महाभारत · अध्याय 1.126
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
1.126.1
अथ पारसवीं कन्यां देवकस्य महीपतेः ।
रूपयौवनसंपन्नां स सुश्रावापगासुतः ॥ १.१२६.१ ॥
नंतर देवक महीपतीची पारसवी नावाची कन्या, रूप आणि यौवनसंपन्न, असे आपगासुताने ऐकले.
1.126.2
ततस्तु वरयित्वा तामानीय भरतर्षभः ।
विवाहं कारयामास विदुरस्य महामतेः ॥ १.१२६.२ ॥
नंतर भरतश्रेष्ठाने तिला वरून आणले आणि महामती विदुराचा विवाह करवला.
1.126.3
तस्यां चोत्पादयामास विदुरः कुरुनन्दन ।
पुत्रान्विनयसंपन्नानात्मनः सदृशान्गुणैः ॥ १.१२६.३ ॥
हे कुरुनंदना, विदुराने तिच्यापासून विनयसंपन्न, आपल्या गुणांस सदृश पुत्र उत्पन्न केले.
1.126.4
ततः पुत्रशतं जज्ञे गान्धार्या जनमेजय ।
धृतराष्ट्रस्य वैश्यायामेकश्चापि शतात्परः ॥ १.१२६.४ ॥
नंतर, हे जनमेजया, गांधारीला शंभर पुत्र झाले; धृतराष्ट्राला वैश्या स्त्रीपासून शंभराहून अधिक एक पुत्र झाला.
1.126.5
पाण्डोः कृन्त्यां च माद्र्यां च पुत्राः पञ्च महारथाः ।
देवेभ्यः समपद्यन्त सन्तानाय कुलस्य वै ॥ १.१२६.५ ॥
पांडूला कुंती आणि माद्री यांच्यापासून पाच महारथी पुत्र झाले; कुलसंततीसाठी ते देवांपासून उत्पन्न झाले.
1.126.6
कथं पुत्रशतं जज्ञे गान्धार्यां द्विजसत्तम ।
कियता चैव कालेन तेषामायुश्च किं परम् ॥ १.१२६.६ ॥
हे द्विजश्रेष्ठा, गांधारीला शंभर पुत्र कसे झाले? किती काळात? आणि त्यांचे आयुष्य किती होते?
1.126.7
कथं चैकः स वैश्यायां धृतराष्ट्रसुतोऽभवत् ।
कथं च सदृशीं भार्यां गान्धारीं धर्मचारिणीम् ॥ १.१२६.७ ॥
वैश्य स्त्रीपासून तो धृतराष्ट्राचा पुत्र कसा झाला? आणि धर्माचरण करणारी, योग्य पत्नी गांधारी त्याला कशी लाभली?
1.126.8
आनुकूल्ये वर्तमानां धृतराष्ट्रोऽत्यवर्तत ।
कथं च शप्तस्य सतः पाण्डोस्तेन महात्मना ॥ १.१२६.८ ॥
अनुकूल वागणाऱ्या तिला धृतराष्ट्राने कसे ओलांडले? शापित पांडूच्या बाबतीत त्या महात्म्याने हे कसे केले?
1.126.9
समुत्पन्ना दैवतेभ्यः पुत्राः पञ्च महारथाः ।
एतद्विद्वन्यथान्यायं विस्तरेण तपोधन ॥ १.१२६.९ ॥
देवांपासून उत्पन्न झालेले पाच महारथी पुत्र. हे विद्वान, हे तपोधना, हे सर्व न्यायानुसार विस्ताराने सांगा.
1.126.10
कथयस्व न मे तृप्तिः कथ्यमानेषु बन्धुषु ।
ऋषिं बुभुक्षितं श्रान्तं द्वैपायनमुपस्थितम् ॥ १.१२६.१० ॥
सांगा; माझ्या बांधवांची कथा सांगितली जात असतानाही माझे समाधान होत नाही. भुकेलेले आणि थकलेले द्वैपायन ऋषी जवळ आले तेव्हा काय झाले.
1.126.11
तोषयामास गान्धारी व्यासस्तस्यै वरं ददौ ।
सा वव्रे सदृशं भर्तुः पुत्राणां शतमात्मनः ॥ १.१२६.११ ॥
गांधारीने व्यासांना संतुष्ट केले; व्यासांनी तिला वर दिला. तिने पतीला योग्य असे स्वतःचे शंभर पुत्र मागितले.
