മഹാഭാരതം · അധ്യായം 1.122
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
1.122.1
ततः शान्तनवो भीष्मो राज्ञः पाण्डोर्यशस्विनः ।
विवाहस्यापरस्यार्थे चकार मतिमान्मतिम् ॥ १.१२२.१ ॥
അപ്പോൾ ശന്തനുവിന്റെ പുത്രനായ ഭീഷ്മർ, യശസ്വിയായ രാജാവ് പാണ്ഡുവിന്റെ മറ്റൊരു വിവാഹത്തിനായി ഒരു തീരുമാനമെടുത്തു.
1.122.2
सोऽमात्यैः स्थविरैः सार्धं ब्राह्मणैश्च महर्षिभिः ।
बलेन चतुरङ्गेण ययौ मद्रपतेः पुरम् ॥ १.१२२.२ ॥
അദ്ദേഹം മന്ത്രിമാർ, വൃദ്ധന്മാർ, ബ്രാഹ്മണർ, മഹർഷിമാർ എന്നിവരോടൊപ്പം ചതുരംഗ സേനയുമായി മദ്രപതിയുടെ നഗരത്തിലേക്ക് പോയി.
1.122.3
तमागतमभिश्रुत्य भीष्मं वाहीकपुङ्गवः ।
प्रत्युद्गम्यार्चयित्वा च पुरं प्रावेशयन्नृपः ॥ १.१२२.३ ॥
ഭീഷ്മർ വന്നെന്ന് കേട്ട വാഹീകരുടെ ശ്രേഷ്ഠനായ രാജാവ് എതിരേറ്റ് അദ്ദേഹത്തെ ആദരിച്ച് നഗരത്തിലേക്ക് ആനയിച്ചു.
1.122.4
दत्त्वा तस्यासनं शुभ्रं पाद्यमर्घ्यं तथैव च ।
मधुपर्कं च मद्रेशः पप्रच्छागमनेऽर्थिताम् ॥ १.१२२.४ ॥
വെള്ളമായ ആസനവും പാദ്യവും അർഘ്യവും മധുപർക്കവും നൽകി, മദ്രേശൻ അദ്ദേഹത്തിന്റെ വരവിന്റെ ഉദ്ദേശ്യം ചോദിച്ചു.
1.122.5
तं भीष्मः प्रत्युवाचेदं मद्रराजं कुरूद्वहः ।
आगतं मां विजानीहि कन्यार्थिनमरिन्दम ॥ १.१२२.५ ॥
കുരുശ്രേഷ്ഠനായ ഭീഷ്മർ മദ്രരാജാവിനോട് ഇങ്ങനെ മറുപടി പറഞ്ഞു: 'ശത്രുനിഗ്രഹിയായവനേ, കന്യകയെ തേടി വന്നവനാണ് ഞാനെന്ന് അറിഞ്ഞാലും.'
1.122.6
श्रूयते भवतः साध्वी स्वसा माद्री यशस्विनी ।
तामहं वरयिष्यामि पाण्डोरर्थे यशस्विनीम् ॥ १.१२२.६ ॥
നിങ്ങളുടെ പുണ്യവതിയും യശസ്വിനിയുമായ സഹോദരി മാദ്രി ഉണ്ടെന്ന് കേൾക്കുന്നു. പാണ്ഡുവിനുവേണ്ടി ആ യശസ്വിനിയെ ഞാൻ വരിക്കും.
1.122.7
युक्तरूपो हि संबन्धे त्वं नो राजन्वयं तव ।
एतत्संचिन्त्य मद्रेश गृहाणास्मान्यथाविधि ॥ १.१२२.७ ॥
രാജാവേ, ബന്ധത്തിൽ നീ ഞങ്ങൾക്കും ഞങ്ങൾ നിനക്കും യോജിച്ചവരാണ്. മദ്രേശ്വരാ, ഇത് നന്നായി ആലോചിച്ച് ചട്ടപ്രകാരം ഞങ്ങളെ സ്വീകരിക്കുക.
1.122.8
तमेवंवादिनं भीष्मं प्रत्यभाषत मद्रपः ।
न हि मेऽन्यो वरस्त्वत्तः श्रेयानिति मतिर्मम ॥ १.१२२.८ ॥
ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ ഭീഷ്മരോട് മദ്രപതി മറുപടി പറഞ്ഞു: നിന്നെക്കാൾ ശ്രേഷ്ഠനായ മറ്റൊരു വരൻ എനിക്കില്ല എന്നതാണ് എന്റെ അഭിപ്രായം.
