महाभारत · अध्याय 1.129
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
1.129.1
कुन्त्युवाच ।
अपत्यकाम एवं स्यान्ममापत्यं भवेदिति।
विप्रं वा गुणसंपन्नं सर्वभूतहिते रतम् ॥ १.१२९.१ ॥
कुंती म्हणाली: पुत्रकामना करणारा असा असो; मला अपत्य होवो — किंवा सर्व भूतांच्या हितात रत असलेला, गुणसंपन्न ब्राह्मण (त्यापासून).
1.129.2
अनुजानीहि भद्रं ते दैवतं हि पतिः स्त्रियः ।
यं त्वं वक्ष्यसि धर्मज्ञ देवं ब्राह्मणमेव च ॥ १.१२९.२ ॥
तुझे कल्याण होवो, मला अनुमती दे; पतीच स्त्रीचे दैवत आहे. हे धर्मज्ञा, तू ज्या देवाचे किंवा ब्राह्मणाचे नाव घेशील (त्याला मी बोलावीन).
1.129.3
यथोद्दिष्टं त्वया वीर तत्कर्तास्मि महाभुज ।
देवात्पुत्रफलं सद्यो विप्रात्कालान्तरे भवेत् ॥ १.१२९.३ ॥
हे वीरा, तू सांगितल्याप्रमाणे मी ते करीन, हे महाबाहो. देवापासून पुत्रफल तत्काळ मिळेल; ब्राह्मणापासून कालांतराने.
1.129.4
आवाहयामि कं देवं कदा वा भरतर्षभ ।
त्वत्त आज्ञां प्रतीक्षन्तीं विद्ध्यस्मिन्कर्मणीप्सिते ॥ १.१२९.४ ॥
हे भरतश्रेष्ठा, कोणत्या देवाला, केव्हा मी बोलवू? तुझ्या आज्ञेची वाट पाहणाऱ्या मला या इच्छित कर्मात नियुक्त कर.
1.129.5
पाण्डुरुवाच ।
धन्योऽञस्म्यनुगृहीतोऽस्मि त्वं नो धात्री कुलस्य हि।
नमो महर्षये तस्मै येन दत्तो वरस्तव ॥ १.१२९.५ ॥
पाण्डू म्हणाला: मी धन्य आहे, मजवर अनुग्रह झाला आहे; तूच आमच्या कुलाची पालनकर्ती आहेस. ज्या महर्षीने तुला वर दिला त्याला नमस्कार.
1.129.6
न चाधर्मेण धर्मज्ञे शक्याः पालयितुं प्रजाः ।
तस्मात्त्वं पुत्रलाभाय सन्तानाय ममैव च ॥ १.१२९.६ ॥
हे धर्मज्ञे, अधर्माने प्रजेचे पालन करता येत नाही. म्हणून पुत्रप्राप्तीसाठी आणि माझ्या संततीसाठी तू प्रयत्न कर.
1.129.7
प्रवरं सर्वदेवानां धर्ममावाहयाबले ।
पाण्डुना समनुज्ञाता भारतेन यशस्विना।
मतिं चक्रे महाराज धर्मस्यावाहने तदा ॥ १.१२९.७ ॥
हे अबले, पांडूची अनुमती मिळालेल्या यशस्वी भारताने, हे महाराज, तेव्हा सर्व देवांमध्ये श्रेष्ठ अशा धर्माचे आवाहन करण्याचा निश्चय केला.
1.129.8
पाण्डुरुवाच ।
अद्यैव त्वं वरारोहे प्रयतस्व यथाविधि।
धार्मिकश्च कुरूणां हि भविष्यति न संशयः ॥ १.१२९.८ ॥
पांडू म्हणाला: हे सुंदर कटी असलेली, आजच तू यथाविधी सिद्ध हो. तो कुरूंमध्ये निःसंशय धार्मिक होईल.
