महाभारत · अध्याय 1.128
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
1.128.1
एवमुक्तस्तया राजा तां देवीं पुनरब्रवीत् ।
धर्मविद्धर्मसंयुक्तमिदं वचनमुत्तमम् ॥ १.१२८.१ ॥
ती असे बोलल्यावर धर्म जाणणारा राजा त्या देवीस पुन्हा धर्मयुक्त असे हे उत्तम वचन बोलला.
1.128.2
एवमेतत्पुरा कुन्ति व्युषिताश्वश्चकार ह ।
यथा त्वयोक्तं कल्याणि स ह्यासीदमरोपमः ॥ १.१२८.२ ॥
कुन्ती, पूर्वी व्युषिताश्वाने तू म्हणालीस तसेच केले; कल्याणी, तो देवांसारखा होता.
1.128.3
अथ त्विदं प्रवक्ष्यामि धर्मतत्त्वं निबोध मे ।
पुराणमृषिभिर्दृष्टं धर्मविद्भिर्महात्मभिः ॥ १.१२८.३ ॥
आता मी हे धर्मतत्त्व सांगतो, माझ्याकडून ऐक; धर्म जाणणाऱ्या महात्म्या ऋषींनी पाहिलेले हे प्राचीन धर्मतत्त्व आहे.
1.128.4
अनावृताः किल पुरा स्त्रिय आसन्वरानने ।
कामचारविहारिण्यः स्वतन्त्राश्चारुहासिनि ॥ १.१२८.४ ॥
हे सुमुखी, पूर्वी स्त्रिया खरोखर बंधनरहित होत्या; इच्छेनुसार विहार करणाऱ्या, स्वतंत्र, हे सुहास्य करणारी.
1.128.5
तासां व्युच्चरमाणानां कौमारात्सुभगे पतीन् ।
नाधर्मोऽभूद्वरारोहे स हि धर्मः पुराऽभवत् ॥ १.१२८.५ ॥
हे सुभगे, कौमार्यापासूनच पती बदलत फिरणाऱ्या त्या स्त्रियांना अधर्म नव्हता; हे सुंदर कमरेच्या, तोच पूर्वीचा धर्म होता.
1.128.6
तं चैव धर्मं पौराणं तिर्यग्योनिगताः प्रजाः ।
अद्याप्यनुविधीयन्ते कामक्रोधविवर्जिताः ॥ १.१२८.६ ॥
तोच प्राचीन धर्म तिर्यक् योनीत जन्मलेले प्राणी काम-क्रोधरहित होऊन आजही पाळतात.
1.128.7
प्रमाणदृष्टो धर्मोऽयं पूज्यते च महर्षिभिः ।
उत्तरेषु च रम्भोरु कुरुष्वद्यापि पूज्यते।
स्त्रीणामनुग्रहकरः स हि धर्मः सनातनः ॥ १.१२८.७ ॥
हा धर्म प्रमाण म्हणून पाहिला गेला असून महर्षींनी त्याची पूजा केली आहे. हे केळीच्या खांबासारख्या मांड्या असलेली, नंतरच्या कुरूंमध्येही आजही तो पूजिला जातो. स्त्रियांवर अनुग्रह करणारा तोच सनातन धर्म आहे.
1.128.8
नाग्निस्तृप्यति काष्ठानां नापगानां महोदधिः ।
नान्तकः सर्वभूतानां न पुंसां वामलोचनाः ॥ १.१२८.८ ॥
अग्नी लाकडांनी तृप्त होत नाही, महासागर नद्यांनी तृप्त होत नाही, मृत्यू सर्व प्राण्यांनी तृप्त होत नाही; त्याचप्रमाणे सुंदर डोळ्यांच्या स्त्रिया पुरुषांनी तृप्त होत नाहीत.
1.128.9
एवं तृष्णा तु नारीणां पुरुषं पुरुषं प्रति ।
अगम्यागमनं स्त्रीणां नास्ति नित्यं शुचिस्मिते ॥ १.१२८.९ ॥
अशाप्रकारे स्त्रियांची तृष्णा एकेका पुरुषाकडे धावते. हे शुचिस्मिते, स्त्रियांना अगम्यगमन नेहमीच होत नाही.
