મહાભારત · અધ્યાય 1.115
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
1.115.1
ततः सत्यवती काले वधूं स्नातामृतौ तदा ।
संवेशयन्ती शयने शनैर्वचनमब्रवीत् ॥ १.११५.१ ॥
ત્યારે સત્યવતી યોગ્ય સમયે ઋતુસ્નાન કરેલી પુત્રવધૂને શય્યા પર સુવડાવતાં ધીમેથી આ વચન બોલી.
1.115.2
कौसल्ये देवरस्तेऽस्ति सोऽद्य त्वाऽनुप्रवेक्ष्यति ।
अप्रमत्ता प्रतीक्षैनं निशीथे ह्यागमिष्यति ॥ १.११५.२ ॥
હે કૌસલ્યા, તારો દિયર છે; તે આજે તારી પાસે આવશે. સાવધ રહીને તેની રાહ જોજે; મધ્યરાત્રિએ તે અવશ્ય આવશે.
1.115.3
श्वश्र्वास्तद्वचनं श्रुत्वा शयाना शयने शुभे ।
साऽचिन्तयत्तदा भीष्ममन्यांश्च कुरुपुङ्गवान् ॥ १.११५.३ ॥
સાસુનાં એ વચન સાંભળીને શુભ શય્યા પર સૂતેલી તે ત્યારે ભીષ્મ અને કુરુવંશના અન્ય શ્રેષ્ઠ પુરુષોનો વિચાર કરવા લાગી.
1.115.4
ततः सुप्तजनप्रायेऽर्धरात्रे भगवानृषिः ।
दीप्यमानेषु दीपेषु शरणं प्रविवेश ह ॥ १.११५.४ ॥
ત્યારે લોકો મોટાભાગે સૂઈ ગયા હતા તે મધ્યરાત્રિએ, દીવા સળગતા હતા ત્યારે, ભગવાન ઋષિ શયનગૃહમાં પ્રવેશ્યા.
1.115.5
ततोऽम्बिकायां प्रथमं नियुक्तः सत्यवागृषिः ।
जगाम तस्याः शयनं विपुले तपसि स्थितः ॥ १.११५.५ ॥
ત્યારે સત્યવાદી ઋષિ, જે વિપુલ તપમાં સ્થિત હતા અને પ્રથમ અંબિકા માટે નિયુક્ત થયા હતા, તેની શય્યા તરફ ગયા.
1.115.6
तं समीक्ष्य तु कौसल्या दुष्प्रेक्षमतथोचिता ।
विरूप इति वित्रस्ता संकुच्यासीन्निमीलिता ॥ १.११५.६ ॥
તેને જોઈને, તેને અયોગ્ય કૌસલ્યા, 'આ વિરૂપ છે' એમ વિચારી ડરીને સંકોચાઈ ગઈ અને આંખો બંધ કરી.
1.115.7
विरूपो हि जटी चापि दुर्वर्णः परुषः कृशः ।
सुगन्धेतरगन्धश्च सर्वथा दुष्प्रधर्षणः ॥ १.११५.७ ॥
તે વિકૃત રૂપવાળો, જટાધારી, કુવર્ણ, કઠોર અને કૃશ હતો; તેની ગંધ સુગંધથી ભિન્ન હતી અને તે સર્વથા દુષ્પ્રધર્ષ હતો.
1.115.8
तस्य कृष्णस्य कपिलां जटां दीप्ते च लोचने ।
बब्रूणि चैव श्मश्रूमि दृष्ट्वा देवी न्यमीलयत् ॥ १.११५.८ ॥
તે કાળા પુરુષની પીળાશ પડતી જટા, તેજસ્વી આંખો અને ભૂરી દાઢી જોઈને દેવીએ આંખો બંધ કરી દીધી.
1.115.9
संभूव तया सार्धं मातुः प्रियचिकीर्षया ।
भयात्काशिसुता तं तु नाशक्नोदभिवीक्षितुम् ॥ १.११५.९ ॥
માતાને પ્રસન્ન કરવાની ઇચ્છાથી તે તેની સાથે સંગ થયો; પરંતુ ભયને કારણે કાશીરાજની પુત્રી તેની સામે જોઈ પણ શકી નહીં.
