महाभारत · अध्याय 1.110
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
1.110.1
अन्यपूर्वेति मां साल्वो नाभिनन्दति बालिशः ।
साहं धर्माच्च कामाच्च विहीना शोकधारिणी ॥ १.११०.१ ॥
"पूर्वी दुसऱ्याची असल्यामुळे मूर्ख साल्व मला स्वीकारत नाही. धर्म आणि काम दोन्हीपासून वंचित होऊन मी शोक धारण करणारी आहे."
1.110.2
अपतिः क्षत्रियान्सर्वानाक्रन्दामि समन्ततः ।
इयं वः क्षत्रिया माला या भीष्मं निहनिष्यति ॥ १.११०.२ ॥
"पतिहीन मी चारही बाजूंनी सर्व क्षत्रियांना आक्रोश करते. हे क्षत्रियांनो, भीष्माचा वध करणारी ही माला तुमच्यासाठी आहे."
1.110.3
अहं च भार्या तस्य स्यां यो भीष्मं घातयिष्यति ।
तस्याश्चङ्क्रम्यमाणायाः समाः पञ्च गताः पराः ॥ १.११०.३ ॥
"जो भीष्माचा वध घडवून आणेल, मी त्याची पत्नी होईन. असे भटकत माझी पाच वर्षे दूर निघून गेली आहेत."
1.110.4
नाभवच्छरणं कश्चित्क्षत्रियो भीष्मजाद्भयात् ।
अगच्छत्सोमकं साऽम्बा पाञ्चालेषु यशस्विनम् ॥ १.११०.४ ॥
"भीष्माच्या भीतीने कोणीही क्षत्रिय आश्रय देणारा झाला नाही. तेव्हा ती अंबा पांचालांमधील यशस्वी सोमकाकडे गेली."
1.110.5
सत्यसन्धं महेष्वासं सत्यधर्मपरायणम् ।
सा सभाद्वारमागम्य पाञ्चालैरभिरक्षितम् ॥ १.११०.५ ॥
"सत्यसंध, महाधनुर्धर, सत्यधर्मपरायण अशा त्याच्याकडे ती सभेच्या द्वारी आली, जिथे पांचाल त्याचे रक्षण करत होते."
1.110.6
पाञ्चालराजमाक्रन्दत्प्रगृह्य सुभुजा भुजौ ।
भीष्मेण हन्यमानां मां मज्जन्तीमिव च ह्रदे ॥ १.११०.६ ॥
"सुंदर बाहूंची ती दोन्ही हात उंचावून पांचालराजाला हाक मारू लागली—भीष्माकडून मारली जात असलेली मी, जणू सरोवरात बुडत आहे."
1.110.7
यज्ञसेनाभिधावेह पाणिमालम्ब्य चोद्धर ।
तेन मे सर्वधर्माश्च रतिभोगाश्च केवलाः ॥ १.११०.७ ॥
हे यज्ञसेना, इकडे धावत ये, माझा हात धरून मला उठव; त्यानेच माझे सर्व धर्म आणि केवळ रतिभोग टिकतील.
1.110.8
उभौ च लोकौ कीर्तिश्च समूलौ सफलौ हृतौ ।
न्त्येवं न विन्दामि राजन्यं शरणं क्वचित् ॥ १.११०.८ ॥
माझे दोन्ही लोक आणि माझी कीर्ती मुळासकट व फळांसह हिरावली गेली; अशा प्रकारे मला कोठेही आश्रय देणारा क्षत्रिय दिसत नाही.
1.110.9
किं नु निःक्षत्रियो लोको यत्रानाथोऽवसीदति ।
समागम्य तु राजानो मयोक्ता राजसत्तमाः ॥ १.११०.९ ॥
हे जग क्षत्रियांपासून रिकामे झाले आहे काय, जिथे अनाथ माणूस बुडत आहे? हे श्रेष्ठ राजांनो, तुम्हा सर्वांना एकत्र बोलावून मी हे सांगितले आहे.
1.110.10
शृण्वन्तु सर्वे राजानो मयोक्तं राजसत्तमाः ।
इक्ष्वाकूणां तु ये वृद्धाः पाञ्चालानां च ये वराः ॥ १.११०.१० ॥
हे श्रेष्ठ राजांनो, मी जे सांगितले आहे ते सर्व राजांनी ऐकावे — इक्ष्वाकूंचे जे वृद्ध आणि पांचालांचे जे श्रेष्ठ आहेत.
