મહાભારત · અધ્યાય 1.120
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
1.120.1
शूरो नाम यदुश्रेष्ठो वसुदेवपिताऽभवत् ।
तस्य कन्या पृथा नाम रूपेणाप्रतिमा भुवि ॥ १.१२०.१ ॥
યદુશ્રેષ્ઠ શૂર નામના જે વસુદેવના પિતા થયા, તેમને પૃથા નામની એક કન્યા હતી, જે પૃથ્વી પર રૂપમાં અનુપમ હતી.
1.120.2
पितृष्वस्रीयाय स तामनपत्याय भारत ।
अग्र्यमग्रे प्रतिज्ञाय स्वस्यापत्यं स सत्यवाक् ॥ १.१२०.२ ॥
હે ભારત, સંતાન વિનાના પોતાના ફોઈના પુત્રને તેમણે પહેલેથી જ પોતાનું પ્રથમ સંતાન આપવાનું વચન આપ્યું હતું. તેઓ સત્યવાદી હતા.
1.120.3
अग्रजामथ तां कन्यां शूरोऽनुग्रहकाङ्क्षिणे ।
प्रददौ कुन्तिभोजाय सखा सख्ये महात्मने ॥ १.१२०.३ ॥
પછી શૂરે, કૃપા ઇચ્છતા પોતાના મિત્ર મહાત્મા કુંતિભોજને તે પ્રથમજાત કન્યા આપી.
1.120.4
नियुक्ता सा पितुर्गेहे ब्राह्मणातिथिपूजने ।
उग्रं पर्यचरत्तत्र ब्राह्मणं संशितब्रतम् ॥ १.१२०.४ ॥
તે પિતાના ઘરમાં બ્રાહ્મણો અને અતિથિઓના સત્કારમાં નિયુક્ત હતી. ત્યાં તેણે કઠોર વ્રતધારી એક બ્રાહ્મણની સેવા કરી.
1.120.5
निगूढनिश्चयं धर्मे यं तं दुर्वाससं विदुः ।
तमुग्रं संशितात्मानं सर्वयत्नैरतोषयत् ॥ १.१२०.५ ॥
ધર્મમાં ગુપ્ત નિશ્ચયવાળા, દુર્વાસા તરીકે ઓળખાતા, ઉગ્ર અને તીક્ષ્ણ સ્વભાવના તેમને તેણે સર્વ પ્રયત્નોથી પ્રસન્ન કર્યા.
1.120.6
दध्याज्यकादिभिर्नित्यं व्यञ्जनैः प्रत्यहं शुभा ।
सहस्रसङ्ख्यैर्योगीन्द्रमुपचारदनुत्तमा ॥ १.१२०.६ ॥
દહીં, ઘી વગેરે વ્યંજનો વડે દરરોજ, હજારોની સંખ્યામાં, તે શુભા અનુપમ સેવાથી તે યોગીન્દ્રની સેવા કરતી રહી.
1.120.7
दुर्वासा वत्सरस्यान्ते ददौ मन्त्रमनुत्तमम् ।
यशस्विन्यै पृथायै तदापद्धर्मान्ववेक्षया।
अभिचाराभिसंयुक्तमब्रवीच्चैव तां मुनिः ॥ १.१२०.७ ॥
વર્ષના અંતે દુર્વાસાએ યશસ્વિની પૃથાને એક અનુત્તમ મંત્ર આપ્યો. આપદ્ધર્મોને ધ્યાનમાં રાખી, અભિચારથી યુક્ત તે મંત્ર મુનિએ તેને કહ્યો.
1.120.8
यं यं देवं त्वमेतेन मन्त्रेणावाहयिष्यसि ।
तस्य तस्य प्रभावेण तव पुत्रो भविष्यति ॥ १.१२०.८ ॥
આ મંત્રથી તું જે જે દેવને આહ્વાન કરીશ, તે તે દેવના પ્રભાવથી તને પુત્ર થશે.
