મહાભારત · અધ્યાય 1.128
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
1.128.1
एवमुक्तस्तया राजा तां देवीं पुनरब्रवीत् ।
धर्मविद्धर्मसंयुक्तमिदं वचनमुत्तमम् ॥ १.१२८.१ ॥
તેણીએ આમ કહ્યા પછી ધર્મજ્ઞ રાજાએ તે દેવીને ફરી ધર્મયુક્ત આ ઉત્તમ વચન કહ્યું.
1.128.2
एवमेतत्पुरा कुन्ति व्युषिताश्वश्चकार ह ।
यथा त्वयोक्तं कल्याणि स ह्यासीदमरोपमः ॥ १.१२८.२ ॥
કુંતી, પૂર્વે વ્યુષિતાશ્વે તેં કહ્યું તેમ જ કર્યું હતું; કલ્યાણી, તે દેવ સમાન હતો.
1.128.3
अथ त्विदं प्रवक्ष्यामि धर्मतत्त्वं निबोध मे ।
पुराणमृषिभिर्दृष्टं धर्मविद्भिर्महात्मभिः ॥ १.१२८.३ ॥
હવે હું આ ધર્મતત્ત્વ કહું છું, મારી પાસેથી જાણો; ધર્મજ્ઞ મહાત્મા ઋષિઓએ જોયેલું આ પુરાતન ધર્મ છે.
1.128.4
अनावृताः किल पुरा स्त्रिय आसन्वरानने ।
कामचारविहारिण्यः स्वतन्त्राश्चारुहासिनि ॥ १.१२८.४ ॥
હે સુંદર મુખવાળી, પૂર્વે સ્ત્રીઓ ખરેખર બંધનરહિત હતી; ઇચ્છા પ્રમાણે વિહાર કરતી, સ્વતંત્ર, હે મધુરહાસિની.
1.128.5
तासां व्युच्चरमाणानां कौमारात्सुभगे पतीन् ।
नाधर्मोऽभूद्वरारोहे स हि धर्मः पुराऽभवत् ॥ १.१२८.५ ॥
હે સૌભાગ્યવતી, કૌમાર્યથી જ પતિ બદલીને ફરતી તે સ્ત્રીઓને અધર્મ નહોતો; હે સુંદર કમરવાળી, તે જ પૂર્વનો ધર્મ હતો.
1.128.6
तं चैव धर्मं पौराणं तिर्यग्योनिगताः प्रजाः ।
अद्याप्यनुविधीयन्ते कामक्रोधविवर्जिताः ॥ १.१२८.६ ॥
તે જ પુરાતન ધર્મને તિર્યક યોનિમાં જન્મેલા જીવો કામ-ક્રોધ રહિત થઈ આજે પણ અનુસરે છે.
1.128.7
प्रमाणदृष्टो धर्मोऽयं पूज्यते च महर्षिभिः ।
उत्तरेषु च रम्भोरु कुरुष्वद्यापि पूज्यते।
स्त्रीणामनुग्रहकरः स हि धर्मः सनातनः ॥ १.१२८.७ ॥
આ ધર્મ પ્રમાણરૂપ જોવાયો છે અને મહર્ષિઓ દ્વારા પૂજાય છે. હે કેળના સ્તંભ જેવી જાંઘોવાળી, પછીના કુરુઓમાં આજે પણ તે પૂજાય છે. સ્ત્રીઓ પર અનુગ્રહ કરનાર તે જ સનાતન ધર્મ છે.
1.128.8
नाग्निस्तृप्यति काष्ठानां नापगानां महोदधिः ।
नान्तकः सर्वभूतानां न पुंसां वामलोचनाः ॥ १.१२८.८ ॥
અગ્નિ લાકડાંથી તૃપ્ત થતો નથી, મહાસાગર નદીઓથી તૃપ્ત થતો નથી, મૃત્યુ સર્વ પ્રાણીઓથી તૃપ્ત થતું નથી; તેમ સુંદર નયનોવાળી સ્ત્રીઓ પુરુષોથી તૃપ્ત થતી નથી.