1.129.9
दत्तस्य तस्य धर्मेण नाधर्मे रंस्यते मनः ।
धर्मादिकं हि धर्मज्ञे धर्मान्तं धर्ममध्यमम् ॥ १.१२९.९ ॥
वैशंपायन म्हणाला: त्या दत्त पुत्राचे मन धर्मानेच रमेल, अधर्मात नाही. हे धर्मज्ञे, धर्मच आदि, धर्मच अंत आणि धर्मच मध्य आहे.
1.129.10
अपत्यमिष्टं लोकेषु यशःकीर्तिविवर्धनम् ।
तस्माद्धर्मं पुरस्कृत्य नियता त्वं शुचिस्मिते ॥ १.१२९.१० ॥
वैशंपायन म्हणाला: अपत्य हे जगात इष्ट आहे आणि यश व कीर्ती वाढवणारे आहे. म्हणून हे शुचिस्मिते, धर्माला पुढे ठेवून तू संयमी राहा.
1.129.11
आकाराचारसंपन्ना भजस्वाराधय स्वयम् ॥ १.१२९.११ ॥
वैशंपायन म्हणाला: सुंदर आकार आणि आचरणाने संपन्न असलेली, तू स्वतः त्याची सेवा कर आणि त्याला प्रसन्न कर.
1.129.12
सा तथोक्ता तथेत्युक्त्वा तेन भर्त्रा वराङ्गना ।
अभिवाद्याभ्यनुज्ञाता प्रदक्षिणमथाकरोत् ॥ १.१२९.१२ ॥
त्या पतीने असे सांगितल्यावर ती सुंदर स्त्री 'तसेच होवो' म्हणाली, नमस्कार करून, अनुमती मिळवून प्रदक्षिणा घातली.
1.129.13
संवत्सरोषिते गर्भे गान्धार्या जनमेजय ।
आजुबहाव ततो धर्मं कुन्ती गर्भार्थमच्युतम् ॥ १.१२९.१३ ॥
जनमेजया, गांधारीचा गर्भ एक वर्ष झाल्यावर कुंतीने संततीसाठी अच्युत धर्माचे आवाहन केले.
1.129.14
सा बलिं त्वरिता देवी धर्मायोपजहार ह ।
जजाप विधिवज्जप्यं दत्तं दुर्वाससा पुरा ॥ १.१२९.१४ ॥
त्या देवी कुंतीने त्वरित धर्माला बली अर्पण केला आणि पूर्वी दुर्वाशाने दिलेला मंत्र विधिपूर्वक जपला.
1.129.15
जानन्ती धर्ममग्र्यं वै धर्मं वशमुपानयत् ।
आहूतो नियमात्कुन्त्या सर्वभूतनमस्कृतः ॥ १.१२९.१५ ॥
श्रेष्ठ धर्म जाणणाऱ्या कुंतीने धर्माला आपल्या वशात आणले; नियमाप्रमाणे कुंतीने बोलावल्यावर सर्वभूतांनी वंदिलेला धर्म आला.
1.129.16
आजगाम ततो देवीं धर्मो मन्त्रबलात्ततः ।
विमाने सूर्यसङ्काशे कुन्ती यत्र जपस्थिता ॥ १.१२९.१६ ॥
मंत्राच्या बळाने धर्म त्या देवीकडे आला; सूर्यासारख्या तेजस्वी विमानात, जपात बसलेल्या कुंतीजवळ.
1.129.17
ददृशे भगवान्धर्मः सन्तानार्थाय पाण्डवे ।
विहस्य तां ततो ब्रूयाः कुन्ति किं ते ददाम्यहम्।
सा तं विहस्यमानापि पुत्रं देह्यब्रवीदिदम् ॥ १.१२९.१७ ॥
पांडूच्या संततीसाठी भगवान धर्म प्रकट झाला; मग हसून तो म्हणाला, "कुंती, तुला मी काय देऊ?" तीही हसत म्हणाली, "मला एक पुत्र दे."
