ମହାଭାରତ · ଅଧ୍ୟାୟ 1.114
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
1.114.1
पुनर्भरतवंशस्य हेतुं सन्तानवृद्धये ।
वक्ष्यामि नियतं मातस्तन्मे निगदतः शृणु ॥ १.११४.१ ॥
ମାତା, ଭରତବଂଶର ସନ୍ତାନ ବୃଦ୍ଧି ପାଇଁ ଉପାୟ ମୁଁ ନିଶ୍ଚୟ ପୁଣି କହିବି; ମୋ କଥା ଶୁଣ।
1.114.2
ब्राह्मणो गुणवान्कश्चिद्धनेनोपनिमन्त्र्यताम् ।
विचित्रवीर्यक्षेत्रेषु यः समुत्पादयेत्प्रजाः ॥ १.११४.२ ॥
କୌଣସି ଗୁଣବାନ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଧନ ଦେଇ ଆମନ୍ତ୍ରଣ କରାଯାଉ; ସେ ବିଚିତ୍ରବୀର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ପତ୍ନୀମାନଙ୍କ କ୍ଷେତ୍ରରେ ସନ୍ତାନ ଉତ୍ପାଦନ କରୁ।
1.114.3
भीष्मस्य तु वचः श्रुत्वा धर्महेत्वर्थसंहितम् ।
माता सत्यवती भीष्मं पुनरेवाभ्यभाषत ॥ १.११४.३ ॥
ଭୀଷ୍ମଙ୍କ ଧର୍ମ ଓ ପ୍ରୟୋଜନଯୁକ୍ତ ବାକ୍ୟ ଶୁଣି, ମାତା ସତ୍ୟବତୀ ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ ପୁଣି କହିଲେ।
1.114.4
औचथ्यमधिकृत्येदमङ्गं च यदुदाहृतम् ।
पौराणी श्रुतिरित्येषा प्राप्तकालमिदं कुरु ॥ १.११४.४ ॥
ଔଚଥ୍ୟ ବିଷୟରେ ଯେଉଁ ଅଙ୍ଗ କୁହାଯାଇଛି ତାହା ଏହା; ଏହା ପୌରାଣିକ ଶ୍ରୁତି; ଏବେ ସମୟ ଆସିଛି, ଏହା କର।
1.114.5
त्वं हि पुत्र कुलस्यास्य ज्येष्ठः श्रेष्ठश्च भारत ।
यथा च ते पितुर्वाक्यं मम कार्यं तथाऽनघ ॥ १.११४.५ ॥
ପୁତ୍ର, ତୁମେ ହିଁ ଏ କୁଳରେ ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ହେ ଭାରତ; ତୁମ ପିତାଙ୍କ ବାକ୍ୟ ଯେପରି, ମୋ କାର୍ଯ୍ୟ ସେପରି, ହେ ନିଷ୍ପାପ।
1.114.6
मम पुत्रस्तव भ्राता यवीयान्सुप्रियश्च ते ।
बाल एव गतः स्वर्गं भारतो भरतर्षभ ॥ १.११४.६ ॥
ମୋ ପୁତ୍ର, ତୁମର ଅତି ପ୍ରିୟ କନିଷ୍ଠ ଭାଇ ଭାରତ, ବାଳକ ଥିବାବେଳେ ହିଁ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଚାଲିଗଲେ, ହେ ଭରତଶ୍ରେଷ୍ଠ।
1.114.7
इमे महिष्यौ तस्येह काशिराजसुते उभे ।
रूपयौवनसंपन्ने पुत्रकामे च भारत ॥ १.११४.७ ॥
ହେ ଭାରତ! କାଶୀରାଜଙ୍କ ଏହି ଦୁଇ କନ୍ୟା, ମହିଷୀମାନେ, ରୂପ ଓ ଯୌବନସମ୍ପନ୍ନା ହୋଇ ପୁତ୍ରକାମନା କରୁଛନ୍ତି।
1.114.8
धर्म्यमेतत्परं ज्ञात्वा सन्तानाय कुलस्य च ।
आभ्यां मम नियोगात्तु धर्मं चरितुमर्हसि ॥ १.११४.८ ॥
ଏହା ଧର୍ମସମ୍ମତ ଓ ପରମ ବୋଲି ଜାଣି, କୁଳର ସନ୍ତାନ ପାଇଁ, ମୋ ଆଦେଶରେ ଏ ଦୁଇଜଣଙ୍କ ସହ ତୁମେ ଧର୍ମାଚରଣ କରିବା ଉଚିତ।
1.114.9
असंशयं परो धर्मस्त्वयाः मातः प्रकीर्तितः ।
त्वमप्येतां प्रतिज्ञां तु वेत्थ या मयि वर्तते ॥ १.११४.९ ॥
ହେ ମାତା! ଆପଣ କହିଥିବା ଏହା ନିଃସନ୍ଦେହ ପରମ ଧର୍ମ। ମୋ ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ସେହି ପ୍ରତିଜ୍ଞା ଆପଣ ମଧ୍ୟ ଜାଣନ୍ତି।
1.114.10
अमरत्वस्य वा हेतोस्त्रैलोक्यसदनस्य वा ।
उत्सृजेयमहं प्राणान्न तु सत्यं कथंचन ॥ १.११४.१० ॥
