां वरः।
भीष्मो विचित्रवीर्यस्य विवाहायाकरोन्मतिम् ॥ १.१०९.२ ॥

ภีษมะ ผู้ประเสริฐที่สุดในหมู่ปราชญ์ เห็นน้องชายวิจิตรวีรยะดำรงอยู่ในความสุขที่หาที่เปรียบมิได้และเติบโตเข้าสู่วัยหนุ่ม จึงตั้งใจจัดการอภิเษกสมรสให้วิจิตรวีรยะ

1.109.3

अथ काशिपतेर्भीष्मः कन्यास्तिस्रोऽप्सरोपमाः ।
शुश्राव सहिता राजन्वृण्वाना वै स्वयंवरम् ॥ १.१०९.३ ॥

ครั้นนั้น โอ้พระราชา ภีษมะได้ยินว่าธิดาทั้งสามของกษัตริย์แห่งกาศี ผู้งามดุจอัปสร กำลังจัดพิธีสยัมวรร่วมกัน

1.109.4

ततः स रथिनां श्रेष्ठो रथेनैकेन शत्रुजित् ।
जगामानुमते मातुः पुरीं वाराणसीं प्रभुः ॥ १.१०९.४ ॥

ครั้นนั้น ภีษมะผู้เป็นเลิศในหมู่นักรบรถ ผู้พิชิตศัตรู ผู้ยิ่งใหญ่ ได้เสด็จไปยังนครพาราณสีเพียงลำพังบนรถศึกคันเดียว ด้วยความยินยอมของมารดา

1.109.5

तत्र राज्ञः समुदितान्सर्वतः समुपागतान् ।
ददर्श कन्यास्ताश्वै भीष्मः शान्तनुनन्दनः ॥ १.१०९.५ ॥

ที่นั่น ภีษมะ โอรสของศานตนุ ได้เห็นบรรดากษัตริย์ที่มาชุมนุมจากทุกทิศ และเห็นบรรดาหญิงสาวเหล่านั้นด้วย

1.109.6

तासां कामेन संमत्ताः सहिताः काशिकोसलाः ।
वङ्गाः पुण्ड्राः कलिङ्गाश्च ते जग्मुस्तां पुरीं प्रति ॥ १.१०९.६ ॥

เหล่ากาศี โกศล วังคะ ปุณฑระ และกลิงคะ ซึ่งมัวเมาด้วยความปรารถนาในหญิงเหล่านั้น พากันเดินทางไปยังนครนั้นด้วยกัน

1.109.7

कीर्त्यमानेषु राज्ञां तु तदा नामसु सर्वशः ।
एकाकिनं तदा भीष्मं वृद्धं शान्तनुनन्दनम् ॥ १.१०९.७ ॥

ขณะที่ชื่อของบรรดากษัตริย์ถูกประกาศขานทีละพระองค์ ภีษมะ โอรสของศานตนุผู้ชรา ก็ปรากฏกายขึ้นเพียงลำพัง

1.109.8

सोद्वेगा इव तं दृष्ट्वा कन्याः परमशोभनाः ।
अपाक्रामन्त ताः सर्वा वृद्ध इत्येव चिन्तया ॥ १.१०९.८ ॥

เมื่อเห็นเขา บรรดาหญิงสาวผู้งามยิ่งเหล่านั้นต่างตื่นกลัวราวกับหวั่นไหว พากันถอยห่างไป ทุกนางคิดว่า "เขาเป็นคนแก่"

1.109.9

वृद्धः परमधर्मात्मा वलीपलितधारणः ।
किकारणमिहायातो निर्लज्जो भरतर्षभः ॥ १.१०९.९ ॥

ชายชราผู้มีจิตใจประเสริฐยิ่งในธรรม มีรอยย่นและผมหงอก โอ้วีรบุรุษแห่งภรตะ มาที่นี่ด้วยเหตุใดกัน ไม่มีความละอายเลยหรือ

1.109.10

मिथ्याप्रतिज्ञो लोकेषु किं वदिष्यति भारत ।
ब्रह्मचारीति भीष्मो हि वृथैव प्रथितो भुवि ॥ १.१०९.१० ॥

ผู้ที่ผิดคำปฏิญาณจะกล่าวอะไรต่อหน้าชาวโลก โอ้ภารตะ เพราะภีษมะถูกเลื่องลือบนแผ่นดินว่าเป็นพรหมจารีเปล่าๆ เท่านั้น

1.109.11

इत्येवं प्रबुवन्तस्ते हसन्ति स्म नृपाधमाः ।
क्षत्रियाणां वचः श्रुत्वा भीष्मश्चुक्रोध भारत ॥ १.१०९.११ ॥

กษัตริย์ชั้นต่ำเหล่านั้นพูดกันเช่นนี้แล้วก็หัวเราะ โอ้ภารตะ ภีษมะได้ยินถ้อยคำของกษัตริย์เหล่านั้นก็โกรธเคือง

1.109.12

भीष्मस्तदा स्वयं कन्या वरयामास ताः प्रभुः ।
उवाच च महीपालान्राजञ्जलदनिःस्वनः ॥ १.१०९.१२ ॥

ครั้นนั้น ภีษมะผู้ทรงอำนาจได้เลือกหญิงสาวเหล่านั้นเป็นคู่ครองด้วยตนเอง แล้วกล่าวกับบรรดาพระมหากษัตริย์ด้วยเสียงดังดุจเมฆฝน โอ้พระราชา

1.109.13

रथमारोप्य ताः कन्या भीष्मः प्रहरतां वरः ।
आहूय दानं कन्यानां गुणवद्भ्यः स्मृतं बुधैः ॥ १.१०९.१३ ॥

ภีษมะผู้ประเสริฐที่สุดในหมู่นักรบ ให้หญิงสาวเหล่านั้นขึ้นรถ แล้วพาไปเสีย ปราชญ์ทั้งหลายกล่าวว่า การมอบธิดาควรมอบแก่บุรุษผู้มีคุณธรรมที่ถูกเชื้อเชิญมาแล้ว

1.109.14

अलङ्कृत्य यथाशक्ति प्रदाय च धनान्यपि ।
प्रयच्छन्त्यपरे कन्यां मिथुनेन गवामपि ॥ १.१०९.१४ ॥

