มหาภารตะ · อัธยายะ 1.114
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
1.114.1
पुनर्भरतवंशस्य हेतुं सन्तानवृद्धये ।
वक्ष्यामि नियतं मातस्तन्मे निगदतः शृणु ॥ १.११४.१ ॥
มารดาเอ๋ย บัดนี้ข้าจะกล่าวแก่ท่านอีกครั้งถึงวิธีเพิ่มพูนลูกหลานแห่งวงศ์ภรต จงฟังสิ่งที่ข้ากล่าวเถิด
1.114.2
ब्राह्मणो गुणवान्कश्चिद्धनेनोपनिमन्त्र्यताम् ।
विचित्रवीर्यक्षेत्रेषु यः समुत्पादयेत्प्रजाः ॥ १.११४.२ ॥
ขอให้เชิญพราหมณ์ผู้มีคุณธรรมคนใดคนหนึ่งมาด้วยทรัพย์ เพื่อให้เขาให้กำเนิดบุตรในครรภ์ของเหล่าภรรยาของพระวิจิตรวีรยะ
1.114.3
भीष्मस्य तु वचः श्रुत्वा धर्महेत्वर्थसंहितम् ।
माता सत्यवती भीष्मं पुनरेवाभ्यभाषत ॥ १.११४.३ ॥
เมื่อได้ฟังถ้อยคำของพระภีษมะซึ่งประกอบด้วยธรรมและประโยชน์ มารดาสัตยวดีจึงกล่าวกับพระภีษมะอีกครั้ง
1.114.4
औचथ्यमधिकृत्येदमङ्गं च यदुदाहृतम् ।
पौराणी श्रुतिरित्येषा प्राप्तकालमिदं कुरु ॥ १.११४.४ ॥
เรื่องที่เล่าถึงเอาจถยะและอวัยวะที่กล่าวไว้นี้ เป็นประเพณีโบราณที่ได้ฟังกันมา บัดนี้ถึงเวลาแล้ว จงปฏิบัติตามนั้นเถิด
1.114.5
त्वं हि पुत्र कुलस्यास्य ज्येष्ठः श्रेष्ठश्च भारत ।
यथा च ते पितुर्वाक्यं मम कार्यं तथाऽनघ ॥ १.११४.५ ॥
ลูกเอ๋ย เจ้าเป็นผู้เฒ่าที่สุดและประเสริฐที่สุดของวงศ์นี้ ผู้สืบเชื้อสายภรต และตามที่พระบิดาของเจ้าตรัสไว้ นั่นคือหน้าที่ของแม่ ผู้ไร้มลทินเอ๋ย
1.114.6
मम पुत्रस्तव भ्राता यवीयान्सुप्रियश्च ते ।
बाल एव गतः स्वर्गं भारतो भरतर्षभ ॥ १.११४.६ ॥
บุตรของแม่ น้องชายของเจ้าที่เจ้ารักยิ่ง คือพระภารตะ ได้ไปสู่สวรรค์ตั้งแต่ยังเป็นเด็ก ผู้เป็นยอดแห่งวงศ์ภรตเอ๋ย
1.114.7
इमे महिष्यौ तस्येह काशिराजसुते उभे ।
रूपयौवनसंपन्ने पुत्रकामे च भारत ॥ १.११४.७ ॥
มเหสีทั้งสองนี้ของเขา คือธิดาทั้งสองของกษัตริย์แห่งกาศี ผู้งดงามและเปี่ยมด้วยความเยาว์วัย และปรารถนาบุตร ผู้สืบสกุลภรตเอ๋ย
1.114.8
धर्म्यमेतत्परं ज्ञात्वा सन्तानाय कुलस्य च ।
आभ्यां मम नियोगात्तु धर्मं चरितुमर्हसि ॥ १.११४.८ ॥
เมื่อรู้ว่านี่เป็นธรรมอันสูงสุด เพื่อความสืบทอดของวงศ์ตระกูล เจ้าควรปฏิบัติหน้าที่กับทั้งสองคนนี้ตามคำสั่งของข้า
1.114.9
असंशयं परो धर्मस्त्वयाः मातः प्रकीर्तितः ।
त्वमप्येतां प्रतिज्ञां तु वेत्थ या मयि वर्तते ॥ १.११४.९ ॥
ไม่มีข้อสงสัย มารดาเอ๋ย ท่านได้ประกาศธรรมอันสูงสุดแล้ว ท่านเองก็ทราบคำปฏิญาณที่ดำรงอยู่ในข้า
1.114.10
अमरत्वस्य वा हेतोस्त्रैलोक्यसदनस्य वा ।
उत्सृजेयमहं प्राणान्न तु सत्यं कथंचन ॥ १.११४.१० ॥
เพื่ออมตภาพ หรือแม้เพื่อที่อยู่ของสามโลก ข้าก็ยอมสละชีวิตได้ แต่ไม่มีวันสละความจริงไม่ว่าด้วยเหตุใด
1.114.11