ଅମରତ୍ୱ ପାଇଁ ବା ତ୍ରିଲୋକ ବାସ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ମୁଁ ପ୍ରାଣ ତ୍ୟାଗ କରିବି, କିନ୍ତୁ କୌଣସି ପ୍ରକାରେ ସତ୍ୟ ତ୍ୟାଗ କରିବି ନାହିଁ।
1.114.11
जानामि त्वयि धर्मज्ञ सत्यं सत्यपराक्रम ।
इच्छंस्त्वमिह लोकांस्त्रीन्सृजेरन्यानरिन्दम ॥ १.११४.११ ॥
ହେ ଧର୍ମଜ୍ଞ! ତୁମ ମଧ୍ୟରେ ସତ୍ୟ ଅଛି ବୋଲି ମୁଁ ଜାଣେ; ହେ ସତ୍ୟପରାକ୍ରମୀ! ହେ ଶତ୍ରୁଦମନ! ତୁମେ ଇଚ୍ଛା କଲେ ଏଠାରେ ତ୍ରିଲୋକକୁ ଅନ୍ୟରୂପେ ସୃଷ୍ଟି କରିପାର।
1.114.12
यथा तु नः कुलं चैव धर्मश्च न पराभवेत् ।
सुहृदश्च प्रहृष्टाः स्युस्तथा त्वं कर्तुमर्हसि ॥ १.११४.१२ ॥
ଯେପରି ଆମ ବଂଶ ଓ ଧର୍ମ ନଷ୍ଟ ନ ହୁଏ, ଏବଂ ମିତ୍ରମାନେ ଆନନ୍ଦିତ ହୁଅନ୍ତି, ସେପରି ତୁମେ କରିବା ଉଚିତ।
1.114.13
त्वमेव कुलवृद्धासि गौरवं तु परं त्वयि ।
सोपायं कुलसन्ताने वक्तुमर्हसि नः परम् ॥ १.११४.१३ ॥
ତୁମେ ହିଁ କୁଳର ବୃଦ୍ଧା; ତୁମଠାରେ ହିଁ ପରମ ଗୌରବ ଅଛି। କୁଳ-ସନ୍ତାନ ପାଇଁ ଯେଉଁ ଉପାୟ ଅଛି, ତାହା ତୁମେ ଆମକୁ ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବେ କହିବା ଉଚିତ।
1.114.14
स्त्रियो हि परमं गुह्यं धारयन्ति सदा कुले ।
पुरुषांश्चैव मायाभिर्बह्वीभिरुपगृह्णते ॥ १.११४.१४ ॥
ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ସର୍ବଦା କୁଳରେ ପରମ ଗୁପ୍ତ ରହସ୍ୟ ଧାରଣ କରନ୍ତି; ବହୁ ମାୟାଦ୍ୱାରା ପୁରୁଷମାନଙ୍କୁ ବଶ କରନ୍ତି।
1.114.15
सा सत्यवति संपश्य धर्मं सत्यपरायणे ।
यथा न जह्यां सत्यं च न सीदेच्च कुलं हि नः ॥ १.११४.१५ ॥
ହେ ସତ୍ୟପରାୟଣା ସତ୍ୟବତୀ, ଧର୍ମକୁ ଭଲ ଭାବେ ଦେଖ; ଯେପରି ମୁଁ ସତ୍ୟ ନ ଛାଡ଼େ ଓ ଆମ କୁଳ ନଷ୍ଟ ନ ହୁଏ।
1.114.16
ततः सत्यवती भीष्मं वाचा संसज्जमानया ।
विहसन्तीव सव्रीडमिदं वचनमब्रवीत् ॥ १.११४.१६ ॥
ତା'ପରେ ସତ୍ୟବତୀ ଲଜ୍ଜାରେ, ଈଷତ୍ ହସୁଥିବା ପରି, ଅଟକି ଅଟକି ବାଣୀରେ ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ ଏହି ବାକ୍ୟ କହିଲା।
1.114.17
सत्यमेतन्महाबाहो यथा वदसि भारत ।
विश्वासात्ते प्रवक्ष्यामि सन्तानाय कुलस्य नः ॥ १.११४.१७ ॥
ହେ ମହାବାହୁ ଭାରତ, ତୁମେ ଯାହା କହୁଛ ତାହା ସତ୍ୟ। ବିଶ୍ୱାସରୁ ମୁଁ ତୁମକୁ ଆମ କୁଳ-ସନ୍ତାନ ପାଇଁ କହିବି।
1.114.18
न ते शक्यमनाख्यातुमापद्धर्मं तथाविधम् ।
त्वमेव नः कुले धर्मस्त्वं सत्यं त्वं परा गतिः ॥ १.११४.१८ ॥
ସେପରି ଆପଦ୍ଧର୍ମ ତୁମେ ନ କହି ରଖିବା ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ। ଆମ କୁଳରେ ତୁମେ ହିଁ ଧର୍ମ; ତୁମେ ହିଁ ସତ୍ୟ; ତୁମେ ହିଁ ପରମ ଗତି।
1.114.19
यत्त्वं वक्ष्यसि तत्कार्यमस्माभिरिति मे मतिः ।
तस्मान्निशम्य सत्यं मे कुरुष्व यदनन्तरम्।
शृणु भीष्म वचो मह्यं धर्मार्थसहितं हितम् ॥ १.११४.१९ ॥
ତୁମେ ଯାହା କହିବ ତାହା ଆମେ କରିବା ଉଚିତ୍—ଏହା ମୋର ମତ। ଅତଏବ ସତ୍ୟ ବୋଲି ଶୁଣ ଓ ତା'ପରେ ତାହା କର। ହେ ଭୀଷ୍ମ, ଧର୍ମ ଓ ଅର୍ଥଯୁକ୍ତ ମୋର ହିତବାକ୍ୟ ଶୁଣ।