1.115.10
ततो निष्क्रान्तमागम्य माता पुत्रमुवाच ह ।
अप्यस्यां गुणवान्पुत्र राजपुत्रो भविष्यति ॥ १.११५.१० ॥
પછી બહાર નીકળેલા પુત્ર પાસે આવીને માતાએ કહ્યું, 'હે પુત્ર, શું આનાથી કોઈ ગુણવાન રાજકુમાર જન્મશે?'
1.115.11
निशम्य तद्वचो मातुर्व्यासः सत्यवतीसुतः ।
प्रोवाचातीन्द्रियज्ञानो विधिना संप्रचोदितः ॥ १.११५.११ ॥
માતાનું તે વચન સાંભળીને સત્યવતીનો પુત્ર વ્યાસ — અતીન્દ્રિય જ્ઞાની, વિધિથી પ્રેરાયેલો — બોલ્યો.
1.115.12
नागायुतसमप्राणो विद्वान्राजर्षिसत्तमः ।
महाभागो महावीर्यो महाबुद्धिर्भविष्यति ॥ १.११५.१२ ॥
'તે દસ હજાર હાથીઓના પ્રાણબળવાળો, વિદ્વાન, રાજર્ષિઓમાં શ્રેષ્ઠ, મહાભાગ્યશાળી, મહાપરાક્રમી અને મહાબુદ્ધિમાન થશે.'
1.115.13
तस्य चापि शतं पुत्रा भविष्यन्ति महात्मनः ।
किंतु मातुः स वैगुण्यादन्ध एव भविष्यति ॥ १.११५.१३ ॥
તે મહાત્માને સો પુત્રો પણ થશે; પરંતુ માતાના દોષને કારણે તે અંધ જ રહેશે.
1.115.14
तस्य तद्वचनं श्रुत्वा माता पुत्रमथाऽब्रवीत् ।
नान्धः कुरूणां नृपतिरनुरूपस्तपोधन ॥ १.११५.१४ ॥
તેનું એ વચન સાંભળીને માતાએ પુત્રને કહ્યું, "હે તપોધન, કુરુઓનો રાજા અંધ હોવો યોગ્ય નથી."
1.115.15
ज्ञातिवंशस्य गोप्तारं पितॄणां वंशवर्धनम् ।
अपरस्यामपि पुनर्मम शोकविनाशनम् ॥ १.११५.१५ ॥
જે જ્ઞાતિવંશના રક્ષક, પિતૃવંશને વધારનાર, અને બીજી પત્નીથી પણ મારો શોક દૂર કરનાર હોય.
1.115.16
तस्मादवरजं पुत्रं जनयान्यं नराधिपम् ।
भ्रातुर्भार्याऽवरा चेयं रूपयौवनशालिनी ॥ १.११५.१६ ॥
તેથી બીજા નાના પુત્રને જન્મ આપ, જે નરાધિપ થશે; અને આ નાની ભાભી રૂપ અને યૌવનથી સંપન્ન છે.
1.115.17
अस्यामुत्पादयाऽपत्यं मन्नियोगाद्गुणाधिकम् ।
द्वितीयं कुरुवंशस्य राजानं दातुमर्हसि ॥ १.११५.१७ ॥
મારી આજ્ઞાથી આનાથી ગુણાધિક સંતાન ઉત્પન્ન કર; કુરુવંશને બીજો રાજા આપવો તારે યોગ્ય છે.
1.115.18
स तथेति प्रतिज्ञाय निश्चक्राम महायशाः ।
साऽपि कालेन कौसल्या सुषुवेऽन्धं तमात्मजम् ॥ १.११५.१८ ॥
"એમ જ થાઓ" એમ પ્રતિજ્ઞા કરીને તે મહાયશસ્વી ચાલ્યો ગયો. તેણીએ પણ યોગ્ય સમયે તે અંધ પુત્રને જન્મ આપ્યો.
1.115.19
पुनरेव तु सा देवी परिभाष्य स्नुषां ततः ।
ऋषिमावाहयत्सत्या यथापूर्वमरिन्दम ॥ १.११५.१९ ॥
પછી દેવી સત્યવતીએ પોતાની પુત્રવધૂ સાથે વાત કરીને, હે અરિંદમ, પહેલાંની જેમ તે ઋષિને બોલાવ્યા.