1.128.10
पुत्रं वा किल पौत्रं वा कासांचिद्धातरं तथा ।
रहसीह नरं दृष्ट्वा योनिरुत्क्लिद्यते तदा ॥ १.१२८.१० ॥
मुलगा, नातू, किंवा कोणाचा तरी भाऊ असलेल्या एखाद्या पुरुषाला एकांतात पाहून तेव्हा स्त्रीची योनी ओलसर होते.
1.128.11
एतत्स्वाभाविकं स्त्रीणां न निमित्तकृतं शुभे ।
अस्मिंस्तु लोके नचिरान्मर्यादेयं शुचिस्मिते ॥ १.१२८.११ ॥
हा स्त्रियांचा स्वाभाविक स्वभाव आहे, कोणत्याही बाह्य कारणाने निर्माण झालेला नाही. हे शुभे, परंतु या जगात लवकरच ही मर्यादा स्थापन झाली, हे शुचिस्मिते.
1.128.12
स्थापिता येन यस्माच्च तन्मे विस्तरतः शृणु ।
बभूवोद्दालको नाम महर्षिरिति नः श्रुतम् ॥ १.१२८.१२ ॥
हे कोणी आणि कोणापासून स्थापन केले, ते माझ्याकडून विस्ताराने ऐक. उद्दालक नावाचे एक महर्षी होते असे आम्ही ऐकले आहे.
1.128.13
श्वेतकेतुरिति ख्यातः पुत्रस्तस्याभवन्मुनिः ।
मर्यादेयं कृता तेन धर्म्या वै श्वेतकेतुना ॥ १.१२८.१३ ॥
श्वेतकेतु नावाने प्रसिद्ध असा त्यांचा पुत्र मुनी झाला. त्या श्वेतकेतूनेच ही धर्मसंमत मर्यादा घालून दिली.
1.128.14
कोपात्कमलपत्राक्षि यदर्थं तन्निबोध मे ॥ १.१२८.१४ ॥
हे कमलपत्राक्षी, कोपामुळे ज्या कारणासाठी ते घडले, ते माझ्याकडून ऐक.
1.128.15
श्वेतकेतोः पिता देवि तप उग्रं समास्थितः ।
ग्रीष्मे पञ्चतपा भूत्वा वर्षास्वाकाशगोऽभवत् ॥ १.१२८.१५ ॥
हे देवी, श्वेतकेतूच्या पित्याने कठोर तप आरंभले. ग्रीष्मात पंचतप करून पावसाळ्यात ते आकाशचारी झाले.
1.128.16
शिशइरे सलिलस्थायी सह पत्न्या महातपाः ।
उद्दालकं तपस्यन्तं नियमेन समाहितम् ॥ १.१२८.१६ ॥
हिवाळ्यात पाण्यात उभा राहणारा महातपस्वी, आपल्या पत्नीसह, नियमाने एकाग्र होऊन तप करणारा उद्दालक.
1.128.17
तस्य पुत्रः श्वेतकेतुः परिचर्यां चकार ह ।
अभ्यागच्छद्द्विजः कश्चिद्वलीपलितसंततः ॥ १.१२८.१७ ॥
त्यांचा पुत्र श्वेतकेतू सेवा करीत होता. तेव्हा सुरकुत्या आणि पांढऱ्या केसांनी भरलेला कोणीतरी द्विज आला.
1.128.18
तं दृष्ट्वैव मुनिः प्रीतः पूजयामास शास्त्रतः ।
स्वागतेन च पाद्येन मृदुवाक्यैश्च भारत ॥ १.१२८.१८ ॥
त्याला पाहताच मुनी प्रसन्न झाले आणि शास्त्रानुसार स्वागत, पाद्य आणि मृदु शब्दांनी त्यांनी त्याचा सत्कार केला, हे भारता.
1.128.19
शाकमूलफलाद्यैश्च वन्यैरन्यैरपूजयत् ।
क्षुत्पिपासाश्रमेंणार्तः पूजितश्च महर्षिणा ॥ १.१२८.१९ ॥
भाज्या, मुळे, फळे इत्यादी आणि इतर वनपदार्थांनी त्याचा सत्कार केला. भूक-तहानेच्या श्रमाने पीडित झालेला तो महर्षींनी सन्मानित झाला.
1.128.20
विश्रान्तो मुनिमासाद्य पर्यपृच्छद्द्विजस्तदा ।
उद्दालक महर्षे त्वं सत्यं मे ब्रूहि माऽनृतम् ॥ १.१२८.२० ॥
विश्रांती घेतलेल्या त्या द्विजाने मुनींजवळ जाऊन तेव्हा विचारले: 'हे उद्दालक महर्षी, मला सत्य सांगा, असत्य नको.'