1.110.11
त्वत्प्रसादाद्विवाहेऽस्मिन्मा धर्मो मा पराजयेत् ।
प्रसीद यज्ञसेनेह गतिर्मे भव सोमक ॥ १.११०.११ ॥
तुझ्या कृपेने या विवाहात धर्म नष्ट होऊ नये, पराभूत होऊ नये. हे यज्ञसेना, प्रसन्न हो; हे सोमका, येथे माझा आश्रय हो.
1.110.12
जानामि त्वां बोधयामि राजपुत्रि विशेषतः ।
यथाशक्ति यथाधर्मं बलं संधारयाम्यहम् ॥ १.११०.१२ ॥
हे राजकन्ये, मी तुला ओळखतो, विशेषतः तुला समजावतो; यथाशक्ती आणि यथाधर्म मी माझे बल धारण करतो.
1.110.13
अन्यस्मात्पार्थिवाद्यत्ते भयं स्यात्पार्थिवात्मजे ।
तस्यापनयने हेतुं संविधातुमहं प्रभुः ॥ १.११०.१३ ॥
हे राजकन्ये, दुसऱ्या कोणत्याही राजापासून तुला भय असेल, तर ते दूर करण्याचा उपाय योजण्यास मी समर्थ आहे.
1.110.14
नहि शान्तनवस्याहं महास्त्रस्य प्रहारिणः ।
ईश्वरः क्षत्रियाणां हि बलं धर्मोऽनुवर्तते ॥ १.११०.१४ ॥
परंतु महान अस्त्रे असलेल्या, प्रहार करणाऱ्या शंतनूच्या पुत्रापुढे मी समर्थ नाही; क्षत्रियांमध्ये बळच धर्माचे अनुसरण करते.
1.110.15
सा साधु व्रज कल्याणि न मां भीष्मो दहेद्बलात् ।
न प्रत्यगृह्णंस्ते सर्वे किमित्येव न वेद्म्यहम् ॥ १.११०.१५ ॥
हे कल्याणी, तू चांगली जा; भीष्म बळाने मला जाळू नये. तुझा सर्वांनी स्वीकार का केला नाही, हे मला माहीत नाही.
1.110.16
न हि भीष्मादहं धर्मं शक्तो दातुं कथंचन ।
इत्युक्ता स्रजमासज्य द्वारि राज्ञो व्यपाद्रवत् ॥ १.११०.१६ ॥
भीष्माच्या भयामुळे मी कोणत्याही प्रकारे धर्म देण्यास समर्थ नाही; असे म्हणून तिने माळ घालून राजाच्या दारातून पळ काढला.
1.110.17
व्युदस्तां सर्वलोकेषु तपसा संशितव्रताम् ।
तामन्वगच्छद्द्रुपदः सान्त्वं जल्पन्पुनः पुनः ॥ १.११०.१७ ॥
सर्व लोकांत त्यागलेल्या, तपामुळे कठोर व्रते धारण करणाऱ्या तिच्या मागे द्रुपद वारंवार सांत्वनाचे शब्द बोलत गेला.
1.110.18
स्रजं गृहाण कल्याणि न नो वैरं प्रसञ्जय ॥ १.११०.१८ ॥
हे कल्याणी, ही माळ स्वीकार; आमच्याशी वैर वाढवू नकोस.
1.110.19
एवमेव त्वया कार्यमिति स्म प्रतिकाङ्क्षते ।
न तु तस्यान्यथा भावो दैवमेतदमानुषम् ॥ १.११०.१९ ॥
"तू असेच केलेस पाहिजेस" अशी तो अपेक्षा करतो; परंतु त्याचा भाव त्याच्या उलट नाही. हे दैवी आहे, मानुषी नाही.
1.110.20
यश्चैनां स्रजमादाय स्वयं वै प्रतिमोक्षते ।
स भीष्मं समरे हन्ता मम धर्मप्रणाशनम् ॥ १.११०.२० ॥
जो कोणी ही माळ घेऊन स्वतः तिच्या बदल्यात ती सोडेल, तोच युद्धात भीष्माचा वध करील — माझ्या धर्माचा नाश करणारा.
1.110.21
तां स्रजं द्रुपदो राजा कंचित्कालं ररक्ष सः ।
ततो विस्रम्भमास्थाय तूष्णीमेतामुपैक्षत ॥ १.११०.२१ ॥
ती माळ राजा द्रुपदाने काही काळ जपून ठेवली. मग विश्वास ठेवून त्याने मौन धरत तिची उपेक्षा केली.
1.110.22
तां शिखण्डिन्यबध्नात्तु बाला पितुरवज्ञया ।
तां पिता त्वत्यजच्छीघ्रं त्रस्तो भीष्मस्य किल्बिषात् ॥ १.११०.२२ ॥
बालिका शिखंडिनीने पित्याची अवज्ञा करून ती माळ बांधली. भीष्माच्या अपराधाच्या भीतीने पित्याने तिला लगेच सोडून दिले.