1.128.9
एवं तृष्णा तु नारीणां पुरुषं पुरुषं प्रति ।
अगम्यागमनं स्त्रीणां नास्ति नित्यं शुचिस्मिते ॥ १.१२८.९ ॥
આ રીતે સ્ત્રીઓની તૃષ્ણા એક-એક પુરુષ તરફ જાય છે. હે શુચિસ્મિતે, સ્ત્રીઓમાં અગમ્યગમન સદા હોતું નથી.
1.128.10
पुत्रं वा किल पौत्रं वा कासांचिद्धातरं तथा ।
रहसीह नरं दृष्ट्वा योनिरुत्क्लिद्यते तदा ॥ १.१२८.१० ॥
પુત્ર, પૌત્ર, કે કોઈનો ભાઈ એવા પુરુષને એકાંતમાં જોઈને ત્યારે સ્ત્રીનું યોનિ-સ્થાન ભીનું થાય છે.
1.128.11
एतत्स्वाभाविकं स्त्रीणां न निमित्तकृतं शुभे ।
अस्मिंस्तु लोके नचिरान्मर्यादेयं शुचिस्मिते ॥ १.१२८.११ ॥
આ સ્ત્રીઓનો સ્વાભાવિક સ્વભાવ છે, કોઈ બાહ્ય કારણથી ઉત્પન્ન થયેલો નથી. હે શુભે, પરંતુ આ લોકમાં થોડા સમયમાં જ આ મર્યાદા સ્થાપિત થઈ, હે શુચિસ્મિતે.
1.128.12
स्थापिता येन यस्माच्च तन्मे विस्तरतः शृणु ।
बभूवोद्दालको नाम महर्षिरिति नः श्रुतम् ॥ १.१२८.१२ ॥
આ કોના દ્વારા, કોનાથી સ્થાપિત થયું, તે મારી પાસેથી વિસ્તારથી સાંભળ. ઉદ્દાલક નામે એક મહર્ષિ હતા એમ અમે સાંભળ્યું છે.
1.128.13
श्वेतकेतुरिति ख्यातः पुत्रस्तस्याभवन्मुनिः ।
मर्यादेयं कृता तेन धर्म्या वै श्वेतकेतुना ॥ १.१२८.१३ ॥
શ્વેતકેતુ નામે પ્રસિદ્ધ તેમનો પુત્ર મુનિ થયો. તે શ્વેતકેતુએ જ આ ધર્મસંમત મર્યાદા સ્થાપી.
1.128.14
कोपात्कमलपत्राक्षि यदर्थं तन्निबोध मे ॥ १.१२८.१४ ॥
હે કમળપત્રાક્ષી, ક્રોધથી જે કારણે તે થયું, તે મારી પાસેથી સાંભળ.
1.128.15
श्वेतकेतोः पिता देवि तप उग्रं समास्थितः ।
ग्रीष्मे पञ्चतपा भूत्वा वर्षास्वाकाशगोऽभवत् ॥ १.१२८.१५ ॥
હે દેવી, શ્વેતકેતુના પિતાએ ઉગ્ર તપ આરંભ્યું. ગ્રીષ્મમાં પંચતપ કરીને વર્ષામાં તે આકાશચારી થયા.
1.128.16
शिशइरे सलिलस्थायी सह पत्न्या महातपाः ।
उद्दालकं तपस्यन्तं नियमेन समाहितम् ॥ १.१२८.१६ ॥
શિશિરમાં પાણીમાં ઊભા રહેનાર મહાતપસ્વી, પોતાની પત્ની સાથે, નિયમથી સમાહિત થઈને તપ કરતા ઉદ્દાલકને.
1.128.17
तस्य पुत्रः श्वेतकेतुः परिचर्यां चकार ह ।
अभ्यागच्छद्द्विजः कश्चिद्वलीपलितसंततः ॥ १.१२८.१७ ॥
તેમના પુત્ર શ્વેતકેતુએ સેવા કરી. ત્યારે કરચલીઓ અને સફેદ વાળવાળો કોઈ દ્વિજ આવ્યો.