1.120.9
तथोक्ता सा तु विप्रेण कुन्ती कौतूहलान्विता ।
कन्या सती देवमर्कमाजुहाव यशस्विनी ॥ १.१२०.९ ॥
બ્રાહ્મણે આમ કહ્યા પછી, કુતૂહલથી ભરેલી સતી કન્યા યશસ્વિની કુંતીએ અર્ક દેવનું આહ્વાન કર્યું.
1.120.10
ततो घनान्तरं कृत्वा स्वमार्गं तपनस्तदा ।
उपतस्थे स तां कन्यां पृथां पृथुललोचनाम् ॥ १.१२०.१० ॥
ત્યારે સૂર્યે વાદળો વચ્ચે પોતાનો માર્ગ બનાવીને, વિશાળ નેત્રોવાળી તે કન્યા પૃથા પાસે આવીને ઊભો રહ્યો.
1.120.11
सा ददर्श तमायान्तं भास्करं लोकभावनम् ।
विस्मिता चानवद्याङ्गी दृष्ट्वा तन्महदद्भुतम् ॥ १.१२०.११ ॥
લોકને ધારણ કરનાર ભાસ્કરને આવતો તેણે જોયો. તે મહાઅદ્ભુત દૃશ્ય જોઈને નિર્દોષ અંગોવાળી કુંતી વિસ્મિત થઈ.
1.120.12
साब्रवीद्भगवन्कस्त्वमाविर्भूतो ममाग्रतः ।
आहूतोपस्थितं भद्रे ऋषिमन्त्रेण चोदितम्।
विद्धि मां पुत्रलाभाय देवमर्कं शुचिस्मिते ॥ १.१२०.१२ ॥
તેણે કહ્યું, "હે ભગવન્, મારી સામે પ્રગટ થયેલા આપ કોણ છો? ઋષિના મંત્રથી પ્રેરાઈને મેં આપને બોલાવ્યા છે. હે શુચિસ્મિતા, જાણો કે પુત્રપ્રાપ્તિ માટે મેં અર્ક દેવ એવા આપને બોલાવ્યા છે."
1.120.13
पुत्रस्ते निर्मितः सुभ्रु शृणु महादृक्छुभानने ।
आदित्ये कुण्डले बिभ्रत्कवचं चैव मामकम् ॥ १.१२०.१३ ॥
હે સુંદર ભ્રમરવાળી, સાંભળ. હે મહાદૃષ્ટિ, શુભમુખી, તારા માટે એક પુત્ર સર્જાયો છે. તે કુંડળ અને મારું પોતાનું કવચ ધારણ કરશે.
1.120.14
शस्त्रास्त्राणामभेद्यश्च भविष्यति शुचिस्मिते ।
नास्य किंचिददेयं च ब्राह्मणेभ्यो भविष्यति ॥ १.१२०.१४ ॥
હે શુચિસ્મિતા, તે શસ્ત્રાસ્ત્રોથી અભેદ્ય થશે. બ્રાહ્મણોને તેની પાસેથી ન આપી શકાય એવું કંઈ રહેશે નહીં.
1.120.15
चोद्यमानो मया चापि न क्षमं चिन्तयिष्यति ।
दास्यत्येव हि विप्रेभ्यो मानी चैव भविष्यति ॥ १.१२०.१५ ॥
મારા દ્વારા પ્રેરિત થવા છતાં તે અયોગ્ય વિચારશે નહીં. તે ચોક્કસ બ્રાહ્મણોને દાન આપશે અને તે માની પણ હશે.
1.120.16
एवमुक्ता ततः कुन्ती गोपतिं प्रत्युवाच ह ।
कन्या पितृसा चाहं पुरुषार्थो न चैव मे ॥ १.१२०.१६ ॥
આમ કહેવાતાં કુંતીએ ગોપતિ (સૂર્ય)ને કહ્યું: હું અવિવાહિત કન્યા છું અને પિતાની બહેન પણ છું; મારા માટે આ પુરુષોનો પ્રયોજન નથી.
1.120.17
कश्चिन्मे ब्राह्मणः प्रादाद्वरं विद्यां च शत्रुहन् ।
तद्विजिज्ञासयाऽऽह्वानं कृतवत्यस्मि ते विभो ॥ १.१२०.१७ ॥
હે શત્રુહંતા, મને કોઈ બ્રાહ્મણે વરદાન અને વિદ્યા આપી હતી; તેની પરીક્ષા લેવાની ઇચ્છાથી, હે વિભુ, મેં તમને બોલાવ્યા.
