Mahābhārata · Adhyāya 1.113
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
1.113.1
जामदग्न्येन रामेण पितुर्वधममृष्यता ।
राजा परशुना पूर्वं हैहयाधिपतिर्हतः ॥ १.११३.१ ॥
Rāma, hijo de Jamadagni, no tolerando la muerte de su padre, mató antaño con su hacha al rey, señor de los Haihayas.
1.113.2
शतानि दशबाहूनां निकृत्तान्यर्जुनस्य वै ।
लोकस्याचरितो धर्मस्तेनाति किल दुश्चरः ॥ १.११३.२ ॥
Cientos de los de diez brazos de Arjuna fueron cortados; por eso se practicó el deber del mundo, que en verdad es muy difícil de practicar.
1.113.3
पुनश्च धनुरादाय महास्त्राणि प्रमुञ्चता ।
निर्दग्धं क्षत्रमसकृद्रथेन जयता महीम् ॥ १.११३.३ ॥
Tomando de nuevo el arco y disparando grandes armas, victorioso desde su carro, conquistando la tierra, quemó una y otra vez la clase guerrera.
1.113.4
एवमुच्चावचैरस्त्रैर्भार्गवेण महात्मना ।
त्रिःसप्तकृत्वः पृथिवी कृता निःक्षत्रिया पुरा ॥ १.११३.४ ॥
Así, el magnánimo descendiente de Bhṛgu, con armas de toda clase, altas y bajas, dejó la tierra sin kṣatriyas veintiuna veces en el pasado.
1.113.5
एवं निःक्षत्रिये लोके कृते तेन महर्षिणा ।
ततः संभूय सर्वाभिः क्षत्रियाभिः समन्ततः ॥ १.११३.५ ॥
Cuando el mundo fue así dejado sin kṣatriyas por aquel gran sabio, entonces, reuniéndose por todas partes, todas las mujeres kṣatriyas...
1.113.6
उत्पादितान्यपत्यानि ब्राह्मणैर्वेदपारगैः ।
पाणिग्राहस्य तनय इति वेदेषु निश्चितम् ॥ १.११३.६ ॥
Los descendientes fueron engendrados por brahmanes versados en los Vedas; está establecido en los Vedas que el hijo es del esposo que toma la mano.
1.113.7
धर्मं मनसि संस्थाप्य ब्राह्मणांस्ताः समभ्ययुः ।
लोकेऽप्याचरितो दृष्टः क्षत्रियाणां पुनर्भवः ॥ १.११३.७ ॥
Manteniendo firmemente el dharma en la mente, aquellas mujeres se acercaron a los brahmanes. También en el mundo se ha visto practicar el punarbhava entre los kṣatriyas.
1.113.8
ततः पुनः समुदितं क्षत्रं समभवत्तदा ।
इमं चैवात्र वक्ष्येऽहमितिहासं पुरातनम् ॥ १.११३.८ ॥
Entonces el linaje kṣatriya volvió a florecer y surgió. Aquí también contaré esta antigua historia.
1.113.9
अथोचथ्य इति ख्यात आसीद्धीमानृषिः पुरा ।
ममता नाम तस्यासीद्भार्या परमसंमता ॥ १.११३.९ ॥
En tiempos antiguos hubo un sabio rishi conocido como Auchathya. Tenía una esposa llamada Mamatā, muy estimada.
1.113.10
उचथ्यस्य यवीयांस्तु पुरोधास्त्रिदिवौकसाम् ।
बृहस्पतिर्बृहत्तेजा ममतामन्वपद्यत ॥ १.११३.१० ॥
Bṛhaspati, el hermano menor de Auchathya, sacerdote doméstico de los dioses, de gran esplendor, se unió a Mamatā.
1.113.11
उवाच ममता तं तु देवरं वदतां वरम् ।
अन्तर्वत्नी त्वहं भ्रात्रा ज्येष्ठेनारम्यतामिति ॥ १.११३.११ ॥
Mamatā dijo a aquel cuñado, el mejor de los oradores: "Estoy encinta por el hermano mayor; por tanto, déjalo."
1.113.12
अयं च मे महाभाग कुक्षावेव बृहस्पते ।
औचथ्यो देवमत्रापि षडङ्गं प्रत्यधीयत ॥ १.११३.१२ ॥
¡Oh, Bṛhaspati de gran fortuna! Este está en mi vientre; y este hijo de Auchathya aquí, aún en el vientre, estudia los seis Vedāṅgas.