1.126.12
ततः कालेन सा गर्भमगृह्णाज्ज्ञानचक्षुषः ॥ १.१२६.१२ ॥
नंतर कालांतराने तिने ज्ञानचक्षू असलेल्या (व्यासांपासून) गर्भ धारण केला.
1.126.13
गान्धार्यामाहिते गर्भे पाण्डुरम्बालिकासुतः ।
अगच्छत्परमं दुःखमपत्यार्थमरिन्दम ॥ १.१२६.१३ ॥
गांधारी गर्भवती झाल्यावर अंबालिकेचा पुत्र पांडू अपत्यासाठी अत्यंत दुःखी झाला. हे शत्रुदमना!
1.126.14
गर्भिण्यामथ गान्धार्यां पाण्डुः परमदुःखितः ।
मृगाभिशापादात्मानं शोचन्नुपरतक्रियः ॥ १.१२६.१४ ॥
गांधारी गर्भवती असताना पांडू अत्यंत दुःखी झाला. हरिणाच्या शापामुळे स्वतःसाठी शोक करत त्याने आपली कर्मे थांबवली.
1.126.15
स गत्वा तपसा सिद्धिं विश्वामित्रो यथा भुवि ।
देहान्यासे कृतमना इदं वचनमब्रवीत् ॥ १.१२६.१५ ॥
त्याने तपाने सिद्धी मिळवली, जसा पृथ्वीवर विश्वामित्र. देहत्यागाचा निश्चय करून त्याने हे वचन सांगितले.
1.126.16
चतुर्भिर्ऋणवानित्थं जायते मनुजो भुवि ।
पितृदेवमनुष्याणामृषीणामथ भामिनि ॥ १.१२६.१६ ॥
अशा प्रकारे पृथ्वीवर मनुष्य चार ऋणांसह जन्म घेतो — पितर, देव, मनुष्य आणि ऋषी यांचे. हे भामिनी!
1.126.17
एतेभ्यस्तु यथाकालं यो न मुच्येत धर्मवित् ।
न तस्य लोकाः सन्तीति तता लोकविदो विदुः ॥ १.१२६.१७ ॥
या ऋणांतून वेळेवर मुक्त न होणाऱ्या धर्मज्ञाला लोक नसतात — असे लोकज्ञ जाणतात.
1.126.18
यज्ञेन देवान्प्रीणाति स्वाध्यायात्तपसा ऋषीन् ।
पुत्रैः श्राद्धैरपि पितॄनानृशंस्येन मानवान् ॥ १.१२६.१८ ॥
यज्ञाने देवांना, स्वाध्याय व तपाने ऋषींना प्रसन्न करतो; पुत्र व श्राद्धांनी पितरांना, आणि करुणेने मनुष्यांना.
1.126.19
ऋषिदेवमनुष्याणामृणान्मुक्तोऽस्मि धर्मतः ।
पितॄणां तु न मुक्तोऽस्मि तच्च तेभ्यो विशिष्यते ॥ १.१२६.१९ ॥
मी ऋषी, देव आणि मनुष्य यांच्या ऋणातून धर्मानुसार मुक्त झालो आहे; पण पितरांच्या ऋणातून मी मुक्त झालो नाही; ते ऋण त्यांच्याहून अधिक विशेष आहे.
1.126.20
देहनाशे भवेन्नाशः पितॄणामेष निश्चयः ।
इतरेषां त्रयाणां तु नाशे ह्यात्मा विनश्यति ॥ १.१२६.२० ॥
देह नष्ट झाल्यास पितरांचा नाश होतो हा निश्चय आहे; पण इतर तिघांच्या नाशात तर आत्माच नष्ट होतो.
1.126.21
इह तस्मात्प्रजालाभे प्रयतन्ते द्विजोत्तमाः ।
यथैवाहं पितुः क्षेत्रे सृष्टस्तेन महात्मना ॥ १.१२६.२१ ॥
म्हणून येथे श्रेष्ठ द्विज संततीप्राप्तीसाठी प्रयत्न करतात; ज्याप्रमाणे माझ्या पित्याच्या क्षेत्रात त्या महात्म्याने मला उत्पन्न केले.
