મહાભારત · અધ્યાય 1.123
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
1.123.1
धृतराष्ट्राभ्यनुज्ञातः स्वबाहुविजितं धनम् ।
भीष्माय सत्यवत्यै च मात्रे चोपजहार सः ॥ १.१२३.१ ॥
ધૃતરાષ્ટ્રની અનુમતિ મેળવીને તેમણે પોતાના બાહુબળે જીતેલું ધન ભીષ્મને અને માતા સત્યવતીને અર્પણ કર્યું.
1.123.2
विदुराय च वै पाण्डुः प्रेषयामास तद्धनम् ।
सुहृदश्चापि धर्मात्मा धनेन समतर्पयत् ॥ १.१२३.२ ॥
પાંડુએ તે ધન વિદુરને પણ મોકલ્યું; એ ધર્માત્માએ પોતાના મિત્રોને પણ ધનથી સંપૂર્ણ સંતુષ્ટ કર્યા.
1.123.3
ततः सत्यवतीं भीष्मं कौसल्यां च यशस्विनीम् ।
शुभैः पाण्डुर्जितैरर्थैस्तोषयामास भारत ॥ १.१२३.३ ॥
પછી, હે ભારત, પાંડુએ જીતેલા શુભ ધનથી સત્યવતી, ભીષ્મ અને યશસ્વિની કૌસલ્યાને સંતુષ્ટ કર્યાં.
1.123.4
ननन्द माता कौसल्या तमप्रतिमतेजसम् ।
जयन्तमिव पौलोमी परिष्वज्य नर्षभम् ॥ १.१२३.४ ॥
અપ્રતિમ તેજવાળા એ નરશ્રેષ્ઠને આલિંગન આપીને માતા કૌસલ્યા આનંદિત થયાં, જેમ જયંતને આલિંગન આપીને પૌલોમી આનંદિત થયેલાં.
1.123.5
तस्य वीरस्य विक्रान्तैः सहस्रशतदक्षिणैः ।
अश्वमेधशतैरीजे धृतराष्ट्रो महामखैः ॥ १.१२३.५ ॥
એ વીરના પરાક્રમોથી ધૃતરાષ્ટ્રે હજારો-સેંકડો દક્ષિણાઓ સાથે સો અશ્વમેધ અને મહાયજ્ઞો કર્યા.
1.123.6
संप्रयुक्तस्तु कुन्त्या च माद्र्या च भरतर्षभ ।
जिततन्द्रीस्तदा पाण्डुर्बभूव वनगोचरः ॥ १.१२३.६ ॥
હે ભરતશ્રેષ્ઠ, કુંતી અને માદ્રી સાથે મળીને ત્યારે પાંડુ થાક વિનાના થઈને વનવાસી બન્યા.
1.123.7
हित्वा प्रासादनिलयं शुभानि शयनानि च ।
अरण्यनित्यः सततं बभूव मृगयापरः ॥ १.१२३.७ ॥
મહેલનો નિવાસ અને સુંદર શય્યાઓ છોડીને તે સદા વનમાં રહેતો અને શિકારમાં લીન રહેતો.
1.123.8
स चरन्दक्षिणं पार्श्वं रम्यं हिमवतो गिरः ।
उवास गिरिपृष्ठेषु महाशालवनेषु च ॥ १.१२३.८ ॥
હિમાલયના રમણીય દક્ષિણ ઢોળાવ પર ફરતાં તે પર્વતશિખરો પર અને વિશાળ શાલવનોમાં રહેતો.
1.123.9
रराज कुन्त्या माद्र्या च पाण्डुः सह वने चरन् ।
करेण्वोरिव मध्यस्थः श्रीमान्पौरन्दरो गजः ॥ १.१२३.९ ॥
કુંતી અને માદ્રી સાથે વનમાં વિચરતો પાંડુ, બે હાથણીઓની વચ્ચે ઊભેલા ઇન્દ્રના શ્રીમાન ગજ જેવો શોભ્યો.
1.123.10
भारतं सह भार्याभ्यां खङ्गबाणधनुर्धरम् ।
विचित्रकवचं वीरं परमास्त्रविदं नृपम्।
देवोऽयमित्यमन्यन्त चरन्तं वनवासिनः ॥ १.१२३.१० ॥
બે પત્નીઓ સાથે, તલવાર, બાણ અને ધનુષ ધારણ કરીને, વિચિત્ર કવચ પહેરીને, પરમાસ્ત્રોના જ્ઞાતા એ વીર ભરત રાજાને વિચરતો જોઈ વનવાસીઓએ માન્યું કે આ તો દેવ છે.