บางพวกประดับธิดาตามกำลังของตน และให้ทรัพย์สมบัติด้วย แม้กระทั่งโคคู่หนึ่งก็มอบให้ แล้วจึงยกธิดาให้

1.109.15

वित्तेन कथितेनान्ये बलेनान्येऽनुमान्य च ।
प्रमत्तामुपयन्त्यन्ये स्वयमन्ये च विन्दते ॥ १.१०९.१५ ॥

บางพวกรับหญิงที่เมาสุราเป็นภรรยาด้วยทรัพย์ บางพวกด้วยค่าสินสอดที่ตกลงกัน บางพวกด้วยกำลัง บางพวกด้วยการได้รับความยินยอม และบางพวกก็เลือกเองได้ด้วยตนเอง

1.109.16

आर्षं विधिं पुरस्कृत्य दारान्विन्दन्ति चापरे ।
अष्टमं तमथो वित्त विवाहं कविभिर्वृतम् ॥ १.१०९.१६ ॥

บางพวกถือวิธีแบบฤๅษีเป็นสำคัญ แล้วได้ภรรยามา จงรู้ไว้ว่าการอภิเษกลำดับที่แปดนั้น เป็นการอภิเษกที่บรรดากวีเลือกไว้

1.109.17

स्वयंवरं तु राजन्याः प्रशंसन्त्युपयान्ति च ।
प्रमथ्य तु हृतामाहुर्ज्यायसीं धर्मवादिनः ॥ १.१०९.१७ ॥

กษัตริย์ทั้งหลายสรรเสริญพิธีสยัมวร และได้ภรรยาโดยวิธีนั้น ส่วนผู้กล่าวถึงธรรมเรียกหญิงที่ถูกแย่งชิงไปด้วยกำลังว่าเป็นผู้ประเสริฐที่สุด

1.109.18

ता इमाः पृथिवीपाला जिहीर्षामि बलादितः ।
ते यतध्वं परं शक्त्या विजयायेतराय वा ॥ १.१०९.१८ ॥

โอ้บรรดาผู้ปกครองแผ่นดิน ข้าพเจ้าปรารถนาจะพรากหญิงเหล่านี้ไปจากที่นี่ด้วยกำลัง พวกท่านจงพยายามเต็มกำลังเพื่อชัยชนะหรือเพื่อสิ่งตรงกันข้ามเถิด

1.109.19

स्थितोऽहं पृथिवीपाला युद्धाय कृतनिश्चयः ।
एवमुक्त्वा महीपालान्काशिराजं च वीर्यवान् ॥ १.१०९.१९ ॥

โอ้ผู้พิทักษ์แผ่นดิน ข้าพเจ้าตั้งมั่นอยู่แล้ว มุ่งมั่นแน่วแน่ที่จะทำสงคราม ผู้ทรงพลังนั้นตรัสเช่นนี้แก่บรรดากษัตริย์และกษัตริย์แห่งกาศี

1.109.20

सर्वाः कन्याः स कौरव्यो रथमारोप्य च स्वकम् ।
आमन्त्र्य च स तान्प्रायाच्छीघ्रं कन्याः प्रगृह्य ताः ॥ १.१०९.२० ॥

กุรุผู้นั้นได้ให้หญิงสาวทั้งหมดขึ้นบนรถของตน แล้วลาพวกนางและรีบออกเดินทางไป โดยพาหญิงสาวเหล่านั้นไปด้วย

1.109.21

ततस्ते पार्थिवाः सर्वे समुत्पेतुरमर्षिताः ।
संस्पृशन्तः स्वकान्बाहून्दशन्तो दशनच्छदान् ॥ १.१०९.२१ ॥

จากนั้นบรรดากษัตริย์ทั้งปวงก็โกรธจัดลุกขึ้น ลูบแขนของตนพลางกัดริมฝีปากด้วยฟัน

1.109.22

तेषामाभरणान्याशु त्वरितानां विमुञ्चताम् ।
आमुञ्चतां च वर्माणि संभ्रमः सुमहानभूत् ॥ १.१०९.२२ ॥

ขณะที่พวกเขารีบถอดเครื่องประดับออกและสวมเกราะเข้าไป ความปั่นป่วนอันใหญ่หลวงก็บังเกิดขึ้น

1.109.23

ताराणामिव संपातो बभूव जनमेजय ।
भूषणानां च सर्वेषां कवचानां च सर्वशः ॥ १.१०९.२३ ॥

ข้าแต่พระชนเมชัย เกิดการร่วงหล่นดุจดาวตกนับหมื่น คือเครื่องประดับทั้งปวงและเกราะทั้งปวงกระจายอยู่ทุกหนทุกแห่ง

1.109.24

सवर्मभिर्भूषणैश्च प्रकीर्यद्बिरितस्ततः ।
सक्रोधामर्षजिह्मभ्रूकषायीकृतलोचनाः ॥ १.१०९.२४ ॥

เกราะและเครื่องประดับกระจัดกระจายอยู่ที่นั่นที่นี่ ดวงตาของพวกเขาแดงก่ำด้วยความโกรธ ความไม่พอใจ และคิ้วที่ขมวดเข้าหากัน

1.109.25

सूतोपक्लृप्तान् रुचिरान्सदश्वैरुपकल्पितान् ।
रथानास्थाय ते वीराः सर्वप्रहरणान्विताः ॥ १.१०९.२५ ॥

พวกวีรบุรุษเหล่านั้นขึ้นนั่งบนรถศึกอันงดงามที่สารถีเตรียมไว้ ซึ่งเทียมด้วยม้าชั้นดี ทุกคนพร้อมด้วยอาวุธทุกชนิด

1.109.26

प्रयान्तमथ कौरव्यमनुसस्रुरुदायुधाः ।
ततः समभवद्युद्धं तेषां तस्य च भारत।
एकस्य च बहूनां च तुमुलं रोमहर्षणम् ॥ १.१०९.२६ ॥

ขณะที่กุรุวงศ์กำลังรุดไปข้างหน้า บรรดาผู้ยกอาวุธก็ไล่ตามไป ข้าแต่ภรตวงศ์ จากนั้นการรบอันอึกทึกและชูชันขนก็บังเกิดขึ้นระหว่างพวกเขากับท่าน ผู้เดียวต่อคนจำนวนมาก

