महाभारत · अध्याय 1.122
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
1.122.1
ततः शान्तनवो भीष्मो राज्ञः पाण्डोर्यशस्विनः ।
विवाहस्यापरस्यार्थे चकार मतिमान्मतिम् ॥ १.१२२.१ ॥
तेव्हा शंतनूचा पुत्र भीष्म, यशस्वी राजा पंडूच्या दुसऱ्या विवाहासाठी निश्चय केला.
1.122.2
सोऽमात्यैः स्थविरैः सार्धं ब्राह्मणैश्च महर्षिभिः ।
बलेन चतुरङ्गेण ययौ मद्रपतेः पुरम् ॥ १.१२२.२ ॥
ते मंत्री, वृद्ध, ब्राह्मण आणि महर्षींसह चतुरंगिणी सेनेसह मद्रपतीच्या नगराकडे गेले.
1.122.3
तमागतमभिश्रुत्य भीष्मं वाहीकपुङ्गवः ।
प्रत्युद्गम्यार्चयित्वा च पुरं प्रावेशयन्नृपः ॥ १.१२२.३ ॥
भीष्म आले आहेत हे ऐकून वाहीकांमधील श्रेष्ठ राजाने पुढे जाऊन त्यांचा सत्कार केला आणि नगरात प्रवेश दिला.
1.122.4
दत्त्वा तस्यासनं शुभ्रं पाद्यमर्घ्यं तथैव च ।
मधुपर्कं च मद्रेशः पप्रच्छागमनेऽर्थिताम् ॥ १.१२२.४ ॥
त्यांना शुभ्र आसन, पाद्य, अर्घ्य आणि मधुपर्क देऊन मद्रराजाने त्यांच्या आगमनाचा हेतू विचारला.
1.122.5
तं भीष्मः प्रत्युवाचेदं मद्रराजं कुरूद्वहः ।
आगतं मां विजानीहि कन्यार्थिनमरिन्दम ॥ १.१२२.५ ॥
कुरुश्रेष्ठ भीष्म मद्रराजांना म्हणाले, 'हे अरिंदमा, मी कन्येसाठी आलो आहे हे जाणून घे.'
1.122.6
श्रूयते भवतः साध्वी स्वसा माद्री यशस्विनी ।
तामहं वरयिष्यामि पाण्डोरर्थे यशस्विनीम् ॥ १.१२२.६ ॥
तुमची साध्वी आणि यशस्विनी भगिनी माद्री आहे असे ऐकले आहे. पंडूसाठी मी त्या यशस्विनीला वरीन.
1.122.7
युक्तरूपो हि संबन्धे त्वं नो राजन्वयं तव ।
एतत्संचिन्त्य मद्रेश गृहाणास्मान्यथाविधि ॥ १.१२२.७ ॥
हे राजा, संबंधात तुम्ही आमच्यासाठी आणि आम्ही तुमच्यासाठी योग्य आहोत. मद्रेशा, हे नीट विचारून विधिपूर्वक आम्हांस स्वीकारा.
1.122.8
तमेवंवादिनं भीष्मं प्रत्यभाषत मद्रपः ।
न हि मेऽन्यो वरस्त्वत्तः श्रेयानिति मतिर्मम ॥ १.१२२.८ ॥
असे बोलणाऱ्या भीष्मांना मद्रपती उत्तरले— तुमच्यापेक्षा श्रेष्ठ दुसरा वर माझ्यासाठी नाही, हेच माझे मत आहे.
1.122.9
पूर्वैः प्रवर्तितं किंचित्कुलेऽस्मिन्नृपसत्तमैः ।
साधु वा यदि वाऽसाधु तन्नातिक्रान्तुमुत्सहे ॥ १.१२२.९ ॥
या कुलात श्रेष्ठ राजांनी पूर्वी चालवलेली एखादी रीत आहे. ती चांगली असो वा वाईट, तिचे उल्लंघन करण्याचे मी धाडस करीत नाही.
