મહાભારત · અધ્યાય 1.11
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
1.11.1
सखा बभूव मे पूर्वं खगमो नाम वै द्विजः ।
भृशं संशितवाक्तात तपोबलसमन्वितः ॥ १.११.१ ॥
પહેલાં ખગમ નામે એક બ્રાહ્મણ મારા મિત્ર હતા; હે તાત, તેઓ અતિ તીક્ષ્ણ વાણીવાળા અને તપોબળથી સંપન્ન હતા.
1.11.2
स मया क्रीडता बाल्ये कृत्वा तार्णं भुजंगमम् ।
अग्निहोत्रे प्रसक्तस्तु भीषितः प्रमुमोह वै ॥ १.११.२ ॥
બાળપણમાં રમતાં મેં ઘાસનો એક સાપ બનાવ્યો; અગ્નિહોત્રમાં લીન એ ડરીને ખરેખર મૂર્છિત થઈ ગયા.
1.11.3
लब्ध्वा स च पुनः संज्ञां मामुवाच तपोधनः ।
नर्दहन्निव कोपेन सत्यवाक्संशितव्रतः ॥ १.११.३ ॥
ફરી ચેતના પામીને એ તપોધને મને કહ્યું; ક્રોધથી જાણે બાળી નાખતા, સત્યવાદી અને કઠોર વ્રતવાળા.
1.11.4
यथावीर्यस्त्वया सर्पः कृतोऽयं मद्बिभीषया ।
तथावीर्यो भुजंगस्त्वं मम शापाद्भविष्यसि ॥ १.११.४ ॥
મને ડરાવવા માટે તેં જેટલા બળથી આ સાપ બનાવ્યો, એટલા જ બળવાળો સાપ તું મારા શાપથી થઈશ.
1.11.5
तस्याहं तपसो वीर्यं जानन्नासं तपोधन ।
भृशमुद्विग्नहृदयस्तमवोचमहं तदा ॥ १.११.५ ॥
તેમના તપનું બળ હું જાણતો નહોતો, હે તપોધન; ત્યારે મારું હૃદય અતિ ઉદ્વિગ્ન હતું, અને મેં તેમને કહ્યું.
1.11.6
प्रणतः संभ्रमाच्चैव प्राञ्जलिः पुरतः स्थितः ।
सखेति हसतेदं ते नर्मार्थं वै कृतं मया ॥ १.११.६ ॥
ભયથી નમીને, હાથ જોડીને તેમની સામે ઊભા રહીને, હસતાં હસતાં 'મિત્ર' કહ્યું; આ તો તમારી સાથે મજાક માટે મેં કર્યું હતું.
1.11.7
क्षन्तुमर्हसि मे ब्रह्मञ्शापोऽयं विनिवर्त्यताम् ।
सोऽथ मामब्रवीद्दृष्ट्वा भृशमुद्विग्नचेतसम् ॥ १.११.७ ॥
હે બ્રાહ્મણ, તમે મને ક્ષમા કરો; આ શાપ પાછો ખેંચાય. ત્યારે અત્યંત વ્યાકુળ મનવાળા મને જોઈને તે બોલ્યો.
1.11.8
मुहुरुष्णं विनिःश्वस्य सुसंभ्रान्तस्तपोधनः ।
नानृतं वै मया प्रोक्तं भवितेदं कथंचन ॥ १.११.८ ॥
વારંવાર ગરમ નિસાસા નાખીને, અત્યંત ગભરાયેલો તપોધન બોલ્યો: મેં જે કહ્યું તે ખોટું નથી; આ કોઈક રીતે અવશ્ય થશે.
1.11.9
यत्तु वक्ष्यामि ते वाक्यं शृणु तन्मे तपोधन ।
श्रुत्वा च हृदि ते वाक्यमिदमस्तु सदाऽनघ ॥ १.११.९ ॥
હવે હું તમને જે વચન કહીશ તે, હે તપોધન, મારી પાસેથી સાંભળો. હે નિષ્પાપ, આ વચન સાંભળીને તમારા હૃદયમાં સદા રહે.
1.11.10
उत्पत्स्यति रुरुर्नाम प्रमतेरात्मजः शुचिः ।
तं दृष्ट्वा शापमोक्षस्ते भविता नचिरादिव।
एवमुक्तस्तु तेनाहमुरगत्वमवाप्तवान् ॥ १.११.१० ॥
પ્રમતિનો શુદ્ધ પુત્ર રુરુ નામે જન્મશે. તેને જોતાં જ તમારા શાપનો અંત થશે; ઝાઝો સમય નહીં લાગે. આમ તેના દ્વારા કહેવાઈને મને સર્પરૂપ પ્રાપ્ત થયું.