1.120.18
एतस्मिन्नपराधे त्वां शिरसाऽहं प्रसादये ।
योषितो हि सदा रक्ष्यास्त्वपराधेऽपि नित्यशः ॥ १.१२०.१८ ॥
આ અપરાધ માટે માથું નમાવીને હું તમને પ્રસન્ન કરું છું; સ્ત્રીઓ સદા રક્ષણને યોગ્ય છે, અપરાધ કર્યો હોય તો પણ તેઓ નિરંતર રક્ષણને યોગ્ય છે.
1.120.19
वेदाहं सर्वमेवैतद्यद्दुर्वासा वरं ददौ ।
संत्यज्य भयमेवेह क्रियतां सङ्गमो मम ॥ १.१२०.१९ ॥
દુર્વાસાએ આપેલું તે બધું વરદાન હું જાણું છું. અહીં ભય છોડીને મારી સાથે સંગમ કર.
1.120.20
अमोघं दर्शनं मह्यमाहूतश्चास्मि ते शुभे ।
वृथाऽऽह्वानेऽपि ते भीरु दोषः स्यान्नात्र संशयः ॥ १.१२०.२० ॥
મારું દર્શન વ્યર્થ જતું નથી; તેં મને બોલાવ્યો છે, હે શુભે. હે ભીરુ, વ્યર્થ બોલાવવામાં પણ તને દોષ લાગશે, એમાં સંશય નથી.
1.120.21
यद्येवं मन्यसे भीरु किमाह्वयसि भास्करम् ।
यदि मामवजानासि ऋषिः स न भविष्यति ॥ १.१२०.२१ ॥
જો તું એવું માને છે, હે ભીરુ, તો ભાસ્કરને કેમ બોલાવ્યો? જો તું મારો અનાદર કરે છે, તો તે ઋષિ નહીં રહે.
1.120.22
मन्त्रदानेन यस्मात्त्वमवलेपेन दर्पिता ।
कुलं च तेऽद्य धक्ष्यामि क्रोधदीप्तेन चक्षुषा ॥ १.१२०.२२ ॥
મંત્ર આપવાને કારણે તું અભિમાનથી ગર્વિત થઈ છે; તેથી આજે ક્રોધથી પ્રજ્વલિત નેત્રથી હું તારું કુળ પણ બાળી નાખીશ.
1.120.23
एवमुक्ता बहुविधं सान्त्वपूर्वं विवस्वता ।
सा तु नैच्छद्वरारोहा कन्याहमिति भारत ॥ १.१२०.२३ ॥
વિવસ્વાને આ રીતે ઘણા પ્રકારે આશ્વાસન આપીને કહ્યું; પરંતુ તે સુંદરીએ ઇચ્છ્યું નહીં, "હું કન્યા છું" એમ કહીને, હે ભારત.
1.120.24
बन्धुपक्षभयाद्भीता लज्जया च यशस्विनी ।
तामर्कः पुनरेवेदब्रवीद्भरतर्षभ ॥ १.१२०.२४ ॥
બંધુપક્ષના ભયથી અને લજ્જાથી ડરેલી તે યશસ્વિનીને અર્કે ફરી આ કહ્યું, હે ભરતર્ષભ.
1.120.25
मत्प्रसादान्न ते राज्ञि भविता दोष इत्युत ॥ १.१२०.२५ ॥
મારી કૃપાથી, હે રાણી, તને કોઈ દોષ નહીં લાગે, એમ પણ કહેવાયું.
1.120.26
प्रसीद भगवन्मह्यमवलेपो हि नास्ति मे ।
त्वयैव परिहार्यं स्यात्कन्याभावस्य दूषणम् ॥ १.१२०.२६ ॥
હે ભગવન્, મારા પર પ્રસન્ન થાઓ; મારામાં અભિમાન નથી. કન્યાત્વના દોષનું નિવારણ આપ જ કરી શકો.