1.114.20
न च विस्रम्भकथितं भवान्सूचितुमर्हति ।
यस्तु राजा वसुर्नाम श्रुतस्ते भरतर्षभ ॥ १.११४.२० ॥
ବିଶ୍ୱାସରେ କୁହାଯାଇଥିବା କଥା ତୁମେ ପ୍ରକାଶ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ହେ ଭରତଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତୁମେ ଶୁଣିଥିବା ବସୁ ନାମକ ରାଜା—
1.114.21
तस्य शुक्लादहं मत्स्या धृता कुक्षौ पुरा किल ।
मातरं मे जलाद्धृत्वा दाशः परमधर्मवित् ॥ १.११४.२१ ॥
ତାଙ୍କ ଶୁକ୍ରରୁ ମୁଁ ପୂର୍ବେ ମାଛର ଗର୍ଭରେ ଧୃତ ହୋଇଥିଲି। ମୋ ମାତାଙ୍କୁ ଜଳରୁ ଉଠାଇଥିବା ଦାଶ, ଯିଏ ପରମ ଧର୍ମ ଜାଣେ—
1.114.22
मां तु स्वगृहमानीय दुहितृत्वेऽभ्यकल्पयत् ।
धर्मयुक्तः स धर्मेण पिता चासीत्ततो मम ॥ १.११४.२२ ॥
ମୋତେ ସେ ନିଜ ଘରକୁ ଆଣି କନ୍ୟା ରୂପେ ଗ୍ରହଣ କଲା। ଧର୍ମଯୁକ୍ତ ସେ ଧର୍ମରୁ ହିଁ ମୋର ପିତା ହେଲା।
1.114.23
धर्मयुक्तस्य धर्मार्थं पितुरासीत्तरी मम ।
सा कदाचिदहं तत्र गता प्रथमयौवनम् ॥ १.११४.२३ ॥
ଧର୍ମଯୁକ୍ତ ମୋ ପିତାଙ୍କର ଧର୍ମାର୍ଥେ ଏକ ନୌକା ଥିଲା। ଥରେ ମୋ ପ୍ରଥମ ଯୌବନରେ ମୁଁ ସେଠାକୁ ଯାଇଥିଲି।
1.114.24
अथ धर्मविदां श्रेष्ठः परमर्षिः पराशरः ।
आजगाम तरीं धीमांस्तरिष्यन्यमुनां नदीम् ॥ १.११४.२४ ॥
ତେବେ ଧର୍ମଜ୍ଞମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ପରମ ଋଷି ପରାଶର, ବୁଦ୍ଧିମାନ, ଯମୁନା ନଦୀ ପାର ହେବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରି ନୌକା ନିକଟକୁ ଆସିଲେ।
1.114.25
स तार्यमाणो यमुनां मामुपेत्याब्रवीत्तदा ।
सान्त्वपूर्वं मुनिश्रेष्ठः कामार्तो मधुरं वचः।
उक्त्वा जन्म कुलं मह्यं नासि दाशसुतेति च ॥ १.११४.२५ ॥
ଯମୁନା ନଦୀ ପାର କରାଉଥିବା ସମୟରେ ସେ ମୋ ନିକଟକୁ ଆସିଲେ। କାମପୀଡିତ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ ସାନ୍ତ୍ୱନା ସହିତ ମଧୁର ବାକ୍ୟ କହିଲେ। ମୋ ଜନ୍ମ ଓ କୁଳ କହି କହିଲେ, ତୁମେ ଦାଶଙ୍କ କନ୍ୟା ନୁହଁ।
1.114.26
तमहं शापभीता च पितुर्भीता च भारत ।
वरैरसुलभैरुक्ता न प्रत्याख्यातुमुत्सहे ॥ १.११४.२६ ॥
ହେ ଭାରତ, ଅଭିଶାପରୁ ଭୀତ ଓ ପିତାଙ୍କୁ ଭୟ କରୁଥିବା ମୁଁ, ଦୁର୍ଲଭ ବରରେ ସମ୍ବୋଧିତ ହୋଇ, ତାଙ୍କୁ ପ୍ରତ୍ୟାଖ୍ୟାନ କରିବାକୁ ସାହସ କରିପାରିଲି ନାହିଁ।
1.114.27
प्रेक्ष्य तांस्तु महाभागान्पारावारे ऋषीन्स्थितान् ।
यमुनातीरविन्यस्तान्प्रदीप्तानिव पावकान् ॥ १.११४.२७ ॥
ଯମୁନା କୂଳରେ ଠିଆ ହୋଇଥିବା, ଜଳୁଥିବା ଅଗ୍ନି ପରି ସେହି ମହାଭାଗ୍ୟବାନ ଋଷିମାନଙ୍କୁ ପାର କୂଳରେ ଦେଖି।
1.114.28
पुरस्तादरुणश्चैव तरुणः संप्रकाशते ।
येनैषा ताम्रवस्त्रेव द्यौः कृता प्रविजृम्भिता ॥ १.११४.२८ ॥
ପୂର୍ବରେ ଯୁବା ଅରୁଣ ପ୍ରକାଶିତ ହେଉଛନ୍ତି; ଯାହାଦ୍ୱାରା ଏହି ଆକାଶ ତମ୍ବା ବସ୍ତ୍ର ପରି ବିସ୍ତାରିତ ହୋଇଛି।
1.114.29
उक्तमात्रो मया तत्र नीहारमसृजत्प्रभुः ।