1.113.13
अमोघरेतास्त्वं चापि द्वयोर्नास्त्यत्र संभवः ।
तस्मादेवं गते त्वद्य उपारमितुमर्हसि ॥ १.११३.१३ ॥
Tú también tienes semen que nunca se malgasta, y de los dos no puede nacer descendencia aquí. Por tanto, puesto que las cosas han llegado a esto, debes desistir ahora.
1.113.14
एवमुक्तस्तदा सम्यक् बृहस्पतिरुदारधीः ।
कामात्मानं तदात्मानं न शशाक नियच्छितुम् ॥ १.११३.१४ ॥
Así, plenamente advertido, el generoso Bṛhaspati no logró dominarse, pues su yo estaba entregado al deseo.
1.113.15
स बभूव ततः कामी तया सार्धमकामया ।
उत्सृजन्तं तु तं रेतः स गर्भस्थोऽभ्यभाषत ॥ १.११३.१५ ॥
Entonces se volvió lujurioso con ella, aunque ella no lo deseaba. Y mientras él derramaba su semen, quien estaba en el vientre le habló.
1.113.16
भोस्तात मा गमः कामं द्वयोर्नास्तीह संभवः ।
अल्पावकाशो भगवन्पूर्वं चाहमिहागतः ॥ १.११३.१६ ॥
¡Oh padre querido, no sigas en el deseo; de los dos no puede nacer descendencia aquí! Oh venerable, yo llegué aquí antes, y hay poco espacio para mí aquí.
1.113.17
अमोघरेताश्च भवान्न पीडां कर्तुमर्हति ।
अश्रुत्वैव तु तद्वाक्यं गर्भस्थस्य बृहस्पतिः ॥ १.११३.१७ ॥
Y tú, cuyo semen nunca se malgasta, no debes causar daño. Pero sin siquiera escuchar aquel discurso del que estaba en el vientre, Bṛhaspati ...
1.113.18
जगाम मैथुनायैव ममतां चारुलोचनाम् ।
शुक्रोत्सर्गं ततो बुद्ध्वा तस्या गर्भगतो मुनिः ॥ १.११३.१८ ॥
Fue a la de hermosos ojos, Mamatā, solo para la unión. Entonces, sabiendo de la eyaculación de su semen, el sabio que estaba en el vientre ...
1.113.19
पद्भ्यामारोधयन्मार्गं शुक्रस्य च बृहस्पतेः ।
स्थानमप्राप्तमथ तच्छुक्रं प्रतिहतं तदा ॥ १.११३.१९ ॥
Con sus pies bloqueó el camino del semen y de Bṛhaspati; entonces aquel semen, sin llegar a su lugar, fue al instante obstruido.
1.113.20
पपात सहसा भूमौ ततः क्रुद्धो बृहस्पतिः ।
तं दृष्ट्वा पतितं शुक्रं शशाप स रुषान्वितः ॥ १.११३.२० ॥
Entonces cayó de repente al suelo; y Bṛhaspati, airado, al ver aquel semen caído, lo maldijo con ira.
1.113.21
उचथ्यपुत्रं गर्भस्थं निर्भर्त्स्य भगवानृषिः ।
यन्मां त्वमीदृशे काले सर्वभूतेप्सिते सति ॥ १.११३.२१ ॥
Reprendiendo al hijo de Ucathya que estaba en el vientre, el venerable sabio dijo: 'Porque tú, en un tiempo así, deseado por todos los seres, ...'
1.113.22
एवमात्थ वचस्तस्मात्तमो दीर्घं प्रवेक्ष्यसि ।
स वै दीर्घतमा नाम शापादृषिरजायत ॥ १.११३.२२ ॥
'Porque has dicho tal palabra, por ello entrarás en una larga oscuridad.' Por aquella maldición, nació aquel sabio llamado Dīrghatamas.
1.113.23
बृहस्पतेर्बृहत्कीर्तेर्बृहस्पतिरिवौजसा ।
जात्यन्धो वेदवित्प्राज्ञः पत्नीं लेभे स विद्यया ॥ १.११३.२३ ॥
El hijo de Bṛhaspati, de gran renombre, semejante a Bṛhaspati en vigor, ciego de nacimiento, conocedor de los Vedas y sabio, obtuvo esposa por su saber.