1.115.20
अम्बालिकां समाहूय तस्यां सत्यवती सुतम् ।
भूयो नियोजयामास सन्तानाय कुलस्य वै ॥ १.११५.२० ॥
અંબાલિકાને બોલાવીને, કુળની સંતતિ માટે સત્યવતીએ તેના દ્વારા ફરી એક પુત્ર ઉત્પન્ન કરાવ્યો.
1.115.21
विषण्णाम्बालिका साध्वी निषण्णा शयनोत्तमे ।
कोन्वेष्यतीति ध्यायन्ती नियतां संप्रतीक्षते ॥ १.११५.२१ ॥
દુઃખી સાધ્વી અંબાલિકા ઉત્તમ શય્યા પર બેસીને "કોણ આવશે?" એમ વિચારતી સંયમપૂર્વક રાહ જોતી હતી.
1.115.22
ततस्तेनैव विधिना महर्षिस्तामपद्यत ।
अम्बालिकामथाऽभ्यागादृषिं दृष्ट्वा च साऽपि तम् ॥ १.११५.२२ ॥
પછી તે જ રીતે મહર્ષિ તેની પાસે પહોંચ્યા. અંબાલિકા પણ તે ઋષિને જોઈને નજીક આવી.
1.115.23
विवर्णा पाण्डुसंकाशा समपद्यत भारत ।
तां भीतां पाण्डुसंकाशां विषण्णां प्रेक्ष्य भारत ॥ १.११५.२३ ॥
હે ભરતવંશજ, તે વિવર્ણ અને પીળી પડી ગઈ. હે ભરત, ડરેલી, પીળી અને દુઃખી તેને જોઈને.
1.115.24
व्यासः सत्यवतीपुत्र इदं वचनमब्रवीत् ।
यस्मात्पाण्डुत्वमापन्ना विरूपं प्रेक्ष्य मामिह ॥ १.११५.२४ ॥
સત્યવતીના પુત્ર વ્યાસે આ વચન કહ્યું — "કારણ કે અહીં મારા વિરૂપ રૂપને જોઈને તું પીળી પડી ગઈ છે..."
1.115.25
तस्मादेष सुतस्ते वै पाण्डुरेव भविष्यति ।
नाम चास्यैतदेवेह भविष्यति शुभानने ॥ १.११५.२५ ॥
તેથી તારો આ પુત્ર પાંડુ જ થશે. હે શુભાનને, અહીં તેનું નામ પણ આ જ થશે.
1.115.26
इत्युक्त्वा स निराक्रामद्भगवानृषिसत्तमः ।
ततो निष्क्रान्तमालोक्य सत्या पुत्रमथाऽब्रवीत् ॥ १.११५.२६ ॥
આમ કહીને તે ભગવાન, ઋષિઓમાં શ્રેષ્ઠ ચાલ્યા ગયા. પછી તેમને જતા જોઈને સત્યાએ પોતાના પુત્રને કહ્યું.
1.115.27
कुमारो ब्रूहि मे पुत्र अप्यत्र भविता शुभः ।
शशंस स पुनर्मात्रे तस्य बालस्य पाण्डुताम् ॥ १.११५.२७ ॥
કુમાર, મને કહો, પુત્ર, અહીં પણ શું શુભ થશે? તેણે ફરીથી માતાને તે બાળકની પાંડુતા વર્ણવી.
1.115.28
भविष्यति सुविक्रान्तः कुमारो दिक्षु विश्रुतः ।
पाण्डुत्वं वर्णतस्तस्य मातृदोषाद्भविष्यति ॥ १.११५.२८ ॥
આ કુમાર અત્યંત પરાક્રમી થશે અને દિશાઓમાં વિખ્યાત થશે. માતાના દોષને કારણે તેના વર્ણમાં પાંડુતા થશે.
1.115.29
तस्य पुत्रा महेष्वासा भविष्यन्तीह पञ्च वै ।
इत्युक्त्वा मातरं तत्र सोऽभिवाद्य जगाम ह ॥ १.११५.२९ ॥
તેને પાંચ પુત્રો થશે, જેઓ મહાન ધનુર્ધર થશે. એમ કહીને ત્યાં માતાને વંદન કરીને તે ચાલ્યા ગયા.
