महाभारत · अध्याय 1.120
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
1.120.1
शूरो नाम यदुश्रेष्ठो वसुदेवपिताऽभवत् ।
तस्य कन्या पृथा नाम रूपेणाप्रतिमा भुवि ॥ १.१२०.१ ॥
यदुश्रेष्ठ शूर नावाचे जे वसुदेवाचे पिता झाले, त्यांना पृथा नावाची कन्या होती, जी पृथ्वीवर रूपात अतुलनीय होती.
1.120.2
पितृष्वस्रीयाय स तामनपत्याय भारत ।
अग्र्यमग्रे प्रतिज्ञाय स्वस्यापत्यं स सत्यवाक् ॥ १.१२०.२ ॥
हे भारता, अपत्य नसलेल्या आपल्या आत्याच्या पुत्राला त्यांनी आधीच आपले पहिले अपत्य देण्याचे वचन दिले होते. ते सत्यवादी होते.
1.120.3
अग्रजामथ तां कन्यां शूरोऽनुग्रहकाङ्क्षिणे ।
प्रददौ कुन्तिभोजाय सखा सख्ये महात्मने ॥ १.१२०.३ ॥
मग शूर यांनी, अनुग्रह इच्छिणाऱ्या आपल्या मित्र महात्मा कुंतिभोजाला ती प्रथमजन्मलेली कन्या दिली.
1.120.4
नियुक्ता सा पितुर्गेहे ब्राह्मणातिथिपूजने ।
उग्रं पर्यचरत्तत्र ब्राह्मणं संशितब्रतम् ॥ १.१२०.४ ॥
ती वडिलांच्या घरी ब्राह्मण व अतिथींच्या सेवेत नियुक्त होती. तेथे तिने कठोर व्रत पाळणाऱ्या एका ब्राह्मणाची सेवा केली.
1.120.5
निगूढनिश्चयं धर्मे यं तं दुर्वाससं विदुः ।
तमुग्रं संशितात्मानं सर्वयत्नैरतोषयत् ॥ १.१२०.५ ॥
धर्मात गूढ निश्चय असलेले, दुर्वास म्हणून ओळखले जाणारे, उग्र व तीक्ष्ण स्वभावाचे ते, त्यांना तिने सर्व प्रयत्नांनी संतुष्ट केले.
1.120.6
दध्याज्यकादिभिर्नित्यं व्यञ्जनैः प्रत्यहं शुभा ।
सहस्रसङ्ख्यैर्योगीन्द्रमुपचारदनुत्तमा ॥ १.१२०.६ ॥
दही, तूप इत्यादी व्यंजनांनी दररोज, हजारोंच्या संख्येने, ती शुभा अनुपम सेवेने त्या योगींद्रांची सेवा करत राहिली.
1.120.7
दुर्वासा वत्सरस्यान्ते ददौ मन्त्रमनुत्तमम् ।
यशस्विन्यै पृथायै तदापद्धर्मान्ववेक्षया।
अभिचाराभिसंयुक्तमब्रवीच्चैव तां मुनिः ॥ १.१२०.७ ॥
वर्षाच्या अखेरीस दुर्वासांनी यशस्विनी पृथेला एक अनुत्तम मंत्र दिला. आपद्धर्मांचा विचार करून अभिचाराने युक्त तो मंत्र मुनींनी तिला सांगितला.
1.120.8
यं यं देवं त्वमेतेन मन्त्रेणावाहयिष्यसि ।
तस्य तस्य प्रभावेण तव पुत्रो भविष्यति ॥ १.१२०.८ ॥
या मंत्राने तू ज्या ज्या देवतेचे आवाहन करशील, त्या त्या देवतेच्या प्रभावाने तुला पुत्र होईल.