1.122.10
व्यक्तं तद्भवतश्चापि विदितं नात्र संशयः ।
न च युक्तं तथा वक्तुं भवान्देहीति सत्तम ॥ १.१२२.१० ॥
ते तुम्हालाही स्पष्ट माहीत आहे, यात संशय नाही. आणि हे सत्तमा, 'मला द्या' असे तुम्ही तसे म्हणणे योग्य नाही.
1.122.11
कुलधर्मः स नो वीर प्रमाणं परमं च तत् ।
तेन त्वां न ब्रवीम्येतदसंदिग्धं वचोऽरिहन् ॥ १.१२२.११ ॥
हे वीरा, तो आमचा कुलधर्म आहे आणि तेच परम प्रमाण आहे. म्हणून हे शत्रुहंता, मी तुम्हाला हे संदेहरहित वचन सांगत नाही.
1.122.12
तं भीष्मः प्रत्युवाचेदं मद्रराजं जनाधिपः ।
धर्म एष परो राजन्स्वयमुक्तः स्वयंभुवा ॥ १.१२२.१२ ॥
तेव्हा जनाधिप भीष्मांनी त्या मद्रराजाला उत्तर दिले— हे राजा, हा परम धर्म आहे, जो स्वयंभूंनी स्वतः सांगितला आहे.
1.122.13
नात्र कश्चन दोषोऽस्ति पूर्वैर्विधिरयं कृतः ।
विदितेयं च ते शल्य मर्यादा साधुसंमता ॥ १.१२२.१३ ॥
यात कोणताही दोष नाही; ही विधी पूर्वजांनी घालून दिली आहे. हे शल्या, साधूंनी मान्य केलेली ही मर्यादा तुला ठाऊक आहे.
1.122.14
इत्युक्त्वा स महातेजाः शातकुम्भं कृताकृतम् ।
रत्नानि च विचित्राणि शल्यायादात्सहस्रशः ॥ १.१२२.१४ ॥
असे बोलून त्या महातेजस्वी भीष्माने शल्याला घडवलेले व न घडवलेले सोने आणि विविध रत्ने हजारोंनी दिली.
1.122.15
गजानश्वान्रथांश्चैव वासांस्याभरणानि च ।
मणिमुक्ताप्रवालं च गाङ्गेयो व्यसृजच्छुभम् ॥ १.१२२.१५ ॥
हत्ती, घोडे, रथ, वस्त्रे, अलंकार, मणी, मोती व प्रवाळ—ही शुभ भेट गांगेयाने दिली.
1.122.16
तत्प्रगृह्य धनं सर्वं शल्यः संप्रतीमानसः ।
ददौ तां समलङ्कृत्य स्वसारं कौरवर्षभे ॥ १.१२२.१६ ॥
शल्याने ते सर्व धन घेऊन, प्रसन्न मनाने आपल्या बहिणीला उत्तम अलंकार घालून कौरववृषभ (पाण्डू) यास दिली.
1.122.17
स तां माद्रीमुपादाय भीष्मः सागरगासुतः ।
आजगाम पुरीं धीमान्प्रविष्टो गजसाह्वयम् ॥ १.१२२.१७ ॥
ती माद्री घेऊन, सागरगा (गंगा) चा पुत्र बुद्धिमान भीष्म गजसाह्वय (हस्तिनापूर) नगरात आला आणि नगरात प्रवेशला.
1.122.18
तत इष्टेऽहनि प्राप्ते मुहूर्ते साधुसंमते ।
विवाहं कारायामास भीष्मः पाण्डोर्महात्मनः।
जग्राह विधिवत्पाणिं माद्र्याः पाण्डुर्नराधिपः ॥ १.१२२.१८ ॥
नंतर शुभ दिवस आल्यावर, साधूंनी मान्य केलेल्या मुहूर्तावर भीष्माने महात्मा पाण्डूचा विवाह करवला. नराधिप पाण्डूने विधिपूर्वक माद्रीचा पाणिग्रहण केला.