1.126.22
तथैवास्मिन्मम क्षेत्रे कथं सृज्येत वै प्रजा ।
स समानीय कुन्तीं च माद्रीं च भरतर्षभः ॥ १.१२६.२२ ॥
त्याचप्रमाणे माझ्या या क्षेत्रात संतती कशी निर्माण होऊ शकेल? भरतश्रेष्ठ त्याने कुंती आणि माद्री यांना बोलावून...
1.126.23
आचष्ट पुत्रलाभस्य व्युष्टिं सर्वक्रियाधिकाम् ।
उत्तमादवराः पुंसः काङ्क्षन्तो पुत्रमापदि ॥ १.१२६.२३ ॥
त्याने पुत्रप्राप्तीचे फल, सर्व कर्मांहून श्रेष्ठ असे सांगितले; संकटात पुत्राची इच्छा करणारे हीन पुरुष उत्तमांकडून (संतती) इच्छितात.
1.126.24
अपत्यं धर्मफलदं श्रेष्ठादिच्छन्ति साधवः ।
अनुनीय तु ते सम्यङ्महाब्राह्मणसंसदि।
ब्राह्मणं गुणवन्तं हि चिन्तयामास धर्मवित् ॥ १.१२६.२४ ॥
सज्जन श्रेष्ठांकडून धर्मफल देणारी संतती इच्छितात. मग महाब्राह्मणांच्या सभेत नीट विनवणी करून, त्या धर्मज्ञाने गुणवान ब्राह्मणाचा विचार केला.
1.126.25
सोऽब्रवीद्विजने कुन्तीं धर्मपत्नीं यशस्विनीम् ।
अपत्योत्पादने यत्नमापदि त्वं समर्थय ॥ १.१२६.२५ ॥
त्यांनी एकांतात यशस्विनी धर्मपत्नी कुंतीला म्हटले: "आपत्तीत अपत्योत्पत्तीचा प्रयत्न तू सफल कर."
1.126.26
अपत्यं नाम लोकेषु प्रतिष्ठा धर्मसंहिता ।
इति कुन्ति विदुर्धीराः शाश्वतं धर्मवादिनः ॥ १.१२६.२६ ॥
"अपत्य हीच लोकांत प्रतिष्ठा आहे; ती धर्मसंहितेने सांगितली आहे. हे कुंती, शाश्वत धर्म सांगणारे धीर पुरुष हे जाणतात."
1.126.27
इष्टं दत्तं तपस्तप्तं नियमश्च स्वनुष्ठितः ।
सर्वमेवानपत्यस्य न पावनमिहोच्यते ॥ १.१२६.२७ ॥
"यज्ञ, दान, केलेले तप आणि उत्तम पाळलेला नियम - हे सर्व अपत्यहीनासाठी येथे पावन म्हटले जात नाही."
1.126.28
सोऽहमेवं विदित्वैतत्प्रपश्यामि शुचिस्मिते ।
अनपत्यः शुभाँल्लोकान्नप्राप्स्यामीति चिन्तयन् ॥ १.१२६.२८ ॥
"हे जाणून मी पाहतो, हे शुचिस्मिते, अपत्यहीन असल्याने मला शुभ लोक मिळणार नाहीत असा विचार करत."
1.126.29
अनपत्यो हि मरणं कामये नैव जीवितम् ।
मृगाभिशापं जानासि विजने मम केवलम्।
नृशंसकर्मणा कृत्स्नं यथा ह्युपहतं तथा ॥ १.१२६.२९ ॥
"अपत्यहीन असल्याने मी जीवन नव्हे, मरणच इच्छितो. एकांतात माझा मृगशाप केवळ तूच जाणतेस; क्रूर कर्माने माझे सर्व आयुष्य असेच नष्ट झाले आहे."
1.126.30
इमे वै बन्धुदायादाः षट् पुत्रा धर्मदर्शने ।
षडेवाबन्धुदायादाः पुत्रास्ताञ्छृणु मे पृथे ॥ १.१२६.३० ॥
"धर्मदृष्टीने हे सहा पुत्र बंधु-दायाद आहेत. अबंधु-दायाद सहा पुत्रही सांगितले आहेत; हे पृथे, त्यांविषयी माझ्याकडून ऐक."