1.120.9
तथोक्ता सा तु विप्रेण कुन्ती कौतूहलान्विता ।
कन्या सती देवमर्कमाजुहाव यशस्विनी ॥ १.१२०.९ ॥
ब्राह्मणाने असे सांगितल्यावर कुतूहलाने भरलेल्या सती कन्या यशस्विनी कुंतीने अर्क देवाचे आवाहन केले.
1.120.10
ततो घनान्तरं कृत्वा स्वमार्गं तपनस्तदा ।
उपतस्थे स तां कन्यां पृथां पृथुललोचनाम् ॥ १.१२०.१० ॥
तेव्हा सूर्याने ढगांमधून आपला मार्ग काढून, विशाल नेत्रांच्या त्या कन्या पृथेजवळ येऊन उभा राहिला.
1.120.11
सा ददर्श तमायान्तं भास्करं लोकभावनम् ।
विस्मिता चानवद्याङ्गी दृष्ट्वा तन्महदद्भुतम् ॥ १.१२०.११ ॥
लोकांचा पालनकर्ता भास्कर येताना तिने पाहिला. ते महाअद्भुत पाहून निर्दोष अवयवांची ती कुंती विस्मित झाली.
1.120.12
साब्रवीद्भगवन्कस्त्वमाविर्भूतो ममाग्रतः ।
आहूतोपस्थितं भद्रे ऋषिमन्त्रेण चोदितम्।
विद्धि मां पुत्रलाभाय देवमर्कं शुचिस्मिते ॥ १.१२०.१२ ॥
ती म्हणाली, "हे भगवन्, माझ्यासमोर प्रकट झालेले आपण कोण? ऋषींच्या मंत्राने प्रेरित होऊन मी आपले आवाहन केले. हे शुद्ध हास्याच्या, पुत्रप्राप्तीसाठी अर्क देवाचे, म्हणजे आपलेच, मी आवाहन केले आहे, हे जाणा."
1.120.13
पुत्रस्ते निर्मितः सुभ्रु शृणु महादृक्छुभानने ।
आदित्ये कुण्डले बिभ्रत्कवचं चैव मामकम् ॥ १.१२०.१३ ॥
हे सुंदर भुवयांच्या स्त्रिये, ऐक. हे महादृष्टी, शुभमुखी, तुझ्यासाठी एक पुत्र निर्माण झाला आहे. तो कुंडले आणि माझे स्वतःचे कवच धारण करेल.
1.120.14
शस्त्रास्त्राणामभेद्यश्च भविष्यति शुचिस्मिते ।
नास्य किंचिददेयं च ब्राह्मणेभ्यो भविष्यति ॥ १.१२०.१४ ॥
हे शुचिस्मिते, तो शस्त्रास्त्रांना अभेद्य होईल. ब्राह्मणांना त्याच्याकडून देण्यास नकार देण्यासारखे काहीही राहणार नाही.
1.120.15
चोद्यमानो मया चापि न क्षमं चिन्तयिष्यति ।
दास्यत्येव हि विप्रेभ्यो मानी चैव भविष्यति ॥ १.१२०.१५ ॥
माझ्याकडून प्रेरित केले जाऊनही तो अयोग्य गोष्टीचा विचार करणार नाही. तो निश्चितच ब्राह्मणांना दान देईल आणि तो अभिमानीही असेल.
1.120.16
एवमुक्ता ततः कुन्ती गोपतिं प्रत्युवाच ह ।
कन्या पितृसा चाहं पुरुषार्थो न चैव मे ॥ १.१२०.१६ ॥
असे सांगितल्यावर कुंती गोपतीला (सूर्याला) म्हणाली: मी अविवाहित कन्या आहे आणि पित्याची बहीण देखील आहे; माझ्यासाठी हे पुरुषाचे प्रयोजन नाही.
1.120.17
कश्चिन्मे ब्राह्मणः प्रादाद्वरं विद्यां च शत्रुहन् ।
तद्विजिज्ञासयाऽऽह्वानं कृतवत्यस्मि ते विभो ॥ १.१२०.१७ ॥
हे शत्रुहन्ता, मला एका ब्राह्मणाने वर आणि विद्या दिली होती; तिची परीक्षा घेण्याच्या इच्छेने, हे विभो, मी तुला बोलावले.