पराशरः सत्यधृतिर्द्वीपे च यमुनाम्भसि ॥ १.११४.२९ ॥
ମୋ କହିବାମାତ୍ରେ ସେଠାରେ ସତ୍ୟଧୃତି ପ୍ରଭୁ ପରାଶର ଯମୁନା ଜଳରେ ଦ୍ୱୀପ ଉପରେ କୁହୁଡ଼ି ସୃଷ୍ଟି କଲେ।
1.114.30
अभिभूय स मां बालां तेजसा वशमानयत् ।
तमसा लोकमावृत्य नौगतामेव भारत ॥ १.११४.३० ॥
ସେ ନିଜ ତେଜରେ ମୋତେ, ସେହି ବାଳିକାକୁ, ଅଭିଭୂତ କରି ବଶ କଲେ। ହେ ଭାରତ, ନାଆରେ ଥିବା ମୋତେ ଅନ୍ଧକାରରେ ଜଗତ ଆବୃତ କରି ବଶ କଲେ।
1.114.31
मत्स्यगन्धो महानासीत्पुरा मम जुगुप्सितः ।
तमपास्य शुभं गन्धमिमं प्रादात्स मे मुनिः ॥ १.११४.३१ ॥
ପୂର୍ବରୁ ମୋର ମାଛ ଗନ୍ଧ ବହୁତ ବଡ଼ ଓ ଘୃଣ୍ୟ ଥିଲା। ସେହି ମୁନି ତାହା ଦୂର କରି ମୋତେ ଏହି ଶୁଭ ସୁଗନ୍ଧ ଦେଲେ।
1.114.32
ततो मामाह स मुनिर्गर्भमुत्सृज्य मामकम् ।
द्वोपेऽस्या एव सरितः कन्यैव त्वं भविष्यसि ॥ १.११४.३२ ॥
ତେବେ ସେହି ମୁନି ମୋତେ କହିଲେ, 'ମୋ ଏହି ଗର୍ଭ ଛାଡ଼ି ଏହି ନଦୀର ଦ୍ୱୀପରେ ତୁମେ କନ୍ୟା ହିଁ ରହିବ।'
1.114.33
कन्यात्वं च ददौ प्रीतः पुनर्विद्वांस्तपोधनः ।
तस्य वीर्यमहं दृष्ट्वा तथा युक्तं महात्मनः ॥ १.११४.३३ ॥
ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ ସେହି ବିଦ୍ୱାନ ତପୋଧନ ମୁନି ପୁଣି ମୋତେ କନ୍ୟାତ୍ୱ ଦେଲେ। ସେହି ମହାତ୍ମାଙ୍କ ବୀର୍ଯ୍ୟଯୁକ୍ତ ଅବସ୍ଥା ମୁଁ ଦେଖିଲି।
1.114.34
विस्मिता व्यथिता चैव प्रादामात्मानमेव च ।
ततस्तदा महात्मा स कन्यायां मयि भारत।
प्रहृष्टोऽजनयत्पुत्रं द्वीप एव पराशरः ॥ १.११४.३४ ॥
ବିସ୍ମିତ ଓ ବ୍ୟଥିତ ହୋଇ ମୁଁ ନିଜକୁ ହିଁ ସମର୍ପଣ କଲି। ତେବେ, ହେ ଭାରତ, ସେହି ମହାତ୍ମା ପରାଶର କନ୍ୟାରୂପୀ ମୋ ପ୍ରତି ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ ଦ୍ୱୀପରେ ହିଁ ଏକ ପୁତ୍ର ଜନ୍ମ କଲେ।
1.114.35
पाराशर्यो महायोगी स बभूव महानृषिः ।
कन्यापुत्रो मम पुरा द्वैपायन इति श्रुतः ॥ १.११४.३५ ॥
ସେହି ପାରାଶର୍ଯ୍ୟ ମହାଯୋଗୀ ଓ ମହାନ ଋଷି ହେଲେ। ମୋ କନ୍ୟାପୁତ୍ର ପୂର୍ବରୁ ଦ୍ୱୈପାୟନ ନାମରେ ଖ୍ୟାତ ହେଲେ।
1.114.36
यो व्यस्य वेदांश्चतुरस्तपसा भगवानृषिः ।
लोके व्यासत्वमापेदे कार्ष्ण्यात्कृष्णत्वमेव च ॥ १.११४.३६ ॥
ତପସ୍ୟାରେ ଚାରି ବେଦକୁ ବିଭାଜନ କରିଥିବା ସେହି ଭଗବାନ ଋଷି ଜଗତରେ ବ୍ୟାସ ପଦବୀ ପାଇଲେ; ଶ୍ୟାମବର୍ଣ୍ଣ ହେତୁ କୃଷ୍ଣତ୍ୱ ମଧ୍ୟ ପାଇଲେ।
1.114.37
सत्यवादी शमपरस्तपस्वी दग्धकिल्बिषः ।
सद्योत्पन्नः स तु महान्सह पित्रा ततो गतः ॥ १.११४.३७ ॥
ସେ ସତ୍ୟବାଦୀ, ଶମପରାୟଣ, ତପସ୍ୱୀ ଓ ପାପଦଗ୍ଧକାରୀ ଥିଲେ। ଜନ୍ମ ହେବା ମାତ୍ରେ ସେ ମହାନ ପିତାଙ୍କ ସହିତ ସେଠାରୁ ଚାଲିଗଲେ।
1.114.38
स नियुक्तो मया व्यक्तं त्वया चाप्रतिमद्युतिः ।
भ्रातुः क्षेत्रेषु कल्याणमपत्यं जनयिष्यति ॥ १.११४.३८ ॥
ମୁଁ ଓ ତୁମେ ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବେ ନିଯୁକ୍ତ କରିଥିବା ସେ ଅତୁଳନୀୟ ତେଜସ୍ୱୀ ଭାଇର ପତ୍ନୀମାନଙ୍କ ଠାରେ କଲ୍ୟାଣକାରୀ ସନ୍ତାନ ଜନ୍ମାଇବେ।