1.126.31
स्वयंजातः प्रणीतश्च परिक्रीतश्च यः सुतः ।
पौनर्भवश्च कानीनः स्वैरिण्यां यश्च जायते ॥ १.१२६.३१ ॥
जो स्वतः जन्मलेला, जो दत्तक घेतलेला, जो विकत घेतलेला, पौनर्भव, कानीन, आणि जो स्वैरिणीपासून जन्मतो.
1.126.32
दत्तः क्रीतः कृत्रिमश्च उपगच्छेत्स्वयं च यः ।
सहोढो ज्ञातिरेताश्च हीनयोनिधृतश्च यः ॥ १.१२६.३२ ॥
जो दिलेला, जो विकत घेतलेला, कृत्रिम, जो स्वतः येतो, सहोढ, ज्ञाती, आणि हीन योनीतून घेतलेला.
1.126.33
पूर्वपूर्वतमाभावं मत्त्वा लिप्सेत वै सुतम् ।
उत्तमाद्देवरात्पुंसः काङ्क्षन्ते पुत्रमापदि ॥ १.१२६.३३ ॥
पूर्व-पूर्वतर यांचा अभाव मानून पुत्राची इच्छा करावी; आपत्तीत उत्तम पुरुषापासून, दिराकडून पुत्र इच्छितात.
1.126.34
अपत्यं धर्मफलदं श्रेष्ठं विन्दन्ति मानवाः ।
आत्मशुक्रादपि पृथे मनुः स्वायंभुवोऽब्रवीत् ॥ १.१२६.३४ ॥
मानव धर्मफल देणारी उत्तम संतती मिळवतात. हे पृथे, स्वायंभुव मनू स्वतःच्या वीर्यापासूनही असे म्हणाला.
1.126.35
तस्मात्प्रहेष्याम्यद्य त्वां हीनः प्रजननात्स्वयम् ॥ १.१२६.३५ ॥
म्हणून आज मी संतानोत्पत्तीत असमर्थ असल्यामुळे तुला पाठवीन.
1.126.36
सदृशाच्छ्रेयसो वा त्वं विद्ध्यपत्यं यशस्विनि ।
शृणु कुन्ति कथामेतां शारदण्डायिनीं प्रति ॥ १.१२६.३६ ॥
हे यशस्विनी, समान किंवा श्रेष्ठ पुरुषापासून तुला अपत्य होईल हे जाण. हे कुन्ती, शारदण्डायिनीबद्दलची ही कथा ऐक.
1.126.37
या हि ते भगिनी साध्वी श्रुतसेना यशस्विनी ।
अवाह तां तु कैकेयः शारदाण्डायनिर्महान् ॥ १.१२६.३७ ॥
तुझी बहीण, साध्वी आणि यशस्विनी श्रुतसेना, तिला कैकेय राजा, महान शार्दण्डायनीने विवाहिले.
1.126.38
सा वीरपत्नी गुरुणा नियुक्ता पुत्रजन्मनि ।
पुष्पेण प्रयता स्नाता निशि कुन्ति चतुष्पथे ॥ १.१२६.३८ ॥
ती वीरपत्नी, गुरूने पुत्रजन्मासाठी नियुक्त केलेली, हे कुंती, फुलांनी शुद्ध होऊन, स्नान करून, रात्री चौरस्त्यावर (गेली).
1.126.39
वरयित्वा द्विजं सिद्धं हुत्वा पुंसवनेऽनलम् ।
कर्मण्यवसिते तस्मिन्सा तेनैव सहावसत् ॥ १.१२६.३९ ॥
सिद्ध अशा एका ब्राह्मणाला वरून, पुंसवन संस्कारात अग्नीत आहुती देऊन, ते कर्म संपल्यावर, ती त्याच्यासोबतच राहिली.
1.126.40
तत्र त्रीञ्जनयामास दुर्जयादीन्महारथान् ।
तथा त्वमपि कल्याणि ब्राह्मणात्तपसाधिकात्।
मन्नियोगाद्यत क्षिप्रमपत्योत्पादनं प्रति ॥ १.१२६.४० ॥
तिथे तिने दुर्जय इत्यादी तीन महारथी पुत्र जन्मास घातले. तसेच, हे कल्याणी, तूही माझ्या आज्ञेने तपस्वी अशा श्रेष्ठ ब्राह्मणापासून संतती मिळवण्याचा लवकर प्रयत्न कर.