1.120.18
एतस्मिन्नपराधे त्वां शिरसाऽहं प्रसादये ।
योषितो हि सदा रक्ष्यास्त्वपराधेऽपि नित्यशः ॥ १.१२०.१८ ॥
या अपराधाबद्दल मी माथा टेकवून तुला प्रसन्न करते; स्त्रिया सदैव संरक्षणीय असतात, अपराध केला तरीही त्या नित्य संरक्षणीय असतात.
1.120.19
वेदाहं सर्वमेवैतद्यद्दुर्वासा वरं ददौ ।
संत्यज्य भयमेवेह क्रियतां सङ्गमो मम ॥ १.१२०.१९ ॥
दुर्वासांनी दिलेला तो सर्व वर मला ठाऊक आहे. येथे भय सोडून माझ्याशी संगम कर.
1.120.20
अमोघं दर्शनं मह्यमाहूतश्चास्मि ते शुभे ।
वृथाऽऽह्वानेऽपि ते भीरु दोषः स्यान्नात्र संशयः ॥ १.१२०.२० ॥
माझे दर्शन व्यर्थ जात नाही; तू मला बोलावले आहेस, हे शुभे. हे भीरू, व्यर्थ बोलावण्यातही तुला दोष लागेल, यात शंका नाही.
1.120.21
यद्येवं मन्यसे भीरु किमाह्वयसि भास्करम् ।
यदि मामवजानासि ऋषिः स न भविष्यति ॥ १.१२०.२१ ॥
तू असे मानत असशील तर, हे भीरू, भास्कराला का बोलावलेस? तू मला तुच्छ मानत असशील तर तो ऋषी राहणार नाही.
1.120.22
मन्त्रदानेन यस्मात्त्वमवलेपेन दर्पिता ।
कुलं च तेऽद्य धक्ष्यामि क्रोधदीप्तेन चक्षुषा ॥ १.१२०.२२ ॥
मंत्र दिल्यामुळे तू गर्वाने फुगली आहेस; म्हणून आज क्रोधाने पेटलेल्या नेत्राने मी तुझे कुलही जाळून टाकीन.
1.120.23
एवमुक्ता बहुविधं सान्त्वपूर्वं विवस्वता ।
सा तु नैच्छद्वरारोहा कन्याहमिति भारत ॥ १.१२०.२३ ॥
विवस्वानाने अशा प्रकारे अनेक प्रकारे सांत्वन करत सांगितले; पण ती सुंदर कटिप्रदेशाची स्त्री इच्छिली नाही, "मी कन्या आहे" असे म्हणून, हे भारता.
1.120.24
बन्धुपक्षभयाद्भीता लज्जया च यशस्विनी ।
तामर्कः पुनरेवेदब्रवीद्भरतर्षभ ॥ १.१२०.२४ ॥
नातेवाईकांच्या भयाने आणि लज्जेने भिऊन गेलेल्या त्या यशस्विनीला अर्काने पुन्हा हे सांगितले, हे भरतर्षभा.
1.120.25
मत्प्रसादान्न ते राज्ञि भविता दोष इत्युत ॥ १.१२०.२५ ॥
माझ्या कृपेने, हे राणी, तुला कोणताही दोष लागणार नाही, असेही म्हटले गेले.
1.120.26
प्रसीद भगवन्मह्यमवलेपो हि नास्ति मे ।
त्वयैव परिहार्यं स्यात्कन्याभावस्य दूषणम् ॥ १.१२०.२६ ॥
हे भगवन्, माझ्यावर प्रसन्न व्हा; माझ्यात अहंकार नाही. कन्यात्वाचा दोष तुम्हीच दूर करू शकता.