1.109.27

ते त्विषून्दशसाहस्रांस्तस्मिन्युगपदाक्षिपन् ।
अप्राप्तांश्चैव तानाशु भीष्मः सर्वांस्तथाऽन्तरा ॥ १.१०९.२७ ॥

พวกเขายิงลูกศรใส่ท่านพร้อมกันนับหมื่น แต่ภีษมะตัดลูกศรทั้งหมดนั้นให้ขาดกลางอากาศอย่างรวดเร็ว ก่อนที่มันจะถึงตัวท่าน

1.109.28

अच्छिनच्छरवर्षेण महता लोमवाहिना ।
ततस्ते पार्थिवाः सर्वे सर्वतः परिवार्य तम् ॥ १.१०९.२८ ॥

ท่านตัดลูกศรเหล่านั้นด้วยห่าฝนลูกศรใหญ่ที่เรียวดุจขนเส้นเล็ก จากนั้นบรรดากษัตริย์ทั้งปวงก็ล้อมท่านไว้โดยรอบ

1.109.29

ववृषुः शरवर्षेण वर्षेणेवाद्रिमम्बुदाः ।
स तं बाणमयं वर्षं शरैरावार्य सर्वतः ॥ १.१०९.२९ ॥

ดุจเมฆที่หลั่งฝนลงบนภูเขา พวกเขาก็ระดมห่าฝนลูกศร ส่วนท่านปิดกั้นห่าฝนลูกศรนั้นไว้โดยรอบด้วยลูกศรของท่านเอง

1.109.30

ततः सर्वान्महीपालान्पर्यविध्यत्त्रिभिस्त्रिभिः ।
एकैकस्तु ततो भीष्मं राजन्विव्याध पञ्चभिः ॥ १.१०९.३० ॥

จากนั้นท่านก็แทงกษัตริย์ทั้งปวงแต่ละพระองค์ด้วยลูกศรพระองค์ละสามดอก ข้าแต่พระราชา จากนั้นแต่ละพระองค์ก็แทงภีษมะด้วยลูกศรห้าดอก

1.109.31

स च तान्प्रतिविव्याध द्वाभ्यां द्वाभ्यां पराक्रमन् ।
तद्युद्धमासीत्तुमुलं घोरं देवासुरोपमम् ॥ १.१०९.३१ ॥

ท่านแสดงความกล้าหาญของตน ยิงโต้ตอบแต่ละพระองค์ด้วยลูกศรพระองค์ละสองดอก การรบนั้นอึกทึกและน่าสะพรึงกลัว เหมือนการรบระหว่างเทวดากับอสูร

1.109.32

पश्यतां लोकवीराणां शरशक्तिसमाकुलम् ।
स धनूंषि ध्वजाग्राणि वर्माणि च शिरांसि ॥ १.१०९.३२ ॥

ขณะที่วีรบุรุษแห่งโลกมองดู การรบนั้นเต็มไปด้วยลูกศรและหอก ท่าน...คันธนู ยอดธง เกราะ และศีรษะ

1.109.33

चिच्छेद समरे भीष्मः शतशोथ सहस्रशः ।
तस्यातिपुरुषं कर्म लाघवं रथचारिणः ॥ १.१०९.३३ ॥

ภีษมะตัดฟันนับร้อยและนับพันในการรบ การกระทำของสารถีผู้นั้นเหนือมนุษย์ และความคล่องแคล่วของเขาน่าพิศวง

1.109.34

रक्षणं चात्मनः संख्ये शत्रवोऽप्यभ्यपूजयन् ।
अक्षतः क्षपयित्वान्यानसङ्ख्येयपराक्रमः ॥ १.१०९.३४ ॥

แม้แต่ศัตรูยังสรรเสริญวิธีที่เขาปกป้องตนเองในการรบ เขาทำลายผู้อื่นแล้วยืนอยู่ได้โดยไม่บาดเจ็บ เป็นวีรบุรุษผู้มีความกล้าหาญนับไม่ถ้วน

1.109.35

आनिनाय स काश्यस्य सुताः सागरगासुतः ।
तान्विनिर्जित्य तु रणे सर्वशस्त्रभृतां वरः ॥ १.१०९.३५ ॥

โอรสแห่งแม่น้ำคงคาได้พาธิดาทั้งหลายของกษัตริย์แห่งกาศีไป เมื่อเอาชนะพวกเขาในการรบแล้ว ท่านผู้เป็นเลิศกว่าบรรดาผู้ถืออาวุธ...

1.109.36

कन्याभिः सहितः प्रायाद्भारतो भारतान्प्रति ।
ततस्तं पृष्ठतो राजञ्शाल्वराजो महारथः ॥ १.१०९.३६ ॥

ภารตะผู้นั้นออกเดินทางพร้อมด้วยหญิงสาวทั้งหลายมุ่งหน้าสู่ชาวภารตะ จากนั้น ข้าแต่พระราชา พระราชาแห่งศาลวะผู้เป็นมหารถีได้ตามมาจากด้านหลังท่าน...

1.109.37

अभ्यगच्छदमेयात्मा भीष्मं शान्तनवं रणे ।
वारणं जघने भिन्दन्दन्ताभ्यामपरो यथा ॥ १.१०९.३७ ॥

ผู้มีจิตใจหาที่สุดมิได้ เข้าโจมตีภีษมะโอรสแห่งศานตนุในการรบ ดุจช้างอีกเชือกหนึ่งที่ใช้งาแทงเข้าสีข้างของช้างฝ่ายตรงข้าม

1.109.38

वासितामनुसंप्राप्तो यूथपो बलिनां वरः ।
स्त्रीकामस्तिष्ठतिष्ठेति भीष्ममाह स पार्थिवः ॥ १.१०९.३८ ॥

พระราชาพระองค์นั้น ผู้เป็นเลิศกว่าบรรดาผู้มีกำลัง ดุจจ่าฝูงช้างที่ตามกลิ่นของช้างตัวเมียมา จึงตรัสกับภีษมะว่า "หยุด หยุดก่อน เจ้าผู้รักหญิง!"

