મહાભારત · અધ્યાય 1.124
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
1.124.1
तं व्यतीतमुपक्रम्य राजा स्वमिव बान्धवम् ।
सभार्यः शोकदुःखार्तः पर्यदेवयदातुरः ॥ १.१२४.१ ॥
રાજાએ તે મૃતકને પોતાના સગા જેવા ગણીને પાસે જઈ, પત્ની સહિત શોક અને દુઃખથી પીડિત થઈ, વ્યાકુળ બનીને વિલાપ કર્યો.
1.124.2
सतामपि कुले जाताः कर्मणा बत दुर्गतिम् ।
प्राप्नुवन्त्यकृतात्मानः कामजालविमोहिताः ॥ १.१२४.२ ॥
સજ્જનોના કુળમાં જન્મ્યા છતાં, અરેરે, અસંયમી આત્માઓ કામજાળથી મોહિત થઈને પોતાના કર્મથી દુર્ગતિ પામે છે.
1.124.3
शश्वद्धर्मात्मना जातो बाल एव पिता मम ।
जीवितान्तमनुप्राप्तः कामात्मैवेति नः श्रुतम् ॥ १.१२४.३ ॥
ધર્માત્માથી સદા પોષાયેલ બાળક જેવા મારા પિતા હતા; પરંતુ જીવનના અંત સુધી તેઓ કામાત્મા રહ્યા હતા એવું અમે સાંભળ્યું છે.
1.124.4
तस्य कामात्मनः क्षेत्रे राज्ञः संयतवागृषिः ।
कृष्णद्वैपायनः साक्षाद्भगवान्मामजीजनत् ॥ १.१२४.४ ॥
તે કામાત્મા રાજાના ક્ષેત્રમાં (પત્નીમાં), સંયતવાણી ઋષિ, સાક્ષાત્ ભગવાન કૃષ્ણદ્વૈપાયને મને ઉત્પન્ન કર્યો.
1.124.5
तस्याद्य व्यसने बुद्धिः संजातेयं ममाधमा ।
त्यक्तस्य देवैरनयान्मृगयां परिधावतः ॥ १.१२४.५ ॥
આજે તેની આપત્તિમાં મારા મનમાં આ અધમ વિચાર ઊઠ્યો છે — દેવોથી ત્યજાયેલા, અનીતિથી શિકારમાં ભટકનારા તેમના વિશે.
1.124.6
मोक्षमेव व्यवस्यामि बन्धो हि व्यसनं महत् ।
सुवृत्तिमनुवर्तिष्ये तामहं पितुरव्ययाम् ॥ १.१२४.६ ॥
હું મોક્ષનો જ નિશ્ચય કરું છું, કારણ કે બંધન જ મોટી આપત્તિ છે; મારા પિતાના તે અવિનાશી સદાચારનું હું અનુસરણ કરીશ.
1.124.7
अतीव तपसात्मानं योजयिष्याम्यसंशयम् ।
तस्मादेकाहमेकाहमेकैकस्मिन्वनस्पतौ ॥ १.१२४.७ ॥
શંકા વિના હું અત્યંત તપમાં મારી જાતને જોડીશ. તેથી એક-એક દિવસ, દરેક વૃક્ષ નીચે.
1.124.8
चरन्भैक्षं मुनिर्मुण्डश्चरिष्याम्याश्रमानिमान् ।
पांसुना समवच्छन्नः शून्यागारकृतालयः ॥ १.१२४.८ ॥
ભિક્ષા માગતો, મુંડિત માથાનો મુનિ બનીને હું આ આશ્રમોમાં ફરીશ; ધૂળથી ઢંકાયેલો, ખાલી ઘરોને નિવાસ બનાવીને.