जानामि त्वयि धर्मज्ञ सत्यं सत्यपराक्रम ।
इच्छंस्त्वमिह लोकांस्त्रीन्सृजेरन्यानरिन्दम ॥ १.११४.११ ॥
ข้าทราบความจริงในตัวท่าน ผู้รู้ธรรม ผู้มีความกล้าหาญแท้จริง ผู้ปราบศัตรู หากท่านปรารถนา ท่านอาจสร้างสามโลกขึ้นใหม่ที่นี่ได้
1.114.12
यथा तु नः कुलं चैव धर्मश्च न पराभवेत् ।
सुहृदश्च प्रहृष्टाः स्युस्तथा त्वं कर्तुमर्हसि ॥ १.११४.१२ ॥
เพื่อมิให้วงศ์ตระกูลของเราและธรรมต้องพินาศ และให้มิตรสหายชื่นชมยินดี ท่านควรปฏิบัติเช่นนั้น
1.114.13
त्वमेव कुलवृद्धासि गौरवं तु परं त्वयि ।
सोपायं कुलसन्ताने वक्तुमर्हसि नः परम् ॥ १.११४.१३ ॥
ท่านเป็นผู้อาวุโสของวงศ์ตระกูลอยู่แล้ว และความเคารพอันสูงสุดก็อยู่ที่ท่าน ท่านควรบอกเราอย่างชัดเจนถึงวิธีการเพื่อความสืบทอดของวงศ์ตระกูล
1.114.14
स्त्रियो हि परमं गुह्यं धारयन्ति सदा कुले ।
पुरुषांश्चैव मायाभिर्बह्वीभिरुपगृह्णते ॥ १.११४.१४ ॥
สตรีย่อมรักษาความลับอันสูงสุดไว้ในตระกูลเสมอ และด้วยเล่ห์กลมากมายจึงชนะใจบุรุษได้
1.114.15
सा सत्यवति संपश्य धर्मं सत्यपरायणे ।
यथा न जह्यां सत्यं च न सीदेच्च कुलं हि नः ॥ १.११४.१५ ॥
สัตยวดีเอ๋ย ผู้ยึดมั่นในความจริง จงพิจารณาธรรมให้ดี เพื่อที่ข้าจะไม่ต้องละทิ้งความจริง และวงศ์ตระกูลของเราจะไม่เสื่อมถอย
1.114.16
ततः सत्यवती भीष्मं वाचा संसज्जमानया ।
विहसन्तीव सव्रीडमिदं वचनमब्रवीत् ॥ १.११४.१६ ॥
ครั้งนั้น สัตยวดีด้วยความเขินอาย เสียงสั่นเครือ ราวกับยิ้มอยู่ จึงกล่าวถ้อยคำนี้ต่อพระภีษมะ
1.114.17
सत्यमेतन्महाबाहो यथा वदसि भारत ।
विश्वासात्ते प्रवक्ष्यामि सन्तानाय कुलस्य नः ॥ १.११४.१७ ॥
เป็นความจริง ผู้มีแขนทรงพลังเอ๋ย ดังที่ท่านกล่าว ด้วยความไว้วางใจ ข้าจะกล่าวแก่ท่านเพื่อความสืบทอดของวงศ์ตระกูลเรา
1.114.18
न ते शक्यमनाख्यातुमापद्धर्मं तथाविधम् ।
त्वमेव नः कुले धर्मस्त्वं सत्यं त्वं परा गतिः ॥ १.११४.१८ ॥
ท่านไม่อาจไม่กล่าวถึงธรรมแห่งยามวิบัติเช่นนั้นได้ ในวงศ์ตระกูลของเรา ท่านคือธรรม ท่านคือความจริง ท่านคือที่พึ่งอันสูงสุด
1.114.19
यत्त्वं वक्ष्यसि तत्कार्यमस्माभिरिति मे मतिः ।
तस्मान्निशम्य सत्यं मे कुरुष्व यदनन्तरम्।
शृणु भीष्म वचो मह्यं धर्मार्थसहितं हितम् ॥ १.११४.१९ ॥
สิ่งที่ท่านจะกล่าว นั่นคือสิ่งที่เราควรกระทำ นี่คือความเห็นของข้า เพราะฉะนั้น เมื่อได้ฟังแล้วจงถือเป็นความจริง และทำตามที่จะกล่าวต่อไป ภีษมะเอ๋ย จงฟังถ้อยคำของข้า ซึ่งประกอบด้วยธรรมและทรัพย์ อันเป็นประโยชน์
1.114.20
न च विस्रम्भकथितं भवान्सूचितुमर्हति ।
यस्तु राजा वसुर्नाम श्रुतस्ते भरतर्षभ ॥ १.११४.२० ॥
และเรื่องที่กล่าวด้วยความไว้วางใจ ท่านไม่ควรเปิดเผย กษัตริย์ที่มีนามว่าวสุ ผู้ที่ท่านเคยได้ยินมา ผู้เป็นยอดแห่งวงศ์ภรตเอ๋ย