1.109.39

साल्वराजो महाबाहुरमर्षेण प्रचोदितः ।
ततः स पुरुषव्याघ्रो भीष्मः परबलार्दनः ॥ १.१०९.३९ ॥

พระราชาศาลวะผู้มีแขนอันทรงพลัง ถูกความโกรธผลักดัน จากนั้นภีษมะ วีรบุรุษดุจเสือในหมู่มนุษย์ ผู้บดขยี้กำลังของข้าศึก (เตรียมตอบโต้)

1.109.40

तद्वाक्याकुलितः क्रोधाद्विधूमोग्निरिव ज्वलन् ।
विततेषुधनुष्पाणिर्विकुञ्चितललाटभृत् ॥ १.१०९.४० ॥

ถูกถ้อยคำเหล่านั้นยั่วยุ ท่านลุกโพลงด้วยความโกรธดุจไฟที่ไม่มีควัน มีคันธนูและแล่งลูกศรกางอยู่ในมือ คิ้วขมวดมุ่น

1.109.41

क्षत्रधर्मं समास्थाय व्यपेतभयसंभ्रमः ।
निवर्तयामास रथं साल्वं प्रति महारथः ॥ १.१०९.४१ ॥

ผู้ยิ่งใหญ่ในรถศึกผู้นั้น ยึดถือธรรมของกษัตริย์ ปราศจากความกลัวและความหวั่นไหว จึงหันรถกลับไปยังศาลวะ

1.109.42

निवर्तमानं तं दृष्ट्वा राजानः सर्व एव ते ।
प्रेक्षकाः समपद्यन्त भीष्मसाल्वसमागमे ॥ १.१०९.४२ ॥

เมื่อเห็นท่านหันรถกลับ บรรดากษัตริย์ทั้งปวงก็กลายเป็นผู้ดูการประลองระหว่างภีษมะกับศาลวะ

1.109.43

तौ वृषाविव नर्दन्तौ बलिनौ वासितान्तरे ।
अन्योन्यमभिवर्तेतां बलविक्रमशालिनौ ॥ १.१०९.४३ ॥

ทั้งสองคนนั้นคำรามดุจวัวกระทิง ทรงพลังและกล้าหาญ ต่างพุ่งเข้าหากันในที่ว่างระหว่างฝูงวัวที่ตกลูก

1.109.44

ततो भीष्मं शान्तनवं शरैः शतसहस्रशः ।
साल्वराजो नरश्रेष्ठः समवाकिरदाशुगैः ॥ १.१०९.४४ ॥

ครั้งนั้น ศาลวราชผู้เป็นบุรุษอันประเสริฐ ได้ระดมธนูที่พุ่งไปเร็วนับแสนนับหมื่นใส่ภีษมะ บุตรแห่งศันตนุ

1.109.45

पूर्वमभ्यर्दितं दृष्ट्वा भीष्मं साल्वेन ते नृपाः ।
विस्मिताः समपद्यन्त साधुसाध्विति चाब्रुवन् ॥ १.१०९.४५ ॥

เมื่อกษัตริย์เหล่านั้นเห็นภีษมะถูกศาลวะรุกหนักมาก่อน ก็ประหลาดใจและกล่าวว่า "ดีแล้ว ดีแล้ว"

1.109.46

लाघवं तस्य ते दृष्ट्वा समरे सर्वपार्थिवाः ।
अपूजयन्त संहृष्टा वाग्भिः साल्वं नराधिपम् ॥ १.१०९.४६ ॥

เมื่อกษัตริย์ทั้งปวงเห็นความคล่องแคล่วของท่านในสงคราม ก็ปีติยินดียกย่องศาลวะ ผู้เป็นจอมคนด้วยถ้อยคำสรรเสริญ

1.109.47

क्षत्रियाणां ततो वाचः श्रुत्वा परपुञ्जयः ।
क्रुद्धः शान्तनवो भीष्मस्तिष्ठतिष्ठेत्यभाषत ॥ १.१०९.४७ ॥

ครั้งนั้น ภีษมะ บุตรแห่งศันตนุ ผู้พิชิตศัตรู ได้ยินถ้อยคำของเหล่านักรบเช่นนั้น ก็โกรธและกล่าวว่า "หยุดก่อน หยุดก่อน"

1.109.48

सारथिं चाब्रवीत्क्रुद्धो याहि यत्रैष पार्थिवः ।
यावदेनं निहन्म्यद्य भुजङ्गमिव पक्षिराट् ॥ १.१०९.४८ ॥

ท่านโกรธจึงกล่าวกับสารถีว่า "จงขับไปยังที่ที่กษัตริย์องค์นี้อยู่ เพื่อข้าจะได้สังหารเขาในวันนี้ ดุจพญาครุฑสังหารงู"

1.109.49

ततोऽस्त्रं वारुणं सम्यग्योजयामास कौरवः ।
तेनाश्वांश्चतुरोऽमृद्गात्साल्वराजस्य भूपते ॥ १.१०९.४९ ॥

ครั้งนั้น ท่านกุรุผู้นั้นได้ร่ายทิพยาวุธวารุณอย่างถูกต้อง แล้วด้วยอาวุธนั้นก็บดม้าทั้งสี่ของพระเจ้าศาลวะ ข้าแต่พระราชา

1.109.50

अस्त्रैरस्त्राणि संवार्य साल्वराजस्य कौरवः ।
भीष्मो नृपतिशार्दूल न्यवधीत्तस्य सारथिम् ॥ १.१०९.५० ॥

กุรุภีษมะ ป้องกันอาวุธด้วยอาวุธ แล้วสังหารสารถีของพระเจ้าศาลวะ ข้าแต่ราชสีห์แห่งกษัตริย์

1.109.51

अस्त्रेण चास्याथैन्द्रेण न्यवधीत्तुरगोत्तमान् ।
कन्याहेतोर्नरश्रेष्ठ भीष्मः शान्तनवस्तदा ॥ १.१०९.५१ ॥

และด้วยอาวุธไอนทระ ท่านได้สังหารม้าชั้นเลิศของศาลวะ เพราะเห็นแก่บรรดาหญิงสาว ข้าแต่บุรุษอันประเสริฐ ภีษมะ บุตรแห่งศันตนุ จึงได้กระทำเช่นนั้นในครานั้น