1.123.11
तस्य कामांश्च भोगांश्च नरा नित्यमतन्द्रिताः ।
उपजह्रुर्वनान्तेषु धृतराष्ट्रेण चोदिताः ॥ १.१२३.११ ॥
ધૃતરાષ્ટ્રની પ્રેરણાથી માણસો આળસ વિના સદા વનપ્રદેશોમાં તેના માટે ઇચ્છિત વસ્તુઓ અને ભોગસામગ્રી લાવતા.
1.123.12
तदासाद्य महारण्यं मृगव्यालनिषेवितम् ।
तत्र मैथुनकालस्थं ददर्श मृगयूथपम् ॥ १.१२३.१२ ॥
પછી મૃગો અને હિંસક પ્રાણીઓથી ભરેલા તે મહારણ્યમાં પહોંચીને તેણે ત્યાં સંવનનકાળમાં રહેલા એક મૃગયૂથપતિને જોયો.
1.123.13
ततस्तं च मृगीं चैव रुक्मपुङ्खैः सुपत्रिभिः ।
निर्बिभेद शरैस्तीक्ष्णैः पाण्डुः पञ्चभिराशुगैः ॥ १.१२३.१३ ॥
ત્યારે પાંડુએ સોનેરી પુંખ અને સુંદર પાંખોવાળા તીક્ષ્ણ, વેગવાન પાંચ બાણોથી તે મૃગ અને મૃગીને વીંધી નાખ્યાં.
1.123.14
स च राजन्महातेजा ऋषिपुत्रस्तपोधनः ।
भार्यया सह तेजस्वी मृगरूपेण सङ्गतः ॥ १.१२३.१४ ॥
હે રાજન્, તે મહાતેજસ્વી, તપોધન ઋષિપુત્ર પત્ની સાથે મૃગરૂપે સંગત હતો.
1.123.15
स संयुक्तस्तया मृग्या मानुषीं वाचमीरयन् ।
क्षणेन पतितो भूमौ विललापातुरो मृगः ॥ १.१२३.१५ ॥
તે મૃગી સાથે સંયુક્ત એ મૃગ માનવ વાણીમાં બોલતો ક્ષણમાં ભૂમિ પર પડ્યો અને આર્ત થઈને વિલાપ કરવા લાગ્યો.
1.123.16
काममन्युवशं प्राप्ता बुद्ध्यन्तरगता अपि ।
वर्जयन्ति नृशंसानि पापेष्वपि रता नराः ॥ १.१२३.१६ ॥
કામ અને ક્રોધને વશ થયેલા, બુદ્ધિ ગુમાવેલા છતાં, પાપમાં રમતા મનુષ્યો પણ નિર્દય કર્મો ટાળે છે.
1.123.17
न विधिं ग्रसते प्रज्ञा प्रज्ञां तु ग्रसते विधिः ।
विधिपर्यागतानर्थान्प्रज्ञावान्प्रतिपद्यते ॥ १.१२३.१७ ॥
પ્રજ્ઞા વિધિને ગળતી નથી, પણ વિધિ પ્રજ્ઞાને ગળી જાય છે. પ્રજ્ઞાવાન માણસ વિધિથી આવેલી બાબતોને સ્વીકારે છે.
1.123.18
शस्वद्धर्मात्मनां मुख्ये कुले जातस्य भारत ।
कामलोभाभिभूतस्य कथं ते चलिता मतिः ॥ १.१२३.१८ ॥
હે ભારત, સદા ધર્માત્માઓના શ્રેષ્ઠ કુળમાં જન્મેલા તું, કામ અને લોભથી અભિભૂત થઈ તારી મતિ કેમ ડગી ગઈ?
1.123.19
शत्रूणां या वधे वृत्तिः सा मृगाणां वधे स्मृता ।
राज्ञां मृग न मां मोहात्त्वं गर्हयितुमर्हसि ॥ १.१२३.१९ ॥
શત્રુઓના વધમાં જે વૃત્તિ છે, તે જ મૃગોના વધમાં પણ સ્મરાઈ છે. હે મૃગ, મોહથી તારે મને નિંદવું યોગ્ય નથી.
1.123.20
अच्छद्मनाऽमायया च मृगाणां वध इष्यते ।
स एव धर्मो राज्ञां तु तद्धि त्वं किं नु गर्हसे ॥ १.१२३.२० ॥
કપટ અને છળ વિના મૃગોનો વધ પણ માન્ય છે. તે જ રાજાઓનો ધર્મ છે; તો પછી તું તેની નિંદા કેમ કરે છે?
