মহাভারত · অধ্যায় 1.11
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
1.11.1
सखा बभूव मे पूर्वं खगमो नाम वै द्विजः ।
भृशं संशितवाक्तात तपोबलसमन्वितः ॥ १.११.१ ॥
পূর্বে খগম নামে এক ব্রাহ্মণ আমার বন্ধু ছিলেন; হে তাত, তিনি অত্যন্ত তীক্ষ্ণবাক্ এবং তপোবলসম্পন্ন ছিলেন।
1.11.2
स मया क्रीडता बाल्ये कृत्वा तार्णं भुजंगमम् ।
अग्निहोत्रे प्रसक्तस्तु भीषितः प्रमुमोह वै ॥ १.११.२ ॥
শৈশবে খেলার সময় আমি ঘাসে একটি সাপ বানিয়েছিলাম; অগ্নিহোত্রে নিবিষ্ট তিনি ভীত হয়ে সত্যিই মূর্ছিত হয়ে পড়লেন।
1.11.3
लब्ध्वा स च पुनः संज्ञां मामुवाच तपोधनः ।
नर्दहन्निव कोपेन सत्यवाक्संशितव्रतः ॥ १.११.३ ॥
পুনরায় চেতনা ফিরে পেয়ে সেই তপোধন আমাকে বললেন; ক্রোধে যেন দগ্ধ করে দিচ্ছেন এমনভাবে, সত্যবাদী ও কঠোরব্রতী তিনি।
1.11.4
यथावीर्यस्त्वया सर्पः कृतोऽयं मद्बिभीषया ।
तथावीर्यो भुजंगस्त्वं मम शापाद्भविष्यसि ॥ १.११.४ ॥
আমার ভয় দেখানোর জন্য তুমি যেমন শক্তিতে এই সাপ বানিয়েছ, তেমনি শক্তিধর সাপ তুমি আমার শাপে হবে।
1.11.5
तस्याहं तपसो वीर्यं जानन्नासं तपोधन ।
भृशमुद्विग्नहृदयस्तमवोचमहं तदा ॥ १.११.५ ॥
তাঁর তপস্যার শক্তি আমি জানতাম না, হে তপোধন; তখন আমার হৃদয় অত্যন্ত উদ্বিগ্ন ছিল, এবং আমি তাঁকে বললাম।
1.11.6
प्रणतः संभ्रमाच्चैव प्राञ्जलिः पुरतः स्थितः ।
सखेति हसतेदं ते नर्मार्थं वै कृतं मया ॥ १.११.६ ॥
সম্ভ্রমে প্রণত হয়ে, করজোড়ে তাঁর সামনে দাঁড়িয়ে হেসে বললাম, 'বন্ধু', এটি তোমার সঙ্গে রসিকতার জন্যই আমি করেছিলাম।
1.11.7
क्षन्तुमर्हसि मे ब्रह्मञ्शापोऽयं विनिवर्त्यताम् ।
सोऽथ मामब्रवीद्दृष्ट्वा भृशमुद्विग्नचेतसम् ॥ १.११.७ ॥
হে ব্রাহ্মণ, আপনি আমাকে ক্ষমা করুন; এই শাপ ফিরিয়ে নেওয়া হোক। তখন আমাকে অত্যন্ত উদ্বিগ্নচিত্ত দেখে সে বলল।
1.11.8
मुहुरुष्णं विनिःश्वस्य सुसंभ्रान्तस्तपोधनः ।
नानृतं वै मया प्रोक्तं भवितेदं कथंचन ॥ १.११.८ ॥
বারবার গরম নিঃশ্বাস ফেলে, অত্যন্ত বিচলিত তপোধন বলল: আমি যা বলেছি তা মিথ্যা নয়; এটি কোনোভাবে অবশ্যই ঘটবে।
1.11.9
यत्तु वक्ष्यामि ते वाक्यं शृणु तन्मे तपोधन ।
श्रुत्वा च हृदि ते वाक्यमिदमस्तु सदाऽनघ ॥ १.११.९ ॥
আমি এখন আপনাকে যা বলব, হে তপোধন, আমার কাছ থেকে তা শুনুন। হে নিষ্পাপ, শুনে এই বাক্য আপনার হৃদয়ে সর্বদা থাকুক।
1.11.10
उत्पत्स्यति रुरुर्नाम प्रमतेरात्मजः शुचिः ।