1.114.21
तस्य शुक्लादहं मत्स्या धृता कुक्षौ पुरा किल ।
मातरं मे जलाद्धृत्वा दाशः परमधर्मवित् ॥ १.११४.२१ ॥
ครั้งหนึ่งในอดีต ข้าพเจ้าถือกำเนิดในท้องปลาจากเมล็ดพันธุ์ของพระองค์ ชาวประมงผู้รู้ธรรมอันสูงสุดได้นำมารดาของข้าพเจ้าออกจากน้ำ
1.114.22
मां तु स्वगृहमानीय दुहितृत्वेऽभ्यकल्पयत् ।
धर्मयुक्तः स धर्मेण पिता चासीत्ततो मम ॥ १.११४.२२ ॥
เขานำข้าพเจ้าไปยังเรือนของตน แล้วรับข้าพเจ้าเป็นบุตรีของตน เขาผู้ประกอบด้วยธรรมได้เป็นบิดาของข้าพเจ้าโดยธรรม
1.114.23
धर्मयुक्तस्य धर्मार्थं पितुरासीत्तरी मम ।
सा कदाचिदहं तत्र गता प्रथमयौवनम् ॥ १.११४.२३ ॥
บิดาของข้าพเจ้าผู้ประกอบด้วยธรรมมีเรือข้ามฟากไว้เพื่อประโยชน์แห่งธรรม วันหนึ่งในวัยสาวต้นของข้าพเจ้า ข้าพเจ้าได้ไปที่นั่น
1.114.24
अथ धर्मविदां श्रेष्ठः परमर्षिः पराशरः ।
आजगाम तरीं धीमांस्तरिष्यन्यमुनां नदीम् ॥ १.११४.२४ ॥
ครั้นแล้วฤๅษีปราศระ ผู้เลิศกว่าบรรดาผู้รู้ธรรม ฤๅษีผู้สูงสุด ผู้มีปัญญา ได้มายังเรือข้ามฟาก ปรารถนาจะข้ามแม่น้ำยมุนา
1.114.25
स तार्यमाणो यमुनां मामुपेत्याब्रवीत्तदा ।
सान्त्वपूर्वं मुनिश्रेष्ठः कामार्तो मधुरं वचः।
उक्त्वा जन्म कुलं मह्यं नासि दाशसुतेति च ॥ १.११४.२५ ॥
ขณะที่ท่านกำลังข้ามแม่น้ำยมุนาโดยมีข้าพเจ้าพายเรือ ฤๅษีผู้ประเสริฐที่สุดในหมู่มุนีก็เข้ามาใกล้ข้าพเจ้า ด้วยใจที่ถูกความปรารถนาครอบงำ จึงกล่าวถ้อยคำอันไพเราะและปลอบโยนก่อนเป็นอันดับแรก พร้อมบอกถึงกำเนิดและตระกูลของข้าพเจ้า และกล่าวว่าข้าพเจ้ามิใช่บุตรีของชาวประมง
1.114.26
तमहं शापभीता च पितुर्भीता च भारत ।
वरैरसुलभैरुक्ता न प्रत्याख्यातुमुत्सहे ॥ १.११४.२६ ॥
โอ ภารตะ ข้าพเจ้าทั้งกลัวคำสาปของท่าน และกลัวบิดาของข้าพเจ้า ทั้งยังถูกท่านกล่าวถึงด้วยพรที่หาได้ยาก ข้าพเจ้าจึงไม่กล้าปฏิเสธท่าน
1.114.27
प्रेक्ष्य तांस्तु महाभागान्पारावारे ऋषीन्स्थितान् ।
यमुनातीरविन्यस्तान्प्रदीप्तानिव पावकान् ॥ १.११४.२७ ॥
ข้าพเจ้าเห็นฤๅษีผู้มีบุญยิ่งเหล่านั้นยืนอยู่บนฝั่งไกล ตั้งอยู่บนริมฝั่งยมุนา ประหนึ่งกองไฟที่กำลังลุกโชน
1.114.28
पुरस्तादरुणश्चैव तरुणः संप्रकाशते ।
येनैषा ताम्रवस्त्रेव द्यौः कृता प्रविजृम्भिता ॥ १.११४.२८ ॥
ทางทิศตะวันออก อรุณผู้หนุ่มกำลังส่องแสงรุ่งโรจน์ โดยเขาทำให้ท้องฟ้านี้ถูกแผ่ขยายออก ประหนึ่งถูกห่มด้วยผ้าสีทองแดง
1.114.29
उक्तमात्रो मया तत्र नीहारमसृजत्प्रभुः ।
पराशरः सत्यधृतिर्द्वीपे च यमुनाम्भसि ॥ १.११४.२९ ॥
ทันทีที่ข้าพเจ้าพูดจบ ณ ที่นั้น พระปราศระผู้ยิ่งใหญ่ มั่นคงในสัตย์ ได้บันดาลหมอกขึ้นบนเกาะกลางแม่น้ำยมุนา
1.114.30