1.109.52

जित्वा विसर्जयामास जीवन्तं नृपसत्तमम् ।
ततः साल्वः स्वनगरं प्रययौ भरतर्षभ ॥ १.१०९.५२ ॥

เมื่อชนะแล้ว ท่านก็ปล่อยพระราชาผู้ประเสริฐที่ยังมีชีวิตอยู่ไป ข้าแต่วงศ์ภรต หลังจากนั้นศาลวะก็เสด็จกลับไปยังนครของตน

1.109.53

स्वराज्यमन्वशाच्चैव धर्मेण नृपतिस्तदा ।
राजानो ये च तत्रासन्स्वयंवरदिदृक्षवः ॥ १.१०९.५३ ॥

ครั้งนั้น พระราชาทรงปกครองแว่นแคว้นของตนด้วยธรรม และบรรดากษัตริย์ที่อยู่ที่นั่น ซึ่งปรารถนาจะชมพิธีสวยัมวร ก็เสด็จกลับไปยังดินแดนของตน

1.109.54

स्वान्येव तेऽपि राष्ट्राणि जग्मुः परपुरञ्जयाः ।
एवं विजित्य ताः कन्या भीष्मः प्रहरतां वरः ॥ १.१०९.५४ ॥

ผู้พิชิตนครของศัตรูเหล่านั้น ก็กลับไปยังแคว้นของตนเช่นกัน ดังนี้ ภีษมะ ผู้เลิศในหมู่นักรบ ได้พิชิตหญิงสาวเหล่านั้นแล้ว

1.109.55

प्रययौ हास्तिनपुरं यत्र राजा स कौरवः ।
विचित्रवीर्यो धर्मात्मा प्रशास्ति वसुधामिमाम् ॥ १.१०९.५५ ॥

ท่านเสด็จไปยังหัสตินาปุระ ที่ซึ่งพระราชากุรุ คือวิจิตรวีรยะผู้มีธรรม กำลังปกครองแผ่นดินนี้อยู่

1.109.56

यथा पितास्य कौरव्यः शान्तनुर्नृपसत्तमः ।
सोऽचिरेणैव कालेन अत्यक्रामन्नराधिप ॥ १.१०९.५६ ॥

ดุจดังบิดาของท่าน คือพระเจ้าศันตนุ ผู้ประเสริฐในหมู่กษัตริย์แห่งกุรุวงศ์ ที่ก็ได้ล่วงลับไปในเวลาไม่นาน ข้าแต่จอมคน

1.109.57

वनानि सरितश्चैव शैलांश्च विनिधान्द्रुमान् ।
अक्षतः क्षपयित्वाऽरीन्सङ्ख्येऽसङ्ख्येयविक्रमः ॥ १.१०९.५७ ॥

ท่านผู้มีความกล้าหาญหาที่สุดมิได้ ได้ทำลายศัตรูในการรบ ทั้งป่าไม้ แม่น้ำ ภูเขา และต้นไม้ ท่านผ่านไปได้โดยไม่บาดเจ็บ

1.109.58

आनयामास काश्यस्य सुताः सागरगासुतः ।
स्नुषा इव स धर्मात्मा भगिनीरिव चानुजाः ॥ १.१०९.५८ ॥

บุตรแห่งคงคาได้นำบุตรีของพระราชาแห่งกาศีมา ผู้มีธรรมนั้นปฏิบัติต่อนางเสมือนสะใภ้ และต่อน้องสาวดุจน้องสาวแท้ ๆ

1.109.59

यथा दुहितश्चैव परिगृह्य ययौ कुरून् ।
आनिन्ये स महाबाहुर्भ्रातुः प्रियचिकीर्षया ॥ १.१०९.५९ ॥

ท่านรับนางทั้งหลายดุจบุตรีของตน แล้วเสด็จไปยังกุรุ ผู้มีพระพาหาใหญ่โตนั้น นำนางมาด้วยความปรารถนาจะทำให้พี่ชายพอพระทัย

1.109.60

ताः सर्वगुणसंपन्ना भ्राता भ्रात्रे यवीयसे ।
भीष्मो विचित्रवीर्याय प्रददौ विक्रमाहृताः ॥ १.१०९.६० ॥

ภีษมะ ได้มอบหญิงสาวเหล่านั้น ผู้ถึงพร้อมด้วยคุณธรรมทั้งปวง และได้มาด้วยความกล้าหาญ ให้แก่วิจิตรวีรยะ น้องชายของท่าน

1.109.61

एवं धर्मेण धर्मज्ञः कृत्वा कर्मातिमानुषम् ।
भ्रातुर्विचित्रवीर्यस्य विवाहायोपचक्रमे ॥ १.१०९.६१ ॥

ด้วยเหตุนี้ ผู้รู้ธรรมได้กระทำการอันเหนือมนุษย์ตามธรรม แล้วจึงเริ่มจัดการอภิเษกสมรสให้พระอนุชาวิจิตรวีรยะ

1.109.62

सत्यवत्या सह मिथः कृत्वा निश्चयमात्मवान् ।
विवाहं कारयिष्यन्तं भीष्मं काशिपतेः सुता।
ज्येष्ठा तासामिदं वाक्यमब्रवीद्धसती तदा ॥ १.१०९.६२ ॥

เมื่อภีษมะผู้ข่มใจได้ตกลงใจร่วมกับสัตยวดี และกำลังจะจัดการอภิเษกสมรสอยู่นั้น ธิดาคนโตของพระราชาแห่งกาศี หัวเราะแล้วกล่าวถ้อยคำเหล่านี้

1.109.63

मया सौभपतिः पूर्वं मनसा हि वृतः पतिः ।
तेन चास्मि वृता पूर्वमेष कामश्च मे पितुः ॥ १.१०९.६३ ॥

ข้าพเจ้าได้เลือกเจ้าแห่งเสาภะเป็นสามีไว้ในใจก่อนแล้ว และท่านก็ได้เลือกข้าพเจ้าไว้ก่อนเช่นกัน นี่ก็เป็นความปรารถนาของบิดาข้าพเจ้าด้วย