1.113.24
तरुणीं रुपसंपन्नां प्रद्वेषीं नाम ब्राह्मणीम् ।
स पुत्राञ्जनयामास गौतमादीन्महायशाः ॥ १.११३.२४ ॥
Con una joven y hermosa brāhmaṇī llamada Pradveṣī, aquel de gran renombre engendró hijos, Gautama y otros.
1.113.25
ऋषेरुचथ्यस्य तदा सन्तानकुलवृद्धये ।
धर्मात्मा च महात्मा च वेदवेदाङ्गपारगः ॥ १.११३.२५ ॥
Entonces, para el crecimiento de la descendencia y el linaje del sabio Ucathya, aquel sabio de alma recta y gran alma, maestro de los Vedas y sus vedāṅgas,
1.113.26
गोधर्मं सौरभेयाच्च सोऽधीत्य निखिलं मुनिः ।
प्रावर्तत तदा कर्तुं श्रद्धावांस्तमशङ्कया ॥ १.११३.२६ ॥
Habiendo estudiado por completo el deber de las vacas y la doctrina de los Saurabheya, el sabio, lleno de fe, comenzó a hacerlo sin dudar.
1.113.27
ततो वितथमर्यादं तं दृष्ट्वा मुनिसत्तमाः ।
क्रुद्धा मोहाभिभूतास्ते सर्वे तत्राश्रमौकसः ॥ १.११३.२७ ॥
Entonces, al verlo con una conducta contraria al decoro, todos los mejores sabios que habitaban el ermita se enojaron y fueron dominados por la ilusión.
1.113.28
अहोऽयं भिन्नमर्यादो नाश्रमे वस्तुमर्हति ।
तस्मादेनं वयं सर्वे पापात्मानं त्यजामहे ॥ १.११३.२८ ॥
¡Ay! Este que ha quebrantado el decoro no merece habitar en el ermita; por tanto, todos nosotros abandonamos a este de alma pecadora.
1.113.29
इत्यन्योन्यं समाभाष्य ते दीर्घतमसं मुनिम् ।
पुत्रलाभाच्च सा पत्नी न तुतोष पतिं तदा ॥ १.११३.२९ ॥
Habiendo hablado así entre ellos, abandonaron al sabio Dīrghatamas; y su esposa, aun tras obtener hijos, no estaba contenta con su marido en aquel tiempo.
1.113.30
प्रद्विषन्तीं पतिर्भार्यां किं मां द्वेक्षीति चाब्रवीत् ।
भार्याया भरणाद्भर्ता पालनाच्च पतिः स्मृतः ॥ १.११३.३० ॥
El marido dijo a su esposa, que lo odiaba: "¿Por qué me odias?" El marido es recordado como 'bhartā' por sostener a la esposa, y como 'pati' por protegerla.
1.113.31
अहं त्वद्भरणाशक्ता जात्यन्धं ससुतं तदा ।
नित्यकालं श्रमेणार्ता न भरेयं महातपः ॥ १.११३.३१ ॥
Yo no puedo sostenerte, ni puedo mantener a este hijo ciego de nacimiento, pues siempre estoy agotada por el trabajo, oh gran asceta.
1.113.32
तस्मास्तद्वचनं श्रुत्वा ऋषिः कोपसमन्वितः ।
प्रत्युवाच ततः पत्नीं प्रद्वेषीं ससुतां तदा ॥ १.११३.३२ ॥
Al oír sus palabras, el sabio, lleno de ira, respondió entonces a su esposa hostil, que estaba con su hijo.
1.113.33
नीयतां क्षत्रियकुले धनार्थश्च भविष्यति ।
त्वया दत्तं धनं विप्र नेच्छेयं दुःखकारणम् ॥ १.११३.३३ ॥
Que sea llevada a una familia kṣatriya, donde servirá por riquezas. Oh brahmán, ni siquiera deseo la riqueza que me diste, pues es causa de sufrimiento.
1.113.34
यथेष्टं कुरु विप्रेन्द्र न भेरयं पुरा यथा ।
अद्यप्रभृति मर्यादा मया लोके प्रतिष्ठिता ॥ १.११३.३४ ॥
Haz lo que quieras, oh el más excelso de los brahmanes; no la mantendré como antes. Desde hoy, por mí queda establecida esta norma en el mundo.