तं दृष्ट्वा शापमोक्षस्ते भविता नचिरादिव।
एवमुक्तस्तु तेनाहमुरगत्वमवाप्तवान् ॥ १.११.१० ॥
প্রমতির পবিত্র পুত্র রুরু নামে জন্মাবে। তাকে দেখলেই আপনার শাপমোচন হবে, বেশি বিলম্ব হবে না। এইভাবে তার দ্বারা কথিত হয়ে আমি সর্পরূপ লাভ করেছিলাম।
1.11.11
स त्वं रुरुरिति ख्यातः प्रमतेरात्मजोऽपि च ।
स्वरूपं प्रतिपद्याहमद्य वक्ष्यामि ते हितम् ॥ १.११.११ ॥
সেই তুমিই রুরু নামে খ্যাত ও প্রমতির পুত্র। এখন নিজের রূপ ফিরে পেয়ে, আজ আমি আপনার হিতকর কথা বলব।
1.11.12
स डौण्डुभं परित्यज्य रूपं विप्रर्षभस्तदा ।
स्वरूपं भास्वरं भूयः प्रतिपेदे महायशाः ॥ १.११.१२ ॥
তখন সেই বিপ্রশ্রেষ্ঠ, মহাযশা, ডুণ্ডুভ-রূপ ত্যাগ করে আবার নিজের দীপ্তিমান স্বরূপ লাভ করলেন।
1.11.13
इदं चोवाच वचनं रुरुमप्रतिमौजसम् ।
अहिंसा परमो धर्मः सर्वप्राणभृतां वर ॥ १.११.१३ ॥
অতুলনীয় ওজস্বী রুরুকে তিনি এই কথা বললেন: সকল প্রাণীর মধ্যে শ্রেষ্ঠ ধর্ম হল অহিংসা।
1.11.14
तस्मात्प्राणभृतः सर्वान्न हिंस्याद्ब्राह्मणः क्वचित् ।
ब्राह्मणः सौम्य एवेह भवतीति परा श्रुतिः ॥ १.११.१४ ॥
তাই ব্রাহ্মণ কখনও কোনো প্রাণীকে হিংসা করবেন না; এই জগতে ব্রাহ্মণ সৌম্য হন, এটিই পরম শ্রুতি।
1.11.15
वेदवेदाङ्गविन्नाम सर्वभूताभयप्रदः ।
अहिंसा सत्यवचनं क्षमा चेति विनिश्चितम् ॥ १.११.१५ ॥
বেদ ও বেদাঙ্গ জানেন যিনি, এবং সর্বভূতকে অভয়দানকারী নামে খ্যাত—অহিংসা, সত্যবাক্য ও ক্ষমা, এ-ই নিশ্চিত।
1.11.16
ब्राह्मणस्य परो धर्मो वेदानां धारणापि च ।
क्षत्रियस्य हि यो धर्मः स नेहेष्येत वै तव ॥ १.११.१६ ॥
ব্রাহ্মণের পরম ধর্ম বেদধারণ; আর ক্ষত্রিয়ের যে ধর্ম, তা তোমার এখানে কাম্য হওয়া উচিত নয়।
1.11.17
दण्डधारणमुग्रत्वं प्रजानां परिपालनम् ।
तदिदं क्षत्रियस्यासीत्कर्म वै शृणु मे रुरो ॥ १.११.१७ ॥
দণ্ড ধারণ, উগ্রতা, প্রজাপালন—এই হল ক্ষত্রিয়ের কর্ম; হে রুরু, আমার কথা শোনো।
1.11.18
जनमेजयस्य यज्ञेऽस्मिन्सर्पाणां हिंसनं पुरा ।
परित्राणं च भीतानां सर्पाणां ब्राह्मणादपि ॥ १.११.१८ ॥
জনমেজয়ের এই যজ্ঞে পূর্বে সর্পহিংসা হয়েছিল; আর ভীত সর্পদের রক্ষাও হয়েছিল, এমনকি এক ব্রাহ্মণের দ্বারাও।
1.11.19
तपोवीर्यबलोपेताद्वेदवेदाङ्गपारगात् ।
आस्तीकाद्द्विजमुख्याद्वै सर्पसत्रे द्विजोत्तम ॥ १.११.१९ ॥
তপস্যা, বীর্য ও বলসমন্বিত, বেদ ও বেদাঙ্গে পারদর্শী আস্তীক — হে দ্বিজোত্তম, সর্পসত্রে।