1.129.18
तस्मिन्बहुमृगेऽरण्ये शतशृङ्गे नगोत्तमे ।
पाण्डोरर्थे महाभागा कुन्ती धर्ममुपागमत् ॥ १.१२९.१८ ॥
हरिणांनी भरलेल्या त्या अरण्यात, शंभर शिखरे असलेल्या श्रेष्ठ पर्वतावर, पांडूसाठी, महाभाग्यवती कुंती धर्माकडे गेली.
1.129.19
ऋतुकाले शुचिः स्नाता शुक्लवस्त्रा यशस्विनी ।
शय्यां जग्राह सुश्रोणी सह धर्मेण सुव्रता ॥ १.१२९.१९ ॥
ऋतुकाली शुचि होऊन, स्नान करून, शुभ्र वस्त्रे परिधान केलेली यशस्विनी, सुंदर कटी असलेली, सुव्रता कुंती धर्मासह शय्या स्वीकारती झाली.
1.129.20
धर्मेण सह संगम्य योगमूर्तिधरेण सा ।
लेभे पुत्रं महाबाहुं सर्वप्राणभृतां वरम् ॥ १.१२९.२० ॥
योगरूपधारी धर्माशी संगम करून तिला सर्व प्राणिमात्रांत श्रेष्ठ, महाबाहू असा पुत्र झाला.
1.129.21
ऐन्द्रे चन्द्रमसा युक्ते मुहूर्तेऽभिजितेऽष्टमे ।
दिवा मध्यगते सूर्ये तिथौ पूर्णे हि पूजिते ॥ १.१२९.२१ ॥
चंद्र ऐंद्र नक्षत्राशी युक्त असता, अभिजित् मुहूर्ताच्या आठव्या भागी, दिवसा सूर्य मध्यावर असता, पूर्ण तिथीला, पूजित वेळी.
1.129.22
समृद्धयसशं कुन्ती सुषाव प्रवरं सुतम् ।
जातमात्रे सुते तस्मिन्वागुवाचाशरीरिणी ॥ १.१२९.२२ ॥
समृद्धयशा कुंतीने त्या श्रेष्ठ पुत्राला जन्म दिला. पुत्र जन्मताच एक अशरीरी वाणी बोलली.
1.129.23
एष धर्मभृतां श्रेष्ठो भविष्यति नरोत्तमः ।
विक्रान्तः सत्यवाक्चैव राजा पृथ्व्यां भविष्यति ॥ १.१२९.२३ ॥
हा धर्मधारकांमध्ये श्रेष्ठ आणि नरोत्तम होईल. पराक्रमी व सत्यवादी असा हा पृथ्वीवर राजा होईल.
1.129.24
युधिष्ठिर इति ख्यातः पाण्डोः प्रथमजः सुतः ।
भविता प्रथितो राजा त्रिषु लोकेषु विश्रुतः।
यशसा तेजसा चैव वृत्तेन च समन्वितः ॥ १.१२९.२४ ॥
'युधिष्ठिर' नावाने प्रसिद्ध, पांडूचा प्रथमपुत्र राजा होईल. तिन्ही लोकांत विख्यात, यश, तेज आणि शील यांनी युक्त असा तो होईल.
1.129.25
संवत्सरे द्वितीये तु गान्धार्या उदरं महत् ।
न च प्राजायत तदा ततस्तां दुःखमाविशत् ॥ १.१२९.२५ ॥
दुसऱ्या वर्षी गांधारीचे उदर फार मोठे झाले; पण तेव्हा काही जन्मले नाही. तेव्हा तिला दुःखाने घेरले.
1.129.26
श्रुत्वा कुन्तीसुतं जातं बालार्कसमतेजसम् ।
उदस्यात्मनः स्थैर्यमुपालभ्य च सौबली ॥ १.१२९.२६ ॥
कुंतीचा पुत्र जन्मला आहे, उगवत्या सूर्यासारख्या तेजाचा आहे, हे ऐकून सौबली (गांधारी) आपली स्थिरता सोडून स्वतःलाच दोष देऊ लागली.