1.122.19
ततो विवाहे निर्वृत्ते स राजा कुरुनन्दनः ।
स्थापयामास तां भार्यां शुभे वेश्मनि भामिनीं ॥ १.१२२.१९ ॥
विवाह पूर्ण झाल्यावर कुरुवंशाचा आनंद असलेल्या त्या राजाने त्या तेजस्वी स्त्रीला शुभ गृहात पत्नी म्हणून स्थापित केले.
1.122.20
स ताभ्यां व्यचरत्सार्धं भार्याभ्यां राजसत्तमः ।
कुन्त्या माद्र्या च राजेन्द्रो यथाकामं यथासुखम् ॥ १.१२२.२० ॥
त्या राजश्रेष्ठ राजेंद्राने कुंती आणि माद्री या दोन भार्यांसह इच्छेनुसार आणि सुखाने विहार केला.
1.122.21
ततः स कौरवो राजा विहृत्य त्रिदशा निशाः ।
जिगीषया महीं पाण्डुर्निरक्रामत्पुरात्प्रभो ॥ १.१२२.२१ ॥
नंतर त्या कौरव राजा पंडूने तीस रात्री विहार करून, हे प्रभो, पृथ्वी जिंकण्याच्या इच्छेने नगराबाहेर पडला.
1.122.22
स भीष्मप्रमुखान्वृद्धानभिवाद्य प्रणम्य च ।
धृतराष्ट्रं च कौरव्यं तथान्यान्कुरुसत्तमान्।
आमन्त्र्य प्रययौ राजा तैश्चैवाप्यनुमोजितः ॥ १.१२२.२२ ॥
त्या राजाने भीष्मांपासून सर्व वृद्धांना अभिवादन व नमस्कार करून, कौरव धृतराष्ट्र व इतर कुरुश्रेष्ठांचा निरोप घेऊन प्रयाण केले; त्यांनीही त्याला अनुमती दिली.
1.122.23
मङ्गलाचारयुक्ताभिराशीर्भिरभिनन्दितः ।
गजवाजिरथौघेन बलेन महताऽगमत् ॥ १.१२२.२३ ॥
मंगलाचारांसह दिलेल्या आशीर्वादांनी गौरवला जाऊन, हत्ती, घोडे व रथांच्या प्रचंड सैन्यासह तो निघाला.
1.122.24
स राजा देवगर्भाभो विजिगीषुर्वसुन्धराम् ।
हृष्टपुष्टबलैः प्रायात्पाण्डुः शत्रूननेकशः ॥ १.१२२.२४ ॥
देवगर्भासारखा तेजस्वी तो राजा पांडू पृथ्वी जिंकण्याच्या इच्छेने आनंदी व बलवान सैन्यासह अनेक शत्रूंच्या दिशेने निघाला.
1.122.25
पूर्वमागस्कृतो गत्वा दशार्णाः समरे जिताः ।
पाण्डुना नरसिंहेन कौरवाणां यशोभृता ॥ १.१२२.२५ ॥
पूर्वी अपराध केलेले दशार्ण युद्धात जिंकले गेले; नरसिंह पाण्डूने कौरवांचे यश वाढवत त्यांना जिंकले.
1.122.26
ततः सेनामुपादाय पाण्डुर्नानाविधध्वजाम् ।
प्रभूतहस्त्यश्वयुतां पदातिरथसंकुलाम् ॥ १.१२२.२६ ॥
मग पाण्डूने नाना प्रकारच्या ध्वजांनी युक्त, अनेक हत्ती-घोड्यांनी भरलेली, पायदळ व रथांनी गजबजलेली सेना घेतली.
1.122.27
आगस्कारी महीपानां बहूनां बलदर्पितः ।
गोप्ता मगधराष्ट्रस्य दीर्घो राजगृहे हतः ॥ १.१२२.२७ ॥
अनेक राजांचा अपराधी, बलाने गर्विष्ठ, मगध राष्ट्राचा रक्षक दीर्घ राजगृहात मारला गेला.
