મહાભારત · અધ્યાય 1.118
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
1.118.1
धृतराष्ट्रे च पाण्डौ च विदुरे च महात्मनि ।
एषु त्रिषु कुमारेषु जातेषु कुरुजाङ्गलम्।
कुरवोऽथ कुरुक्षेत्रं त्रयमेतदवर्धत ॥ १.११८.१ ॥
ધૃતરાષ્ટ્ર, પાંડુ અને મહાત્મા વિદુર — આ ત્રણ રાજકુમારો જન્મ્યા ત્યારે કુરુજાંગલ, કુરુઓ અને કુરુક્ષેત્ર — આ ત્રણે વધ્યાં.
1.118.2
ऊर्ध्वसस्याऽभवद्भूमिः सस्यानि फलवन्ति च ।
यथर्तुवर्षी पर्जन्यो बहुपुष्पफला द्रुमाः ॥ १.११८.२ ॥
ધરતી પર પાક ઊંચા ઊગ્યા અને ફળદાયી બન્યા; મેઘ ઋતુ પ્રમાણે વરસ્યો; વૃક્ષો ઘણાં ફૂલો અને ફળોથી ભરાયા.
1.118.3
वाहनानि प्रहृष्टानि मुदिता मृगपक्षिणः ।
गन्धवन्ति च माल्यानि रसवन्ति फलानि च ॥ १.११८.३ ॥
વાહનો હર્ષિત થયાં, મૃગો અને પક્ષીઓ આનંદિત થયાં; માળાઓ સુગંધિત બની, ફળો રસાળ બન્યાં.
1.118.4
वणिग्भिश्चान्वकीर्यन्त नगराण्यथ शिल्पिभिः ।
शूराश्च कृतविद्याश्च सन्तश्च सुखिनोऽभवन् ॥ १.११८.४ ॥
પછી નગરો વેપારીઓ અને કારીગરોથી ભરાયાં; શૂરવીરો, વિદ્વાનો અને સજ્જનો સુખી થયા.
1.118.5
नाभवन्दस्यवः केचिन्नाधर्मरुचयो जनाः ।
प्रदेशेष्वपि राष्ट्राणां कृतं युगमवर्तत ॥ १.११८.५ ॥
કોઈ લૂંટારા ન હતા, અધર્મમાં રુચિ ધરાવનારા લોકો પણ ન હતા; રાષ્ટ્રોના પ્રદેશોમાં પણ કૃતયુગ પ્રવર્તતો હતો.
1.118.6
धर्मक्रिया यज्ञशीलाः सत्यव्रतपरायणाः ।
अन्योन्यप्रीतिसंयुक्ता व्यवर्धन्त प्रजास्तदा ॥ १.११८.६ ॥
ધર્મકર્મ કરનારા, યજ્ઞશીલ, સત્યવ્રતમાં તત્પર અને પરસ્પર પ્રેમથી જોડાયેલા — ત્યારે પ્રજા વધી.
1.118.7
मानक्रोधविहीनाश्च नरा लोभविवर्जिताः ।
अन्योन्यमभ्यनन्दन्त धर्मोत्तरमवर्तत ॥ १.११८.७ ॥
માન અને ક્રોધ વિનાના, લોભ છોડેલા લોકો એકબીજાનું સ્વાગત કરતા; ધર્મ સર્વોપરી રહ્યો.
1.118.8
तन्महोदधिवत्पूर्णं नगरं वै व्यरोचत ।
द्वारतोरणनिर्यूहैर्युक्तमभ्रचयोपमैः ॥ १.११८.८ ॥
તે નગર મહાસાગર જેવું પરિપૂર્ણ થઈને શોભી ઊઠ્યું; દ્વારો, તોરણો અને આગળ નીકળેલા છજ્જાઓથી તે વાદળાંના ઢગલા જેવું હતું.