1.113.35
एक एव पतिर्नार्या यावज्जीवं परायणम् ।
मृते जीवति वा तस्मिन्नापरं प्राप्नुयान्नरम् ॥ १.११३.३५ ॥
Para una mujer, solo hay un esposo, su refugio mientras dure la vida; esté él muerto o vivo, ella no debe unirse a otro hombre.
1.113.36
अभिगम्य परं नारी पतिष्यति न संशयः ।
अपतीनां तु नारीणामद्यप्रभृति पातकम् ॥ १.११३.३६ ॥
La mujer que se acerque a otro hombre caerá, sin duda; pero para las mujeres sin esposo, desde hoy, será un pecado.
1.113.37
यद्यस्ति चेद्धनं सर्वं वृथाभोगा भवन्तु ताः ।
अकीर्तिः परिवादाश्च नित्यं तासां भवन्तु वै ॥ १.११३.३७ ॥
Si tienen alguna riqueza, que todo se convierta en goces vanos, y que siempre sufran deshonra y reproches.
1.113.38
इति तद्वचनं श्रुत्वा ब्राह्मणी भृशकोपिता ।
गङ्गायां नीयतामेष पुत्रा इत्येवमब्रवीत् ॥ १.११३.३८ ॥
Al oír estas palabras, la brahminí, muy airada, dijo: "Hijos, llevadlo al Gaṅgā."
1.113.39
लोभमोहाभिभूतास्ते पुत्रास्तं गौतमादयः ।
वद्ध्वोडुपे परिक्षिप्य गङ्गायां समवासृजन् ॥ १.११३.३९ ॥
Dominados por la codicia y el engaño, aquellos hijos, Gautama y los demás, lo ataron, lo colocaron en una balsa y lo soltaron en el Gaṅgā.
1.113.40
कस्मादन्धश्च वृद्धश्च भर्तव्योऽयमिति स्म ते ।
चिन्तयित्वा ततः क्रूराः प्रतिजग्मुरथो गृहान् ॥ १.११३.४० ॥
"¿Por qué debe mantenerse a este ciego y anciano?" Tras pensar esto, aquellos hijos crueles regresaron a casa.
1.113.41
सोऽनुस्रोतस्तदा विप्रः प्लवमानो यदृच्छया ।
जगाम सुबहून्देशानन्धस्तेनोडुपेन ह ॥ १.११३.४१ ॥
Entonces aquel brahmán, flotando a la deriva con la corriente, por azar sobre aquella balsa, ciego, recorrió muchas tierras.
1.113.42
तं तु राजा बलिर्नाम सर्वधर्मविदां वरः ।
अपश्यन्मज्जनगतः स्रोतसाऽभ्याशमागतम् ॥ १.११३.४२ ॥
Pero el rey llamado Bali, el mejor entre todos los conocedores del dharma, lo vio acercarse por la corriente mientras se bañaba.
1.113.43
जग्राह चैनं धर्मात्मा बलिः सत्यपराक्रमः ।
ज्ञात्वा चैवं स वव्रेऽथ पुत्रार्थे भरतर्षभ ॥ १.११३.४३ ॥
El justo Bali, de verdadero valor, lo sujetó; sabiéndolo, pidió entonces hijos, oh toro de los Bharatas.
1.113.44
तं पूजयित्वा राजर्षिर्विश्रान्तं मुनिमब्रवीत् ।
सन्तानार्थं महाभाग भार्यासु मम मानद।
पुत्रान्धर्मार्थकुशलानुत्पादयितुमर्हसि ॥ १.११३.४४ ॥
Tras honrar a aquel sabio que descansaba, el sabio real dijo: Oh tú de gran fortuna, oh dador de honor, para tener descendencia debes engendrar hijos entre mis esposas, diestros en el dharma y la riqueza.
1.113.45
तस्मैस राजा स्वां भार्यां सुदेष्णां प्राहिणोत्तदा ॥ १.११३.४५ ॥
Entonces el rey le envió a su propia esposa Sudeṣṇā.
1.113.46
एवमुक्तः स तेजस्वी तं तथेत्युक्तवानृषिः ।
अन्धं वृद्धं च तं मत्वा न सा देवी जगाम ह।
स्वां तु धात्रेयिकां तस्मै वृद्धाय प्राहिणोत्तदा ॥ १.११३.४६ ॥
Así interpelado, aquel sabio resplandeciente dijo: 'Sea así.' Pero, creyéndole ciego y viejo, la reina no fue a él; entonces envió a su propia nodriza al anciano.
