महाभारत · अध्याय 1.119
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
1.119.1
गुणैः समुदितं सम्यगिदं नः प्रथितं कुलम् ।
अत्यन्यान्पृथिवीपालान्पृथिव्यामधिराज्यभाक् ॥ १.११९.१ ॥
यह हमारा कुल गुणों से भली-भाँति सम्पन्न और प्रसिद्ध है; पृथ्वी पर अधिराज्य का भागी होकर यह अन्य पृथ्वीपालों से आगे है।
1.119.2
रक्षितं राजभिः पूर्वं धर्मविद्भिर्महात्मभिः ।
नोत्सादमगमच्चेदं कदाचिदिह नः कुलम् ॥ १.११९.२ ॥
पूर्वकाल में धर्मज्ञ और महात्मा राजाओं ने इसकी रक्षा की, इसलिए हमारा यह कुल कभी भी नष्ट होने को नहीं प्राप्त हुआ।
1.119.3
मया च सत्यवत्या च कृष्णेन च महात्मना ।
समवस्थापित भूयो युष्मासु कुलतन्तुषु ॥ १.११९.३ ॥
मुझसे, सत्यवती से और महात्मा कृष्ण से यह कुल फिर से आप कुल-तन्तुओं में भली-भाँति स्थापित किया गया है।
1.119.4
तच्चैतद्वर्धते भूयः कुलं सागरवद्यथा ।
तथा मया विधातव्यं त्वया चैव न संशयः ॥ १.११९.४ ॥
और यह कुल सागर की भाँति अधिकाधिक बढ़ता है; इसलिए मुझे भी और आपको भी वैसा ही करना चाहिए, इसमें संदेह नहीं।
1.119.5
श्रूयते यादवी कन्या स्वनुरूपा कुलस्य नः ।
सुबलस्यात्मजा चैव तथा मद्रेश्वरस्य च ॥ १.११९.५ ॥
सुना जाता है कि यादव-वंश की एक कन्या हमारे कुल के सर्वथा अनुरूप है; और सुबल की पुत्री तथा मद्रराज की पुत्री भी।
1.119.6
कुलीना रूपवत्यश्च ताः कन्याः पुत्र सर्वशः ।
उचिताश्चैव संबन्धे तेऽस्माकं क्षत्रियर्षभाः ॥ १.११९.६ ॥
हे पुत्र, वे कन्याएँ कुलीन और रूपवती हैं, सर्वथा उचित हैं; और हे क्षत्रियों में श्रेष्ठ, वे हमारे संबंध के योग्य हैं।
1.119.7
मन्ये वरयितव्यास्ता इत्यहं धीमतां वर ।
सन्तानार्थं कुलस्यास्य यद्वा विदुर मन्यसे ॥ १.११९.७ ॥
भीष्म बोले: हे बुद्धिमानों में श्रेष्ठ, मैं समझता हूँ कि उनका वरण किया जाना चाहिए। इस कुल की संतति के लिए, हे विदुर, या जैसा तुम उचित समझो।
1.119.8
भवान्पिता भावन्माता भवान्नः परमो गुरुः ।
तस्मात्स्वयं कुलस्यास्य विचार्य कुरु यद्धितम् ॥ १.११९.८ ॥
विदुर बोले: आप हमारे पिता, आप माता और आप हमारे परम गुरु हैं। इसलिए इस कुल के हित का स्वयं विचार करके वही कीजिए जो हितकर हो।
1.119.9
अथ शुश्राव विप्रेभ्यो गान्धारीं सुबलात्मजाम् ।
आराध्य वरदं देवं भगनेत्रहरं हरम् ॥ १.११९.९ ॥
तब उन्होंने ब्राह्मणों से सुना कि सुबल की पुत्री गांधारी ने भगदेवता के नेत्र हरने वाले, वरदाता देव हर (शिव) की आराधना की है।
1.119.10
गान्धारी किल पुत्राणां शतं लेभे वरं शुभा ।
इति शुश्राव तत्त्वेन भीष्मः कुरुपितामहः ॥ १.११९.१० ॥
गांधारी ने सचमुच सौ पुत्रों का वरदान प्राप्त किया है, ऐसा कुरुपितामह भीष्म ने ठीक-ठीक सुना।
1.119.11
ततो गान्धारराजस्य प्रेषयामास भारत ।
अचक्षुरिति तत्रासीत्सुबलस्य विचारणा ॥ १.११९.११ ॥
तब हे भारत, उन्होंने गांधार के राजा (सुबल) के पास संदेश भेजा। वहाँ सुबल के मन में यह विचार उठा कि क्या वह (दूल्हा) अंधा है।
1.119.12
कुलं ख्यातिं च वृत्तं च बुद्ध्या तु प्रसमीक्ष्य सः ।
ददै तां धृतराष्ट्राय गान्धारीं धर्मचारिणीम् ॥ १.११९.१२ ॥
कुल, ख्याति और आचरण को बुद्धि से भली-भांति देखकर उसने धर्म का पालन करने वाली गांधारी को धृतराष्ट्र को दे दिया।
1.119.13
गान्धारी त्वथ शुश्राव धृतराष्ट्रमचक्षुषम् ।