1.128.21
ऋषिपुत्रः कुमारोऽयं दर्शनीयो विशेषतः ।
तव पुत्रमिमं मन्ये कृतकृत्योऽसि तद्वद ॥ १.१२८.२१ ॥
हा कुमार ऋषिपुत्र आहे, विशेषतः पाहण्यासारखा आहे. मी याला तुमचा पुत्र मानतो; तुम्ही कृतकृत्य असाल तर तसे सांगा.
1.128.22
मम पत्नी महाप्राज्ञ कुशिकस्य सुता मता ।
मामेवानुगता पत्नी मम नित्यमनुव्रता ॥ १.१२८.२२ ॥
हे महाप्राज्ञा, माझी पत्नी कुशिकाची कन्या मानली जाते. ती नेहमी माझ्याच मागे चालणारी, माझ्याप्रती निष्ठावान पत्नी आहे.
1.128.23
अरुन्धतीव पत्नीनां तपसा कर्शितस्तनी ।
अस्यां जातः श्वेतकेतुर्मम पुत्रो महातपाः ॥ १.१२८.२३ ॥
पत्नींमध्ये अरुंधतीसारखी; तपश्चर्येने जिचे स्तन कृश झाले आहेत. तिच्यापासून माझा महातपस्वी पुत्र श्वेतकेतू जन्माला आला.
1.128.24
वेदवेदाङ्गविद्विप्र मच्छासनपरायणः ।
लोकज्ञः सर्वलोकेषु विश्रुतः सत्यवाग्घृणी ॥ १.१२८.२४ ॥
हे विप्रा, तो वेद आणि वेदांगांचा जाणकार आहे; माझ्या उपदेशात निष्ठावान, लोकज्ञ, सर्व लोकांत प्रसिद्ध, सत्यवादी आणि दयाळू आहे.
1.128.25
अपुत्री भार्यया चार्थी वृद्धोऽहं मन्दचाक्षुषः ।
पित्र्यादृणादनिर्मुक्तः पूर्वमेवाकृतस्त्रियः ॥ १.१२८.२५ ॥
मी पुत्रहीन, पत्नीची इच्छा करणारा, वृद्ध आणि मंद दृष्टीचा आहे; पूर्वी विवाह न केल्यामुळे पितृऋणातून मी अद्याप मुक्त झालो नाही.
1.128.26
प्रजारणिस्तु पत्नी ते कुलशीलसमन्विता ।
सदृशी मम गोत्रेण वहाम्येनां क्षमस्व मे ॥ १.१२८.२६ ॥
तुमची ही पत्नी संततीची अरणी आहे; कुलशीलसंपन्न असून माझ्या गोत्राला साजेशी आहे; मी हिला घेऊन जातो, मला क्षमा करा.
1.128.27
इत्युक्त्वा मृगशावाक्षीं चीरकृष्णाजिनाम्बराम् ।
यष्ट्याधारः स्रस्तगात्रो मन्दचक्षुरबुद्धिमान् ॥ १.१२८.२७ ॥
असे बोलून, हरिणाक्षी, वल्कल व काळ्या मृगचर्माचे वस्त्र नेसलेल्या तिला, काठीचा आधार घेतलेला, शिथिल अंगाचा, मंद दृष्टीचा, बुद्धिहीन तो घेऊन गेला.
1.128.28
स्वव्यापाराक्षमां श्रेष्ठमचित्तामात्मनि द्विजः ।
श्वेतकेतोः किल पुरा समक्षं मातरं पितुः ॥ १.१२८.२८ ॥
स्वतःच्या कृत्याला सहन न करू शकणारा, आपल्या मनावर ताबा नसलेला तो द्विज, पूर्वी श्वेतकेतूसमोरच पित्याची श्रेष्ठ पत्नी (त्याची माता) घेऊन गेला.
1.128.29
जग्राह ब्राह्मणः पापौ गच्छाव इति चाब्रवीत् ।
ऋषिपुत्रस्तदा कोपं चकारामर्षितस्तदा ॥ १.१२८.२९ ॥
ब्राह्मणाने तिला धरले आणि म्हणाला, 'आपण दोघे पापी होऊन जाऊ.' तेव्हा ऋषिपुत्र असह्य होऊन क्रोधित झाला.