1.109.64

मया वरयितव्योऽभूत्साल्वस्तस्मिन्स्वयंवरे ।
एतद्विज्ञाय धर्मज्ञ धर्मतत्त्वं समाचर ॥ १.१०९.६४ ॥

ในพิธีสยัมวรครั้งนั้น ข้าพเจ้าควรจะเลือกสาลวะ เมื่อรู้เช่นนี้แล้ว ท่านผู้รู้ธรรม จงประพฤติตามแก่นแท้ของธรรมเถิด

1.109.65

एवमुक्तस्तया भीष्मः कन्यया विप्रसंसदि ।
चिन्तामभ्यगमद्वीरो युक्तां तस्यैव कर्मणः ॥ १.१०९.६५ ॥

เมื่อหญิงสาวกล่าวดังนี้ต่อหน้าที่ประชุมพราหมณ์ วีรบุรุษภีษมะก็เข้าสู่ความครุ่นคิดอันเหมาะสมกับการกระทำนั้นเอง

1.109.66

अन्यसक्ता त्वियं कन्या ज्येष्ठा त्वम्बा मया जिता ।
वाचा दत्ता मनोदत्ता कृतमङ्गलवाचना ॥ १.१०९.६६ ॥

หญิงสาวผู้นี้ผูกใจกับผู้อื่นแล้ว ส่วนอัมพา ธิดาคนโต ข้าพเจ้าได้ชนะมาแล้ว นางได้รับการยกให้ด้วยวาจา ยกให้ด้วยใจ และได้รับการอวยพรมงคลแล้ว

1.109.67

निर्दिष्टा तु परस्यैव सा त्याज्या परचिन्तिनी ।
इत्युक्त्वा चानुमान्यैव भ्रातरं स्ववशानुगम् ॥ १.१०९.६७ ॥

หญิงที่ถูกหมายไว้สำหรับผู้อื่น และมีใจคิดถึงผู้อื่น ควรถูกละทิ้งไป เมื่อกล่าวดังนี้และได้รับความยินยอมจากพระอนุชาผู้ปฏิบัติตามความปรารถนาของตน

1.109.68

विनिश्चित्य स धर्मज्ञो ब्राह्मणैर्वेदपारगैः ।
अनुजज्ञे तदा ज्येष्ठामम्बां काशिपतेः सुताम् ॥ १.१०९.६८ ॥

ผู้รู้ธรรมนั้นได้ปรึกษากับพราหมณ์ผู้รอบรู้พระเวท แล้วจึงอนุญาตให้อัมพา ธิดาคนโตของพระราชาแห่งกาศี ไปได้

1.109.69

अम्बिकाम्बालिके भार्ये प्रादाद्भ्रात्रे यवीयसे ।
भीष्मो विचित्रवीर्याय विधिदृष्टेन कर्मणा ॥ १.१०९.६९ ॥

ภีษมะได้มอบอัมพิกาและอัมพาลิกาเป็นภริยา ให้แก่พระอนุชาผู้น้องวิจิตรวีรยะ ด้วยพิธีการที่บัญญัติไว้ตามวิธี

1.109.70

तयोः पाणी गृहीत्वा तु रूपयौवनदर्पितः ।
विचित्रवीर्यो धर्मात्मा नाम्बामैच्छत्कथंचन ॥ १.१०९.७० ॥

วิจิตรวีรยะผู้มีจิตใจชอบธรรม แต่หลงในรูปและวัยหนุ่ม เมื่อจับมือทั้งสองนางแล้ว ก็มิได้ปรารถนาอัมพาเลยแม้แต่น้อย

1.109.71

अम्बामन्यस्य कीर्त्यन्तीमब्रवीच्चारुदर्शनाम् ।
पापस्य फलमेवैष कामोऽसाधुर्निरर्थकः।
परतन्त्रोपभोगो मामार्य नाऽऽयोक्तुमर्हसि ॥ १.१०९.७१ ॥

พระองค์ตรัสกับอัมพาผู้มีรูปงาม ซึ่งกำลังถูกประกาศว่าเป็นของผู้อื่นว่า "นี่คือผลของบาป ความปรารถนานี้เป็นความชั่วและไร้ประโยชน์ แม่นางผู้สูงศักดิ์ ท่านไม่ควรให้ข้าพเจ้าได้เสวยสุขในสิ่งที่อยู่ใต้อำนาจของผู้อื่น"

1.109.72

प्रातिष्ठच्छान्तनोर्वंशस्तात यस्य त्वमन्वयः ।
अकामवृत्तो धर्मात्मन्साधु मन्ये मतं तव ॥ १.१०९.७२ ॥

"ที่รัก วงศ์ของศานตนุได้ตั้งมั่นแล้ว และท่านเป็นเชื้อสายของวงศ์นั้น ผู้มีจิตชอบธรรม การประพฤติของท่านปราศจากความปรารถนา ข้าพเจ้าเห็นว่าความเห็นของท่านเป็นสิ่งดี"

1.109.73

इत्युक्त्वाम्बां समालोक्य विधिवद्वाक्यमब्रवीत् ।
विसृष्टा ह्यसि गच्छ त्वं यथाकाममनिन्दिते ॥ १.१०९.७३ ॥

เมื่อกล่าวดังนั้นแล้ว พระองค์มองดูอัมพาตามวิธีที่ควร แล้วตรัสถ้อยคำเหล่านี้ว่า "ท่านได้รับการปลดปล่อยแล้ว ผู้ไร้ที่ติเอ๋ย จงไปตามที่ปรารถนาเถิด"

1.109.74

नानियोज्ये समर्थोऽहं नियोक्तुं भ्रातरं प्रियम् ।
अन्यबावगतां चापि को नारीं वासयेद्गृहे ॥ १.१०९.७४ ॥

ข้าพเจ้าไม่อาจแต่งตั้งพระอนุชาผู้เป็นที่รักได้ และผู้ใดจะเก็บหญิงที่ใจไปอยู่กับผู้อื่นไว้ในเรือนเล่า

1.109.75

अतस्त्वां न नियोक्ष्यामि अन्यकामासि गम्यताम् ।
अहमप्यूर्ध्वरेता वै निवृत्तो दारकर्मणि ॥ १.१०९.७५ ॥