1.114.39
स हि मामुक्तवांस्तत्र स्मरेः कृच्छ्रेषु मामिति ।
तं स्मरिष्ये महाबाहो यदि भीष्म त्वमिच्छसि ॥ १.११४.३९ ॥
ସେଠାରେ ସେ ମୋତେ କହିଥିଲେ, 'କଷ୍ଟ ସମୟରେ ମୋତେ ସ୍ମରଣ କରିବ।' ହେ ମହାବାହୁ ଭୀଷ୍ମ, ଯଦି ତୁମେ ଇଚ୍ଛା କର ତେବେ ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରିବି।
1.114.40
तव ह्यनुमते भीष्म नियतं स महातपाः ।
विचित्रवीर्यक्षेत्रेषु पुत्रानुत्पादयिष्यति ॥ १.११४.४० ॥
ହେ ଭୀଷ୍ମ, ତୁମର ଅନୁମତିରେ ସେହି ମହାତପସ୍ୱୀ ବିଚିତ୍ରବୀର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ପତ୍ନୀମାନଙ୍କ ଠାରେ ନିଶ୍ଚୟ ପୁତ୍ର ଜନ୍ମାଇବେ।
1.114.41
महर्षेः कीर्तने तस्य भीष्मः प्राञ्जलिरब्रवीत् ।
देशकालौ च जानासि क्रियतामर्थसिद्धये। ॥ १.११४.४१ ॥
ସେହି ମହର୍ଷିଙ୍କ ନାମ ଶୁଣି ଭୀଷ୍ମ ହାତଯୋଡ଼ି କହିଲେ, 'ଦେଶ ଓ କାଳ ତୁମେ ଜାଣ; କାର୍ଯ୍ୟ ସିଦ୍ଧି ପାଇଁ ଯାହା ଉଚିତ ତାହା କର।'
1.114.42
अर्थमर्थानुबन्धं च धर्मं धर्मानुबन्धनम् ।
कामं कामानुबन्धं च विपरीतान्पृथक्पृथक् ॥ १.११४.४२ ॥
ଅର୍ଥ, ଅର୍ଥର ଅନୁବନ୍ଧ, ଧର୍ମ, ଧର୍ମର ଅନୁବନ୍ଧ, କାମ, କାମର ଅନୁବନ୍ଧ, ଏବଂ ସେମାନଙ୍କର ବିପରୀତ — ପ୍ରତ୍ୟେକକୁ ପୃଥକ ଭାବରେ (ଜାଣ)।
1.114.43
यो विचिन्त्य धिया धीरो व्यवस्यति स बुद्धिमान् ।
तदिदं धर्मयुक्तं च हितं चैव कुलस्य नः ॥ १.११४.४३ ॥
ଯିଏ ଧୀର ହୋଇ ଭଲ ଭାବେ ବିଚାର କରି ବୁଦ୍ଧିରେ ନିଶ୍ଚୟ କରେ, ସେ ହିଁ ବୁଦ୍ଧିମାନ। ଏହି ନିର୍ଣ୍ଣୟ ଧର୍ମାନୁକୂଳ ଏବଂ ଆମ କୁଳ ପାଇଁ ହିତକର।
1.114.44
उक्तं भवत्या यच्छ्रेयस्तन्मह्यं रोचते भृशम् ।
ततस्तस्मिन्प्रतिज्ञाते भीष्मेण कुरुनन्दन ॥ १.११४.४४ ॥
ଆପଣ କହିଥିବା ଶ୍ରେୟସ୍କର କଥା ମୋତେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଭଲ ଲାଗିଲା। ତା'ପରେ ଭୀଷ୍ମ ସେହି ପ୍ରତିଜ୍ଞା କଲେ, ହେ କୁରୁନନ୍ଦନ।
1.114.45
कृष्णद्वैपायनं काली चिन्तयामास वै मुनिम् ।
स वेदान्विब्रुवन्धीमान्मातुर्विज्ञाय चिन्तितम् ॥ १.११४.४५ ॥
କାଳୀ କୃଷ୍ଣଦ୍ୱୈପାୟନ ମୁନିଙ୍କୁ ଚିନ୍ତା କଲେ। ସେହି ବୁଦ୍ଧିମାନ ମୁନି ବେଦ ବିଭାଗ କରୁଥିବାବେଳେ ମାତାଙ୍କ ଚିନ୍ତା ଜାଣି (ଆସିଲେ)।
1.114.46
प्रादुर्बभूवाविदितः क्षणेन कुरुनन्दन ।
तस्मै पूजां ततः कृत्वा सुताय विधिपूर्वकम् ॥ १.११४.४६ ॥
ସେ କ୍ଷଣମଧ୍ୟରେ ଅଜ୍ଞାତ ଭାବେ ପ୍ରକଟ ହେଲେ। ହେ କୁରୁନନ୍ଦନ, ତା'ପରେ ମାତା ପୁତ୍ରଙ୍କୁ ବିଧିପୂର୍ବକ ପୂଜା କଲେ।
1.114.47
परिष्वज्य च बाहुभ्यां प्रस्रवैरभ्यषिञ्चत ।
मुमोच बाष्पं दाशेयी पुत्रं दृष्ट्वा चिरस्य तु ॥ १.११४.४७ ॥
ଦୁଇ ବାହୁରେ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି ସେ ଲୁହଧାରାରେ ତାଙ୍କୁ ଭିଜାଇଦେଲେ। ଦାଶେୟୀ (ସତ୍ୟବତୀ) ବହୁ ଦିନ ପରେ ପୁତ୍ରଙ୍କୁ ଦେଖି ଲୁହ ଢାଳିଲେ।
1.114.48
तामद्भिः परिषिच्यार्तां महर्षिरभिवाद्य च ।