1.122.28
ततः कोशं समादाय वाहनानि च भूरिशः ।
पाण्डुना मिथिलां गत्वा विदेहाः समरे जिताः ॥ १.१२२.२८ ॥
मग पाण्डूने कोश आणि पुष्कळ वाहने घेऊन मिथिलेला जाऊन युद्धात विदेहांना जिंकले.
1.122.29
तथा काशिषु सुह्मेषु पुण्ड्रेषु च नरर्षभ ।
स्वबाहुबलवीर्येण कुरूणामकरोद्यशः ॥ १.१२२.२९ ॥
तसेच, हे नरश्रेष्ठा, काशी, सुह्म आणि पुण्ड्रांमध्ये आपल्या बाहुबलाने व पराक्रमाने त्याने कौरवांचे यश वाढवले.
1.122.30
तं शरौघमहाज्वालं शस्त्रार्चिषमरिन्दमम् ।
पाण्डुपावकमासाद्य व्यवह्यन्त नराधिपाः ॥ १.१२२.३० ॥
बाणांच्या धारांच्या महाज्वाला आणि शस्त्रांच्या तेजाने युक्त, शत्रुदमन पाण्डु-पावकासमोर आलेले राजे भस्म झाले.
1.122.31
ते ससेनाः ससेनेन विध्वंसितबला नृपाः ।
पाण्डुना वशगाः कृत्वा कुरुकर्मसु योजिताः ॥ १.१२२.३१ ॥
सेनेसह ते राजे, पांडूच्या सेनेने ज्यांचे बळ चिरडले गेले होते, पांडूच्या वशात येऊन कुरूंच्या कार्यात नियुक्त झाले.
1.122.32
तेन ते निर्जिताः सर्वे पृथिव्यां सर्वपार्थिवाः ।
तमेकं मेनिरे शूरं देवेष्विव पुरन्दरम् ॥ १.१२२.३२ ॥
त्याच्याकडून पृथ्वीवरील सर्व राजे पराजित झाले; देवांमध्ये इंद्राप्रमाणे त्याला त्यांनी एकमेव शूर मानले.
1.122.33
तं कृताञ्जलयः सर्वे प्रणता वसुधाधिपाः ।
उपाजग्मुर्धनं गृह्य रत्नानि विविधानि च ॥ १.१२२.३३ ॥
हात जोडून नतमस्तक झालेले सर्व भूपती त्याच्याकडे आले; धन आणि विविध रत्ने घेऊन.
1.122.34
मणिमुक्ताप्रवालं च सुवर्णं रजतं बहु ।
गोरत्नान्यश्वरत्नानि रथरत्नानि कुञ्जरान् ॥ १.१२२.३४ ॥
मणी, मोती, प्रवाळ, विपुल सोने आणि चांदी, उत्तम गायी, उत्तम घोडे, उत्तम रथ आणि हत्ती.
1.122.35
खरोष्ट्रमहिषांश्चैव यच्च किंचिदजाविकम् ।
कम्लाजिनरत्नानि राङ्कवास्तरणानि च।
तत्सर्वं प्रतिजग्राह राजा नागपुराधिपः ॥ १.१२२.३५ ॥
गाढवे, उंट, म्हशी, आणि जे काही शेळ्या-मेंढ्या होत्या, कांबळी व कातडीची रत्ने, रंकु-मृगाच्या कातड्याची अंथरुणे, हे सर्व नागपुराच्या राजाने स्वीकारले.
1.122.36
तदादाय ययौ पाण्डुः पुनर्मदितवाहनः ।
हर्षयिष्यन्स्वराष्ट्राणि पुरं च गजसाह्वयम् ॥ १.१२२.३६ ॥
ते घेऊन पांडू पुन्हा निघाला; त्याची वाहने थकली होती; आपली राष्ट्रे आणि गजसाह्वय नगर यांना आनंदित करणार होता.