1.115.30
तं माता पुनरेवान्यमेकं पुत्रमयाचत ।
तथेति च महर्षिस्तां मातरं प्रत्यभाषत ॥ १.११५.३० ॥
માતાએ તેમની પાસે ફરીથી બીજો એક પુત્ર માંગ્યો. તે મહર્ષિએ તે માતાને કહ્યું, 'એમ જ થશે.'
1.115.31
ततः कुमारं सा देवी प्राप्तकालमजीजनत् ।
पाण्डुलक्षणसंपन्नं दीप्यमानमिव श्रिया ॥ १.११५.३१ ॥
ત્યારે તે દેવીએ યોગ્ય સમયે એક કુમારને જન્મ આપ્યો; તે પાંડુના લક્ષણોથી યુક્ત અને શોભાથી દીપ્તિમાન જેવો હતો.
1.115.32
यस्य पुत्रा महेष्वासा जज्ञिरे पञ्च पाण्डवाः ।
तयोर्जन्मक्रियाः सर्वा यथावदनुपूर्वशः ॥ १.११५.३२ ॥
જેને મહાન ધનુર્ધર પાંચ પાંડવ પુત્રો જન્મ્યા, તે બંનેના તમામ જન્મસંસ્કાર યથાવિધિ અને ક્રમથી સંપન્ન થયા.
1.115.33
कारयामास वै भीष्मो ब्राह्मणैर्वेदपारगैः ।
अन्धं दृष्ट्वाऽम्बिकापुत्रं जातं सत्यवती सुतम् ॥ १.११५.३३ ॥
વેદપારંગત બ્રાહ્મણો દ્વારા ભીષ્મે (સંસ્કારો) કરાવ્યા. અંબિકાના પુત્રને આંધળો જન્મેલો જોઈને સત્યવતીનો પુત્ર…
1.115.34
कौसल्यार्थे समाहूय पुत्रमन्यमयाचत ।
अन्धोयमन्यमिच्छामि कौसल्यातनयं शुभम् ॥ १.११५.३४ ॥
કૌસલ્યા માટે બોલાવીને તેણે બીજા પુત્રની માગણી કરી. "આ આંધળો છે; હું કૌસલ્યાના શુભ પુત્રને ઇચ્છું છું" એમ.
1.115.35
एवमुक्तो महर्षिस्तां मातरं प्रत्यभाषत ।
नियता यदि कौसल्या भविष्यति पुनःशुभा ॥ १.११५.३५ ॥
એમ કહેવાતાં મહર્ષિએ તે માતાને ઉત્તર આપ્યો: "કૌસલ્યા સંયમી રહેશે તો તે ફરીથી શુભ થશે."
1.115.36
भविष्यति कुमारोऽस्या धर्मशास्त्रार्थतत्ववित् ।
तां समाधाय वै भूयः स्नुषां सत्यवती पुनः ॥ १.११५.३६ ॥
તેને ધર્મશાસ્ત્રના અર્થતત્ત્વને જાણનાર એક પુત્ર થશે. પછી સત્યવતીએ તે પુત્રવધૂને ફરીથી તૈયાર કરીને…
1.115.37
ऋतुकाले ततो ज्येष्ठां वधूं तस्मै न्ययोजयत् ।
सा तु रूपं च गन्धं च महर्षेः प्रविचिन्त्य तं ॥ १.११५.३७ ॥
પછી ઋતુકાળે જ્યેષ્ઠ વહુને તેની પાસે મોકલી નહીં; પણ તે મહર્ષિનું રૂપ અને ગંધ વિચારીને—
1.115.38
नाकरोद्वचनं देव्या भयात्सुरसुतोपमा ।
ततःस्वैर्भूषणैर्दासीं भूषयित्वाऽप्सरोपमाम् ॥ १.११५.३८ ॥
દેવીના ભયથી દેવકન્યા જેવી તે વહુએ તેમનું વચન માન્યું નહીં; પછી પોતાનાં ઘરેણાંથી એક દાસીને અપ્સરા જેવી શણગારીને—
1.115.39
प्रेषयामास कृष्णाय ततः काशिपतेः सुता ।
सा तं त्वृषिमनुप्राप्तं प्रत्युद्गम्याभिवाद्य च ॥ १.११५.३९ ॥
પછી કાશીરાજની પુત્રીએ તે દાસીને કૃષ્ણ (વ્યાસ) પાસે મોકલી. તે ઋષિ આવ્યા ત્યારે તે આગળ જઈને તેમને અભિવાદન કરતી.