เพราะเหตุนั้น ข้าพเจ้าจะไม่แต่งตั้งท่าน ท่านปรารถนาผู้อื่น จงไปเสียเถิด ข้าพเจ้าเองก็เป็นผู้มีน้ำเชื้อไหลขึ้นสู่เบื้องบน ได้หันออกจากกิจการครองคู่แล้ว

1.109.76

न संबन्धस्तदावाभ्यां भविता वै कथंचन ।
इत्युक्ता सा गता तत्र सखीभिः परिवारिता ॥ १.१०९.७६ ॥

"เช่นนั้น ระหว่างเราสองคนจะไม่มีความเกี่ยวข้องกันเลยไม่ว่าด้วยวิธีใด" เมื่อถูกกล่าวดังนี้ นางก็จากไปจากที่นั้น มีเพื่อนหญิงล้อมรอบ

1.109.77

निर्दिष्टा हि शनै राजन्साल्वराजपुरं प्रति ।
अथाम्बा साल्वंमागम्य साऽब्रवीत्प्रतिपूज्य तं ॥ १.१०९.७७ ॥

ข้าแต่พระราชา นางถูกชี้ทางไปยังนครของพระราชาสาลวะอย่างช้าๆ ครั้นอัมพามาถึงสาลวะ นางก็ถวายความเคารพแล้วกล่าวกับพระองค์

1.109.78

पुरा निर्दिष्टभावा त्वामागतास्मि वरानन ।
देवव्रतं समुत्सृज्य सानुजं भरतर्षभम् ॥ १.१०९.७८ ॥

"ข้าแต่ผู้มีพักตร์งาม เจตนาของข้าพเจ้าได้ประกาศไว้ก่อนแล้ว ข้าพเจ้าจึงมาหาท่าน หลังจากละทิ้งเทวพรตผู้เป็นยอดแห่งภรตะพร้อมทั้งพระอนุชาแล้ว"

1.109.79

प्रतिगृह्णीष्व भद्रं ते विधिवन्मां समुद्यताम् ॥ १.१०९.७९ ॥

ขอให้โชคดีมีแด่ท่าน จงรับข้าพเจ้าตามพิธีเถิด ข้าพเจ้าพร้อมแล้ว

1.109.80

तयैवमुक्तः साल्वोपि प्रहसन्निदमब्रवीत् ।
निर्जिताऽसीह भीष्मेण मां विनिर्जित्य राजसु ॥ १.१०९.८० ॥

เมื่อนางกล่าวดังนี้ สาลวะก็หัวเราะแล้วตรัสว่า "ที่นี่ท่านถูกภีษมะชนะไปแล้ว เขาได้เอาชนะข้าพเจ้าในหมู่กษัตริย์"

1.109.81

अन्येन निर्जितां भद्रे विसृष्टां तेन चालयात् ।
न गृह्णामि वरारोहे तत्र चैव तु गम्यताम् ॥ १.१०९.८१ ॥

ข้าแต่ผู้มีโชค ข้าไม่รับหญิงที่คนอื่นชนะแล้วถูกเขาขับไล่ออกจากเรือนนั้น ข้าแต่ผู้มีสะโพกงาม จงไปหาเขาเถิด

1.109.82

इत्युक्ता सा समागम्य कुरुराज्यमनुत्तमम् ।
अम्बाब्रवीत्ततो भीष्मं त्वयाऽहं सहसा हृता ॥ १.१०९.८२ ॥

เมื่อถูกกล่าวเช่นนั้น นางจึงไปยังแว่นแคว้นกุรุอันประเสริฐยิ่ง แล้วอัมพากล่าวกับภีษมะว่า ท่านฉุดข้าไปโดยพลัน

1.109.83

क्षत्रधर्ममवेक्षस्व त्वं भर्ता मम धर्मतः ।
यां यः स्वयंवरे कन्यां निर्जयेच्छौर्यसंपदा ॥ १.१०९.८३ ॥

ท่านจงพิจารณาหน้าที่ของกษัตริย์ ตามธรรมแล้วท่านเป็นสามีของข้า เพราะผู้ใดชนะหญิงสาวในพิธีสยัมวรด้วยทรัพย์แห่งความกล้าหาญ

1.109.84

राज्ञः सर्वान्विनिर्जित्य स तामुद्वाहयेद्ध्रुवम् ।
अतस्त्वमेव भर्ता मे त्वयाऽहं निर्जिता यतः ॥ १.१०९.८४ ॥

เมื่อชนะบรรดากษัตริย์ทั้งปวงได้แล้ว เขาย่อมต้องแต่งงานกับนางแน่นอน เพราะฉะนั้น ท่านเพียงผู้เดียวเป็นสามีของข้า เพราะท่านเป็นผู้ชนะข้า

1.109.85

तस्माद्वहस्व मां भीष्म निर्जितां संसदि त्वया ।
ऊर्ध्वरेता ह्यहमिति प्रत्युवाच पुनःपुनः ॥ १.१०९.८५ ॥

เพราะฉะนั้น ข้าแต่ภีษมะ ขอท่านจงรับข้าไป ข้าผู้ซึ่งท่านชนะในที่ประชุม เพราะข้าเป็นผู้มีเรตัสไว้ นางกล่าวซ้ำแล้วซ้ำอีก

1.109.86

भीष्मं सा चाब्रवीदम्बा यथाजैषीस्तथा कुरु ।
एवमन्वगमद्भीष्मं षट्समाः पुष्करेक्षणा ॥ १.१०९.८६ ॥

นางอัมพากล่าวกับภีษมะว่า ท่านชนะข้าอย่างไร ก็จงทำอย่างนั้นเถิด ดังนั้น หญิงผู้มีดวงตาดุจดอกบัวจึงติดตามภีษมะไปเป็นเวลาหกปี

1.109.87

ऊर्ध्वरेतास्त्वहं भद्रे विवाहविमुखोऽभवम् ।
तमेव साल्वं गच्छ त्वं यः पुरा मनसा वृतः ॥ १.१०९.८७ ॥