1.128.18
तं दृष्ट्वैव मुनिः प्रीतः पूजयामास शास्त्रतः ।
स्वागतेन च पाद्येन मृदुवाक्यैश्च भारत ॥ १.१२८.१८ ॥
તેને જોતાં જ મુનિ પ્રસન્ન થયા અને શાસ્ત્રાનુસાર સ્વાગત, પાદ્ય અને મૃદુ વચનોથી તેમનો સત્કાર કર્યો, હે ભારત.
1.128.19
शाकमूलफलाद्यैश्च वन्यैरन्यैरपूजयत् ।
क्षुत्पिपासाश्रमेंणार्तः पूजितश्च महर्षिणा ॥ १.१२८.१९ ॥
શાક, મૂળ, ફળ વગેરે અને અન્ય વન્ય પદાર્થોથી તેમણે તેનો સત્કાર કર્યો. ભૂખ-તરસના શ્રમથી પીડાયેલો તે મહર્ષિ દ્વારા સન્માનિત થયો.
1.128.20
विश्रान्तो मुनिमासाद्य पर्यपृच्छद्द्विजस्तदा ।
उद्दालक महर्षे त्वं सत्यं मे ब्रूहि माऽनृतम् ॥ १.१२८.२० ॥
વિશ્રામ લીધા પછી તે દ્વિજ મુનિ પાસે જઈને ત્યારે પૂછવા લાગ્યા: 'હે ઉદ્દાલક મહર્ષિ, મને સત્ય કહો, અસત્ય નહીં.'
1.128.21
ऋषिपुत्रः कुमारोऽयं दर्शनीयो विशेषतः ।
तव पुत्रमिमं मन्ये कृतकृत्योऽसि तद्वद ॥ १.१२८.२१ ॥
આ કુમાર ઋષિપુત્ર છે, ખાસ કરીને જોવા યોગ્ય છે. હું તેને તમારો પુત્ર માનું છું; તમે કૃતકૃત્ય છો તો તે કહો.
1.128.22
मम पत्नी महाप्राज्ञ कुशिकस्य सुता मता ।
मामेवानुगता पत्नी मम नित्यमनुव्रता ॥ १.१२८.२२ ॥
હે મહાપ્રાજ્ઞ, મારી પત્ની કુશિકની પુત્રી માનવામાં આવે છે. તે હંમેશાં મારી જ અનુસરનારી, મારા પ્રત્યે સમર્પિત પત્ની છે.
1.128.23
अरुन्धतीव पत्नीनां तपसा कर्शितस्तनी ।
अस्यां जातः श्वेतकेतुर्मम पुत्रो महातपाः ॥ १.१२८.२३ ॥
પત્નીઓમાં અરુંધતી સમાન; તપથી જેના સ્તન કૃશ થયા છે. તેનાથી મારો મહાતપસ્વી પુત્ર શ્વેતકેતુ જન્મ્યો.
1.128.24
वेदवेदाङ्गविद्विप्र मच्छासनपरायणः ।
लोकज्ञः सर्वलोकेषु विश्रुतः सत्यवाग्घृणी ॥ १.१२८.२४ ॥
હે વિપ્ર, તે વેદ અને વેદાંગોનો જ્ઞાતા છે, મારા ઉપદેશમાં તત્પર, લોકજ્ઞ, સર્વ લોકમાં વિખ્યાત, સત્યવાદી અને દયાળુ છે.
1.128.25
अपुत्री भार्यया चार्थी वृद्धोऽहं मन्दचाक्षुषः ।
पित्र्यादृणादनिर्मुक्तः पूर्वमेवाकृतस्त्रियः ॥ १.१२८.२५ ॥
હું પુત્રહીન, પત્નીની ઇચ્છા રાખનાર, વૃદ્ધ અને મંદ દૃષ્ટિવાળો છું; પહેલાં સ્ત્રી સ્વીકારી ન હોવાથી પિતૃઋણમાંથી હું હજી મુક્ત થયો નથી.
1.128.26
प्रजारणिस्तु पत्नी ते कुलशीलसमन्विता ।
सदृशी मम गोत्रेण वहाम्येनां क्षमस्व मे ॥ १.१२८.२६ ॥
તમારી આ પત્ની સંતાનની અરણિ છે; કુળ અને શીલથી સંપન્ન, મારા ગોત્રને યોગ્ય; હું આને લઈ જાઉં છું, મને ક્ષમા કરો.