1.118.9
प्रसादशतसंबाधं महेन्द्रपुरसन्निभम् ।
नदीषु वनखण्डेषु वापीपल्वलसानुषु।
काननेषु च रम्येषु विजह्रुर्मुदिता जनाः ॥ १.११८.९ ॥
સેંકડો મહેલોથી ભરેલું, ઇન્દ્રપુરી સમાન તે નગરમાં, નદીઓ પર, વનખંડોમાં, વાવ-તળાવોના કિનારે અને રમણીય જંગલોમાં લોકો આનંદથી વિહાર કરતા.
1.118.10
उत्तरैः कुरुभिः सार्धं दक्षिणाः कुरवस्तथा ।
विस्पर्धमाना व्यचरंस्तथा देवर्षिचारणैः ॥ १.११८.१० ॥
ઉત્તર કુરુઓ સાથે અને દક્ષિણ કુરુઓ સાથે હરીફાઈ કરતા તેઓ વિચરતા; દેવર્ષિઓ અને ચારણો સાથે પણ એમ જ.
1.118.11
नाभवत्कृपणः कश्चिन्नाभवन्विधवाः स्त्रियः ।
तस्मिञ्जनपदे रम्ये कुरुभिर्बहुलीकृते ॥ १.११८.११ ॥
કુરુઓએ સમૃદ્ધ બનાવેલા તે રમણીય જનપદમાં કોઈ દીન ન હતો, અને સ્ત્રીઓ વિધવા ન હતી.
1.118.12
कूपारामसभावाप्यो ब्राह्मणावसथास्तथा ।
बभूवुः सर्वर्द्धियुतास्तस्मिन्राष्ट्रे सदोत्सवाः ॥ १.११८.१२ ॥
તે રાષ્ટ્રમાં કૂવા, ઉદ્યાનો, સભાગૃહો, જળાશયો અને બ્રાહ્મણોના નિવાસો સર્વ સમૃદ્ધિથી યુક્ત હતા; ત્યાં સદા ઉત્સવો થતા.
1.118.13
भीष्मेण धर्मतो राजन्सर्वतः परिरक्षिते ।
बभूव रमणीयश्च चैत्ययूपशताङ्कितः ॥ १.११८.१३ ॥
હે રાજન, ભીષ્મ દ્વારા ધર્મપૂર્વક ચારેબાજુથી સારી રીતે રક્ષિત થઈને તે દેશ, સેંકડો ચૈત્યો અને યૂપોથી અંકિત થઈને રમણીય બન્યો.
1.118.14
स देशः परराष्ट्राणि विमृज्याभिप्रवर्धितः ।
भीष्मेण विहितं राष्ट्रे धर्मचक्रमवर्तत ॥ १.११८.१४ ॥
તે દેશે પરરાષ્ટ્રોને દૂર કરીને ખૂબ ઉન્નતિ કરી; ભીષ્મે રાજ્યમાં સ્થાપેલું ધર્મચક્ર ચાલવા લાગ્યું.
1.118.15
क्रियमाणेषु कृत्येषु कुमाराणां महात्मनाम् ।
पौरजानपदाः सर्वे बभूवुः परमोत्सुकाः ॥ १.११८.१५ ॥
મહાત્મા રાજકુમારોના સંસ્કાર અને કર્તવ્યકર્મો ચાલતાં હતાં ત્યારે નગરજનો અને જનપદના લોકો સૌ અત્યંત ઉત્સુક બન્યા.
1.118.16
गृहेषु कुरुमुख्यानां पौराणां च नराधिप ।
दीयतां भुज्यतां चेति वाचोऽश्रूयन्त सर्वशः ॥ १.११८.१६ ॥
હે નરાધિપ, કુરુશ્રેષ્ઠો અને નગરજનોના ઘરોમાં સર્વત્ર 'આપો, જમો' એવા શબ્દો સંભળાતા હતા.