1.124.9
वृक्षमूलनिकेतो वा त्यक्तसर्वप्रियाप्रियः ।
न शोचन्न प्रहृष्यंश्च तुल्यनिन्दात्मसंस्तुतिः ॥ १.१२४.९ ॥
વૃક્ષના મૂળમાં નિવાસ કરી, સર્વ પ્રિય-અપ્રિયનો ત્યાગ કરીને, શોક ન કરતો, હર્ષ ન કરતો, નિંદા અને સ્તુતિને સમાન ગણતો.
1.124.10
निराशीर्निर्नमस्कारो निर्द्वन्द्वो निष्परिग्रहः ।
न चाप्यवहसन्कंचिन्न कुर्वन्भ्रुकुटीं क्वचित् ॥ १.१२४.१० ॥
આશારહિત, નમસ્કાર ન ઇચ્છનાર, દ્વંદ્વોથી પર, પરિગ્રહ રહિત; કોઈની મશ્કરી ન કરતો, ક્યારેય ભ્રકુટી ન ચડાવતો.
1.124.11
प्रसन्नवदनो नित्यं सर्वभूतहिते रतः ।
जङ्गमाजङ्गमं सर्वमविहिंसंश्चतुर्विधम् ॥ १.१२४.११ ॥
સદા પ્રસન્ન મુખે, સર્વ પ્રાણીઓના હિતમાં રત થઈને, ચાર પ્રકારના ચર અને અચર જીવોને હિંસા ન કરતો.
1.124.12
स्वासु प्रजास्विव सदा समः प्राणभृतः प्रति ।
एककालं चरन्भैक्षं कुलानि दश पञ्च च ॥ १.१२४.१२ ॥
પોતાના સંતાનો પ્રત્યે જેમ સદા સમાન રહીને, એક સમયે ભિક્ષા માગતો પંદર ઘર સુધી.
1.124.13
असंभवे वा भैक्षस्य चरन्ननशनान्यपि ।
अल्पमल्पं च भुञ्जानः पूर्वालाभे न जातुचित् ॥ १.१२४.१३ ॥
ભિક્ષા ન મળે ત્યારે, ઉપવાસ કરીને પણ ફરતો રહે; અગાઉ કંઈ ન મળ્યું હોય તો ક્યારેય થોડું થોડું જ ખાય.
1.124.14
अन्यान्यपि चरँल्लोभादलाभे सप्त पूरयन् ।
अलाभे यदि वा लाभे समदर्शी महातपाः ॥ १.१२४.१४ ॥
લોભથી બીજાં ઘરોમાં પણ ફરે, ન મળે તો સાત ઘરોમાંથી માગીને પૂર્તિ કરે; મળે કે ન મળે, સમદર્શી અને મહાતપસ્વી રહે.
1.124.15
वास्यैकं तक्षतो बाहुं चन्दनेनैकमुक्षतः ।
नाकल्याणं न कल्याणं चिन्तयन्नुभयोस्तयोः ॥ १.१२४.१५ ॥
એક કુહાડીથી એક બાહુ કાપે અને બીજો ચંદનથી એક બાહુ લેપે, એ બંને વિશે ન ખરાબ કે ન સારું વિચારે.
1.124.16
न जिजीविषुवत्किंचिन्न मुमूर्षुवदाचरन् ।
जीवितं मरणं चैव नाभिन्दन्न च द्विषन् ॥ १.१२४.१६ ॥
જીવવાની ઇચ્છાવાળાની જેમ કંઈ ન કરે, અને મરવાની ઇચ્છાવાળાની જેમ વર્તે નહીં; જીવનનું કે મરણનું સ્વાગત ન કરે, દ્વેષ પણ ન કરે.
1.124.17
याः काश्चिज्जीवता शक्याः कर्तुमभ्युदयक्रियाः ।
ताः सर्वाः समतिक्रम्य निमेषादिव्यवस्थितः ॥ १.१२४.१७ ॥
જીવતા માણસ દ્વારા કરી શકાય તેવાં જે કોઈ સાંસારિક ઉન્નતિનાં કર્મો છે, તે બધાંને ઓળંગીને તે પળભરમાં સ્થિર થઈ જાય છે.