1.120.27
व्यपयातु भयं तेऽद्य कुमारं प्रसमीक्षसे ।
मया त्वं चाप्यनुज्ञाता पुनः कन्या भविष्यसि ॥ १.१२०.२७ ॥
आता तुझी भीती दूर होवो; तू पुत्राला पाहशील. माझ्या अनुमतीने तू पुन्हा कन्या होशील.
1.120.28
एवमुक्ता ततः कुन्ती संप्रहृष्टतनूरुहा ।
सङ्गताऽभूत्तदा सुभ्रूरादित्येन महात्मना ॥ १.१२०.२८ ॥
असे सांगितले गेल्यावर आनंदाने रोमांचित झालेली कुंती, सुंदर भुवयांची ती, महात्मा आदित्याशी संगत झाली.
1.120.29
प्रकाशकर्मा तपनः कन्यागर्भं ददौ पुनः ।
तत्र वीरः समभवत्सर्वशस्त्रभृतां वरः ॥ १.१२०.२९ ॥
प्रकाशित कर्म असलेल्या तपनाने पुन्हा कन्येला गर्भ दिला; तेथे सर्व शस्त्रधार्‍यांमध्ये श्रेष्ठ वीर उत्पन्न झाला.
1.120.30
आमुक्तकवचः श्रीमान्देवगर्भः श्रियान्वितः ।
सहजं कवचं बिभ्रत्कुण्डलोद्द्योतिताननः ॥ १.१२०.३० ॥
कवच धारण केलेला, श्रीमान, देवगर्भात जन्मलेला, तेजस्वी; स्वाभाविक कवच धारण करणारा, कुंडलांनी उजळलेले मुख असलेला.
1.120.31
अजायत सुतः कर्णः सर्वलोकेषु विश्रुतः ।
प्रादाच्च तस्यै कन्यात्वं पुनः स परमद्युतिः ॥ १.१२०.३१ ॥
सर्व लोकांत विख्यात असा कर्ण नावाचा पुत्र जन्मला. त्या परम तेजस्वीने तिला पुन्हा कन्यात्व दिले.
1.120.32
दत्त्वा च तपतां श्रेष्ठो दिवमाचक्रमे ततः ।
दृष्ट्वा कुमारं जातं सा वार्ष्णेयी दीनमानसा ॥ १.१२०.३२ ॥
असे देऊन तपस्वींमध्ये श्रेष्ठ असलेला तो तेव्हा स्वर्गाकडे निघून गेला. जन्मलेल्या कुमाराला पाहून ती वार्ष्णेयी दुःखी मनाची झाली.
1.120.33
एकाग्रं चिन्तयामास किं कृत्वा सुकृतं भवेत् ।
गूहमानापचारं सा बन्धुपक्षभयात्तदा ॥ १.१२०.३३ ॥
काय केल्याने शुभ कर्म होईल, याचा ती एकाग्रतेने विचार करू लागली. तेव्हा बंधुपक्षाच्या भयाने आपला अपराध लपवीत ती.
1.120.34
मञ्जूषां रत्नसंपूर्णां कृत्वा बालसमाश्रिताम् ।
उत्ससर्ज कुमारं तं जले कुन्ती महाबलम् ॥ १.१२०.३४ ॥
रत्नांनी भरलेली एक पेटी बनवून, तिच्यात बालकाला आश्रय देऊन, कुंतीने त्या महाबली कुमाराला पाण्यात सोडले.
1.120.35
तमुत्सृष्टं जले गर्भं राधाभर्ता महायशाः ।
पुत्रत्वे कल्पयामास सभार्यः सूतनन्दनः ॥ १.१२०.३५ ॥
पाण्यात सोडलेल्या त्या गर्भाला राधेचा पती, महायशस्वी सूतपुत्र पत्नीसह पुत्र म्हणून स्वीकारता झाला.