1.128.30
मातरं तां तथा दृष्ट्वा नीयमानां बलादिव ।
तपसा दीप्तवीर्यो हि श्वेतकेतुर्न चक्षमे ॥ १.१२८.३० ॥
आपल्या मातेला अशा प्रकारे बलपूर्वक नेले जाताना पाहून, तपाने तेजस्वी पराक्रमाचा श्वेतकेतू ते सहन करू शकला नाही.
1.128.31
संगृह्य मातरं हस्ते श्वेतकेतुरभाषत ।
दुर्ब्राह्मण विमुञ्च त्वं मातरं मे पतिव्रताम् ॥ १.१२८.३१ ॥
मातेचा हात धरून श्वेतकेतू म्हणाला, "दुष्ट ब्राह्मणा, माझ्या पतिव्रता मातेला सोडून दे."
1.128.32
स्वयं पिता मे ब्रह्मर्षिः क्षमावान्ब्रह्मवित्तमः ।
शापानुग्रहयोः शक्तः तूष्णींभूतो महाव्रतः ॥ १.१२८.३२ ॥
माझे पिता स्वतः ब्रह्मर्षी आहेत, क्षमाशील व ब्रह्मज्ञानी यांत श्रेष्ठ; शाप व अनुग्रह देण्यास समर्थ असूनही ते महाव्रती होऊन मौन राहिले.
1.128.33
तस्य पत्नी दमोपेता मम माता विशेषतः ।
पतिव्रतां तपोवृद्धां साध्वाचारैरलङ्कृताम् ॥ १.१२८.३३ ॥
त्यांची पत्नी, संयमी; माझी माता विशेषतः; पतिव्रता, तपाने ज्येष्ठ, सदाचाराने अलंकृत.
1.128.34
अप्रमादेन ते ब्रह्मन्मातृभूतां विमुञ्च वै ॥ १.१२८.३४ ॥
हे ब्राह्मणा, दुर्लक्ष न करता, मातेसमान असलेल्या हिला निश्चितपणे सोडून दे.
1.128.35
एवमुक्त्वा तु याचन्तं विमुञ्चेति मुहुर्मुहुः ।
प्रत्यवोचद्द्विजो राजन्नप्रगल्भमिदं वचः ॥ १.१२८.३५ ॥
हे राजा, असे वारंवार "सोड" म्हणून विनवणाऱ्यास त्या द्विजाने हे अपरिपक्व वचन उत्तरादाखल सांगितले.
1.128.36
अपत्यार्थी श्वेतकेतो वृद्धोऽहं मन्दचाक्षुषः ।
पिता ते ऋणनिर्मुक्तस्त्वया पुत्रेण काश्यप ॥ १.१२८.३६ ॥
हे श्वेतकेतू, मी संततीची इच्छा करणारा आहे; मी वृद्ध व मंद दृष्टीचा आहे. हे काश्यपा, तुझ्यासारख्या पुत्रामुळे तुझे पिता ऋणमुक्त झाले आहेत.
1.128.37
ऋणादहमनिर्मुक्तो वृद्धोऽहं विगतस्पृहः ।
मम को दास्यति सुतां कन्यां संप्राप्तयौवनाम् ॥ १.१२८.३७ ॥
मी अजूनही ऋणातून मुक्त झालेलो नाही; मी वृद्ध आहे, इच्छारहित आहे. यौवनप्राप्त माझी कन्या मला कोण देईल?
1.128.38
प्रजारणिमिमां पत्नीं विमुञ्च त्वं महातपः ।
एकया प्रजया प्रीतो मातरं ते ददाम्यहम् ॥ १.१२८.३८ ॥
हे महातपस्वी, या पत्नीला संतति-ऋणातून मुक्त कर. एका संततीनेच मी प्रसन्न होतो; तुझी माता मी तुला देईन.
1.128.39
एवमुक्तः श्वेतकेतुर्लज्जया क्रोधमेयिवान् ।
क्रुद्धं तं तु पिता दृष्ट्वा श्वेतकेतुमुवाच ह ॥ १.१२८.३९ ॥
असे सांगितले गेल्यावर श्वेतकेतू लाजेने क्रोधित झाला. क्रुद्ध झालेल्या त्याला पाहून पित्याने श्वेतकेतूला म्हटले.