1.128.27
इत्युक्त्वा मृगशावाक्षीं चीरकृष्णाजिनाम्बराम् ।
यष्ट्याधारः स्रस्तगात्रो मन्दचक्षुरबुद्धिमान् ॥ १.१२८.२७ ॥
આમ કહીને, મૃગનયની, વલ્કલ અને કાળા મૃગચર્મનાં વસ્ત્રો પહેરેલી તેને, લાકડીનો ટેકો લેતો, શિથિલ અંગોવાળો, મંદ દૃષ્ટિવાળો, બુદ્ધિહીન તે લઈ ગયો.
1.128.28
स्वव्यापाराक्षमां श्रेष्ठमचित्तामात्मनि द्विजः ।
श्वेतकेतोः किल पुरा समक्षं मातरं पितुः ॥ १.१२८.२८ ॥
પોતાના કર્મને સહન ન કરી શકનાર, પોતાના ચિત્ત પર કાબૂ ન ધરાવનાર તે દ્વિજ, પૂર્વે શ્વેતકેતુની સામે જ પિતાની શ્રેષ્ઠ પત્ની (તેની માતા)ને લઈ ગયો.
1.128.29
जग्राह ब्राह्मणः पापौ गच्छाव इति चाब्रवीत् ।
ऋषिपुत्रस्तदा कोपं चकारामर्षितस्तदा ॥ १.१२८.२९ ॥
બ્રાહ્મણે તેને પકડી અને કહ્યું, 'આપણે બંને પાપી થઈને ચાલીએ.' ત્યારે ઋષિપુત્ર અસહિષ્ણુ થઈને ક્રોધિત થયો.
1.128.30
मातरं तां तथा दृष्ट्वा नीयमानां बलादिव ।
तपसा दीप्तवीर्यो हि श्वेतकेतुर्न चक्षमे ॥ १.१२८.३० ॥
પોતાની માતાને આ રીતે બળજબરીથી લઈ જવાતી જોઈને, તપથી દીપ્ત વીર્યવાન શ્વેતકેતુ તે સહન ન કરી શક્યો.
1.128.31
संगृह्य मातरं हस्ते श्वेतकेतुरभाषत ।
दुर्ब्राह्मण विमुञ्च त्वं मातरं मे पतिव्रताम् ॥ १.१२८.३१ ॥
માતાનો હાથ પકડીને શ્વેતકેતુએ કહ્યું, "દુષ્ટ બ્રાહ્મણ, મારી પતિવ્રતા માતાને છોડી દે."
1.128.32
स्वयं पिता मे ब्रह्मर्षिः क्षमावान्ब्रह्मवित्तमः ।
शापानुग्रहयोः शक्तः तूष्णींभूतो महाव्रतः ॥ १.१२८.३२ ॥
મારા પિતા પોતે બ્રહ્મર્ષિ છે, ક્ષમાશીલ અને બ્રહ્મજ્ઞાનીઓમાં શ્રેષ્ઠ; શાપ અને અનુગ્રહ આપવા સમર્થ હોવા છતાં તેઓ મહાવ્રતી બનીને મૌન રહ્યા.
1.128.33
तस्य पत्नी दमोपेता मम माता विशेषतः ।
पतिव्रतां तपोवृद्धां साध्वाचारैरलङ्कृताम् ॥ १.१२८.३३ ॥
તેમની પત્ની, દમશીલ; મારી માતા વિશેષ રીતે; પતિવ્રતા, તપમાં વૃદ્ધ, સદાચારથી અલંકૃત.
1.128.34
अप्रमादेन ते ब्रह्मन्मातृभूतां विमुञ्च वै ॥ १.१२८.३४ ॥
બ્રાહ્મણ, બેદરકારી વિના, માતા સમાન આને ખરેખર છોડી દે.