ข้าแต่ผู้มีโชค ข้าเป็นผู้มีเรตัสไว้ และข้าหันหลังให้การแต่งงานแล้ว ท่านจงไปหาศาลวะนั่นเองเถิด ผู้ที่ท่านได้เลือกไว้ในใจแต่ก่อน

1.109.88

अन्यसक्तं किमर्थं त्वमात्मानमवदः पुरा ।
अन्यसक्तां वधूं कन्यां वासयेत्स्वगृहे न हि ॥ १.१०९.८८ ॥

เหตุใดท่านจึงประกาศตนว่าผูกพันกับคนอื่นตั้งแต่ก่อน ไม่มีผู้ใดเก็บหญิงสาวที่ผูกพันกับคนอื่นไว้ในเรือนของตนในฐานะภรรยาเลย

1.109.89

नाहमुद्वाहयिष्ये त्वां मम भ्रात्रे यवीयसे ।
विचित्रवीर्याय शुभे यथेष्टं गम्यतामिति ॥ १.१०९.८९ ॥

ข้าจะไม่แต่งงานกับท่าน เพื่อน้องชายของข้าคือวิจิตรวีรยะ ข้าแต่ผู้เป็นมงคล ขอท่านจงไปตามความปรารถนาเถิด

1.109.90

भूयः साल्वं समभ्येत्य राजन्गृह्णीष्व मामिति ।
नाहं गृह्णाम्यन्यजितामिति साल्वनिराकृता ॥ १.१०९.९० ॥

นางกลับไปหาศาลวะอีกครั้งแล้วกล่าวว่า ข้าแต่พระราชา ขอท่านรับข้าเถิด ถูกศาลวะปฏิเสธ ซึ่งกล่าวว่า ข้าจะไม่รับหญิงที่คนอื่นชนะไปแล้ว

1.109.91

ऊर्ध्वरेतास्त्वहमिति भीष्मेण च निराकृता ।
अम्बा भीष्मं पुनः साल्वं भीष्मं साल्वं पुनः पुनः ॥ १.१०९.९१ ॥

ภีษมะก็ปฏิเสธนางด้วยว่า ข้าเป็นผู้มีเรตัสไว้แล้ว อัมพาจึงไปหาภีษมะและศาลวะซ้ำแล้วซ้ำอีก

1.109.92

गमनागमनेनैवमनैषीत्षट् समा नृप ।
अश्रुभिर्भूमिमुक्षन्ती शोचन्ती सा मनस्विनी ॥ १.१०९.९२ ॥

ข้าแต่พระราชา นางใช้เวลาหกปีไปมาอย่างนี้ หลั่งน้ำตาลงดิน โศกเศร้า หญิงผู้มีจิตใจสูงส่งนั้น

1.109.93

पीनोन्नतकुचद्वन्द्वा विशालजघनेक्षणा ।
श्रोणीभरालसगमा राकाचन्द्रनिभानना ॥ १.१०९.९३ ॥

มีเต้านมคู่อวบอูมและยกสูง มีสะโพกกว้างและดวงตางดงาม มีการเดินอืดอาดเพราะน้ำหนักของสะโพก และมีใบหน้าดุจพระจันทร์เต็มดวง

1.109.94

वर्षत्कादम्बिनीमूर्ध्नि स्फुरन्ती चञ्चलेव सा ।
सा ततो द्वादश समा बाहुदामभितो नदीम्।
पार्श्वे हिमवतो रम्ये तपो घोरं समाददे ॥ १.१०९.९४ ॥

นางส่องประกายดุจสายฟ้าที่แลบบนยอดเมฆฝน ต่อมานางได้บำเพ็ญตบะอันเข้มงวดเป็นเวลาสิบสองปี บนเชิงเขาหิมาลัยอันงดงาม ริมฝั่งแม่น้ำพาหุทาทั้งสองฝั่ง

1.109.95

संक्षिप्तकरणा तत्र तप आस्थाय सुव्रता ।
पादाङ्गुष्ठेन साऽतिष्ठदकम्पन्त ततः सुराः ॥ १.१०९.९५ ॥

ที่นั่น นางข่มอินทรีย์ไว้ ตั้งมั่นในการบำเพ็ญตบะและรักษาคำปฏิญาณอย่างมั่นคง นางยืนอยู่บนปลายนิ้วโป้งเท้าข้างหนึ่ง เทพทั้งหลายจึงสั่นสะท้าน

1.109.96

तस्यास्तत्तु तपो दृष्ट्वा सुराणां क्षोभकारकम् ।
विस्मितश्चैव हृष्टश्च तस्यानुग्रहबुद्धिमान् ॥ १.१०९.९६ ॥

เมื่อเห็นการบำเพ็ญตบะของนางซึ่งก่อให้เกิดความปั่นป่วนแก่เหล่าเทพ ผู้มีปัญญาก็ทั้งประหลาดใจและยินดี จึงมีจิตคิดจะโปรดปรานนาง

1.109.97

अनन्तसेनो भगवान्कुमारो वरदः प्रभुः ।
मानयन्राजपुत्रीं तां ददौ तस्यै शुभां स्रजम् ॥ १.१०९.९७ ॥

พระภควานอนันตเสนะ ผู้เป็นกุมารผู้ประทานพร ผู้เป็นเจ้า ทรงให้เกียรติแก่พระราชธิดานั้น และประทานพวงมาลัยอันเป็นมงคลแก่นาง

1.109.98

एषा पुष्करिणी दिव्या यथावत्समुपस्थिता ।
अम्बे त्वच्छोकशमनी माला भुवि भविष्यति ॥ १.१०९.९८ ॥

สระบัวทิพย์นี้ได้ปรากฏขึ้นตามควรแล้ว ข้าแต่อัมพา พวงมาลัยนี้ซึ่งจะคลายความโศกของเจ้า จะปรากฏอยู่บนแผ่นดิน

1.109.99

एतां चैव मया दत्तां मालां यो धारयिष्यति ।
सोऽस्य भीष्मस्य निधने कारणं वै भविष्यति ॥ १.१०९.९९ ॥

ผู้ใดสวมพวงมาลัยที่ข้าประทานนี้ ผู้นั้นจะเป็นเหตุแห่งความตายของภีษมะอย่างแน่นอน