अभिभूय स मां बालां तेजसा वशमानयत् ।
तमसा लोकमावृत्य नौगतामेव भारत ॥ १.११४.३० ॥
ท่านครอบงำข้าพเจ้าซึ่งเป็นหญิงสาว ด้วยอำนาจแห่งเดชของท่าน แล้วนำข้าพเจ้าให้อยู่ใต้อำนาจ โอ ภารตะ ท่านปกคลุมโลกด้วยความมืด และนำข้าพเจ้าซึ่งอยู่ในเรือไว้ใต้อำนาจของท่าน
1.114.31
मत्स्यगन्धो महानासीत्पुरा मम जुगुप्सितः ।
तमपास्य शुभं गन्धमिमं प्रादात्स मे मुनिः ॥ १.११४.३१ ॥
กลิ่นคาวปลาของข้าพเจ้าในครั้งก่อนนั้นรุนแรงและน่ารังเกียจ ฤๅษีได้ขจัดกลิ่นนั้นออกไป แล้วประทานกลิ่นหอมอันเป็นมงคลนี้ให้แก่ข้าพเจ้า
1.114.32
ततो मामाह स मुनिर्गर्भमुत्सृज्य मामकम् ।
द्वोपेऽस्या एव सरितः कन्यैव त्वं भविष्यसि ॥ १.११४.३२ ॥
ครั้นแล้วฤๅษีนั้นได้กล่าวกับข้าพเจ้าว่า "บุตรของเราอยู่ในครรภ์ของเจ้า เมื่อเราจากไปแล้ว เจ้าจะยังคงเป็นหญิงพรหมจารีบนเกาะของแม่น้ำสายนี้นั่นเอง"
1.114.33
कन्यात्वं च ददौ प्रीतः पुनर्विद्वांस्तपोधनः ।
तस्य वीर्यमहं दृष्ट्वा तथा युक्तं महात्मनः ॥ १.११४.३३ ॥
ฤๅษีผู้รอบรู้และอุดมด้วยตบะ ด้วยความพอพระทัย ได้ประทานความเป็นหญิงพรหมจารีให้แก่ข้าพเจ้าอีกครั้ง และข้าพเจ้าได้เห็นว่าตนได้รับพลังแห่งเชื้อของมหาตมานั้นแล้ว
1.114.34
विस्मिता व्यथिता चैव प्रादामात्मानमेव च ।
ततस्तदा महात्मा स कन्यायां मयि भारत।
प्रहृष्टोऽजनयत्पुत्रं द्वीप एव पराशरः ॥ १.११४.३४ ॥
ข้าพเจ้าทั้งประหลาดใจและเจ็บปวดใจ จึงมอบตนของข้าพเจ้าไปเอง โอ ภารตะ ครั้งนั้นพระปราศระมหาตมา พอพระทัยในตัวข้าพเจ้าซึ่งยังเป็นหญิงพรหมจารี ได้ให้กำเนิดบุตรชายบนเกาะนั้นเอง
1.114.35
पाराशर्यो महायोगी स बभूव महानृषिः ।
कन्यापुत्रो मम पुरा द्वैपायन इति श्रुतः ॥ १.११४.३५ ॥
บุตรของปราศระผู้นั้นได้เป็นมหาโยคีและมหาฤๅษี บุตรของข้าพเจ้าผู้เกิดจากหญิงพรหมจารีในครั้งก่อนนั้น เป็นที่รู้จักในนามทไวปายนะ
1.114.36
यो व्यस्य वेदांश्चतुरस्तपसा भगवानृषिः ।
लोके व्यासत्वमापेदे कार्ष्ण्यात्कृष्णत्वमेव च ॥ १.११४.३६ ॥
ภควันฤๅษีผู้นั้น ผู้ได้จัดแบ่งพระเวททั้งสี่ด้วยตบะ ได้บรรลุนามว่าวยาสะในโลก และด้วยผิวคล้ำจึงได้นามว่ากฤษณะด้วย
1.114.37
सत्यवादी शमपरस्तपस्वी दग्धकिल्बिषः ।
सद्योत्पन्नः स तु महान्सह पित्रा ततो गतः ॥ १.११४.३७ ॥
ท่านเป็นผู้พูดความจริง มุ่งมั่นในการสำรวมจิต เป็นผู้บำเพ็ญตบะ มีบาปอันถูกเผาผลาญแล้ว ท่านผู้ยิ่งใหญ่ถือกำเนิดขึ้นทันที แล้วจากที่นั่นไปพร้อมกับบิดา
1.114.38
स नियुक्तो मया व्यक्तं त्वया चाप्रतिमद्युतिः ।
भ्रातुः क्षेत्रेषु कल्याणमपत्यं जनयिष्यति ॥ १.११४.३८ ॥
ท่านผู้มีความรุ่งโรจน์หาที่เปรียบมิได้นั้น ซึ่งข้าพเจ้าและท่านได้มอบหมายไว้อย่างชัดเจน จะให้กำเนิดบุตรอันเป็นมงคลในภรรยาของพี่ชาย