1.118.17
धृतराष्ट्रश्च पाण्डुश्च विदुरश्च महामतिः ।
जन्मप्रभृति भीष्मेण पुत्रवत्परिपालिताः ॥ १.११८.१७ ॥
ધૃતરાષ્ટ્ર, પાંડુ અને મહામતિ વિદુર — જન્મથી જ ભીષ્મે તેમનું પુત્રની જેમ પાલન કર્યું.
1.118.18
संस्कारैः संस्कृतास्ते तु व्रताध्ययनसंयुताः ।
श्रमव्यायामकुशलाः समपद्यन्त यौवनम् ॥ १.११८.१८ ॥
સંસ્કારોથી સંસ્કૃત થઈને, વ્રત અને અધ્યયનમાં રત, શ્રમ અને વ્યાયામમાં કુશળ બનીને તેઓ યૌવનને પામ્યા.
1.118.19
धनुर्वेदे च वेदे च गदायुद्धेऽसिचर्मणि ।
तथैव गजशिक्षायां नीतिशास्त्रेषु पारगाः ॥ १.११८.१९ ॥
ધનુર્વેદમાં અને વેદમાં, ગદાયુદ્ધમાં, તલવાર અને ઢાલમાં, તેમ જ ગજશિક્ષામાં અને નીતિશાસ્ત્રોમાં તેઓ પારંગત થયા.
1.118.20
इतिहासपुराणेषु नानाशिक्षासु बोधिताः ।
वेदवेदाङ्गतत्त्वज्ञाः सर्वत्र कृतनिश्चयाः ॥ १.११८.२० ॥
ઇતિહાસ-પુરાણોમાં અને વિવિધ શિક્ષાઓમાં તેઓ શિક્ષિત થયા; વેદ અને વેદાંગોનું તત્ત્વ જાણનારા, સર્વત્ર દૃઢનિશ્ચયી હતા.
1.118.21
वैदिकाध्ययने युक्तो नीतिशास्त्रेषु पारगः ।
भीष्मेण राजा कौरव्यो धृतराष्ट्रोऽभिषेचितः ॥ १.११८.२१ ॥
વૈદિક અધ્યયનમાં લાગેલો, નીતિશાસ્ત્રમાં પારંગત કૌરવ રાજા ધૃતરાષ્ટ્રનો ભીષ્મે અભિષેક કર્યો.
1.118.22
धनुर्वेदेऽश्वपृष्ठे च गदायुद्धेऽसिचर्मणि ।
तथैव गजशिक्षायामस्त्रेषु विविधेषु च ॥ १.११८.२२ ॥
ધનુર્વેદમાં, અશ્વપૃષ્ઠ પર, ગદાયુદ્ધમાં, તલવાર અને ઢાલમાં, તેમ જ ગજશિક્ષામાં અને વિવિધ અસ્ત્રોમાં.
1.118.23
अर्थधर्मप्रधानासु विद्यासु विविधासु च ।
गतः पारं यदा पाण्डुस्तदा सेनापतिः कृतः ॥ १.११८.२३ ॥
અર્થ અને ધર્મપ્રધાન વિવિધ વિદ્યાઓમાં પાંડુ પારંગત થયો, ત્યારે તેને સેનાપતિ બનાવાયો.
1.118.24
पाण्डुर्धनुषि विक्रान्तो नरेष्वभ्यदिकोऽभवत् ।
अन्येभ्यो बलवानासीद्धृतराष्ट्रो महीपतिः ॥ १.११८.२४ ॥
ધનુર્વિદ્યામાં પરાક્રમી પાંડુ મનુષ્યોમાં અગ્રગણ્ય થયો; અને ધૃતરાષ્ટ્ર બીજાઓ કરતાં વધુ બળવાન રાજા હતો.
1.118.25
अमात्यो मनुजेन्द्रस्य बाल एव यशस्विनः ।
भीष्मेण सर्वधर्माणां प्रणेता विदुरः कृतः ॥ १.११८.२५ ॥
યશસ્વી મનુજેન્દ્રના અમાત્ય બાળપણથી જ હતા; ભીષ્મે વિદુરને સર્વ ધર્મોના પ્રણેતા બનાવ્યા.