1.128.40
मा तात कोपं कार्षीस्त्वमेष धर्मः सनातनः ।
अनावृता हि सर्वेषां वर्णानामङ्गना भुवि ॥ १.१२८.४० ॥
हे पुत्रा, क्रोध करू नकोस. हा सनातन धर्म आहे; पृथ्वीवर सर्व वर्णांच्या स्त्रिया अनावृत (मुक्त) असतात.
1.128.41
यथा गावः स्थिताः पुत्र स्वेस्वे वर्णे तथा प्रजाः ।
तथैव च कुटुम्बेषु न प्रमाद्यन्ति कर्हिचित् ॥ १.१२८.४१ ॥
हे पुत्रा, जसे गाई आपापल्या वर्णात राहतात, तसेच प्रजा (स्त्रिया) देखील; आणि त्याचप्रमाणे कुटुंबांमध्ये त्या कधीही चुकत नाहीत.
1.128.42
ऋतुकाले तु संप्राप्ते भर्तारं न जहुस्तदा ।
ऋषिपुत्रोऽथ तं धर्मं श्वेतकेतुर्न चक्षमे ॥ १.१२८.४२ ॥
ऋतुकाल आल्यावर त्या त्या वेळी पतीचा त्याग करत नसत. परंतु ऋषिपुत्र श्वेतकेतूला तो धर्म सहन झाला नाही.
1.128.43
चकार चैव मर्यादामिमां स्त्रीपुंसयोर्भुवि ।
मानुषेषु महाभागे न त्वेवान्येषु जन्तुषु ॥ १.१२८.४३ ॥
हे महाभागे, पृथ्वीवर मानवांमध्ये स्त्री-पुरुषांसाठी त्यांनी ही मर्यादा स्थापली; इतर प्राण्यांमध्ये नव्हे.
1.128.44
तदाप्रभृति मर्यादा स्थितेयमिति नः श्रुतम् ।
व्युच्चरन्त्याः पतिं नार्या अद्यप्रभृति पातकम् ॥ १.१२८.४४ ॥
तेव्हापासून ही मर्यादा स्थापित झाली असे आम्ही ऐकले आहे. पतीला सोडून इतरत्र विचरणाऱ्या स्त्रीसाठी आजपासून हे पाप आहे.
1.128.45
भ्रूणहत्यासमं घोरं भविष्यत्यसुखावहम् ।
अद्याप्यनुविधीयन्ते कामक्रोधविवर्जिताः ॥ १.१२८.४५ ॥
हे भ्रूणहत्येइतके घोर होईल आणि दुःख आणणारे ठरेल. आजही काम-क्रोधरहित लोक याचे पालन करतात.
1.128.46
उत्तरेषु महाभागे कुरुष्वेवं यशस्विनि ।
पुराणदृष्टो धर्मोऽयं पूज्यते च महर्षिभिः ॥ १.१२८.४६ ॥
हे महाभागे, हे यशस्विनी, कुरुवंशातील पुढील लोकांमध्येही असेच आहे. पुराणांत पाहिलेला हा धर्म महर्षींकडून पूजिला जातो.
1.128.47
भार्यां तथा व्युच्चरतः कौमारब्रह्मचारिणीम् ।
पतिव्रतामेतदेव भविता पातकं भुवि ॥ १.१२८.४७ ॥
त्याचप्रमाणे, बालपणापासून ब्रह्मचारिणी आणि पतिव्रता अशा पत्नीचा त्याग करणेही पृथ्वीवर पाप ठरेल.
1.128.48
नियुक्ता पतिना भार्या यद्यपत्यस्य कारणात् ।
न कुर्यात्तत्तथा भीरु सैनः सुमहदाप्नुयात्।
इति तेन पुरा भीरु मर्यादा स्थापिता बलात् ॥ १.१२८.४८ ॥
पतीने संततीसाठी नियुक्त केलेल्या पत्नीने तसे केले नाही तर, हे भीरु, तिलाही मोठे पाप लागेल. हे भीरु, पूर्वी त्यांनी बळाने ही मर्यादा स्थापली होती.
1.128.49
उद्दालकस्य पुत्रेण धर्म्या वै श्वेतकेतुना ।
सौदासेन च रम्भोरु नियुक्ता पुत्रजन्मनि ॥ १.१२८.४९ ॥
उद्दालकाचा पुत्र श्वेतकेतु आणि सौदास, हे रम्भोरू, पुत्रजन्मासाठी धर्मानुसार नियुक्त झाले.