1.120.27
व्यपयातु भयं तेऽद्य कुमारं प्रसमीक्षसे ।
मया त्वं चाप्यनुज्ञाता पुनः कन्या भविष्यसि ॥ १.१२०.२७ ॥
હવે તારો ભય દૂર થાઓ; તું પુત્રને જોઈશ. મારી અનુમતિથી તું ફરી કન્યા બનીશ.
1.120.28
एवमुक्ता ततः कुन्ती संप्रहृष्टतनूरुहा ।
सङ्गताऽभूत्तदा सुभ्रूरादित्येन महात्मना ॥ १.१२०.२८ ॥
આમ કહેવાતાં, આનંદથી રોમાંચિત થયેલી કુંતી, સુંદર ભ્રમરવાળી, મહાત્મા આદિત્ય સાથે સંગત થઈ.
1.120.29
प्रकाशकर्मा तपनः कन्यागर्भं ददौ पुनः ।
तत्र वीरः समभवत्सर्वशस्त्रभृतां वरः ॥ १.१२०.२९ ॥
પ્રકટ કર્મવાળા તપને ફરી કન્યાને ગર્ભ આપ્યો; ત્યાં સર્વ શસ્ત્રધારીઓમાં શ્રેષ્ઠ વીર ઉત્પન્ન થયો.
1.120.30
आमुक्तकवचः श्रीमान्देवगर्भः श्रियान्वितः ।
सहजं कवचं बिभ्रत्कुण्डलोद्द्योतिताननः ॥ १.१२०.३० ॥
કવચ પહેરેલો, શ્રીમાન, દેવગર્ભથી જન્મેલો, તેજસ્વી; સહજ કવચ ધારણ કરતો, કુંડળોથી પ્રકાશિત મુખવાળો.
1.120.31
अजायत सुतः कर्णः सर्वलोकेषु विश्रुतः ।
प्रादाच्च तस्यै कन्यात्वं पुनः स परमद्युतिः ॥ १.१२०.३१ ॥
સર્વ લોકોમાં વિખ્યાત કર્ણ નામનો પુત્ર જન્મ્યો. તે પરમ તેજસ્વીએ તેને ફરી કન્યાત્વ આપ્યું.
1.120.32
दत्त्वा च तपतां श्रेष्ठो दिवमाचक्रमे ततः ।
दृष्ट्वा कुमारं जातं सा वार्ष्णेयी दीनमानसा ॥ १.१२०.३२ ॥
એ રીતે આપીને તપસ્વીઓમાં શ્રેષ્ઠ તે ત્યારે સ્વર્ગ તરફ ગયો. જન્મેલા કુમારને જોઈને તે વાર્ષ્ણેયી દીન મનવાળી થઈ.
1.120.33
एकाग्रं चिन्तयामास किं कृत्वा सुकृतं भवेत् ।
गूहमानापचारं सा बन्धुपक्षभयात्तदा ॥ १.१२०.३३ ॥
શું કરવાથી શુભ કર્મ થાય તે તે એકાગ્રતાથી વિચારવા લાગી. ત્યારે બંધુપક્ષના ભયથી પોતાનો અપરાધ છુપાવતી તે.
1.120.34
मञ्जूषां रत्नसंपूर्णां कृत्वा बालसमाश्रिताम् ।
उत्ससर्ज कुमारं तं जले कुन्ती महाबलम् ॥ १.१२०.३४ ॥
રત્નોથી ભરેલી એક પેટી બનાવી, તેમાં બાળકને આશ્રય આપીને, કુંતીએ તે મહાબલી કુમારને પાણીમાં મૂક્યો.
1.120.35
तमुत्सृष्टं जले गर्भं राधाभर्ता महायशाः ।
पुत्रत्वे कल्पयामास सभार्यः सूतनन्दनः ॥ १.१२०.३५ ॥
પાણીમાં મુકાયેલા તે ગર્ભ (બાળક)ને રાધાના પતિ, મહાયશસ્વી સૂતપુત્રે પત્ની સહિત પુત્ર તરીકે સ્વીકાર્યો.