1.128.35
एवमुक्त्वा तु याचन्तं विमुञ्चेति मुहुर्मुहुः ।
प्रत्यवोचद्द्विजो राजन्नप्रगल्भमिदं वचः ॥ १.१२८.३५ ॥
રાજન, આ રીતે વારંવાર "છોડ" કહીને યાચના કરનારને તે દ્વિજે આ અપરિપક્વ વચન જવાબમાં કહ્યું.
1.128.36
अपत्यार्थी श्वेतकेतो वृद्धोऽहं मन्दचाक्षुषः ।
पिता ते ऋणनिर्मुक्तस्त्वया पुत्रेण काश्यप ॥ १.१२८.३६ ॥
હે શ્વેતકેતુ, હું સંતાનની ઇચ્છાવાળો છું; હું વૃદ્ધ અને મંદ દૃષ્ટિવાળો છું. હે કાશ્યપ, તારા પુત્રરૂપે તારા પિતા ઋણમુક્ત થયા.
1.128.37
ऋणादहमनिर्मुक्तो वृद्धोऽहं विगतस्पृहः ।
मम को दास्यति सुतां कन्यां संप्राप्तयौवनाम् ॥ १.१२८.३७ ॥
હું હજી ઋણમાંથી મુક્ત થયો નથી; હું વૃદ્ધ છું, ઇચ્છારહિત છું. યૌવનને પામેલી મારી કન્યા મને કોણ આપશે?
1.128.38
प्रजारणिमिमां पत्नीं विमुञ्च त्वं महातपः ।
एकया प्रजया प्रीतो मातरं ते ददाम्यहम् ॥ १.१२८.३८ ॥
હે મહાતપસ્વી, આ પત્નીને સંતતિ-ઋણમાંથી મુક્ત કર. એક સંતાનથી જ હું પ્રસન્ન છું; તારી માતાને હું તને આપીશ.
1.128.39
एवमुक्तः श्वेतकेतुर्लज्जया क्रोधमेयिवान् ।
क्रुद्धं तं तु पिता दृष्ट्वा श्वेतकेतुमुवाच ह ॥ १.१२८.३९ ॥
એમ કહેવાયેલો શ્વેતકેતુ લજ્જાથી ક્રોધે ચઢ્યો. ક્રોધિત તેને જોઈને પિતાએ શ્વેતકેતુને કહ્યું.
1.128.40
मा तात कोपं कार्षीस्त्वमेष धर्मः सनातनः ।
अनावृता हि सर्वेषां वर्णानामङ्गना भुवि ॥ १.१२८.४० ॥
હે પુત્ર, ક્રોધ ન કર. આ સનાતન ધર્મ છે; પૃથ્વી પર બધા વર્ણોની સ્ત્રીઓ અનાવૃત (સ્વતંત્ર) હોય છે.
1.128.41
यथा गावः स्थिताः पुत्र स्वेस्वे वर्णे तथा प्रजाः ।
तथैव च कुटुम्बेषु न प्रमाद्यन्ति कर्हिचित् ॥ १.१२८.४१ ॥
હે પુત્ર, જેમ ગાયો પોતપોતાના વર્ણમાં રહે છે, તેમ જ સ્ત્રીઓ પણ; અને એ જ રીતે કુટુંબોમાં તેઓ ક્યારેય પ્રમાદ કરતી નથી.
1.128.42
ऋतुकाले तु संप्राप्ते भर्तारं न जहुस्तदा ।
ऋषिपुत्रोऽथ तं धर्मं श्वेतकेतुर्न चक्षमे ॥ १.१२८.४२ ॥
ઋતુકાળ આવતાં તેઓ ત્યારે પતિને છોડતી નહોતી. પરંતુ ઋષિપુત્ર શ્વેતકેતુ એ ધર્મ સહન ન કરી શક્યો.
1.128.43
चकार चैव मर्यादामिमां स्त्रीपुंसयोर्भुवि ।
मानुषेषु महाभागे न त्वेवान्येषु जन्तुषु ॥ १.१२८.४३ ॥
હે મહાભાગે, પૃથ્વી પર મનુષ્યોમાં સ્ત્રી-પુરુષ માટે તેમણે આ મર્યાદા સ્થાપી, અન્ય પ્રાણીઓમાં નહીં.