1.118.26
सर्वशास्त्रार्थतत्त्वज्ञो बुद्धिमेधापटुर्युवा ।
भावेनागमयुक्तेन सर्वं वेदयते जगत् ॥ १.११८.२६ ॥
સર્વશાસ્ત્રોના અર્થનું તત્ત્વ જાણનારો, બુદ્ધિ અને સ્મૃતિમાં કુશળ યુવાન; પોતાના સ્વભાવથી અને આગમયુક્ત જ્ઞાનથી તેણે જગતને સર્વ સમજાવ્યું.
1.118.27
त्रिषु लोकेषु न त्वासीत्कश्चिद्विदुरसंमितः ।
धर्मनित्यस्तथा राजन्धर्मं च परमं गतः ॥ १.११८.२७ ॥
હે રાજન, ત્રણ લોકમાં વિદુર જેવો કોઈ નહોતો; તેઓ ધર્મમાં નિત્ય સ્થિર હતા અને પરમ ધર્મને પામ્યા હતા.
1.118.28
प्रनष्टं शान्तनोर्वंशं समीक्ष्य पुनरुद्धृतम् ।
ततो निर्वचनं लोके सर्वराष्ट्रेष्ववर्तत ॥ १.११८.२८ ॥
શંતનુનો વંશ નષ્ટ થયેલો જોઈને અને ફરી ઉદ્ધાર પામેલો જોઈને, પછી લોકમાં અને સર્વ રાજ્યોમાં નિર્ણયની ઘોષણા થઈ.
1.118.29
वीरसूनां काशिसुते देशानां कुरुजाङ्गलम् ।
सर्वध्रमविदां भीष्मः पुराणां गजसाह्वयम् ॥ १.११८.२९ ॥
હે કાશીકન્યાના પુત્ર, વીર માતાઓવાળા દેશોમાં કુરુજાંગલ, અને સર્વધર્મજ્ઞોના નગરોમાં ગજસાહ્વય (હસ્તિનાપુર) — આ ભીષ્મે પસંદ કર્યાં.
1.118.30
धृतराष्ट्रस्त्वचक्षुष्ट्वाद्रज्यं न प्रत्यपद्यत ।
पारसवत्वाद्विदुरो राजा पाण्डुर्बभूव ह ॥ १.११८.३० ॥
પરંતુ અંધ હોવાને કારણે ધૃતરાષ્ટ્રને રાજ્ય મળ્યું નહિ; પારશવ હોવાને કારણે વિદુર રાજા ન બન્યા; તેથી પાંડુ રાજા થયા.
1.118.31
अथ शुश्राव विप्रेभ्यः कुन्तिभोजमहीपतेः ।
रूपयौवनसंपन्नां सुतां सागरगासुतः ॥ १.११८.३१ ॥
ત્યારે ગંગાપુત્રે બ્રાહ્મણો પાસેથી કુન્તિભોજ મહીપતિની રૂપ-યૌવનસંપન્ન પુત્રી વિશે સાંભળ્યું.
1.118.32
सुबलस्य च कल्याणीं गान्धाराधिपतेः सुताम् ।
सुतां च मद्रराजस्य रूपेणाप्रतिमां भुवि ॥ १.११८.३२ ॥
સુબલની કલ્યાણી, ગાંધારાધિપતિની પુત્રી અને મદ્રરાજની પુત્રી, જે પૃથ્વી પર રૂપમાં અજોડ હતી — તેમના વિશે પણ તેણે સાંભળ્યું.
1.118.33
कदाचिदथ गाङ्गेयः सर्वनीतिमतां वरः ।
विदुरं धर्मतत्त्वज्ञं वाक्यमाह यथोचितम् ॥ १.११८.३३ ॥
એક વાર નીતિમાનોમાં શ્રેષ્ઠ ગાંગેય ભીષ્મે ધર્મતત્ત્વજ્ઞ વિદુરને યોગ્ય વચન કહ્યું.