1.123.21
अगस्त्यः सत्रमासीनश्चकार मृगयामृषिः ।
आरण्यान्सर्वदैवत्यान्मृगान्प्रोक्ष्य महावने ॥ १.१२३.२१ ॥
યજ્ઞસત્રમાં બેઠેલા ઋષિ અગસ્ત્યે મહાવનમાં સર્વ દેવતાઓ માટેના વન્ય મૃગોને પ્રોક્ષી શિકાર કર્યો.
1.123.22
प्रमाणदृष्टधर्मेण कथमस्मान्विगर्हसे ।
अगस्त्यस्याभिचारेण युष्माकं विहितो वधः ॥ १.१२३.२२ ॥
પ્રમાણરૂપે જોવાયેલા ધર્મથી તું અમને કેમ નિંદે છે? અગસ્ત્યના અભિચાર યજ્ઞથી તમારો વધ વિહિત થયો હતો.
1.123.23
न रिपून्वै समुद्दिश्य विमुञ्चन्ति नराः शरान् ।
रन्ध्र एषां विशेषेण वधकालः प्रशस्यते ॥ १.१२३.२३ ॥
માણસો ફક્ત શત્રુઓને લક્ષ્ય કરીને બાણ છોડતા નથી; તેમની નબળી ક્ષણ જ વધ માટે વિશેષ પ્રશંસનીય છે.
1.123.24
प्रमत्तमप्रमत्तं वा विवृतं घ्नन्ति चौजसा ।
उपायैर्विविधैस्तीक्ष्णैः कस्मान्मृग विगर्हसे ॥ १.१२३.२४ ॥
બેદરકાર, સાવધ કે ખુલ્લા શત્રુઓને લોકો બળથી અને અનેક તીક્ષ્ણ ઉપાયોથી પણ મારે છે. હે મૃગ, તું શા માટે નિંદે છે?
1.123.25
नाहं घ्न्तं मृगन्राजन्विगर्हे चात्मकारणात् ।
मैथुनं तु प्रतीक्ष्यं मे त्वयेहाद्यानृशंस्यतः ॥ १.१२३.२५ ॥
હે રાજા, પોતાના સ્વાર્થ માટે મૃગોને મારનારની હું નિંદા કરતો નથી; પણ આજે દયાથી અહીં મારા મૈથુન માટે તારે રાહ જોવી જોઈએ.
1.123.26
सर्वभूतहिते काले सर्वभूतेप्सिते तथा ।
को हि विद्वान्मृगं हन्याच्चरन्तं मैथुनं वने ॥ १.१२३.२६ ॥
સર્વ પ્રાણીઓના હિતના અને સર્વને ઇષ્ટ એવા સમયે, વનમાં મૈથુન કરતા મૃગને કયો વિદ્વાન મારશે?
1.123.27
अस्यां मृग्यां च राजेन्द्र हर्षान्मैथुनमाचरम् ।
पुरुषार्थफलं कर्तुं तत्त्वया विफलीकृतम् ॥ १.१२३.२७ ॥
હે રાજેન્દ્ર, આ શિકારમાં હર્ષથી હું મૈથુન કરતો હતો, પુરુષાર્થનું ફળ મેળવવા; તેં તે નિષ્ફળ કર્યું.
1.123.28
पौरवाणां महाराज तेषामक्लिष्टकर्मणाम् ।
वंशे जातस्य कौरव्य नानुरूपमिदं तव ॥ १.१२३.२८ ॥
હે મહારાજ, નિર્મળ કર્મ કરનારા પૌરવોના વંશમાં જન્મેલા તને, હે કૌરવ, આ યોગ્ય નથી.
1.123.29
नृशंसं कर्म सुमहत्सर्वलोकविगर्हितम् ।
अस्वर्ग्यमयशस्यं चाप्यधर्मिष्ठं च भारत ॥ १.१२३.२९ ॥
આ ક્રૂર કર્મ અતિ મોટું છે, સર્વ લોકોએ નિંદેલું, સ્વર્ગ-વિરોધી, અપયશકારક અને અત્યંત અધર્મી પણ છે, હે ભારત.
1.123.30
स्त्रीभोगानां विशेषज्ञः शास्त्रधर्मार्थतत्त्ववित् ।
नार्हस्त्वं सुरसङ्काश कर्तुमस्वर्ग्यमीदृशम् ॥ १.१२३.३० ॥
સ્ત્રી-ભોગના વિશેષ જ્ઞાતા, શાસ્ત્ર, ધર્મ અને અર્થના તત્ત્વને જાણનારા તને, હે દેવતુલ્ય, આવું સ્વર્ગ-વિરોધી કર્મ કરવું યોગ્ય નથી.