1.113.47
तस्यां काक्षीवदादीन्स शूद्रयोनावृषिस्तदा ।
जनयामास धर्मात्मा पुत्रानेकादशैव तु ॥ १.११३.४७ ॥
En su vientre, en un vientre de śūdra, aquel sabio justo engendró entonces once hijos, comenzando por Kākṣīvat.
1.113.48
काक्षीवदादीन्पुत्रांस्तान्दृष्ट्वा सर्वानधीयतः ।
उवाच तमृषिं राजा ममेम इति भारत ॥ १.११३.४८ ॥
Al ver a todos aquellos hijos, comenzando por Kākṣīvat, estudiando, el rey dijo a aquel sabio: Oh Bhārata, 'Estos son míos.'
1.113.49
नेत्युवाच महर्षिस्तं ममेम इति चाब्रवीत् ।
शूद्रयोनौ मया हीमे जाताः काक्षीवदादयः ॥ १.११३.४९ ॥
El gran sabio dijo: «No», y luego habló de nuevo: «Estos, Kākṣīvat y los demás, nacieron de mí en un vientre de śūdra.»
1.113.50
अन्धं वृद्धं च मां दृष्ट्वा सुदेष्णा महिषी तव ।
अवमन्य ददौ मूढा शूद्रां धात्रेयिकां मम ॥ १.११३.५० ॥
Al verme ciego y anciano, tu reina Sudeṣṇā, con desdén y necedad, me dio una nodriza śūdra.
1.113.51
ततः प्रसादयामास पुनस्तमृषिसत्तमम् ।
बलिः सुदेष्णां स्वां भार्यां तस्मै स प्राहिणोत्पुनः ॥ १.११३.५१ ॥
Entonces Bali volvió a apaciguar a aquel mejor de los sabios, y de nuevo le envió a su propia esposa Sudeṣṇā.
1.113.52
तां स दीर्घतमाङ्गेषु स्पृष्ट्वा देवीमथाब्रवीत् ।
भविष्यन्ति कुमारास्ते तेजसाऽऽदित्यवर्चसः ॥ १.११३.५२ ॥
Dīrghatamas tocó a aquella reina con sus miembros y le dijo: «Tendrás hijos resplandecientes de esplendor como el sol.»
1.113.53
अङ्गो वङ्गः कलिङ्गश्च पुण्ड्रः सुह्मश्च ते सुताः ।
तेषां देशाः समाख्याताः स्वनामकथिता भुवि ॥ १.११३.५३ ॥
Aṅga, Vaṅga, Kaliṅga, Puṇḍra y Suhma son tus hijos; sus tierras son conocidas en la tierra, llamadas por sus propios nombres.
1.113.54
अङ्गस्याङ्गोऽभवद्देशो वङ्गो वङ्गस्य च स्मृतः ।
कलिङ्गविषयश्चैव कलिङ्गस्य च स स्मृतः ॥ १.११३.५४ ॥
La tierra de Aṅga se llamó Aṅga, y la de Vaṅga se recuerda como Vaṅga. La región de Kaliṅga y la tierra de Kaliṅga también se recuerdan así.
1.113.55
पुण्ड्रस्य पुण्ड्राः प्रख्याताः सुह्माः सुह्मस्य च स्मृताः ।
एवं बलेः पुरा वंशः प्रख्यातो वै महर्षिजः ॥ १.११३.५५ ॥
Los descendientes de Puṇḍra fueron célebres como los Puṇḍras, y los de Suhma son recordados como los Suhmas. Así, en tiempos antiguos, el linaje de Bali se hizo famoso, nacido de grandes sabios.
1.113.56
एवमन्ये महेष्वासा ब्राह्मणैः क्षत्रिया भुवि ।
जाताः परमधर्मज्ञा वीर्यवन्तो महाबलाः।
एतच्छ्रुत्वा त्वमप्यत्र मातः कुरु यथेप्सितम् ॥ १.११३.५६ ॥
De este modo nacieron también en la tierra otros grandes arqueros, kṣatriyas nacidos de brahmanes, conocedores del dharma supremo, valientes y de gran fuerza. Habiendo oído esto, oh madre, haz aquí lo que desees.