1.128.50
मदयन्ती जगामर्षिं वसिष्ठमिति नः श्रुतम् ।
तस्माल्लेभे च सा पुत्रमश्मकं नाम भामिनी ॥ १.१२८.५० ॥
मदयन्ती वसिष्ठ ऋषींकडे गेली असे आम्ही ऐकले; म्हणून त्या भामिनीने अश्मक नावाचा पुत्र प्राप्त केला.
1.128.51
एवं कृतवती सापि भर्तुः प्रियचिकीर्षया ।
अस्माकमपि ते जन्म विदितं कमलेक्षणे ॥ १.१२८.५१ ॥
त्याचप्रमाणे तिनेही पतीला प्रसन्न करण्याच्या इच्छेने तसे केले; हे कमलनयने, तुझा जन्मही आम्हाला असाच ज्ञात आहे.
1.128.52
कृष्णद्वैपायनाद्भीरु कुरूणां वंशवृद्धये ।
अत एतानि सर्वाणि कारणानि समीक्ष्य वै ॥ १.१२८.५२ ॥
हे भीरू, कुरुवंशाच्या वृद्धीसाठी कृष्णद्वैपायनापासून (पुत्र प्राप्त करणे योग्य); म्हणून ही सर्व कारणे नीट विचारात घेऊन...
1.128.53
ममैतद्वचनं धर्म्यं कर्तुमर्हस्यनिन्दिते ।
ऋतावृतौ राजपुत्रि स्त्रिया भर्ता पतिव्रते ॥ १.१२८.५३ ॥
हे अनिंदिते, माझे हे धर्म्य वचन तू करावेस; हे राजपुत्री, प्रत्येक ऋतूत स्त्रीचा पतीच (आधार) असतो, हे पतिव्रते.
1.128.54
नातिवर्तव्य इत्येवं धर्मं धर्मविदो विदुः ।
शेषेष्वन्येषु कालेषु स्वातन्त्र्यं स्त्री किलार्हति ॥ १.१२८.५४ ॥
'याचे उल्लंघन करू नये' असे धर्मज्ञ धर्म असा सांगतात; उर्वरित इतर काळात स्त्रीला स्वातंत्र्य आहे.
1.128.55
धर्ममेवं जनाः सन्तः पुराणं परिचक्षते ।
भर्ता भार्यां राजपुत्रि धर्म्यं वाऽधर्म्यमेव वा ॥ १.१२८.५५ ॥
हे राजकन्ये, सज्जन प्राचीन काळापासून धर्म असाच आहे असे सांगतात: पतीने पत्नीशी, ते धर्म्य असो वा अधर्म्य, तसेच वागावे.
1.128.56
यद्ब्रूयात्तत्तथा कार्यमिति वेदविदो विदुः ।
विशेषतः पुत्रगृद्धी हीनः प्रजननात्स्वयम् ॥ १.१२८.५६ ॥
वेदज्ञ जाणतात: जे सांगितले जाईल तेच करावे. विशेषतः पुत्राची इच्छा असलेल्या आणि स्वतः संतती उत्पन्न करू न शकणाऱ्यासाठी.
1.128.57
यथाऽहमनवद्याङ्गि पुत्रदर्शनलालसः ।
अयं रक्ताङ्गुलिनखः पद्मपत्रनिभः शुभे ॥ १.१२८.५७ ॥
हे निर्दोष अवयवांच्या, पुत्रदर्शनाच्या लालसेने मी आहे. हे शुभे, लाल बोटे व नखे असलेला, कमळपाकळीसारखा हा हात.
1.128.58
प्रसादनार्थं सुश्रोणि शिरस्यभ्युद्यतोऽञ्जलिः ।
मन्नियोगात्सुकेशान्ते द्विजातेस्तपसाऽधिकात् ॥ १.१२८.५८ ॥
हे सुंदर कटिप्रदेशाच्या, कृपेसाठी माझ्या मस्तकावर उंचावलेला अंजलि. हे सुंदर केसांच्या, माझ्या आज्ञेने, तपात श्रेष्ठ अशा द्विजासाठी.
1.128.59
पुत्रान्गुणसमायुक्तानुत्पादयितुमर्हसि ।
त्वत्कृतेऽहं पृथुश्रोणि गच्छेयं पुत्रिणां गतिम् ॥ १.१२८.५९ ॥
गुणसंपन्न पुत्रांना जन्म देणे तुला योग्य आहे. हे विशाल कटिप्रदेशाच्या, तुझ्यामुळे मी पुत्रवानांची गती मिळवू शकेन.