1.122.9
पूर्वैः प्रवर्तितं किंचित्कुलेऽस्मिन्नृपसत्तमैः ।
साधु वा यदि वाऽसाधु तन्नातिक्रान्तुमुत्सहे ॥ १.१२२.९ ॥
ഈ വംശത്തിൽ ശ്രേഷ്ഠരായ പൂർവരാജാക്കന്മാർ സ്ഥാപിച്ച ഒരു രീതിയുണ്ട്. അത് നല്ലതോ ചീത്തയോ ആകട്ടെ, അതിനെ ലംഘിക്കാൻ ഞാൻ ധൈര്യപ്പെടില്ല.
1.122.10
व्यक्तं तद्भवतश्चापि विदितं नात्र संशयः ।
न च युक्तं तथा वक्तुं भवान्देहीति सत्तम ॥ १.१२२.१० ॥
അത് നിനക്കും വ്യക്തമായി അറിയാം, ഇതിൽ സംശയമില്ല. സത്തമാ, 'എനിക്കു തരൂ' എന്ന് നീ അങ്ങനെ പറയുന്നത് ഉചിതമല്ല.
1.122.11
कुलधर्मः स नो वीर प्रमाणं परमं च तत् ।
तेन त्वां न ब्रवीम्येतदसंदिग्धं वचोऽरिहन् ॥ १.१२२.११ ॥
വീരാ, അത് ഞങ്ങളുടെ കുലധർമമാണ്, അതാണ് പരമമായ പ്രമാണം. അതിനാൽ ശത്രുഘാതകാ, നിന്നോട് ഞാൻ ഈ സംശയരഹിതമായ വാക്ക് പറയുന്നു.
1.122.12
तं भीष्मः प्रत्युवाचेदं मद्रराजं जनाधिपः ।
धर्म एष परो राजन्स्वयमुक्तः स्वयंभुवा ॥ १.१२२.१२ ॥
അപ്പോൾ ജനാധിപനായ ഭീഷ്മർ ആ മദ്രരാജാവിനോട് പറഞ്ഞു: രാജാവേ, ഇതാണ് പരമധർമം, സ്വയംഭുവായ ബ്രഹ്മാവ് തന്നെ പറഞ്ഞത്.
1.122.13
नात्र कश्चन दोषोऽस्ति पूर्वैर्विधिरयं कृतः ।
विदितेयं च ते शल्य मर्यादा साधुसंमता ॥ १.१२२.१३ ॥
ഇതിൽ യാതൊരു ദോഷവുമില്ല; ഈ വിധി പൂർവ്വികർ സ്ഥാപിച്ചതാണ്. ശല്യാ, സജ്ജനങ്ങൾ അംഗീകരിച്ച ഈ മര്യാദ നിനക്കറിയാമല്ലോ.
1.122.14
इत्युक्त्वा स महातेजाः शातकुम्भं कृताकृतम् ।
रत्नानि च विचित्राणि शल्यायादात्सहस्रशः ॥ १.१२२.१४ ॥
ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ് ആ മഹാതേജസ്വി ശല്യന് പണിതതും പണിയാത്തതുമായ സ്വർണ്ണവും വിവിധ രത്നങ്ങളും ആയിരക്കണക്കിന് നൽകി.
1.122.15
गजानश्वान्रथांश्चैव वासांस्याभरणानि च ।
मणिमुक्ताप्रवालं च गाङ्गेयो व्यसृजच्छुभम् ॥ १.१२२.१५ ॥
ആനകൾ, കുതിരകൾ, രഥങ്ങൾ, വസ്ത്രങ്ങൾ, ആഭരണങ്ങൾ, മണി, മുത്ത്, പവിഴം എന്നിവയെല്ലാം ഗാംഗേയൻ ശുഭമായി നൽകി.
1.122.16
तत्प्रगृह्य धनं सर्वं शल्यः संप्रतीमानसः ।
ददौ तां समलङ्कृत्य स्वसारं कौरवर्षभे ॥ १.१२२.१६ ॥
ശല്യൻ ആ ധനമെല്ലാം സ്വീകരിച്ച്, സന്തുഷ്ടമനസ്സോടെ സഹോദരിയെ നന്നായി അലങ്കരിച്ച് കൗരവ വൃഷഭനു നൽകി.