1.123.31
त्वया नृशंसकर्तारः पापाचाराश्च मानवाः ।
निग्राह्याः पार्थिवश्रेष्ठ त्रिवर्गपरिवर्जिताः ॥ १.१२३.३१ ॥
હે શ્રેષ્ઠ રાજન, ક્રૂર કર્મ કરનારા અને પાપાચારી મનુષ્યો, જેઓ ત્રિવર્ગથી રહિત છે, તેઓ તમારા વડે દંડનીય છે.
1.123.32
किं कृतं ते नरश्रेष्ठ मामिहानागसं घ्नतः ।
मुनिं मूलफलाहारं मृगवेषधरं नृप ॥ १.१२३.३२ ॥
હે નરશ્રેષ્ઠ, મૂળ-ફળ ખાનાર, મૃગવેશ ધારણ કરનાર, નિર્દોષ એવા મને અહીં મારીને તેં શું કર્યું?
1.123.33
वसमानमरण्येषु नित्यं शमपरायणम् ।
त्वयाऽहं हिंसितो यस्मात्तस्मात्त्वामप्यनागसः ॥ १.१२३.३३ ॥
વનમાં સદા વસનાર, શમમાં લીન એવા મને તેં હણ્યો; તેથી તને પણ હું નિર્દોષ ગણું છું.
1.123.34
द्वयोर्नृशंसकर्तारमवशं काममोहितम् ।
जीवितान्तकरो भावो मैथुने समुपैष्यति ॥ १.१२३.३४ ॥
બેમાંથી ક્રૂર કર્મ કરનાર, અવશ, કામમોહિત એવા જણને મૈથુન સમયે પ્રાણઘાતક ભાવ આવશે.
1.123.35
अहं हि किंदमो नाम तपसा भावितो मुनिः ।
व्यपत्रपन्मनुष्याणां मृग्यां मैथुनमाचरम् ॥ १.१२३.३५ ॥
હું કિંદમ નામનો મુનિ છું, તપથી શુદ્ધ થયેલો. મનુષ્યોની સામે લજ્જાથી શિકાર વખતે મેં મૈથુન આચર્યું.
1.123.36
मृगो भत्वा मृगैः सार्धं चरामि गहने वने ।
न तु ते ब्रह्महत्येयं भविष्यत्यविजानतः ॥ १.१२३.३६ ॥
મૃગ બનીને મૃગો સાથે ગાઢ વનમાં હું વિચરું છું. પરંતુ અજાણતાં કરેલું હોવાથી આ તારી બ્રહ્મહત્યા થશે નહીં.
1.123.37
मृगरूपधरं हत्वा मामेवं काममोहितम् ।
अस्य तु त्वं फलं मूढ प्राप्स्यसीदृशमेव हि ॥ १.१२३.३७ ॥
મૃગરૂપ ધારણ કરેલા મને કામથી મોહિત થઈને આ રીતે માર્યો. હે મૂર્ખ, તેનું ફળ તને પણ આવું જ મળશે.
1.123.38
प्रियया सह संवासं प्राप्य कामविमोहितः ।
त्वमप्यस्यामवस्थायां प्रेतलोकं गमिष्यसि ॥ १.१२३.३८ ॥
પ્રિયા સાથે સહવાસ મેળવીને કામથી મોહિત થયેલો તું પણ આ જ અવસ્થામાં પ્રેતલોકમાં જઈશ.
1.123.39
अन्तकाले हि संवासं यया गन्तासि कान्तया ।
प्रेतराजपुरं प्राप्तं सर्वभूतदुरत्ययम्।
भक्त्या मतिमतां श्रेष्ठ सैव त्वाऽनुगमिष्यति ॥ १.१२३.३९ ॥
હે બુદ્ધિમાનોમાં શ્રેષ્ઠ, અંતકાળે જે પ્રિયા સાથે તું પ્રેતરાજની નગરીમાં જઈશ, જે સર્વ પ્રાણીઓથી ઓળંગી ન શકાય એવી છે, તે જ ભક્તિથી તારું અનુસરણ કરશે.
1.123.40
वर्तमानः सुखे दुःखं यथाऽहं प्रापितस्त्वया ।
तथा त्वां च सुखं प्राप्तं दुःखमभ्यागमिष्यति ॥ १.१२३.४० ॥
સુખમાં રહેલા મને તેં જેમ દુઃખમાં નાખ્યો, તેમ સુખ પામેલા તને પણ દુઃખ આવી પડશે.
1.123.41
एवमुक्त्वा सुदुःखार्तो जीवितात्स व्यमुच्यत ।
मृगः पाण्डुश्च दुःखार्तः क्षणेन समपद्यत ॥ १.१२३.४१ ॥
એમ કહીને અતિ દુઃખથી પીડિત તે મૃગ પ્રાણ છોડી ગયું; દુઃખાર્ત પાંડુ પણ ક્ષણમાં મૃત્યુ પામ્યો.