1.128.60
एवमुक्ता ततः कुन्ती पाण्डुं परपुरञ्जयम् ।
प्रत्युवाच वरारोहा भर्तुः प्रियहिते रता ॥ १.१२८.६० ॥
असे सांगितल्यावर, शत्रुनगरे जिंकणाऱ्या पाण्डूला कुंतीने उत्तर दिले. सुंदर कटिप्रदेशाची ती, पतीच्या प्रिय आणि हितात रत होती.
1.128.61
अधर्मः सुमहानेषु स्त्रीणां भरतसत्तम ।
यत्प्रसादयते भर्ता प्रसाद्यः क्षत्रियर्षभ।
शृणु चेदं महाबाहो मम प्रीतिकरं चः ॥ १.१२८.६१ ॥
हे भरतश्रेष्ठा, स्त्रियांसाठी यात अत्यंत मोठा अधर्म असा की, ज्याला प्रसन्न करायचे, त्या पतीलाच स्वतःला प्रसन्न करावे लागते. हे क्षत्रियश्रेष्ठा, हे महाबाहो, माझी ही प्रिय गोष्टही ऐका.
1.128.62
पितृवेश्मन्यहं बाला नियुक्ताऽतिथिपूजने ।
उग्रं पर्यचरं तत्र ब्राह्मणं संशितव्रतम् ॥ १.१२८.६२ ॥
वडिलांच्या घरी मी बालिका असताना, अतिथिपूजनासाठी नेमली गेले होते; तेथे कठोर व्रत पाळणाऱ्या एका ब्राह्मणाची मी सेवा केली.
1.128.63
निगूढनिश्चयं धर्मे यं तं दुर्वाससं विदुः ।
तमहं संशितात्मानं सर्वयत्नैरतोषयम् ॥ १.१२८.६३ ॥
धर्माविषयी ज्यांचा गूढ निश्चय आहे, ज्यांना लोक दुर्वास म्हणून ओळखतात, त्या संयमी आत्म्याला मी सर्व प्रयत्नांनी प्रसन्न केले.
1.128.64
स मेऽभिचारसंयुक्तमाचष्ट भगवान्वरम् ।
मन्त्रं त्विमं च मे प्रादादब्रवीच्चैव मामिदम् ॥ १.१२८.६४ ॥
त्या भगवानांनी मला अभिचारयुक्त वर सांगितला, हा मंत्र मला दिला आणि मला हेही सांगितले.
1.128.65
यं यं देवं त्वमेतेन मन्त्रेणावाहयिष्यसि ।
अकामो वा सकामो वा वशं ते समुपैष्यति ॥ १.१२८.६५ ॥
तू या मंत्राने ज्या कोणत्याही देवाला आवाहन करशील, तो इच्छुक असो वा नसो, तुझ्या वशात येईल.
1.128.66
तस्य तस्य प्रसादात्ते राज्ञि पुत्रो भविष्यति ।
इत्युक्ताऽहं तदा तेन पितृवेश्मनि भारत ॥ १.१२८.६६ ॥
त्या त्या देवाच्या प्रसादाने, हे राणी, तुला पुत्र होईल, असे हे भरता, तेव्हा त्यांनी माझ्या वडिलांच्या घरी मला सांगितले होते.
1.128.67
ब्राह्मणस्य वचस्तथ्यं तस्य कालोऽयमागतः ।
अनुज्ञाता त्वया देवमाह्वयेयमहं नृप ॥ १.१२८.६७ ॥
ब्राह्मणाचे वचन खरे आहे; त्याची वेळ आता आली आहे. हे राजा, तुमची अनुमती मिळाल्यास मी देवाचे आवाहन करीन.
1.128.68
यां मे विद्यां महाराज अददात्स महायशाः ।
तयाऽऽहूतः सुरः पुत्रं प्रदास्यति सुरोपमम्।
अनपत्यकृतं यस्ते शोकं वीर विनेष्यति ॥ १.१२८.६८ ॥
हे महाराजा, त्या महायशस्वीने मला दिलेल्या विद्येने आवाहन झालेला देव देवतुल्य पुत्र देईल. हे वीरा, अपत्यहीनतेमुळे तुम्हाला झालेला शोक तो दूर करील.