1.11.11
स त्वं रुरुरिति ख्यातः प्रमतेरात्मजोऽपि च ।
स्वरूपं प्रतिपद्याहमद्य वक्ष्यामि ते हितम् ॥ १.११.११ ॥
તે જ તું રુરુ નામે ખ્યાત અને પ્રમતિનો પુત્ર પણ છે. હવે મારું મૂળ સ્વરૂપ ધારણ કરીને આજે હું તારા હિતની વાત કહીશ.
1.11.12
स डौण्डुभं परित्यज्य रूपं विप्रर्षभस्तदा ।
स्वरूपं भास्वरं भूयः प्रतिपेदे महायशाः ॥ १.११.१२ ॥
ત્યારે તે વિપ્રશ્રેષ્ઠ, મહાયશસ્વી, ડુંડુભનું રૂપ છોડીને ફરી પોતાનું તેજસ્વી મૂળ સ્વરૂપ પ્રાપ્ત કર્યું.
1.11.13
इदं चोवाच वचनं रुरुमप्रतिमौजसम् ।
अहिंसा परमो धर्मः सर्वप्राणभृतां वर ॥ १.११.१३ ॥
અપ્રતિમ ઓજસ્વી રુરુને તેમણે આ વચન કહ્યું: સર્વ પ્રાણીઓમાં શ્રેષ્ઠ ધર્મ અહિંસા જ છે.
1.11.14
तस्मात्प्राणभृतः सर्वान्न हिंस्याद्ब्राह्मणः क्वचित् ।
ब्राह्मणः सौम्य एवेह भवतीति परा श्रुतिः ॥ १.११.१४ ॥
તેથી બ્રાહ્મણે ક્યારેય કોઈ પ્રાણીની હિંસા ન કરવી; આ લોકમાં બ્રાહ્મણ સૌમ્ય જ હોય છે, એમ પરમ શ્રુતિ કહે છે.
1.11.15
वेदवेदाङ्गविन्नाम सर्वभूताभयप्रदः ।
अहिंसा सत्यवचनं क्षमा चेति विनिश्चितम् ॥ १.११.१५ ॥
વેદ અને વેદાંગ જાણનાર, સર્વ પ્રાણીઓને અભય આપનાર એવું જેનું નામ છે—અહિંસા, સત્યવચન અને ક્ષમા જ નિશ્ચિત છે.
1.11.16
ब्राह्मणस्य परो धर्मो वेदानां धारणापि च ।
क्षत्रियस्य हि यो धर्मः स नेहेष्येत वै तव ॥ १.११.१६ ॥
બ્રાહ્મણનો પરમ ધર્મ વેદોનું ધારણ કરવું છે; અને ક્ષત્રિયનો જે ધર્મ છે તે તને અહીં ઇષ્ટ ન હોવો જોઈએ.
1.11.17
दण्डधारणमुग्रत्वं प्रजानां परिपालनम् ।
तदिदं क्षत्रियस्यासीत्कर्म वै शृणु मे रुरो ॥ १.११.१७ ॥
દંડ ધારણ કરવો, ઉગ્રતા, પ્રજાનું પાલન—આ જ ક્ષત્રિયનું કર્મ છે; હે રુરુ, મારી વાત સાંભળ.
1.11.18
जनमेजयस्य यज्ञेऽस्मिन्सर्पाणां हिंसनं पुरा ।
परित्राणं च भीतानां सर्पाणां ब्राह्मणादपि ॥ १.११.१८ ॥
જનમેજયના આ યજ્ઞમાં પૂર્વે સર્પોની હિંસા થઈ હતી; અને ભયભીત સર્પોનું રક્ષણ પણ એક બ્રાહ્મણ દ્વારા જ થયું હતું.
1.11.19
तपोवीर्यबलोपेताद्वेदवेदाङ्गपारगात् ।
आस्तीकाद्द्विजमुख्याद्वै सर्पसत्रे द्विजोत्तम ॥ १.११.१९ ॥
તપ, વીર્ય અને બળથી યુક્ત, વેદ તથા વેદાંગોમાં પારંગત આસ્તીકે — હે દ્વિજોત્તમ, સર્પસત્રમાં.