1.122.17
स तां माद्रीमुपादाय भीष्मः सागरगासुतः ।
आजगाम पुरीं धीमान्प्रविष्टो गजसाह्वयम् ॥ १.१२२.१७ ॥
ആ മാദ്രിയെ കൂട്ടിക്കൊണ്ട്, സാഗരഗയുടെ (ഗംഗയുടെ) പുത്രനായ ബുദ്ധിമാനായ ഭീഷ്മൻ ഗജസാഹ്വയം (ഹസ്തിനാപുരം) നഗരത്തിൽ പ്രവേശിച്ചു.
1.122.18
तत इष्टेऽहनि प्राप्ते मुहूर्ते साधुसंमते ।
विवाहं कारायामास भीष्मः पाण्डोर्महात्मनः।
जग्राह विधिवत्पाणिं माद्र्याः पाण्डुर्नराधिपः ॥ १.१२२.१८ ॥
പിന്നീട് ശുഭദിവസം വന്നപ്പോൾ, സജ്ജനങ്ങൾ അംഗീകരിച്ച മുഹൂർത്തത്തിൽ മഹാത്മാവായ പാണ്ഡുവിന്റെ വിവാഹം ഭീഷ്മർ നടത്തി. നരാധിപനായ പാണ്ഡു വിധിപ്രകാരം മാദ്രിയുടെ പാണിഗ്രഹണം ചെയ്തു.
1.122.19
ततो विवाहे निर्वृत्ते स राजा कुरुनन्दनः ।
स्थापयामास तां भार्यां शुभे वेश्मनि भामिनीं ॥ १.१२२.१९ ॥
വിവാഹം പൂർത്തിയായ ശേഷം കുരുവംശത്തിന്റെ ആനന്ദമായ ആ രാജാവ് ആ തേജസ്വിനിയെ ശുഭമായ ഗൃഹത്തിൽ ഭാര്യയായി പ്രതിഷ്ഠിച്ചു.
1.122.20
स ताभ्यां व्यचरत्सार्धं भार्याभ्यां राजसत्तमः ।
कुन्त्या माद्र्या च राजेन्द्रो यथाकामं यथासुखम् ॥ १.१२२.२० ॥
ആ രാജശ്രേഷ്ഠനായ രാജേന്ദ്രൻ കുന്തിയോടും മാദ്രിയോടും ചേർന്ന് ഇഷ്ടംപോലെ സുഖമായി സഞ്ചരിച്ചു.
1.122.21
ततः स कौरवो राजा विहृत्य त्रिदशा निशाः ।
जिगीषया महीं पाण्डुर्निरक्रामत्पुरात्प्रभो ॥ १.१२२.२१ ॥
പിന്നെ ആ കൗരവരാജാവായ പാണ്ഡു മുപ്പത് രാത്രികൾ ആനന്ദിച്ച ശേഷം, ഹേ പ്രഭോ, ഭൂമി ജയിക്കാനുള്ള ആഗ്രഹത്തോടെ നഗരത്തിൽ നിന്ന് പുറപ്പെട്ടു.
1.122.22
स भीष्मप्रमुखान्वृद्धानभिवाद्य प्रणम्य च ।
धृतराष्ट्रं च कौरव्यं तथान्यान्कुरुसत्तमान्।
आमन्त्र्य प्रययौ राजा तैश्चैवाप्यनुमोजितः ॥ १.१२२.२२ ॥
ആ രാജാവ് ഭീഷ്മർ മുതലായ വൃദ്ധരെ വന്ദിച്ചും നമസ്കരിച്ചും, കൗരവൻ ധൃതരാഷ്ട്രനെയും മറ്റ് കുരുശ്രേഷ്ഠരെയും യാത്ര ചോദിച്ചും പുറപ്പെട്ടു; അവരും അദ്ദേഹത്തിന് അനുമതി നൽകി.
1.122.23
मङ्गलाचारयुक्ताभिराशीर्भिरभिनन्दितः ।
गजवाजिरथौघेन बलेन महताऽगमत् ॥ १.१२२.२३ ॥
മംഗളാചാരങ്ങളോടു കൂടിയ അനുഗ്രഹങ്ങളാൽ അഭിനന്ദിതനായി, ആനകളും കുതിരകളും രഥങ്ങളുമടങ്ങിയ മഹാസേനയോടെ അദ്ദേഹം യാത്രയായി.