1.124.18
तासु चाप्यनवस्थासु त्यक्तसर्वेन्द्रियक्रियः ।
संपरित्यक्तधर्मार्थः सुनिर्णिक्तात्मकल्मषः ॥ १.१२४.१८ ॥
તે અસ્થિર અવસ્થાઓમાં પણ, જેણે સર્વ ઇન્દ્રિયક્રિયાઓ ત્યજી દીધી છે, ધર્મ અને અર્થનો સંપૂર્ણ ત્યાગ કર્યો છે, અને જેના આત્માના દોષ સારી રીતે ધોવાઈ ગયા છે.
1.124.19
निर्मुक्तः सर्वपापेभ्यो व्यतीतः सर्ववागुराः ।
न वशे कस्यचित्तिष्ठन्सधर्मा मातरिश्वनः ॥ १.१२४.१९ ॥
બધા પાપોથી મુક્ત, બધી જાળો પાર કરીને, કોઈના વશમાં ન રહેતો, ધર્મ સાથે વાયુની જેમ વિચરતો.
1.124.20
एतया सततं वृत्त्या चरन्नेवंप्रकारया ।
देहं संस्थापयिष्यामि निर्भयं मार्गमास्थितः ॥ १.१२४.२० ॥
આવી આજીવિકાથી સદા જીવીને, નિર્ભય માર્ગ અપનાવીને હું મારા શરીરનું પોષણ કરીશ.
1.124.21
नाहं सुकृपणे मार्गे स्ववीर्यक्षयशोचिते ।
स्वधर्मात्सततापेते चरेयं वीर्यवर्जितः ॥ १.१२४.२१ ॥
મારા પરાક્રમના ક્ષયથી શોક પામેલા અતિ દીન માર્ગ પર હું ચાલીશ નહીં; મારા સ્વધર્મથી સતત દૂર થઈ, પરાક્રમ વિનાનો થઈને હું વિચરીશ નહીં.
1.124.22
सत्कृतोऽसत्कृतो वाऽपि योऽन्यां कृपणचक्षुषा ।
उपैति वृत्तिं कामात्मा स शुनां वर्तते पथि ॥ १.१२४.२२ ॥
સન્માનિત હોય કે અપમાનિત, દીન નજરે બીજાની આજીવિકા તરફ જનાર કામાત્મા કૂતરાઓના માર્ગે જીવે છે.
1.124.23
एवमुक्त्वा सुदुःखार्तो निःश्वासपरमो नृपः ।
अवेक्षमाणः कुन्तीं च मान्द्रीं च समभाषत ॥ १.१२४.२३ ॥
આમ કહીને, અતિ દુઃખથી પીડિત થઈ, લાંબા નિસાસા નાખતા, રાજાએ કુંતી અને માદ્રી તરફ જોઈને તેમની સાથે વાત કરી.
1.124.24
कौसल्या विदुरः क्षत्ता राजा च सह बन्धुभिः ।
आर्या सत्यवती भीष्मस्ते च राजपुरोहिताः ॥ १.१२४.२४ ॥
કૌસલ્યા, વિદુર, ક્ષત્તા, રાજા અને સંબંધીઓ સહિત, આર્યા સત્યવતી, ભીષ્મ અને તે રાજપુરોહિતો.
1.124.25
ब्राह्मणाश्च महात्मानः सोमपाः संशितव्रताः ।
पौरवृद्धाश्च ये तत्र निवसन्त्यस्मदाश्रयाः।
प्रसाद्य सर्वे वक्तव्याः पाण्डुः प्रव्राजितो वने ॥ १.१२४.२५ ॥
મહાત્મા બ્રાહ્મણો, સોમપાન કરનારા અને કઠોર વ્રતધારી, તથા અમારા આશ્રયે ત્યાં રહેતા નગરના વૃદ્ધજનો—સૌને પ્રસન્ન કરીને કહેવું જોઈએ કે પાંડુ વનમાં દેશનિકાલ થયા છે.