1.128.44
तदाप्रभृति मर्यादा स्थितेयमिति नः श्रुतम् ।
व्युच्चरन्त्याः पतिं नार्या अद्यप्रभृति पातकम् ॥ १.१२८.४४ ॥
ત્યારથી આ મર્યાદા સ્થાપિત થઈ એમ અમે સાંભળ્યું છે. પતિને છોડીને અન્યત્ર વિચરતી સ્ત્રી માટે આજથી આ પાપ છે.
1.128.45
भ्रूणहत्यासमं घोरं भविष्यत्यसुखावहम् ।
अद्याप्यनुविधीयन्ते कामक्रोधविवर्जिताः ॥ १.१२८.४५ ॥
આ ગર્ભહત્યા જેવું ઘોર હશે અને દુઃખ લાવનારું થશે. આજે પણ કામક્રોધરહિત લોકો તેનું પાલન કરે છે.
1.128.46
उत्तरेषु महाभागे कुरुष्वेवं यशस्विनि ।
पुराणदृष्टो धर्मोऽयं पूज्यते च महर्षिभिः ॥ १.१२८.४६ ॥
હે મહાભાગે, હે યશસ્વિની, કુરુવંશના પછીના લોકોમાં પણ એવું જ છે. પુરાણોમાં જોવાયેલો આ ધર્મ મહર્ષિઓ દ્વારા પૂજાય છે.
1.128.47
भार्यां तथा व्युच्चरतः कौमारब्रह्मचारिणीम् ।
पतिव्रतामेतदेव भविता पातकं भुवि ॥ १.१२८.४७ ॥
તેવી જ રીતે, બાળપણથી બ્રહ્મચારિણી અને પતિવ્રતા એવી પત્નીનો ત્યાગ કરવો પણ પૃથ્વી પર પાપ થશે.
1.128.48
नियुक्ता पतिना भार्या यद्यपत्यस्य कारणात् ।
न कुर्यात्तत्तथा भीरु सैनः सुमहदाप्नुयात्।
इति तेन पुरा भीरु मर्यादा स्थापिता बलात् ॥ १.१२८.४८ ॥
પતિ દ્વારા સંતાન માટે નિયુક્ત પત્ની જો એમ ન કરે, તો હે ભીરુ, તેને પણ મોટું પાપ લાગશે. હે ભીરુ, પૂર્વે તેમણે બળપૂર્વક આ મર્યાદા સ્થાપી હતી.
1.128.49
उद्दालकस्य पुत्रेण धर्म्या वै श्वेतकेतुना ।
सौदासेन च रम्भोरु नियुक्ता पुत्रजन्मनि ॥ १.१२८.४९ ॥
ઉદ્દાલકના પુત્ર શ્વેતકેતુ અને સૌદાસે, હે રંભોરુ, પુત્રજન્મ માટે ધર્મ્ય રીતે નિયુક્ત થઈને (આ કર્યું).
1.128.50
मदयन्ती जगामर्षिं वसिष्ठमिति नः श्रुतम् ।
तस्माल्लेभे च सा पुत्रमश्मकं नाम भामिनी ॥ १.१२८.५० ॥
મદયંતી વસિષ્ઠ ઋષિ પાસે ગઈ હતી એવું અમે સાંભળ્યું છે; તેથી તે ભામિનીએ અશ્મક નામનો પુત્ર મેળવ્યો.
1.128.51
एवं कृतवती सापि भर्तुः प्रियचिकीर्षया ।
अस्माकमपि ते जन्म विदितं कमलेक्षणे ॥ १.१२८.५१ ॥
એ જ રીતે તેણે પણ પતિને પ્રસન્ન કરવાની ઇચ્છાથી એવું કર્યું; હે કમલનયને, તારો જન્મ પણ અમને આ રીતે જ જાણીતો છે.
1.128.52
कृष्णद्वैपायनाद्भीरु कुरूणां वंशवृद्धये ।
अत एतानि सर्वाणि कारणानि समीक्ष्य वै ॥ १.१२८.५२ ॥
હે ભીરુ, કુરુવંશની વૃદ્ધિ માટે કૃષ્ણદ્વૈપાયનથી (પુત્ર મેળવવો યોગ્ય છે); તેથી આ બધાં કારણોને સારી રીતે વિચારીને...
