ମହାଭାରତ · ଅଧ୍ୟାୟ 1.12

1.12.1

कथं हिंसितवान्सर्पान्स राजा जनमेजयः ।
सर्पा वा हिंसितास्तत्र किमर्थं द्विजसत्तम ॥ १.१२.१ ॥

ସେହି ରାଜା ଜନମେଜୟ କିପରି ସର୍ପମାନଙ୍କୁ ବଧ କଲେ? ଅଥବା, ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସେଠାରେ ସର୍ପମାନେ କି କାରଣରୁ ହତ ହେଲେ?

किमर्थं मोक्षिताश्चैव पन्नगास्तेन धीमता ।
आस्तीकेन द्विजश्रेष्ठ श्रोतुमिच्छाम्यशेषतः ॥ १.१२.२ ॥

ସେହି ବୁଦ୍ଧିମାନ ଆସ୍ତୀକ କି କାରଣରୁ ସର୍ପମାନଙ୍କୁ ମୁକ୍ତ କଲେ? ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମୁଁ ସବୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବରେ ଶୁଣିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରେ।

श्रोष्यसि त्वं रुरो सर्वमास्तीकचरितं महत् ।
ब्राह्मणानां कथयतां त्वरावान्गमने ह्यहम् ॥ १.१२.३ ॥

ହେ ରୁରୁ, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ କହୁଥିବା ଆସ୍ତୀକଙ୍କ ମହାନ ଚରିତ୍ର ସମସ୍ତ ତୁମେ ଶୁଣିବ। ମୁଁ ଯିବାକୁ ତ୍ୱରାନ୍ୱିତ।

इत्युक्त्वान्तर्हिते योगात्तस्मिन्नृषिवरे प्रभौ ।
संभ्रमाविष्टहृदयो रुरुर्मेने तदद्भुतम् ॥ १.१२.४ ॥

ଏହା କହି ସେହି ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ଋଷିଶ୍ରେଷ୍ଠ ଯୋଗବଳରେ ଅନ୍ତର୍ଧାନ ହେଲେ। ତେବେ ବ୍ୟାକୁଳ ହୃଦୟରେ ରୁରୁ ସେହି ଅଦ୍ଭୁତ ଘଟଣାକୁ ବିସ୍ମୟକର ବୋଲି ଭାବିଲେ।

बलं परममास्थाय पर्यधावत्समन्ततः ।
तमृषिं नष्टमन्विच्छन्संश्रान्तो न्यपतद्भुवि ॥ १.१२.५ ॥

ପରମ ବଳ ଧାରଣ କରି ସେ ଚାରିଦିଗକୁ ଦୌଡ଼ିଲେ। ହଜିଯାଇଥିବା ସେହି ଋଷିଙ୍କୁ ଖୋଜି ଖୋଜି କ୍ଳାନ୍ତ ହୋଇ ସେ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲେ।

स मोहे परमं गत्वा नष्टसंज्ञ इवाभवत् ।
तदृषेर्वचनं तथ्यं चिन्तयानः पुनःपुनः ॥ १.१२.६ ॥

ସେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ମୋହରେ ପଡ଼ି ଯେମିତି ଚେତନା ହରାଇଲା ପରି ହେଲେ। ସେହି ଋଷିଙ୍କ ସତ୍ୟ ବାଣୀକୁ ସେ ବାରମ୍ବାର ଚିନ୍ତା କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ।

लब्धसंज्ञो रुरुश्चायात्तदाचख्यौ पितुस्तदा ।
पित्रे तु सर्वमाख्याय डुण्डुभस्य वचोऽर्थवत् ॥ १.१२.७ ॥

ଚେତନା ଫେରି ରୁରୁ ସେତେବେଳେ ଫେରି ଆସି ପିତାଙ୍କୁ ସବୁ କହିଲା। ଡୁଣ୍ଡୁଭର ଅର୍ଥପୂର୍ଣ୍ଣ ବାକ୍ୟ ସେ ପିତାଙ୍କୁ କହିଲା।

अपृच्छत्पितरं भूयः सोस्तीकस्य वचस्तदा ।
आख्यापयत्तदाऽऽख्यानं डुण्डुभेनाथ कीर्तितम् ॥ १.१२.८ ॥

ତା'ପରେ ସେ ପୁଣି ପିତାଙ୍କୁ ଆସ୍ତୀକଙ୍କ ବାକ୍ୟ ବିଷୟରେ ପଚାରିଲା। ଡୁଣ୍ଡୁଭ କହିଥିବା ସେ ଆଖ୍ୟାନ ସେ କହାଇଲା।

तत्कीर्त्यमानं भगवञ्श्रोतुमिच्छामि तत्त्वतः ।
पिता चास्य तदाख्यानं पृष्टः सर्वं न्यवेदयत् ॥ १.१२.९ ॥

ହେ ଭଗବନ୍, ବର୍ତ୍ତମାନ ଯାହା କୁହାଯାଉଛି ତାହା ଯଥାର୍ଥ ଭାବରେ ଶୁଣିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରେ। ତାହାର ପିତାଙ୍କୁ ପଚରାଗଲେ ସେ ସମଗ୍ର ଆଖ୍ୟାନ ଜଣାଇଲେ।