1.124.26
निशम्य वचनं भर्तुस्त्यागधर्मकृतात्मनः ।
तत्समं वचनं कुन्ती माद्री च समभाषताम् ॥ १.१२४.२६ ॥
ત્યાગધર્મમાં મન સ્થિર કરેલા પતિનું વચન સાંભળીને કુંતી અને માદ્રીએ પણ તેવા જ શબ્દો કહ્યા.
1.124.27
अन्येऽपि ह्याश्रमाः सन्ति ये शक्या भरतर्षभ ।
आवाभ्यां सह वस्तुं वै धर्ममाश्रित्य चिन्त्यताम्।
आवाभ्यां धर्मपत्नीभ्यां सह तप्तुं तपो महत् ॥ १.१२४.२७ ॥
હે ભરતશ્રેષ્ઠ, અમે બંને સાથે રહી શકીએ એવા બીજા આશ્રમો પણ છે; ધર્મનો આશ્રય લઈને વિચાર કરવો; અમે બંને ધર્મપત્નીઓ સાથે મળીને મહાન તપ કરી શકીએ.
1.124.28
शरीरस्यापि मोक्षाय धर्मं प्राप्य महाफलम् ।
त्वमेव भविता भर्ता स्वर्गस्यापि न संशयः ॥ १.१२४.२८ ॥
શરીરના મોક્ષ માટે મહાફળ આપનાર ધર્મ પ્રાપ્ત કરીને તમે જ સ્વર્ગના પણ સ્વામી થશો; એમાં સંશય નથી.
1.124.29
प्रणिधायेन्द्रियग्रामं भर्तृलोकपरायणे ।
त्यक्त्वा कामसुखे ह्यावां तप्स्यवो विपुलं तपः ॥ १.१२४.२९ ॥
ઇન્દ્રિયસમૂહને સંયમિત કરીને, પતિલોકમાં જ લીન થઈને, કામસુખ છોડીને અમે બંને વિપુલ તપ કરીશું.
1.124.30
यदि चावां महाप्राज्ञ त्यक्ष्यसि त्वं विशांपते ।
अद्यैवावां प्रहास्यावो जीवितं नात्र संशयः ॥ १.१२४.३० ॥
હે મહાપ્રાજ્ઞ, હે પ્રજાપતિ, જો તું અમને બંનેનો ત્યાગ કરીશ, તો આજે જ અમે બંને પ્રાણ ત્યજીશું, એમાં સંશય નથી.
1.124.31
यदि व्यवसितं ह्येतद्युवयोर्धर्मसंहितम् ।
स्ववृत्तिमनुवर्तिष्ये तामहं पितुरव्ययाम् ॥ १.१२४.३१ ॥
જો તમારા બંનેનો આ નિશ્ચય ધર્મસંમત હોય, તો હું આપણા પિતાની તે અવિનાશી વૃત્તિનું અનુસરણ કરીશ.
1.124.32
त्यक्त्वा ग्राम्यसुखाहारं तप्यमानो महत्तपः ।
वल्कली फलमूलाशी चरिष्यामि महावने ॥ १.१२४.३२ ॥
ગ્રામ્ય સુખ અને આહાર ત્યજી, મહાન તપ કરતો, વલ્કલ પહેરી, ફળ-મૂળ ખાતો હું મહાવનમાં વિચરીશ.
1.124.33
अग्नौ जुह्वन्नुभौ कालावुभौ कालावुपस्पृशन् ।
कृशः परिमिताहारश्चीरचर्मजटाधरः ॥ १.१२४.३३ ॥
અગ્નિમાં આહુતિ આપતો, બંને સંધ્યાએ આચમન કરતો, કૃશ થઈ, પરિમિત આહાર લેતો, ચીંથરા, ચામડું અને જટા ધારણ કરીને.