1.128.53
ममैतद्वचनं धर्म्यं कर्तुमर्हस्यनिन्दिते ।
ऋतावृतौ राजपुत्रि स्त्रिया भर्ता पतिव्रते ॥ १.१२८.५३ ॥
હે અનિંદિતે, મારું આ ધર્મ્ય વચન તારે કરવું યોગ્ય છે; હે રાજપુત્રી, દરેક ઋતુમાં સ્ત્રીનો પતિ જ (આધાર) છે, હે પતિવ્રતા.
1.128.54
नातिवर्तव्य इत्येवं धर्मं धर्मविदो विदुः ।
शेषेष्वन्येषु कालेषु स्वातन्त्र्यं स्त्री किलार्हति ॥ १.१२८.५४ ॥
'આનું ઉલ્લંઘન ન કરવું' એમ ધર્મજ્ઞો ધર્મને આ રીતે કહે છે; બાકીના અન્ય સમયમાં સ્ત્રીને સ્વતંત્રતા છે.
1.128.55
धर्ममेवं जनाः सन्तः पुराणं परिचक्षते ।
भर्ता भार्यां राजपुत्रि धर्म्यं वाऽधर्म्यमेव वा ॥ १.१२८.५५ ॥
હે રાજકુમારી, સજ્જનો પ્રાચીન કાળથી ધર્મ આવો જ છે એમ કહે છે: પતિ પત્ની સાથે, તે ધર્મ્ય હોય કે અધર્મ્ય, તેમ જ વર્તી શકે.
1.128.56
यद्ब्रूयात्तत्तथा कार्यमिति वेदविदो विदुः ।
विशेषतः पुत्रगृद्धी हीनः प्रजननात्स्वयम् ॥ १.१२८.५६ ॥
વેદજ્ઞો જાણે છે: જે કહેવાય તે જ કરવું જોઈએ. ખાસ કરીને પુત્રની ઇચ્છા રાખનાર અને પોતે સંતાન ઉત્પન્ન કરવા અસમર્થ હોય તેના માટે.
1.128.57
यथाऽहमनवद्याङ्गि पुत्रदर्शनलालसः ।
अयं रक्ताङ्गुलिनखः पद्मपत्रनिभः शुभे ॥ १.१२८.५७ ॥
હે નિર્દોષ અંગોવાળી, પુત્રદર્શનની લાલસાથી હું ભરેલો છું. હે શુભે, લાલ આંગળીઓ અને નખવાળો, કમળપાંખડી જેવો આ હાથ.
1.128.58
प्रसादनार्थं सुश्रोणि शिरस्यभ्युद्यतोऽञ्जलिः ।
मन्नियोगात्सुकेशान्ते द्विजातेस्तपसाऽधिकात् ॥ १.१२८.५८ ॥
હે સુંદર કટિવાળી, કૃપા મેળવવા માટે મારા માથા પર ઊંચા કરેલા હાથ જોડેલા છે. હે સુંદર કેશવાળી, મારી આજ્ઞાથી, તપમાં અધિક એવા દ્વિજ માટે.
1.128.59
पुत्रान्गुणसमायुक्तानुत्पादयितुमर्हसि ।
त्वत्कृतेऽहं पृथुश्रोणि गच्छेयं पुत्रिणां गतिम् ॥ १.१२८.५९ ॥
ગુણસંપન્ન પુત્રોને ઉત્પન્ન કરવું તને યોગ્ય છે. હે વિશાળ કટિવાળી, તારા કારણે હું પુત્રવાનોની ગતિ પામી શકું.
1.128.60
एवमुक्ता ततः कुन्ती पाण्डुं परपुरञ्जयम् ।
प्रत्युवाच वरारोहा भर्तुः प्रियहिते रता ॥ १.१२८.६० ॥
આમ કહેવાતાં, શત્રુનગરો જીતનાર પાંડુને કુંતીએ ઉત્તર આપ્યો. સુંદર કટિવાળી તે, પતિના પ્રિય અને હિતમાં રત રહેતી હતી.