1.114.39
स हि मामुक्तवांस्तत्र स्मरेः कृच्छ्रेषु मामिति ।
तं स्मरिष्ये महाबाहो यदि भीष्म त्वमिच्छसि ॥ १.११४.३९ ॥
ท่านได้บอกข้าพเจ้าที่นั่นว่า "จงระลึกถึงเราในยามยากลำบาก" โอ ภีษมะผู้มีแขนทรงพลัง ถ้าท่านปรารถนา ข้าพเจ้าจะระลึกถึงท่านนั้น
1.114.40
तव ह्यनुमते भीष्म नियतं स महातपाः ।
विचित्रवीर्यक्षेत्रेषु पुत्रानुत्पादयिष्यति ॥ १.११४.४० ॥
ด้วยความยินยอมของท่าน โอ ภีษมะ มหาตปัสวีผู้นั้นจะให้กำเนิดบุตรในภรรยาของวิจิตรวีรยะเป็นแน่แท้
1.114.41
महर्षेः कीर्तने तस्य भीष्मः प्राञ्जलिरब्रवीत् ।
देशकालौ च जानासि क्रियतामर्थसिद्धये। ॥ १.११४.४१ ॥
เมื่อกล่าวถึงมหาฤๅษีนั้น ภีษมะประนมมือกล่าวว่า ท่านทราบทั้งสถานที่และเวลาแล้ว ขอจงดำเนินการเพื่อให้บรรลุจุดประสงค์เถิด
1.114.42
अर्थमर्थानुबन्धं च धर्मं धर्मानुबन्धनम् ।
कामं कामानुबन्धं च विपरीतान्पृथक्पृथक् ॥ १.११४.४२ ॥
ทรัพย์และสิ่งที่ผูกพันกับทรัพย์ ธรรมะและสิ่งที่ผูกพันกับธรรมะ กามะและสิ่งที่ผูกพันกับกามะ รวมทั้งสิ่งที่ตรงข้ามกับสิ่งเหล่านี้ ขอให้รู้แยกแต่ละอย่างออกจากกัน
1.114.43
यो विचिन्त्य धिया धीरो व्यवस्यति स बुद्धिमान् ।
तदिदं धर्मयुक्तं च हितं चैव कुलस्य नः ॥ १.११४.४३ ॥
ผู้ใดไตร่ตรองด้วยปัญญาอย่างถี่ถ้วนแล้วจึงตัดสินใจอย่างมั่นคง ผู้นั้นเป็นผู้มีปัญญา การตัดสินใจนี้สอดคล้องกับธรรมะและเป็นประโยชน์แก่วงศ์ตระกูลของพวกเรา
1.114.44
उक्तं भवत्या यच्छ्रेयस्तन्मह्यं रोचते भृशम् ।
ततस्तस्मिन्प्रतिज्ञाते भीष्मेण कुरुनन्दन ॥ १.११४.४४ ॥
สิ่งที่ดีงามซึ่งท่านได้กล่าวไว้นั้น เป็นที่พอใจของข้าพเจ้ายิ่งนัก ต่อมาเมื่อภีษมะได้ให้คำปฏิญาณนั้นแล้ว ดูก่อนผู้เป็นที่รื่นรมย์ของกุรุ
1.114.45
कृष्णद्वैपायनं काली चिन्तयामास वै मुनिम् ।
स वेदान्विब्रुवन्धीमान्मातुर्विज्ञाय चिन्तितम् ॥ १.११४.४५ ॥
กาลีคิดถึงฤๅษีกฤษณทไวปายนะ ฤๅษีผู้ฉลาดนั้นซึ่งกำลังจัดแบ่งพระเวท ทราบความคิดของมารดาแล้ว
1.114.46
प्रादुर्बभूवाविदितः क्षणेन कुरुनन्दन ।
तस्मै पूजां ततः कृत्वा सुताय विधिपूर्वकम् ॥ १.११४.४६ ॥
ท่านปรากฏขึ้นในพริบตาโดยมิได้ให้ใครรู้มาก่อน ดูก่อนผู้เป็นที่รื่นรมย์ของกุรุ มารดาจึงถวายการบูชาแก่ท่านตามพิธีอย่างที่มารดาพึงกระทำแก่บุตรชาย
1.114.47
परिष्वज्य च बाहुभ्यां प्रस्रवैरभ्यषिञ्चत ।
मुमोच बाष्पं दाशेयी पुत्रं दृष्ट्वा चिरस्य तु ॥ १.११४.४७ ॥
ท่านโอบกอดนางด้วยสองแขน นางจึงหลั่งน้ำตาลงมาดุจสายธาร นางธิดาชาวประมง ทาเศยี ร้องไห้เมื่อได้เห็นบุตรชายหลังจากพรากจากกันนาน
1.114.48
तामद्भिः परिषिच्यार्तां महर्षिरभिवाद्य च ।
मातरं पूर्वजः पुत्रो व्यासो वचनमब्रवीत् ॥ १.११४.४८ ॥