1.124.34
शीतवातातपसहः क्षुत्पिपासानवेक्षकः ।
तपसा दुश्चरेणेदं शरीरमुपशोषयन् ॥ १.१२४.३४ ॥
ઠંડી, પવન, તડકો સહન કરતો, ભૂખ-તરસને ગણકાર્યા વિના, આ દુષ્કર તપથી આ શરીરને સુકવતો.
1.124.35
एकान्तशीली विमृशन्पक्वापक्वेन वर्तयन् ।
पितृन्देवांश्च वन्येन वाग्भिरद्भिश्च तर्पयन् ॥ १.१२४.३५ ॥
એકાંતમાં વસતો, વિચારતો, પાકા-કાચા આહારથી જીવન ચલાવતો, વનની વસ્તુઓ, મંત્રવચનો અને જળથી પિતૃઓ અને દેવોને તૃપ્ત કરતો.
1.124.36
वानप्रस्थजनस्यापि दर्शनं कुलवासिनः ।
नाप्रियाण्याचरिष्यामि किं पुनर्ग्रामवासिनाम् ॥ १.१२४.३६ ॥
વાનપ્રસ્થ જનો કે કુલવાસીઓ સાથે પણ હું અપ્રિય આચરણ નહીં કરું; ગ્રામવાસીઓ સાથે તો નહીં જ.
1.124.37
एवमारण्यशास्त्राणामुग्रमुग्रतरं विधिम् ।
काङ्क्षमाणोऽहमास्थास्ये देहस्यास्याऽऽसमापनात् ॥ १.१२४.३७ ॥
એ રીતે આરણ્યશાસ્ત્રોની અતિ કઠોર વિધિ આ દેહના અંત સુધી હું પાળીશ.
1.124.38
इत्येवमुक्त्वा भार्ये ते राजा कौरवनन्दनः ।
ततश्चूडामणिं निष्कमङ्गदे कुण्डलानि च ॥ १.१२४.३८ ॥
એમ કહીને કૌરવનંદન રાજાએ તમારી બન્ને પત્નીઓને, પછી ચૂડામણિ, હાર, અંગદ અને કુંડળ આપ્યાં.
1.124.39
वासांसि च महार्हाणि स्त्रीणामाभरणानि च ।
वाहनानि च मुख्यानि शस्त्राणि कवचानि च ॥ १.१२४.३९ ॥
અતિ મૂલ્યવાન વસ્ત્રો, સ્ત્રીઓનાં આભૂષણો, ઉત્તમ વાહનો, શસ્ત્રો અને કવચો પણ.
1.124.40
हेमभाण्डानि दिव्यानि पर्यङ्कास्तरणानि च ।
मणिमुक्ताप्रवालानि रत्नानि विविधानि च ॥ १.१२४.४० ॥
સોનાના દિવ્ય વાસણો, પલંગનાં આચ્છાદનો, મણિ, મોતી, પરવાળાં અને વિવિધ રત્નો પણ.
1.124.41
प्रदाय सर्वं विप्रेभ्यः पाण्डुर्भृत्यानभाषत ।
गत्वा नागपुरं वाच्यं पाण्डुः प्रव्राजितो वने।
अर्थं कामं सुखं चैव रतिं च परमात्मिकाम् ॥ १.१२४.४१ ॥
બધું બ્રાહ્મણોને આપીને પાંડુએ સેવકોને કહ્યું — "નાગપુર જઈને કહેજો: પાંડુ વનમાં પ્રવ્રજિત થયો છે; અર્થ, કામ, સુખ અને પરમાત્મિક રતિ પણ."
1.124.42
प्रतस्थे सर्वमुत्सृज्य सभार्यः कुरुनन्दनः ।
ततस्तस्यानुयातारस्ते चैव परिचारकाः ॥ १.१२४.४२ ॥
કુરુવંશનો આનંદ એવા તેમણે બધું છોડીને પત્ની સાથે પ્રસ્થાન કર્યું. ત્યારે તેમના અનુયાયીઓ અને સેવકો પણ તેમની પાછળ ગયા.