1.120.36
नामधेयं च चक्राते तस्य बालस्य तावुभौ ।
वसुना सह जातोऽयं वसुषेणो भवत्विति ॥ १.१२०.३६ ॥
त्या दोघांनी त्या बालकाचे नाव ठेवले— "हा वसूसह जन्मला आहे, म्हणून हा वसुषेण होवो."
1.120.37
स वर्धमानो बलवान्सर्वास्त्रेषूद्यतोऽभवत् ।
आपृष्ठतापादादित्यमुपातिष्ठत वीर्यवान् ॥ १.१२०.३७ ॥
वाढणारा तो बलवान सर्व अस्त्रांत निपुण झाला. वीर्यवान तो सूर्याकडे तोंड करून उभा राहत असे.
1.120.38
तस्मिन्काले तु जपतस्तस्य वीरस्य धीमतः ।
नादेयं ब्राह्मणेष्वासीत्किंचिद्वसु महीतले ॥ १.१२०.३८ ॥
त्या काळी जप करणाऱ्या त्या बुद्धिमान वीराजवळ ब्राह्मणांना देण्यासारखे पृथ्वीवर काहीही धन नव्हते.
1.120.39
ततः काले तु कस्मिंश्चित्स्वप्नान्ते कर्णमब्रवीत् ।
आदित्यो ब्राह्मणो भूत्वा शृणु वीर वचो मम ॥ १.१२०.३९ ॥
मग एके काळी स्वप्नाच्या शेवटी आदित्य ब्राह्मण होऊन कर्णाला म्हणाला, 'हे वीरा, माझे बोलणे ऐक.'
1.120.40
प्रभातायां रजन्यां त्वामागमिष्यति वासवः ।
न तस्य भिक्षा दातव्या विप्ररूपी भविष्यति ॥ १.१२०.४० ॥
पहाट झाल्यावर, रात्र संपल्यावर वासव तुझ्याकडे येईल. त्याला भिक्षा देऊ नये, कारण तो ब्राह्मणरूपी असेल.
1.120.41
निश्चयोऽस्यापहर्तुं ते कवचं कुण्डले तथा ।
अतस्त्वां बोधयाम्येष स्मर्तासि वचनं मम ॥ १.१२०.४१ ॥
त्याचा निश्चय तुझे कवच आणि कुंडले हिरावून घेण्याचा आहे. म्हणून मी तुला सावध करतो; माझे बोलणे लक्षात ठेव.
1.120.42
शक्रो मां विप्ररूपेण यदि वै याचते द्विज ।
कथं तस्मै न दास्यामि यथा चास्म्यवबोधितः ॥ १.१२०.४२ ॥
शक्र ब्राह्मणरूपाने माझ्याकडे मागणी करील तर, हे द्विजा, मला सावध केलेले असताना मी त्याला कसे देणार नाही?
1.120.43
विप्राः पूज्यास्तु देवानां सततं प्रियमिच्छताम् ।
तं देवदेवं जानन्वै न शक्तोऽस्म्यवमन्त्रणे ॥ १.१२०.४३ ॥
देवांचे नेहमी प्रिय इच्छिणारे ब्राह्मण पूज्य आहेत. त्या देवदेवाला जाणून मी त्याचा अपमान करण्यास समर्थ नाही.
1.120.44
यद्येवं शृणु मे वीर वरं ते सोऽपि दास्यति ।
शक्तिं त्वमपि याचेथाः सर्वशत्रुविबाधिनीम् ॥ १.१२०.४४ ॥
असे असेल तर, हे वीरा, माझे ऐक. तोही तुला वर देईल. सर्व शत्रूंना पीडा देणारी शक्ती तूही माग.
1.120.45
एवमुक्त्वा द्विजः स्वप्ने तत्रैवान्तरधीयत ।
कर्णः प्रबुद्धस्तं स्वप्नं चिन्तयानोऽभवत्तदा ॥ १.१२०.४५ ॥
असे सांगून तो ब्राह्मण स्वप्नातच तिथे अंतर्धान पावला. कर्ण जागा होऊन त्या स्वप्नाचा विचार करू लागला.