1.120.36
नामधेयं च चक्राते तस्य बालस्य तावुभौ ।
वसुना सह जातोऽयं वसुषेणो भवत्विति ॥ १.१२०.३६ ॥
તે બંનેએ તે બાળકનું નામ રાખ્યું— "આ વસુ સાથે જન્મ્યો છે, તેથી આ વસુષેણ થાઓ."
1.120.37
स वर्धमानो बलवान्सर्वास्त्रेषूद्यतोऽभवत् ।
आपृष्ठतापादादित्यमुपातिष्ठत वीर्यवान् ॥ १.१२०.३७ ॥
વધતો એ બળવાન સર્વ અસ્ત્રોમાં નિપુણ થયો. વીર્યવાન તે સૂર્ય તરફ મુખ કરીને ઊભો રહેતો.
1.120.38
तस्मिन्काले तु जपतस्तस्य वीरस्य धीमतः ।
नादेयं ब्राह्मणेष्वासीत्किंचिद्वसु महीतले ॥ १.१२०.३८ ॥
તે સમયે જપ કરતા એ બુદ્ધિમાન વીર પાસે પૃથ્વી પર બ્રાહ્મણોને આપી શકાય એવું કંઈ ધન નહોતું.
1.120.39
ततः काले तु कस्मिंश्चित्स्वप्नान्ते कर्णमब्रवीत् ।
आदित्यो ब्राह्मणो भूत्वा शृणु वीर वचो मम ॥ १.१२०.३९ ॥
પછી કોઈ સમયે, સ્વપ્નના અંતે, આદિત્યે બ્રાહ્મણ થઈને કર્ણને કહ્યું: 'હે વીર, મારું વચન સાંભળ.'
1.120.40
प्रभातायां रजन्यां त्वामागमिष्यति वासवः ।
न तस्य भिक्षा दातव्या विप्ररूपी भविष्यति ॥ १.१२०.४० ॥
સવાર થતાં, રાત્રિ પૂરી થતાં વાસવ તારી પાસે આવશે. તેને ભિક્ષા ન આપવી, કારણ કે તે બ્રાહ્મણરૂપ ધારણ કરેલો હશે.
1.120.41
निश्चयोऽस्यापहर्तुं ते कवचं कुण्डले तथा ।
अतस्त्वां बोधयाम्येष स्मर्तासि वचनं मम ॥ १.१२०.४१ ॥
તેનો નિશ્ચય તારું કવચ અને કુંડળ હરી લેવાનો છે. તેથી હું તને સચેત કરું છું; મારું વચન યાદ રાખજે.
1.120.42
शक्रो मां विप्ररूपेण यदि वै याचते द्विज ।
कथं तस्मै न दास्यामि यथा चास्म्यवबोधितः ॥ १.१२०.४२ ॥
શક્ર બ્રાહ્મણરૂપે મારી પાસે માગશે તો, હે દ્વિજ, મને સચેત કરાયો હોવા છતાં હું તેને કેવી રીતે ન આપું?
1.120.43
विप्राः पूज्यास्तु देवानां सततं प्रियमिच्छताम् ।
तं देवदेवं जानन्वै न शक्तोऽस्म्यवमन्त्रणे ॥ १.१२०.४३ ॥
દેવોનું સદા પ્રિય ઇચ્છનારા બ્રાહ્મણો પૂજ્ય છે. તે દેવદેવને જાણીને હું તેમનો અનાદર કરવા સમર્થ નથી.
1.120.44
यद्येवं शृणु मे वीर वरं ते सोऽपि दास्यति ।
शक्तिं त्वमपि याचेथाः सर्वशत्रुविबाधिनीम् ॥ १.१२०.४४ ॥
તો હે વીર, મારું સાંભળ. તે પણ તને વર આપશે. સર્વ શત્રુઓને પીડનારી શક્તિ તું પણ માગજે.
1.120.45
एवमुक्त्वा द्विजः स्वप्ने तत्रैवान्तरधीयत ।
कर्णः प्रबुद्धस्तं स्वप्नं चिन्तयानोऽभवत्तदा ॥ १.१२०.४५ ॥
આમ કહીને તે બ્રાહ્મણ સ્વપ્નમાં જ ત્યાં અદૃશ્ય થઈ ગયો. કર્ણ જાગીને તે સ્વપ્ન વિશે વિચારતો રહ્યો.