1.122.24
स राजा देवगर्भाभो विजिगीषुर्वसुन्धराम् ।
हृष्टपुष्टबलैः प्रायात्पाण्डुः शत्रूननेकशः ॥ १.१२२.२४ ॥
ദേവഗർഭത്തിന് തുല്യം പ്രകാശിക്കുന്ന ആ രാജാവായ പാണ്ഡു ഭൂമിയെ ജയിക്കാനുള്ള ആഗ്രഹത്തോടെ, സന്തുഷ്ടവും ശക്തവുമായ സേനയോടെ അനേകം ശത്രുക്കൾക്കെതിരെ പുറപ്പെട്ടു.
1.122.25
पूर्वमागस्कृतो गत्वा दशार्णाः समरे जिताः ।
पाण्डुना नरसिंहेन कौरवाणां यशोभृता ॥ १.१२२.२५ ॥
മുൻപ് അപരാധം ചെയ്ത ദശാർണർ യുദ്ധത്തിൽ തോൽപ്പിക്കപ്പെട്ടു; നരസിംഹനായ പാണ്ഡു കൗരവരുടെ യശസ്സ് ഉയർത്തിക്കൊണ്ട് അവരെ ജയിച്ചു.
1.122.26
ततः सेनामुपादाय पाण्डुर्नानाविधध्वजाम् ।
प्रभूतहस्त्यश्वयुतां पदातिरथसंकुलाम् ॥ १.१२२.२६ ॥
പിന്നെ പാണ്ഡു നാനാവിധ കൊടികളോടും ധാരാളം ആനകളും കുതിരകളുമുള്ളതും കാലാള്‍ രഥങ്ങള്‍ നിറഞ്ഞതുമായ സേനയെ എടുത്തു.
1.122.27
आगस्कारी महीपानां बहूनां बलदर्पितः ।
गोप्ता मगधराष्ट्रस्य दीर्घो राजगृहे हतः ॥ १.१२२.२७ ॥
പല രാജാക്കന്മാർക്കും അപരാധം ചെയ്ത, ബലഗർവ്വുള്ള, മഗധരാഷ്ട്രത്തിന്റെ രക്ഷകനായ ദീർഘൻ രാജഗൃഹത്തിൽ വധിക്കപ്പെട്ടു.
1.122.28
ततः कोशं समादाय वाहनानि च भूरिशः ।
पाण्डुना मिथिलां गत्वा विदेहाः समरे जिताः ॥ १.१२२.२८ ॥
പിന്നെ പാണ്ഡു ഖജനാവും ധാരാളം വാഹനങ്ങളും എടുത്ത് മിഥിലയിൽ ചെന്ന് യുദ്ധത്തിൽ വിദേഹരെ ജയിച്ചു.
1.122.29
तथा काशिषु सुह्मेषु पुण्ड्रेषु च नरर्षभ ।
स्वबाहुबलवीर्येण कुरूणामकरोद्यशः ॥ १.१२२.२९ ॥
അതുപോലെ, നരശ്രേഷ്ഠാ, കാശികളിലും സുഹ്മരിലും പുണ്ഡ്രരിലും തന്റെ ബാഹുബലപരാക്രമത്താൽ അദ്ദേഹം കുരുക്കളുടെ യശസ്സ് വർധിപ്പിച്ചു.
1.122.30
तं शरौघमहाज्वालं शस्त्रार्चिषमरिन्दमम् ।
पाण्डुपावकमासाद्य व्यवह्यन्त नराधिपाः ॥ १.१२२.३० ॥
അമ്പുകളുടെ മഹാജ്വാലയും ആയുധങ്ങളുടെ ശോഭയുമുള്ള, ശത്രുദമനനായ പാണ്ഡുവെന്ന അഗ്നിയെ സമീപിച്ച് രാജാക്കന്മാർ ദഹിക്കപ്പെട്ടു.