ท่านพรมน้ำให้มารดาผู้กำลังทุกข์ร้อน และไหว้มหาฤๅษี จากนั้นบุตรชายคนโต วยาสะ จึงกล่าวถ้อยคำนี้
1.114.49
भवत्या यदभिप्रेतं तदहं कर्तुमागतः ।
शाधि मां धर्मतत्त्वज्ञे करवाणि प्रियं तव ॥ १.११४.४९ ॥
ข้าพเจ้ามาเพื่อกระทำสิ่งที่มารดาปรารถนา ดูก่อนผู้รู้แจ้งสภาวะแท้ของธรรมะ ขอจงสั่งข้าพเจ้าเถิด ข้าพเจ้าจะทำสิ่งที่เป็นที่รักของมารดา
1.114.50
तस्मै पूजां ततोऽकार्षीत्पुरोधाः परमर्षये ।
स च तां प्रतिजग्राह विधिमन्मन्त्रपूर्वकम् ॥ १.११४.५० ॥
จากนั้นปุโรหิตได้ถวายการบูชาแด่มหาฤๅษีนั้น และท่านก็รับไว้โดยถูกต้องตามพิธี พร้อมบทมนตร์
1.114.51
पूजितो मन्त्रपूर्वं तु विधिवत्प्रीतिमाप सः ।
तमासनगतं माता पृष्ट्वा कुशलमव्ययम् ॥ १.११४.५१ ॥
เมื่อได้รับการบูชาด้วยบทมนตร์ตามพิธีแล้ว ท่านก็เกิดความปีติ มารดาเห็นท่านประทับนั่งอยู่ จึงถามถึงความเป็นอยู่ที่ดีอันไม่เสื่อมคลายของท่าน
1.114.52
सत्यवत्यथ वीक्ष्यैनमुवाचेदमनन्तरम् ।
मातापित्रोः प्रजायन्ते पुत्राः साधारणाः कवे ॥ १.११४.५२ ॥
ดังนั้นสัตยวดีมองท่าน แล้วกล่าวต่อไปนี้ว่า ดูก่อนผู้มีปัญญา บุตรย่อมเกิดมาโดยเท่าเทียมกันจากทั้งมารดาและบิดา
1.114.53
तेषां पिता यथा स्वीमी तथा माता न संशयः ।
विधानविहितः स त्वं यथा मे प्रथमः सुतः ॥ १.११४.५३ ॥
บิดาเป็นเจ้าของบุตรฉันใด มารดาก็เป็นฉันนั้น ไม่ต้องสงสัย ท่านเป็นบุตรคนแรกของข้าพเจ้า ผู้ได้รับการกำหนดไว้ตามกฎแห่งพิธี
1.114.54
विचित्रवीर्यो ब्रह्मर्षे तथा मेऽवरजः सुतः ।
यथैव पितृतो भीष्मस्तथा त्वमपि मातृतः ॥ १.११४.५४ ॥
ดูก่อนพราหมณ์ฤๅษี วิจิตรวีรยะเป็นบุตรคนเล็กของข้าพเจ้า ภีษมะเป็นบุตรของบิดาอย่างไร ท่านก็เป็นบุตรของมารดาฉันนั้น
1.114.55
भ्राता विचित्रवीर्यस्य यथा वा पुत्र मन्यसे ।
अयं शान्तनवः सत्यं पालयन्सत्यविक्रमः ॥ १.११४.५५ ॥
ไม่ว่าท่านจะถือว่าผู้นี้เป็นพี่หรือเป็นบุตรของวิจิตรวีรยะ ผู้นี้คือบุตรของศานตนุ รักษาความจริง มีความกล้าหาญที่แท้จริง
1.114.56
बुद्धिं न कुरुतेऽपत्ये तथा राज्याऽनुशासने ।
स त्वं व्यपेक्षया भ्रातुः सन्तानाय कुलस्य च ॥ १.११४.५६ ॥
เขาไม่ได้ใส่ใจทั้งเรื่องการมีบุตรและการปกครองอาณาจักร ฉะนั้น ด้วยความเคารพต่อพี่ชายของท่านและเพื่อความสืบทอดของวงศ์ตระกูล ท่านควรกระทำการนี้
1.114.57
भीष्मस्य चास्य वचनान्नियोगाच्च ममानघ ।
अनुक्रोशाच्च भूतानां सर्वेषां रक्षणाय च ॥ १.११४.५७ ॥
ดูก่อนผู้ไร้บาป ด้วยถ้อยคำของภีษมะ ด้วยคำสั่งของข้าพเจ้า ด้วยความกรุณาต่อสรรพสัตว์ และเพื่อการคุ้มครองสรรพสัตว์ทั้งปวง ท่านควรกระทำการนี้
1.114.58
आनृशंस्याच्च यद्ब्रूयां तच्छ्रुत्वा कर्तुमर्हसि ।