मातरं पूर्वजः पुत्रो व्यासो वचनमब्रवीत् ॥ १.११४.४८ ॥
ଜଳରେ ସେହି ଦୁଃଖିତା ମାତାଙ୍କୁ ସିଞ୍ଚନ କରି ଏବଂ ମହର୍ଷିଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି, ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ପୁତ୍ର ବ୍ୟାସ ଏହି ବାକ୍ୟ କହିଲେ।
1.114.49
भवत्या यदभिप्रेतं तदहं कर्तुमागतः ।
शाधि मां धर्मतत्त्वज्ञे करवाणि प्रियं तव ॥ १.११४.४९ ॥
ଆପଣଙ୍କ ଇଚ୍ଛିତ ଯାହା, ତାହା କରିବାକୁ ମୁଁ ଆସିଛି। ହେ ଧର୍ମତତ୍ତ୍ୱଜ୍ଞେ, ମୋତେ ଆଜ୍ଞା ଦିଅନ୍ତୁ; ଆପଣଙ୍କ ପ୍ରିୟ କାର୍ଯ୍ୟ ମୁଁ କରିବି।
1.114.50
तस्मै पूजां ततोऽकार्षीत्पुरोधाः परमर्षये ।
स च तां प्रतिजग्राह विधिमन्मन्त्रपूर्वकम् ॥ १.११४.५० ॥
ତା'ପରେ ପୁରୋହିତ ସେହି ପରମ ଋଷିଙ୍କର ପୂଜା କଲେ; ସେ ମଧ୍ୟ ତାହା ବିଧିବତ୍, ମନ୍ତ୍ରପୂର୍ବକ ଗ୍ରହଣ କଲେ।
1.114.51
पूजितो मन्त्रपूर्वं तु विधिवत्प्रीतिमाप सः ।
तमासनगतं माता पृष्ट्वा कुशलमव्ययम् ॥ १.११४.५१ ॥
ମନ୍ତ୍ରପୂର୍ବକ ବିଧିବତ୍ ପୂଜିତ ହୋଇ ସେ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ। ଆସନରେ ବସିଥିବା ତାଙ୍କୁ ମାତା ତାଙ୍କ କୁଶଳ ପଚାରିଲେ।
1.114.52
सत्यवत्यथ वीक्ष्यैनमुवाचेदमनन्तरम् ।
मातापित्रोः प्रजायन्ते पुत्राः साधारणाः कवे ॥ १.११४.५२ ॥
ତା'ପରେ ସତ୍ୟବତୀ ତାଙ୍କୁ ଚାହିଁ ଏହା କହିଲେ — ହେ କବି, ମାତା ଓ ପିତା ଉଭୟଙ୍କଠାରୁ ପୁତ୍ର ସମାନ ଭାବେ ଜନ୍ମନ୍ତି।
1.114.53
तेषां पिता यथा स्वीमी तथा माता न संशयः ।
विधानविहितः स त्वं यथा मे प्रथमः सुतः ॥ १.११४.५३ ॥
ସେମାନଙ୍କର ପିତା ଯେପରି ସ୍ୱାମୀ, ସେପରି ମାତା ମଧ୍ୟ; ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ବିଧାନ ଦ୍ୱାରା ବିହିତ ତୁମେ ମୋର ପ୍ରଥମ ପୁତ୍ର।
1.114.54
विचित्रवीर्यो ब्रह्मर्षे तथा मेऽवरजः सुतः ।
यथैव पितृतो भीष्मस्तथा त्वमपि मातृतः ॥ १.११४.५४ ॥
ହେ ବ୍ରହ୍ମର୍ଷି, ବିଚିତ୍ରବୀର୍ଯ୍ୟ ମୋ କନିଷ୍ଠ ପୁତ୍ର। ଭୀଷ୍ମ ଯେପରି ପିତୃପକ୍ଷରୁ, ସେପରି ତୁମେ ମାତୃପକ୍ଷରୁ।
1.114.55
भ्राता विचित्रवीर्यस्य यथा वा पुत्र मन्यसे ।
अयं शान्तनवः सत्यं पालयन्सत्यविक्रमः ॥ १.११४.५५ ॥
ତୁମେ ବିଚିତ୍ରବୀର୍ଯ୍ୟଙ୍କର ଭ୍ରାତା ବା ପୁତ୍ର ବୋଲି ଏହାକୁ ମନେ କରିଲେ, ଏ ଶାନ୍ତନୁପୁତ୍ର ସତ୍ୟ ପାଳନ କରି ସତ୍ୟପରାକ୍ରମୀ।
1.114.56
बुद्धिं न कुरुतेऽपत्ये तथा राज्याऽनुशासने ।
स त्वं व्यपेक्षया भ्रातुः सन्तानाय कुलस्य च ॥ १.११४.५६ ॥
ସେ ସନ୍ତାନ କିମ୍ବା ରାଜ୍ୟଶାସନ ପ୍ରତି ମନ ଦିଏ ନାହିଁ; ତେଣୁ ତୁମେ ଭ୍ରାତାଙ୍କ ପ୍ରତି ସମ୍ମାନରେ ଓ ବଂଶର ସନ୍ତତି ପାଇଁ ଏହା କର।
1.114.57
भीष्मस्य चास्य वचनान्नियोगाच्च ममानघ ।
अनुक्रोशाच्च भूतानां सर्वेषां रक्षणाय च ॥ १.११४.५७ ॥
ହେ ନିଷ୍ପାପ, ଭୀଷ୍ମଙ୍କ ବଚନରେ, ମୋ ଆଜ୍ଞାରେ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ପ୍ରତି କରୁଣାରେ ଏବଂ ସେମାନଙ୍କ ରକ୍ଷା ପାଇଁ ମଧ୍ୟ (ଏହା କର)।