1.120.46
तमिन्द्रो ब्राह्मणो भूत्वा पुत्रार्थं भूतभावनः ।
कुण्डले प्रार्थयामास कवचं च महाद्युतिः ॥ १.१२०.४६ ॥
પુત્ર માટે, સર્વ ભૂતોના પાલક, મહાતેજસ્વી ઇન્દ્રે બ્રાહ્મણનું રૂપ ધારણ કરીને તેની પાસે કુંડળ અને કવચ માગ્યાં.
1.120.47
उत्कृत्याविमनाः स्वाङ्गात्कवचं रुधिरस्रवम् ।
कर्णौ पार्श्वे च द्वे छित्त्वा प्रायच्छत्स कृताञ्जलिः ॥ १.१२०.४७ ॥
અવિચલ મને તેણે પોતાના શરીરમાંથી રુધિર વહેતું કવચ કાપી કાઢ્યું; બંને કાન અને બંને બાજુનાં કુંડળ કાપીને હાથ જોડીને આપ્યાં.
1.120.48
प्रतिगृह्य तु देवेशस्तुष्टस्तेनास्य कर्मणा ।
अहो साहसमित्याह मनसा वासवो हसन् ॥ १.१२०.४८ ॥
દેવેશે તે સ્વીકાર્યું; તેના આ કર્મથી પ્રસન્ન થઈ હસતાં મનમાં કહ્યું, "અહો, કેટલું સાહસ!"
1.120.49
देवदानवयक्षाणां गन्धर्वोरगरक्षसाम् ।
न तं पश्यामि यो ह्येतत्कर्म कर्ता भविष्यति ॥ १.१२०.४९ ॥
દેવ, દાનવ, યક્ષ, ગંધર્વ, ઉરગ અને રાક્ષસોમાં આ કર્મ કરનાર કોઈને હું જોતો નથી.
1.120.50
प्रीतोऽस्मि कर्मणा तेन वरं ब्रूहि यदिच्छसि ।
इच्छामि भगवद्दत्तां शक्तिं शत्रुनिबर्हणीम् ॥ १.१२०.५० ॥
"એ કર્મથી હું પ્રસન્ન છું; જે વર ઇચ્છે તે માગ." "ભગવાને આપેલી, શત્રુઓનો સંહાર કરનારી શક્તિ હું ઇચ્છું છું."
1.120.51
शक्तिं तस्मै ददौ शक्रो विस्मयाद्वाक्यमब्रवीत् ।
देवदानवयक्षाणां गन्धर्वोरगरक्षसाम् ॥ १.१२०.५१ ॥
શક્રે તેને એ શક્તિ આપી; આશ્ચર્યથી આ વચન કહ્યું — દેવ, દાનવ, યક્ષ, ગંધર્વ, ઉરગ અને રાક્ષસો વિશે.
1.120.52
यस्मै क्षेप्स्यसि रुष्टः सन्सोऽनया न भविष्यति ।
हत्वैकं समरे शत्रुं ततो मामागमिष्यति।
इत्युक्त्वान्तर्दधे शक्रो वरं दत्त्वा तु तस्य वै ॥ १.१२०.५२ ॥
"ક્રોધથી તું જેના પર આ ફેંકીશ, તે આનાથી બચશે નહીં; યુદ્ધમાં એક શત્રુને મારીને તે પછી મારી પાસે આવશે." એમ કહી, તેને વર આપીને શક્ર અંતર્ધાન થયો.
1.120.53
प्राङ्नाम तस्य कथितं वसुषेण इति क्षितौ ।
कर्णो वैकर्तनश्चैव कर्मणा तेन सोऽभवत् ॥ १.१२०.५३ ॥
પૃથ્વી પર તેનું પૂર્વ નામ "વસુષેણ" કહેવાતું હતું. એ કર્મથી તે કર્ણ અને વૈકર્તન પણ કહેવાયો.