यवीयसस्व भ्रातुर्भार्ये सुरसुतोपमे ॥ १.११४.५८ ॥
และสิ่งที่ข้าพเจ้ากล่าวด้วยความอ่อนโยน เมื่อได้ฟังแล้ว ท่านควรกระทำ คือภรรยาของน้องชายคนเล็ก ผู้งดงามดุจธิดาของเทพเจ้า
1.114.59
रूपयौवनसंपन्ने पुत्रकामे च धर्मतः ।
तयोरुत्पादयापत्यं समर्थो ह्यसि पुत्रक ॥ १.११४.५९ ॥
ทั้งสองนางผู้พร้อมด้วยรูปโฉมและความเยาว์วัย และปรารถนาบุตรตามธรรมะ ดูก่อนลูกรัก ท่านสามารถให้กำเนิดบุตรแก่นางทั้งสองได้จริง
1.114.60
अनुरूपं कुलस्यास्य संतत्याः प्रसवस्य च ।
वेत्थ धर्मं सत्यवति परं चापरमेव च ॥ १.११४.६० ॥
สิ่งนี้เหมาะสมกับความสืบทอดและการกำเนิดของวงศ์ตระกูลนี้ ดูก่อนสัตยวดี ท่านรู้จักธรรมะทั้งที่สูงกว่าและที่ต่ำกว่า
1.114.61
तथा तव महाप्राज्ञे धर्मे प्रणिहिता मतिः ।
तस्मादहं त्वन्नियोगाद्धर्ममुद्दिश्य कारणम् ॥ १.११४.६१ ॥
เช่นเดียวกัน ข้าแต่ผู้มีปัญญาอันยิ่งใหญ่ ใจของพระองค์ตั้งมั่นอยู่ในธรรม ดังนั้น ด้วยคำสั่งของพระองค์ ข้าพเจ้าจะกระทำการนี้ โดยถือธรรมเป็นจุดมุ่งหมาย
1.114.62
ईप्सितं ते करिष्यामि दृष्टं ह्येतत्सनातनम् ।
भ्रातुः पुत्रान्प्रदास्यामि मित्रावरुणयोः समान् ॥ १.११४.६२ ॥
ข้าพเจ้าจะทำสิ่งที่พระองค์ปรารถนา เพราะจารีตโบราณนี้ได้ถูกเห็นแล้ว ข้าพเจ้าจะมอบบุตรแก่พี่ชายของข้า บุตรที่เสมอด้วยมิตรและวรุณ
1.114.63
व्रतं चरेतां ते देव्यौ निर्दिष्टमिह यन्मया ।
संवत्सरं यथान्यायं ततः शुद्धे भविष्यतः ॥ १.११४.६३ ॥
ให้มเหสีทั้งสองของพระองค์รักษาพรตที่ข้าพเจ้ากำหนดไว้ที่นี่ ตามถูกต้องตามระเบียบเป็นเวลาหนึ่งปี แล้วทั้งสองจะบริสุทธิ์
1.114.64
नहि मामव्रतोपेता उपेयात्काचिदङ्गना ।
सद्यो यथा प्रपद्येते देव्यौ गर्भं तथा कुरु ॥ १.११४.६४ ॥
สตรีใดที่มิได้รักษาพรต ไม่ควรเข้าใกล้ข้าพเจ้า จงกระทำให้มเหสีทั้งสองตั้งครรภ์โดยพลัน
1.114.65
अराजकेषु राष्ट्रेषु प्रजाऽनाथा विनश्यति ।
नश्यन्ति च क्रियाः सर्वा नास्ति वृष्टिर्न देवता ॥ १.११४.६५ ॥
ในแคว้นที่ไม่มีกษัตริย์ ประชาราษฎร์ที่ไร้ที่พึ่งย่อมพินาศ พิธีกรรมทั้งปวงย่อมสูญสิ้น ไม่มีฝน และไม่มีความโปรดปรานจากเทวดา
1.114.66
कथं चाराजकं राष्ट्रं शक्यं धारयितुं प्रभो ।
तस्माद्गर्भं समाधत्स्व भीष्मः संवर्धयिष्यति ॥ १.११४.६६ ॥
ข้าแต่พระผู้เป็นใหญ่ แคว้นที่ปราศจากกษัตริย์จะดำรงอยู่ได้อย่างไร เพราะฉะนั้น จงตั้งครรภ์เถิด ภีษมะจะเลี้ยงดูบุตรนั้น
1.114.67
यदि पुत्रः प्रदातव्यो मया भ्रातुरकालिकः ।
विरूपतां मे सहतां तयोरेतत्परं व्रतम् ॥ १.११४.६७ ॥
"หากข้าพเจ้าต้องมอบบุตรแก่พี่ชายตามกาลอันควร ให้ทั้งสองรับความอัปลักษณ์ของข้าพเจ้าไว้ นี่คือพรตอันสูงสุดของทั้งสองนาง"
1.114.68
यदि मे सहते गन्धं रूपं वेषं तथा वपुः ।