1.115.40
संविवेशाभ्यनुज्ञाता सत्कृत्योपचचार ह ।
वाग्भावोपप्रदानेन गात्रसंस्पर्शनेन च ॥ १.११५.४० ॥
અનુમતિ મેળવીને તે તેમની પાસે ગઈ, સત્કાર કરીને સેવા કરી; મધુર વાણી, ભાવ-પ્રદર્શન અને અંગસ્પર્શથી (તેમને પ્રસન્ન કર્યા).
1.115.41
कामोपभोगेन रहस्तस्यां तुष्टिमगादृषिः ।
तया सहोषितो राजन्महर्षिः संशितव्रतः ॥ १.११५.४१ ॥
કામોપભોગથી એકાંતમાં તેમાં તે ઋષિને તૃપ્તિ મળી. હે રાજન્! કઠોર વ્રતધારી તે મહર્ષિ તેની સાથે રહ્યા.
1.115.42
उत्तिष्ठन्नब्रवीदेनामभुजिष्या भविष्यसि ।
अयं च ते शुभे गर्भः श्रेयानुदरमागतः।
धर्मात्मा भविता लोके सर्वबुद्धिमतां वरः ॥ १.११५.४२ ॥
ઊઠતાં તેમણે તેને કહ્યું: "તું દાસી નહીં થાય, સ્વતંત્ર સ્ત્રી થઈશ. હે શુભે! તારા ઉદરમાં આ શ્રેષ્ઠ ગર્ભ આવ્યો છે; તે ધર્માત્મા થશે અને જગતમાં સર્વ બુદ્ધિમાનોમાં શ્રેષ્ઠ થશે."
1.115.43
स जज्ञे विदुरो नाम कृष्णद्वैपायनात्मजः ।
धृतराष्ट्रस्य वै भ्राता पाण्डोश्चैव महात्मनः ॥ १.११५.४३ ॥
તે વિદુર નામે જન્મ્યો; કૃષ્ણદ્વૈપાયનનો પુત્ર તે ધૃતરાષ્ટ્રનો અને મહાત્મા પાંડુનો પણ ભાઈ હતો.
1.115.44
धर्मो विदुररूपेण शापात्तस्य महात्मनः ।
माण्डव्यस्यार्थतत्त्वज्ञः कामक्रोधविवर्जितः ॥ १.११५.४४ ॥
મહાત્મા માંડવ્યના શાપથી ધર્મ જ વિદુરના રૂપમાં આવ્યો; તે અર્થતત્ત્વને જાણનારો અને કામ-ક્રોધ રહિત હતો.
1.115.45
कृष्णद्वैपायनोऽप्येतत्सत्यवत्यै न्यवेदयत् ।
प्रलम्भमात्मनश्चैव शूद्रायाः पुत्रजन्म च ॥ १.११५.४५ ॥
કૃષ્ણદ્વૈપાયને આ પણ સત્યવતીને જણાવ્યું — પોતાની છેતરપિંડી અને શૂદ્ર સ્ત્રીથી પુત્રજન્મની વાત.
1.115.46
स धर्मस्यानृणो भूत्वा पुनर्मात्रा समेत्य च ।
तस्यै गर्भं समावेद्य तत्रैवान्तरधीयत ॥ १.११५.४६ ॥
તે ધર્મના ઋણથી મુક્ત થઈ, માતાને ફરી મળ્યો, તેને ગર્ભની વાત જણાવી ત્યાં જ અંતર્ધાન થઈ ગયો.
1.115.47
एते विचित्रवीर्यस्य क्षेत्रे द्वैपायनादपि ।
जज्ञिरे देवगर्भाभाः कुरुवंशविवर्धनाः ॥ १.११५.४७ ॥
વિચિત્રવીર્યના ક્ષેત્રમાં (પત્નીઓમાં) દ્વૈપાયનથી પણ આ જન્મ્યા; દેવગર્ભ સમાન તેજસ્વી, કુરુવંશને વધારનારા.