1.124.43
श्रुत्वा भरतसिंहस्य विधिधाः करुणा गिरः ।
भममार्तस्वरं कृत्वा हाहेति परिचुक्रुशुः ॥ १.१२४.४३ ॥
ભરતવંશના સિંહના વિવિધ કરુણ વચનો સાંભળીને તેઓ વ્યાકુળ થઈ ગયા અને આર્ત સ્વરે 'હાય! હાય!' કહીને રડવા લાગ્યા.
1.124.44
उष्णमश्रु विमुञ्चन्तस्तं विहाय महीपतिम् ।
ययुर्नागपुरं तूर्णं सर्वमादाय तद्धनम् ॥ १.१२४.४४ ॥
ગરમ આંસુ વહાવતા, તે રાજાને છોડીને, તે સર્વ ધન લઈને તેઓ ઝડપથી નાગપુર તરફ ગયા.
1.124.45
ते गत्वा नगरं राज्ञो यथावृत्तं महात्मनः ।
कथयांचक्रिरे राज्ञस्तद्धनं विविधं ददुः ॥ १.१२४.४५ ॥
તેઓ નગરમાં જઈને મહાત્માની સાથે જે બન્યું હતું તે યથાવત રાજાને કહી સંભળાવ્યું અને તે વિવિધ ધન રાજાને સોંપ્યું.
1.124.46
श्रुत्वा तेभ्यस्ततः सर्वं यथावृत्तं महावने ।
धृतराष्ट्रो नरश्रेष्ठः पाण्डुमेवान्वशोचत ॥ १.१२४.४६ ॥
તેમની પાસેથી મહાવનમાં જે બન્યું હતું તે સર્વ યથાવત સાંભળીને નરશ્રેષ્ઠ ધૃતરાષ્ટ્ર પાંડુ માટે જ શોક કરવા લાગ્યા.
1.124.47
न शय्यासनभोगेषु रतिं विन्दति कर्हिचित् ।
भ्रातृशोकसमाविष्टस्तमेवार्थं विचिन्तयन् ॥ १.१२४.४७ ॥
ભાઈના શોકથી ઘેરાયેલો તે શય્યા, આસન અને ભોગોમાં ક્યારેય આનંદ પામતો નહોતો; તે જ વિષયનો વિચાર કરતો રહેતો.
1.124.48
राजपुत्रस्तु कौरव्य पाण्डुर्मूलफलाशनः ।
जगाम सह पत्नीभ्यां ततो नागशतं गिरिम् ॥ १.१२४.४८ ॥
હે કૌરવ્ય! રાજપુત્ર પાંડુ મૂળ અને ફળ ખાઈને પોતાની બે પત્નીઓ સાથે ત્યાંથી સો હાથીના અંતરે આવેલા પર્વત તરફ ગયા.
1.124.49
स चैत्ररथमासाद्य कालकूटमतीत्य च ।
हिमवन्तमतिक्रम्य प्रययौ गन्धमादनम् ॥ १.१२४.४९ ॥
તે ચૈત્રરથ વનમાં પહોંચ્યો, કાલકૂટ ઓળંગી અને હિમાલય પાર કરી ગંધમાદન તરફ ગયો.
1.124.50
रक्ष्यमाणो महाभूतैः सिद्धैश्च परमर्षिभिः ।
उवास स महाराज समेषु विषमेषु च ॥ १.१२४.५० ॥
મહાભૂતો, સિદ્ધો અને પરમર્ષિઓ દ્વારા રક્ષિત થઈને, હે મહારાજ, તે સમતલ અને વિષમ સ્થળોએ રહ્યો.
1.124.51
इन्द्रद्युम्नसरः प्राप्य हंसकूटमतीत्य च ।
शतशृङ्गे महाराज तापसः समतप्यत ॥ १.१२४.५१ ॥
ઇન્દ્રદ્યુમ્ન સરોવરે પહોંચી, હંસકૂટ ઓળંગી, હે મહારાજ, તે તપસ્વી શતશૃંગ પર તપ કરવા લાગ્યો.