1.114.58
आनृशंस्याच्च यद्ब्रूयां तच्छ्रुत्वा कर्तुमर्हसि ।
यवीयसस्व भ्रातुर्भार्ये सुरसुतोपमे ॥ १.११४.५८ ॥
ଦୟାରେ ମୁଁ ଯାହା କହୁଛି ତାହା ଶୁଣି ତୁମେ କରିବା ଉଚିତ; କନିଷ୍ଠ ଭ୍ରାତାଙ୍କ ଦୁଇ ପତ୍ନୀ ଦେବକନ୍ୟାଙ୍କ ସମାନ।
1.114.59
रूपयौवनसंपन्ने पुत्रकामे च धर्मतः ।
तयोरुत्पादयापत्यं समर्थो ह्यसि पुत्रक ॥ १.११४.५९ ॥
ରୂପ ଓ ଯୌବନସମ୍ପନ୍ନା, ପୁତ୍ରକାମୀ ସେହି ଦୁଇଜଣଙ୍କଠାରେ ଧର୍ମାନୁସାରେ ସନ୍ତାନ ଉତ୍ପାଦନ କର; ହେ ପୁତ୍ର, ତୁମେ ତାହା କରିବାକୁ ସମର୍ଥ।
1.114.60
अनुरूपं कुलस्यास्य संतत्याः प्रसवस्य च ।
वेत्थ धर्मं सत्यवति परं चापरमेव च ॥ १.११४.६० ॥
ଏହି କୁଳର ସନ୍ତତି ଓ ଜନ୍ମ ପାଇଁ ଏହା ଅନୁରୂପ; ହେ ସତ୍ୟବତୀ, ତୁମେ ଉତ୍ତମ ଓ ଅଧମ ଦୁଇ ଧର୍ମ ଜାଣ।
1.114.61
तथा तव महाप्राज्ञे धर्मे प्रणिहिता मतिः ।
तस्मादहं त्वन्नियोगाद्धर्ममुद्दिश्य कारणम् ॥ १.११४.६१ ॥
ହେ ମହାପ୍ରାଜ୍ଞେ, ତୁମ ବୁଦ୍ଧି ମଧ୍ୟ ଧର୍ମରେ ସ୍ଥିର। ତେଣୁ ତୁମ ଆଜ୍ଞାରେ, ଧର୍ମକୁ ହିଁ କାରଣ ଭାବି ମୁଁ ଏହା କରିବି।
1.114.62
ईप्सितं ते करिष्यामि दृष्टं ह्येतत्सनातनम् ।
भ्रातुः पुत्रान्प्रदास्यामि मित्रावरुणयोः समान् ॥ १.११४.६२ ॥
ତୁମେ ଯାହା ଚାହଁ ମୁଁ ନିଶ୍ଚୟ କରିବି, କାରଣ ଏହା ସନାତନ ରୀତି ଭାବେ ଦେଖାଯାଇଛି। ଭାଇ ପାଇଁ ମିତ୍ର ଓ ବରୁଣଙ୍କ ସମାନ ପୁତ୍ର ମୁଁ ଦେବି।
1.114.63
व्रतं चरेतां ते देव्यौ निर्दिष्टमिह यन्मया ।
संवत्सरं यथान्यायं ततः शुद्धे भविष्यतः ॥ १.११४.६३ ॥
ତୁମ ଦୁଇ ଦେବୀ ଏଠାରେ ମୋ ଦ୍ୱାରା ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ବ୍ରତ ଏକ ବର୍ଷ ନ୍ୟାୟାନୁସାରେ ପାଳନ କରନ୍ତୁ; ତାପରେ ସେମାନେ ଶୁଦ୍ଧ ହେବେ।
1.114.64
नहि मामव्रतोपेता उपेयात्काचिदङ्गना ।
सद्यो यथा प्रपद्येते देव्यौ गर्भं तथा कुरु ॥ १.११४.६४ ॥
ବ୍ରତ ପାଳନ ନ କରି କୌଣସି ନାରୀ ମୋ ପାଖକୁ ଆସିବ ନାହିଁ; ଦୁଇ ଦେବୀ ତୁରନ୍ତ ଗର୍ଭ ଧାରଣ କରିବା ପରି କର।
1.114.65
अराजकेषु राष्ट्रेषु प्रजाऽनाथा विनश्यति ।
नश्यन्ति च क्रियाः सर्वा नास्ति वृष्टिर्न देवता ॥ १.११४.६५ ॥
ରାଜାବିହୀନ ରାଷ୍ଟ୍ରରେ ପ୍ରଜା ରକ୍ଷକହୀନ ହୋଇ ବିନଷ୍ଟ ହୁଏ; ସମସ୍ତ କ୍ରିୟା ନଷ୍ଟ ହୁଏ; ବର୍ଷା ନାହିଁ, ଦେବତାଙ୍କ କୃପା ମଧ୍ୟ ନାହିଁ।
1.114.66
कथं चाराजकं राष्ट्रं शक्यं धारयितुं प्रभो ।
तस्माद्गर्भं समाधत्स्व भीष्मः संवर्धयिष्यति ॥ १.११४.६६ ॥
ହେ ପ୍ରଭୁ, ରାଜାବିହୀନ ରାଷ୍ଟ୍ରକୁ କିପରି ଧାରଣ କରାଯାଇ ପାରିବ? ତେଣୁ ଗର୍ଭ ଧାରଣ କର; ଭୀଷ୍ମ ତାହାକୁ ବଢ଼ାଇବେ।
1.114.67
यदि पुत्रः प्रदातव्यो मया भ्रातुरकालिकः ।
विरूपतां मे सहतां तयोरेतत्परं व्रतम् ॥ १.११४.६७ ॥
ଯଦି ମୁଁ ମୋ ଭାଇ ପାଇଁ ଉପଯୁକ୍ତ ସମୟରେ ପୁତ୍ର ଦେବି, ତେବେ ସେମାନେ ଦୁହେଁ ମୋର କୁରୂପତା ସହିବେ; ଏହା ସେମାନଙ୍କର ପରମ ବ୍ରତ।
1.114.68
यदि मे सहते गन्धं रूपं वेषं तथा वपुः ।