1.122.31
ते ससेनाः ससेनेन विध्वंसितबला नृपाः ।
पाण्डुना वशगाः कृत्वा कुरुकर्मसु योजिताः ॥ १.१२२.३१ ॥
സേനകളോടുകൂടിയ ആ രാജാക്കന്മാർ, പാണ്ഡുവിന്റെ സേനയാൽ ബലം തകർക്കപ്പെട്ടവരായി, പാണ്ഡുവിന്റെ വശത്തായി കുരുകർമ്മങ്ങളിൽ നിയോഗിക്കപ്പെട്ടു.
1.122.32
तेन ते निर्जिताः सर्वे पृथिव्यां सर्वपार्थिवाः ।
तमेकं मेनिरे शूरं देवेष्विव पुरन्दरम् ॥ १.१२२.३२ ॥
അവനാൽ ഭൂമിയിലെ എല്ലാ രാജാക്കന്മാരും പരാജയപ്പെട്ടു; ദേവന്മാരിൽ ഇന്ദ്രനെപ്പോലെ അവനെ മാത്രം അവർ മഹാവീരനായി കരുതി.
1.122.33
तं कृताञ्जलयः सर्वे प्रणता वसुधाधिपाः ।
उपाजग्मुर्धनं गृह्य रत्नानि विविधानि च ॥ १.१२२.३३ ॥
കൈകൂപ്പി വണങ്ങിയ എല്ലാ ഭൂപതികളും അവന്റെ അടുത്ത് വന്നു; ധനവും വിവിധ രത്നങ്ങളും എടുത്തുകൊണ്ട്.
1.122.34
मणिमुक्ताप्रवालं च सुवर्णं रजतं बहु ।
गोरत्नान्यश्वरत्नानि रथरत्नानि कुञ्जरान् ॥ १.१२२.३४ ॥
മണികൾ, മുത്തുകൾ, പവിഴം, ധാരാളം സ്വർണ്ണവും വെള്ളിയും, ശ്രേഷ്ഠമായ പശുക്കൾ, ശ്രേഷ്ഠമായ കുതിരകൾ, ശ്രേഷ്ഠമായ രഥങ്ങൾ, ആനകൾ.
1.122.35
खरोष्ट्रमहिषांश्चैव यच्च किंचिदजाविकम् ।
कम्लाजिनरत्नानि राङ्कवास्तरणानि च।
तत्सर्वं प्रतिजग्राह राजा नागपुराधिपः ॥ १.१२२.३५ ॥
കഴുതകൾ, ഒട്ടകങ്ങൾ, എരുമകൾ, ആടുകൾ, ചെമ്മരിയാടുകൾ എന്നിവയും മറ്റെന്തുണ്ടായിരുന്നോ, കമ്പളം, തോൽ എന്നീ രത്നങ്ങൾ, രങ്കുമാനിന്റെ തോൽവിരികൾ, ഇവയെല്ലാം നാഗപുരാധിപൻ സ്വീകരിച്ചു.
1.122.36
तदादाय ययौ पाण्डुः पुनर्मदितवाहनः ।
हर्षयिष्यन्स्वराष्ट्राणि पुरं च गजसाह्वयम् ॥ १.१२२.३६ ॥
അതെല്ലാം എടുത്ത് പാണ്ഡു വീണ്ടും പുറപ്പെട്ടു; അവന്റെ വാഹനങ്ങൾ ക്ഷീണിച്ചിരുന്നു; സ്വന്തം രാഷ്ട്രങ്ങളെയും ഗജസാഹ്വയ നഗരത്തെയും സന്തോഷിപ്പിക്കാനിരിക്കെ.
1.122.37
शान्तनो राजसिंहस्य भरतस्य च धीमतः ।
प्रनष्टः कीर्तिजः शब्दः पाण्डुना पुनराहृतः ॥ १.१२२.३७ ॥
ശന്തനുവിന്റെയും രാജസിംഹനും ബുദ്ധിമാനുമായ ഭരതന്റെയും നഷ്ടപ്പെട്ട കീർത്തിശബ്ദം പാണ്ഡു വീണ്ടും കൊണ്ടുവന്നു.
1.122.38
ये पुरा कुरुराष्ट्राणि जह्रुः कुरुधनानि च ।
ते नागपुरसिंहेन पाण्डुना करदीकृताः ॥ १.१२२.३८ ॥
മുമ്പ് കുരുരാഷ്ട്രങ്ങളെയും കുരുധനങ്ങളെയും അപഹരിച്ചവർ നാഗപുരസിംഹനായ പാണ്ഡുവിനാൽ കരം നൽകുന്നവരാക്കപ്പെട്ടു.