1.120.46
तमिन्द्रो ब्राह्मणो भूत्वा पुत्रार्थं भूतभावनः ।
कुण्डले प्रार्थयामास कवचं च महाद्युतिः ॥ १.१२०.४६ ॥
पुत्रासाठी, सर्व प्राण्यांचा पालनकर्ता, महातेजस्वी इंद्राने ब्राह्मणाचे रूप घेऊन त्याच्याकडे कुंडले आणि कवच मागितले.
1.120.47
उत्कृत्याविमनाः स्वाङ्गात्कवचं रुधिरस्रवम् ।
कर्णौ पार्श्वे च द्वे छित्त्वा प्रायच्छत्स कृताञ्जलिः ॥ १.१२०.४७ ॥
अविचल मनाने त्याने आपल्या शरीरातून रक्त वाहणारे कवच कापून काढले; दोन्ही कान आणि दोन्ही बाजूची कुंडले कापून हात जोडून दिली.
1.120.48
प्रतिगृह्य तु देवेशस्तुष्टस्तेनास्य कर्मणा ।
अहो साहसमित्याह मनसा वासवो हसन् ॥ १.१२०.४८ ॥
देवेश्वराने ते स्वीकारले; त्याच्या या कृत्याने संतुष्ट होऊन हसत मनातल्या मनात म्हणाला, "अहो, किती साहस!"
1.120.49
देवदानवयक्षाणां गन्धर्वोरगरक्षसाम् ।
न तं पश्यामि यो ह्येतत्कर्म कर्ता भविष्यति ॥ १.१२०.४९ ॥
देव, दानव, यक्ष, गंधर्व, उरग आणि राक्षस यांपैकी हे कर्म करणारा कोणी असेल असे मला दिसत नाही.
1.120.50
प्रीतोऽस्मि कर्मणा तेन वरं ब्रूहि यदिच्छसि ।
इच्छामि भगवद्दत्तां शक्तिं शत्रुनिबर्हणीम् ॥ १.१२०.५० ॥
"त्या कर्माने मी प्रसन्न आहे; जो वर इच्छितोस तो माग." "भगवंतांनी दिलेली, शत्रूंचा नाश करणारी शक्ती मला हवी आहे."
1.120.51
शक्तिं तस्मै ददौ शक्रो विस्मयाद्वाक्यमब्रवीत् ।
देवदानवयक्षाणां गन्धर्वोरगरक्षसाम् ॥ १.१२०.५१ ॥
शक्राने त्याला ती शक्ती दिली; आश्चर्याने हे वचन म्हटले — देव, दानव, यक्ष, गंधर्व, उरग आणि राक्षस यांच्याबद्दल.
1.120.52
यस्मै क्षेप्स्यसि रुष्टः सन्सोऽनया न भविष्यति ।
हत्वैकं समरे शत्रुं ततो मामागमिष्यति।
इत्युक्त्वान्तर्दधे शक्रो वरं दत्त्वा तु तस्य वै ॥ १.१२०.५२ ॥
"रागाने तू ज्याच्यावर हे फेकशील, तो यापासून वाचणार नाही; युद्धात एका शत्रूला मारून ते माझ्याकडे परत येईल." असे म्हणून, त्याला वर देऊन शक्र अंतर्धान पावला.
1.120.53
प्राङ्नाम तस्य कथितं वसुषेण इति क्षितौ ।
कर्णो वैकर्तनश्चैव कर्मणा तेन सोऽभवत् ॥ १.१२०.५३ ॥
पृथ्वीवर त्याचे पूर्वीचे नाव "वसुषेण" असे म्हटले गेले. त्या कर्मामुळे तो कर्ण आणि वैकर्तन असाही झाला.