1.128.61
अधर्मः सुमहानेषु स्त्रीणां भरतसत्तम ।
यत्प्रसादयते भर्ता प्रसाद्यः क्षत्रियर्षभ।
शृणु चेदं महाबाहो मम प्रीतिकरं चः ॥ १.१२८.६१ ॥
હે ભરતશ્રેષ્ઠ, સ્ત્રીઓ માટે આમાં સૌથી મોટો અધર્મ એ છે કે જેને પ્રસન્ન કરવો જોઈએ તે પતિ, તેણે જ (સ્વયં) પ્રસન્ન કરવો પડે. હે ક્ષત્રિયર્ષભ, હે મહાબાહો, મારી આ પ્રિય વાત પણ સાંભળો.
1.128.62
पितृवेश्मन्यहं बाला नियुक्ताऽतिथिपूजने ।
उग्रं पर्यचरं तत्र ब्राह्मणं संशितव्रतम् ॥ १.१२८.६२ ॥
પિતાના ઘરમાં હું બાળા હતી, ત્યારે અતિથિ-સત્કારમાં નિયુક્ત થઈને ત્યાં કઠોર વ્રતધારી એક બ્રાહ્મણની મેં સેવા કરી.
1.128.63
निगूढनिश्चयं धर्मे यं तं दुर्वाससं विदुः ।
तमहं संशितात्मानं सर्वयत्नैरतोषयम् ॥ १.१२८.६३ ॥
ધર્મમાં જેનો ગૂઢ નિશ્ચય છે, જેને લોકો દુર્વાસા તરીકે જાણે છે, તે સંયમી આત્માવાળાને મેં સર્વ પ્રયત્નોથી પ્રસન્ન કર્યા.
1.128.64
स मेऽभिचारसंयुक्तमाचष्ट भगवान्वरम् ।
मन्त्रं त्विमं च मे प्रादादब्रवीच्चैव मामिदम् ॥ १.१२८.६४ ॥
તે ભગવાને મને અભિચાર-યુક્ત વર કહ્યો, આ મંત્ર પણ મને આપ્યો, અને મને આ પણ કહ્યું.
1.128.65
यं यं देवं त्वमेतेन मन्त्रेणावाहयिष्यसि ।
अकामो वा सकामो वा वशं ते समुपैष्यति ॥ १.१२८.६५ ॥
તું આ મંત્રથી જે જે દેવને આવાહન કરશે, તે ઇચ્છા સાથે હોય કે ઇચ્છા વિના, તારા વશમાં આવશે.
1.128.66
तस्य तस्य प्रसादात्ते राज्ञि पुत्रो भविष्यति ।
इत्युक्ताऽहं तदा तेन पितृवेश्मनि भारत ॥ १.१२८.६६ ॥
તે તે દેવના પ્રસાદથી, હે રાણી, તને પુત્ર થશે, એમ હે ભારત, ત્યારે તેમણે મારા પિતાના ઘરમાં મને કહ્યું હતું.
1.128.67
ब्राह्मणस्य वचस्तथ्यं तस्य कालोऽयमागतः ।
अनुज्ञाता त्वया देवमाह्वयेयमहं नृप ॥ १.१२८.६७ ॥
બ્રાહ્મણનું વચન સત્ય છે; તેનો સમય આવી ગયો છે. હે રાજન, તમારી અનુમતિથી હું દેવનું આહ્વાન કરીશ.
1.128.68
यां मे विद्यां महाराज अददात्स महायशाः ।
तयाऽऽहूतः सुरः पुत्रं प्रदास्यति सुरोपमम्।
अनपत्यकृतं यस्ते शोकं वीर विनेष्यति ॥ १.१२८.६८ ॥
હે મહારાજ, તે મહાયશસ્વીએ મને આપેલી વિદ્યાથી આહ્વાન પામેલો દેવ દેવસમાન પુત્ર આપશે. હે વીર, અપત્યહીનતાથી તમને થયેલો શોક તે દૂર કરશે.