अद्यैव गर्भं कौसल्या विशिष्टं प्रतिपद्यताम् ॥ १.११४.६८ ॥
ଯଦି ସେ ମୋର ଗନ୍ଧ, ରୂପ, ବେଷ ଓ ଶରୀର ସହେ, ତେବେ ହେ କୌଶଲ୍ୟା, ଆଜି ହିଁ ସେ ଉତ୍ତମ ଗର୍ଭ ଧାରଣ କରୁ।
1.114.69
तस्यापि च शतं पुत्रा भवितारो न संशयः ।
गोप्तारः कुरुवंशस्य भवत्याः शोकनाशनाः ॥ १.११४.६९ ॥
ତାଙ୍କର ମଧ୍ୟ ଶହେ ପୁତ୍ର ହେବେ, ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ସେମାନେ କୁରୁବଂଶର ରକ୍ଷକ ଓ ତୁମର ଶୋକନାଶକ ହେବେ।
1.114.70
एवमुक्त्वा महातेजा व्यासः सत्यवतीं तदा ।
शयने सा च कौसल्या शुचिवस्त्रा ह्यलङ्कृता ॥ १.११४.७० ॥
ମହାତେଜସ୍ୱୀ ବ୍ୟାସ ସତ୍ୟବତୀଙ୍କୁ ଏହିପରି କହି; ସେତେବେଳେ କୌଶଲ୍ୟା ଶୁଦ୍ଧ ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧି ଅଳଙ୍କୃତା ହୋଇ ଶଯ୍ୟାରେ ଥିଲେ।
1.114.71
समागमनमाकाङ्क्षेदिति सोऽन्तर्हितो मुनिः ।
ततोऽभिगम्य सा देवी स्नुषां रहसि संगताम् ॥ १.११४.७१ ॥
"ସେ ମୋ ସହ ସମାଗମ ଇଚ୍ଛା କରୁ" ଏହା କହି ସେ ମୁନି ଅନ୍ତର୍ଧାନ ହେଲେ। ତାପରେ ସେ ଦେବୀ ଏକାନ୍ତରେ ଭେଟିଥିବା ପୁତ୍ରବଧୂ ନିକଟକୁ ଗଲେ।
1.114.72
धर्म्यमर्थसमायुक्तमुवाच वचनं हितम् ।
कौसल्ये धर्मतन्त्रं त्वां यद्ब्रवीमि निबोध तत् ॥ १.११४.७२ ॥
ସେ ଧର୍ମସଂଗତ, ପ୍ରୟୋଜନଯୁକ୍ତ, ହିତକାରୀ ବାକ୍ୟ କହିଲେ: "ହେ କୌଶଲ୍ୟା, ମୁଁ ତୁମକୁ ଯାହା ଧର୍ମତନ୍ତ୍ର କହୁଛି, ତାହା ବୁଝ।"
1.114.73
भरतानां समुच्छेदो व्यक्तं मद्भाग्यसंक्षयात् ।
व्यथितां मां च संप्रेक्ष्य पितृवंशं च पीडितम् ॥ १.११४.७३ ॥
ମୋ ଭାଗ୍ୟର କ୍ଷୟ ଯୋଗୁଁ ଭରତଙ୍କ ବଂଶ ବିନଷ୍ଟ ହେଉଛି ତାହା ସ୍ପଷ୍ଟ। ବ୍ୟଥିତ ମୋତେ ଏବଂ ପୀଡ଼ିତ ପିତୃବଂଶକୁ ଦେଖି।
1.114.74
भीष्मो बुद्धिमदान्मह्यं कुलस्यास्य विवृद्धये ।
सा च बुद्धिस्त्वय्यधीना पुत्रि प्रापय मां तथा ॥ १.११४.७४ ॥
ଏହି କୁଳର ବୃଦ୍ଧି ପାଇଁ ଭୀଷ୍ମ ମୋତେ ବୁଦ୍ଧିମାନ ଉପାୟ ଦେଲେ। ସେ ବୁଦ୍ଧି ତୋ ଅଧୀନ, ଝିଅ, ମୋତେ ସେହିପରି କରାଅ।
1.114.75
नष्टं च भारतं वंशं पुनरेव समुद्धऱ ।
पुत्रं जनय सुश्रोणि देवराजसमप्रभम् ॥ १.११४.७५ ॥
ନଷ୍ଟ ହୋଇଥିବା ଭାରତ ବଂଶକୁ ପୁନର୍ବାର ଉଦ୍ଧାର କର। ହେ ସୁନ୍ଦର କଟିବାଳୀ, ଦେବରାଜ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପରି ତେଜସ୍ୱୀ ପୁତ୍ର ଜନ୍ମ ଦିଅ।
1.114.76
स हि राज्यधुरं गुर्वीमुद्वक्ष्यति कुलस्य नः ।
एवमुक्त्वा तु सा देवी स्नुषां सत्यवती तदा ॥ १.११४.७६ ॥
ସେ ହିଁ ଆମ କୁଳର ଭାରୀ ରାଜ୍ୟଭାର ବହନ କରିବ। ଏହା କହି ଦେବୀ ସତ୍ୟବତୀ ସେତେବେଳେ ପୁତ୍ରବଧୂଙ୍କୁ କହିଲେ।
1.114.77
सा धर्मतोऽनुनीयैनां कथंचिद्धर्मचारिणीम् ।
भोजयामास विप्रांश्च देवर्षीनतिथींस्तथा ॥ १.११४.७७ ॥
ସେ ଧର୍ମାନୁସାରେ ଏହି ଧର୍ମଚାରିଣୀଙ୍କୁ କୌଣସିମତେ ରାଜି କରାଇ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଦେବର୍ଷି ଓ ଅତିଥିମାନଙ୍କୁ ଭୋଜନ କରାଇଲେ।