1.110.23
इषीकं ब्राह्मणं भीता साभ्यगच्छत्तपस्विनम् ।
गङ्गाद्वारि तपस्यन्तं तुष्टिहेतोस्तपस्विनी ॥ १.११०.२३ ॥
घाबरलेली ती तपस्विनी गंगाद्वारावर तपश्चर्या करणाऱ्या इषीक नावाच्या ब्राह्मणाकडे कृपेसाठी गेली.
1.110.24
उपचाराभितुष्टस्तामब्रवीदृषिसत्तमः ।
गङ्गाद्वारे विभजनं भविता नचिरादिव ॥ १.११०.२४ ॥
तिच्या सेवेने संतुष्ट झालेला तो श्रेष्ठ ऋषी तिला म्हणाला — "गंगाद्वारावर लवकरच विभाजन होईल."
1.110.25
तत्र गन्धर्वराजानं तुम्बुरुं प्रियदर्शनम् ।
आराधयितुमीहस्व सम्यक्परिचरस्व तम् ॥ १.११०.२५ ॥
तेथे प्रियदर्शन गंधर्वराज तुंबुरूला संतुष्ट करण्याचा प्रयत्न कर; त्याची चांगली सेवा कर.
1.110.26
अहमप्यत्र साचिव्यं कर्तास्मि तव शोभने ।
तं तदाचर भद्रं ते स ते श्रेयो विधास्यति ॥ १.११०.२६ ॥
मीही येथे तुझे साहाय्य करीन, हे सुंदरी. तू तेच कर; तुझे कल्याण होवो, तो तुझे श्रेय साधेल.
1.110.27
ततो विभजनं तत्र गन्धर्वाणामवर्तत ।
तत्र द्वाववशिष्येतां गन्धर्वावमितौ जसौ ॥ १.११०.२७ ॥
मग तेथे गंधर्वांचे विभाजन झाले. तेथे दोन गंधर्व शिल्लक राहिले; ते अपरिमित आणि उत्पन्न झालेले होते.
1.110.28
तयोरेकः समीक्ष्यैनां स्त्रीबुभूषुरुवाच ह ।
इदं गृह्णीष्व पुंलिङ्गं वृणे स्त्रीलिङ्गमेव ते ॥ १.११०.२८ ॥
त्या दोघांपैकी एकाने तिला पाहून, स्त्री होण्याची इच्छा धरून म्हटले: 'हे पुरुषलिंग घे; मी तुझ्यासाठी स्त्रीलिंग निवडतो.'
1.110.29
नियमं चक्रतुस्तत्र स्त्री पुमांश्चैव तावुभौ ।
ततः पुमान्समभवच्छिखण्डी परवीरहा ॥ १.११०.२९ ॥
तेथे त्या दोघांनी करार केला: एक स्त्री आणि एक पुरुष. तेव्हा पुरुष झालेला तो शत्रुवीरांचा संहारक शिखंडी झाला.
1.110.30
स्त्री भूत्वा ह्यपचक्राम स गन्धर्वो मुदान्वितः ।
लब्ध्वा तु महतीं प्रीतिं याज्ञसेनिर्महायशाः ॥ १.११०.३० ॥
स्त्री होऊन तो गंधर्व आनंदाने भरून निघून गेला. आणि महायशस्वी याज्ञसेनीला मोठा आनंद प्राप्त झाला.
1.110.31
ततो बुद्बुदकं गत्वा पुनरस्त्राणि सोऽकरोत् ।
तत्र चास्त्राणि दिव्यानि कृत्वा स सुमहाद्युतिः ॥ १.११०.३१ ॥
नंतर बुद्बुदक तीर्थावर जाऊन त्याने पुन्हा अस्त्रांचा सराव केला. तेथे दिव्य अस्त्रे सिद्ध करून तो अत्यंत तेजस्वी झाला.
1.110.32
स्वदेशमभिसंपदे पाञ्चालं कुरुनन्दन ।
सोऽभिवाद्य पितुः पादौ महेष्वासः कृताञ्जलिः ॥ १.११०.३२ ॥
हे कुरुनंदना, तो आपल्या देशी पांचाळात परतला. त्या महाधनुर्धराने पित्याच्या चरणांना वंदन करून हात जोडून उभा राहिला.
1.110.33
उवाच भवता भीष्मान्न भेतव्यं कथंचन ॥ १.११०.३३ ॥
तो म्हणाला, "भीष्मांपासून तुम्ही कोणत्याही प्रकारे भिऊ नका."