अद्यैव गर्भं कौसल्या विशिष्टं प्रतिपद्यताम् ॥ १.११४.६८ ॥
"หากนางทนต่อกลิ่น รูป เครื่องแต่งกาย และร่างกายของข้าพเจ้าได้ ดังนั้น เกาศัลยาเอ๋ย ขอให้นางตั้งครรภ์บุตรผู้ประเสริฐในวันนี้เอง"
1.114.69
तस्यापि च शतं पुत्रा भवितारो न संशयः ।
गोप्तारः कुरुवंशस्य भवत्याः शोकनाशनाः ॥ १.११४.६९ ॥
"บุตรของนางจะมีร้อยคน โดยไม่ต้องสงสัย พวกเขาจะเป็นผู้ปกป้องวงศ์กุรุ และเป็นผู้ขจัดความโศกของเจ้า"
1.114.70
एवमुक्त्वा महातेजा व्यासः सत्यवतीं तदा ।
शयने सा च कौसल्या शुचिवस्त्रा ह्यलङ्कृता ॥ १.११४.७० ॥
เมื่อพระวยาสผู้มีรัศมีอันยิ่งใหญ่กล่าวดังนี้กับสัตยวตีแล้ว เกาศัลยาก็นอนอยู่บนที่นอน สวมผ้าสะอาดและประดับประดาแล้ว
1.114.71
समागमनमाकाङ्क्षेदिति सोऽन्तर्हितो मुनिः ।
ततोऽभिगम्य सा देवी स्नुषां रहसि संगताम् ॥ १.११४.७१ ॥
"ขอให้นางปรารถนาการร่วมกับข้าพเจ้า" ฤๅษีกล่าวดังนี้แล้วก็อันตรธานหายไป จากนั้นพระนางสัตยวตีเสด็จไปหาสะใภ้ของพระนาง ซึ่งพบกันตามลำพัง
1.114.72
धर्म्यमर्थसमायुक्तमुवाच वचनं हितम् ।
कौसल्ये धर्मतन्त्रं त्वां यद्ब्रवीमि निबोध तत् ॥ १.११४.७२ ॥
พระนางกล่าวถ้อยคำที่ชอบด้วยธรรม มีประโยชน์ และเป็นคุณว่า "เกาศัลยาเอ๋ย จงเข้าใจหลักแห่งธรรมที่ข้าพเจ้าจะกล่าวแก่เจ้านี้"
1.114.73
भरतानां समुच्छेदो व्यक्तं मद्भाग्यसंक्षयात् ।
व्यथितां मां च संप्रेक्ष्य पितृवंशं च पीडितम् ॥ १.११४.७३ ॥
วงศ์ภรตะกำลังจะถูกถอนรากถอนโคน ชัดแจ้งแล้ว เพราะโชคของข้าพเจ้าได้พินาศ เมื่อเห็นข้าพเจ้าทุกข์ใจ และวงศ์ของบิดาข้าพเจ้าถูกบีบคั้น
1.114.74
भीष्मो बुद्धिमदान्मह्यं कुलस्यास्य विवृद्धये ।
सा च बुद्धिस्त्वय्यधीना पुत्रि प्रापय मां तथा ॥ १.११४.७४ ॥
ภีษมะได้ให้คำปรึกษาอันชาญฉลาดแก่ข้าพเจ้า เพื่อความเจริญของวงศ์นี้ และปัญญานั้นขึ้นอยู่กับเจ้า ลูกเอ๋ย จงนำข้าพเจ้าไปสู่ปัญญานั้นด้วยวิธีนี้
1.114.75
नष्टं च भारतं वंशं पुनरेव समुद्धऱ ।
पुत्रं जनय सुश्रोणि देवराजसमप्रभम् ॥ १.११४.७५ ॥
จงยกวงศ์ภารตะที่ใกล้จะสูญสิ้นขึ้นอีกครั้ง ข้าแต่ผู้มีสะโพกงาม จงให้กำเนิดบุตรผู้มีรัศมีเสมอด้วยพระอินทร์ ราชาแห่งเทวดา
1.114.76
स हि राज्यधुरं गुर्वीमुद्वक्ष्यति कुलस्य नः ।
एवमुक्त्वा तु सा देवी स्नुषां सत्यवती तदा ॥ १.११४.७६ ॥
เขาจะแบกรับภาระอันหนักแห่งการปกครองอาณาจักรของวงศ์เรา เมื่อพระนางสัตยวตีกล่าวดังนี้แล้ว เทวีก็กล่าวกับสะใภ้ของพระนาง
1.114.77
सा धर्मतोऽनुनीयैनां कथंचिद्धर्मचारिणीम् ।
भोजयामास विप्रांश्च देवर्षीनतिथींस्तथा ॥ १.११४.७७ ॥
พระนางโน้มน้าวสตรีผู้ประพฤติธรรมนั้นตามธรรมด้วยวิธีใดวิธีหนึ่งสำเร็จ แล้วจึงเลี้ยงดูพวกพราหมณ์ ฤๅษีเทวดา และแขกผู้มาเยือนด้วย