1.122.37
शान्तनो राजसिंहस्य भरतस्य च धीमतः ।
प्रनष्टः कीर्तिजः शब्दः पाण्डुना पुनराहृतः ॥ १.१२२.३७ ॥
शंतनू, राजसिंह आणि बुद्धिमान भरत यांची नष्ट झालेली कीर्तिध्वनी पांडूने पुन्हा आणली.
1.122.38
ये पुरा कुरुराष्ट्राणि जह्रुः कुरुधनानि च ।
ते नागपुरसिंहेन पाण्डुना करदीकृताः ॥ १.१२२.३८ ॥
पूर्वी कुरुराष्ट्रे व कुरुधन हरण करणारे नागपुरसिंह पांडूने खंडणी देणारे केले.
1.122.39
इत्यभाषन्त राजानो राजामात्याश्च सङ्गताः ।
प्रतीतमनसो हृष्टाः पौरजानपदैः सह ॥ १.१२२.३९ ॥
असे सांगून एकत्र जमलेले राजे व राजामात्य प्रसन्न मनाने, आनंदित होऊन नागरिक व जनपदवासीयांसह बोलले.
1.122.40
प्रत्युद्ययुश्च तं प्राप्तं सर्वे भीष्मपुरोगमाः ।
ते नदूरमिवाध्वानं गत्वा नागपुरालयाः ॥ १.१२२.४० ॥
भीष्मांच्या पुढाकाराने सर्वजण आलेल्या पांडूला सामोरे गेले; नागपुरातील रहिवासी जणू दूरचा रस्ता चालून गेले.
1.122.41
आवृतं ददृशुर्हृष्टा लोकं बहुविधैर्धनैः ।
नानायानसमानीतै रत्नैरुच्चावचैस्तदा ॥ १.१२२.४१ ॥
तेव्हा आनंदाने त्यांनी अनेक प्रकारच्या धनांनी भरलेले जग पाहिले; विविध वाहनांतून आणलेल्या उच्च-सामान्य रत्नांनी ते भरलेले होते.
1.122.42
हस्त्यश्वरथरत्नैश्च गोभिरुष्ट्रैस्तथाऽऽविभिः ।
नान्तं ददृशुरासाद्य भीष्मेण सह कौरवाः ॥ १.१२२.४२ ॥
भीष्मांसह पोहोचून कौरवांनी हत्ती, घोडे, रथ अशी रत्ने, तसेच गाई, उंट व मेंढ्या यांचा अंत नसलेला विस्तार पाहिला.
1.122.43
सोऽभिवाद्य पितुः पादौ कौसल्यानन्दवर्धनः ।
यथाऽर्हं मानयामास पौरजानपदानपि ॥ १.१२२.४३ ॥
कौसल्येचा आनंद वाढवणाऱ्याने पित्याच्या चरणांना वंदन केले आणि नगरवासी व ग्रामीण जनांचाही यथोचित सन्मान केला.
1.122.44
प्रमृद्य परराष्ट्राणि कृतार्थं पुनरागतम् ।
पुत्रमाश्लिष्य भीष्मस्तु हर्षादश्रूण्यवर्तयत् ॥ १.१२२.४४ ॥
शत्रुराष्ट्रांचा नाश करून कृतार्थ होऊन परत आलेल्या पुत्राला भीष्मांनी आलिंगन दिले; हर्षाने त्यांचे अश्रू वाहू लागले.
1.122.45
स तूर्यशतशङ्खानां भेरीणां च महास्वनैः ।
हर्षयन्सर्वशः पौरान्विवेश गजसाह्वयम् ॥ १.१२२.४५ ॥
शेकडो तुतार्‍या, शंख आणि भेरींच्या महान नादाने नगरवासींना सर्वत्र आनंदित करीत ते गजसाह्वयात (हस्तिनापुरात) प्रविष्ट झाले.