आत्मानं दिप्सितं चास्मै पित्रा मात्रा च भारत ॥ १.११९.१३ ॥
तब गान्धारी ने सुना कि जन्मांध धृतराष्ट्र के लिए उसे माँगा गया है, पिता और माता द्वारा।
1.119.14
ततः सा पटमादाय कृत्वा बहुगुणं तदा ।
बबन्ध नेत्रे स्वे राजन्पतिव्रतपरायणा ॥ १.११९.१४ ॥
तब उसने एक वस्त्र लेकर उसे कई तहों में मोड़ा और हे राजन्, पतिव्रत में तत्पर होकर अपनी आँखें बाँध लीं।
1.119.15
नाभ्यसूयां पतिमहमित्येवं कृतनिश्चया ।
ततो गान्धारराजस्य पुत्रः शकुनिरभ्ययात् ॥ १.११९.१५ ॥
'मैं अपने पति से द्वेष नहीं करूँगी' — ऐसा निश्चय करके। तब गान्धार-राज का पुत्र शकुनि आया।
1.119.16
स्वसारं परया लक्ष्म्या युक्तामादाय कौरवान् ।
तां तदा धृतराष्ट्राय ददौ परमसत्कृताम्।
भीष्मस्यानुमते चैव विवाहं समकारयत् ॥ १.११९.१६ ॥
अपनी बहन को, जो परम शोभा से युक्त थी, कौरवों के पास लाकर, उसे तब धृतराष्ट्र को दिया। परम सत्कार के साथ, भीष्म की अनुमति से उसने विवाह सम्पन्न कराया।
1.119.17
दत्त्वा स भगिनीं वीरो यथार्हं च परिच्छदम् ।
पुनरायात्स्वनगरं भीष्मेण प्रतिपूजितः ॥ १.११९.१७ ॥
वीर शकुनि ने अपनी बहन को देकर, यथोचित दहेज और सेवकों सहित, भीष्म से सम्मानित होकर, पुनः अपने नगर को लौट गया।
1.119.18
गान्धार्यपि वरारोहा शीलाचारविचिषेटितैः ।
तुष्टिं कुरूणां सर्वेषां जनयामास भारत ॥ १.११९.१८ ॥
वरारोहा गान्धारी ने भी अपने शील और आचार की चेष्टाओं से, हे भारत, कौरवों में सबको संतोष उत्पन्न कराया।
1.119.19
गान्धारी सा पतिं दृष्ट्वा प्रज्ञाचक्षुषमीश्वरम् ।
अतिचाराद्भृशं भीता भर्तुः सा समचिन्तयत् ॥ १.११९.१९ ॥
गान्धारी ने अपने पति को, जो नेत्रहीन स्वामी थे, देखा। भर्ता के प्रति किसी अपराध के भय से वह अत्यन्त डर गई और यह सोचने लगी।
1.119.20
सा दृष्टिविनिवृत्त्या हि भर्तुश्च समतां ययौ ।
नहि सूक्ष्मेप्यतीचारे भर्तुः सा ववृते तदा ॥ १.११९.२० ॥
उसने अपनी दृष्टि हटाकर पति की समानता प्राप्त की। तब वह पति के प्रति सूक्ष्म से सूक्ष्म अपराध में भी नहीं प्रवृत्त हुई।
1.119.21
वृत्तेनाराध्य तान्सर्वान्गुरून्पतिपरायणा ।
वाचापि पुरुषानन्यान्सुव्रता नान्वकीर्तयत् ॥ १.११९.२१ ॥
पति-परायणा उसने अपने आचरण से उन सब गुरुजनों को प्रसन्न किया। उस सुव्रता ने वाणी से भी अन्य पुरुषों का नाम तक नहीं लिया।
1.119.22
तस्याः सहोदरीः कन्याः पुनरेव ददौ दश ।
गान्धारराजः सुबलो भीष्मेण च वृतस्तदा ॥ १.११९.२२ ॥
गान्धारराज सुबल ने उसकी सगी बहनों, दस कुमारियों को फिर से दान कर दिया। तब भीष्म ने भी उन्हें वरण किया।
1.119.23
सत्यव्रतां सत्यसेनां सुदेष्णां चापि संहिताम् ।
तेजश्श्र्वां सुश्रवां च तथैव निकृतिं शुभाम् ॥ १.११९.२३ ॥
सत्यव्रता, सत्यसेना, सुदेष्णा और संहिता, तेजःश्रवा, सुश्रवा तथा शुभ निकृति को भी।
1.119.24
शंभ्वठां च दशार्णां च गान्धारीर्दश विश्रुताः ।
एकाह्ना प्रतिजग्राह धृतराष्ट्रो जनेश्वरः ॥ १.११९.२४ ॥
शम्भुठा और दशार्णा, इस प्रकार ये दस प्रसिद्ध गान्धारी कन्याएँ थीं। जनेश्वर धृतराष्ट्र ने एक ही दिन में उन्हें स्वीकार कर लिया।
1.119.25
ततः शान्तनवो भीष्मो धानुष्कस्तास्ततस्ततः ।
अददाद्धृतराष्ट्रस्य राजपुत्रीः परश्शतम् ॥ १.११९.२५ ॥
तब शान्तनु के पुत्र धनुर्धर भीष्म ने उन्हें यहाँ-वहाँ से एकत्र कर धृतराष्ट्र को सौ से अधिक राजकुमारियाँ दीं।