1.122.39
इत्यभाषन्त राजानो राजामात्याश्च सङ्गताः ।
प्रतीतमनसो हृष्टाः पौरजानपदैः सह ॥ १.१२२.३९ ॥
ഇങ്ങനെ ഒത്തുകൂടിയ രാജാക്കന്മാരും മന്ത്രിമാരും പ്രസന്നമനസ്സോടെ, സന്തോഷത്തോടെ പൗരജനപദരോടൊപ്പം സംസാരിച്ചു.
1.122.40
प्रत्युद्ययुश्च तं प्राप्तं सर्वे भीष्मपुरोगमाः ।
ते नदूरमिवाध्वानं गत्वा नागपुरालयाः ॥ १.१२२.४० ॥
ഭീഷ്മനെ മുൻനിർത്തി എല്ലാവരും വന്നവനെ എതിരേൽക്കാൻ ചെന്നു; നാഗപുരവാസികൾ ദൂരയാത്ര ചെയ്തെന്നപോലെ വഴിയിൽ ചെന്നു കണ്ടു.
1.122.41
आवृतं ददृशुर्हृष्टा लोकं बहुविधैर्धनैः ।
नानायानसमानीतै रत्नैरुच्चावचैस्तदा ॥ १.१२२.४१ ॥
അപ്പോൾ സന്തോഷത്തോടെ അവർ പലവിധ ധനങ്ങളാൽ നിറഞ്ഞ ലോകം കണ്ടു; വിവിധ വാഹനങ്ങളിൽ കൊണ്ടുവന്ന ഉയർന്നതും താഴ്ന്നതുമായ രത്നങ്ങളാൽ അത് നിറഞ്ഞിരുന്നു.
1.122.42
हस्त्यश्वरथरत्नैश्च गोभिरुष्ट्रैस्तथाऽऽविभिः ।
नान्तं ददृशुरासाद्य भीष्मेण सह कौरवाः ॥ १.१२२.४२ ॥
ഭീഷ്മരോടൊപ്പം എത്തിയ കൗരവർ ആനകൾ, കുതിരകൾ, രഥങ്ങൾ എന്ന രത്നങ്ങളും പശുക്കൾ, ഒട്ടകങ്ങൾ, ആടുകൾ എന്നിവയും അവസാനമില്ലാത്തതായി കണ്ടു.
1.122.43
सोऽभिवाद्य पितुः पादौ कौसल्यानन्दवर्धनः ।
यथाऽर्हं मानयामास पौरजानपदानपि ॥ १.१२२.४३ ॥
കൗസല്യയുടെ ആനന്ദം വർധിപ്പിച്ചവൻ പിതാവിന്റെ പാദങ്ങളിൽ വന്ദിച്ചു; നഗരവാസികളെയും നാട്ടിൻപുറത്തുള്ളവരെയും യഥോചിതം ആദരിച്ചു.
1.122.44
प्रमृद्य परराष्ट्राणि कृतार्थं पुनरागतम् ।
पुत्रमाश्लिष्य भीष्मस्तु हर्षादश्रूण्यवर्तयत् ॥ १.१२२.४४ ॥
ശത്രുരാജ്യങ്ങളെ തകർത്ത് കൃതാർഥനായി മടങ്ങിയെത്തിയ പുത്രനെ ഭീഷ്മർ ആലിംഗനം ചെയ്തു; ആനന്ദത്താൽ അദ്ദേഹത്തിന്റെ കണ്ണുനീർ ഒഴുകി.
1.122.45
स तूर्यशतशङ्खानां भेरीणां च महास्वनैः ।
हर्षयन्सर्वशः पौरान्विवेश गजसाह्वयम् ॥ १.१२२.४५ ॥
നൂറുകണക്കിന് കാഹളങ്ങളുടെയും ശംഖുകളുടെയും ഭേരികളുടെയും മഹാനാദത്താൽ നഗരവാസികളെ എല്ലായിടത്തും സന്തോഷിപ്പിച്ചുകൊണ്ട് അദ്ദേഹം ഗജസാഹ്വയത്തിൽ (ഹസ്തിനാപുരത്തിൽ) പ്രവേശിച്ചു.