1.129.27
कौरवस्यापरिज्ञातं यत्नेन महता स्वयम् ।
उदरं घातयामास गान्धारी शोकमूर्छिता ॥ १.१२९.२७ ॥
कौरवाला न कळता, मोठ्या प्रयत्नाने, शोकाने मूर्च्छित झालेल्या गांधारीने स्वतःच आपल्या उदरावर आघात करवून घेतला.
1.129.28
ततो जज्ञे मांसपेशी लोहाष्ठीलेव संहता ।
द्विवर्षसंभृता कुक्षौ तामुत्स्रष्टुं प्रचक्रमे ॥ १.१२९.२८ ॥
तेव्हा लोखंडी गोळ्यासारखा घट्ट मांसाचा गोळा उत्पन्न झाला; दोन वर्षे गर्भात धारण केलेला तो बाहेर काढण्याचा प्रयत्न सुरू झाला.
1.129.29
अथ द्वैपायनो ज्ञात्वा त्वरितः समुपागमत् ।
तां स मांसमयीं पेशीं ददर्श जपतां वरः ॥ १.१२९.२९ ॥
तेव्हा द्वैपायन (व्यास) जाणून त्वरित आले; जप करणाऱ्यांमध्ये श्रेष्ठ असलेल्या त्यांनी ते मांसमय गोळे पाहिले.
1.129.30
ततोऽवदत्सौबलेयीं किमिदं ते चिकीर्षितम् ।
सा चात्मनो मतं सर्वं शशंस परमर्षये ॥ १.१२९.३० ॥
तेव्हा ते सौबलीला म्हणाले, "तू हे काय करू इच्छितेस?" आणि तिने आपला सर्व विचार त्या परम ऋषींना सांगितला.
1.129.31
गान्धार्युवाच ।
ज्येष्ठं कुन्तीसुतं जातं श्रुत्वा रविसमप्रभम्।
दुःखेन परमेणेदमुदरं घातितं मया ॥ १.१२९.३१ ॥
गांधारी म्हणाली — कुंतीचा पुत्र, सूर्यासमान तेजस्वी ज्येष्ठ जन्मला हे ऐकून, परम दुःखाने मी माझे हे उदर बडवले.
1.129.32
शतं च किल पुत्राणां वितीर्णं मे त्वया पुरा ।
इयं च मे मांसपेशी जाता पुत्रशताय वै ॥ १.१२९.३२ ॥
पूर्वी तुम्ही मला शंभर पुत्रांचा वर दिला होता; माझा हा मांसगोळा शंभर पुत्रांसाठीच जन्माला आला आहे.
1.129.33
एवमेतत्सौबलेयि नैतज्जात्वन्यथा भवेत् ।
वितथं नोक्तपूर्वं मे स्वैरेष्वपि कुतोऽन्यथा ॥ १.१२९.३३ ॥
हे सौबलीकन्ये, हे असेच आहे; हे कधीही वेगळे होणार नाही. मी पूर्वी कधी असत्य बोललो नाही, मग खेळातही वेगळे कसे बोलेन?
1.129.34
घृतपूर्णं कुण्डशतं क्षिप्रमेव विधीयताम् ।
सुगुप्तेषु च देशेषु रक्षा चैव विधीयताम् ॥ १.१२९.३४ ॥
तुपाने भरलेली शंभर कुंडे लवकर तयार करवावीत; अतिसुरक्षित ठिकाणी त्यांच्या रक्षणाचीही व्यवस्था करावी.
1.129.35
शीताभिरद्भिरष्ठीलामिमां च परिषिञ्चय ॥ १.१२९.३५ ॥
या गाठोळ्यावर थंड पाणी शिंपडा.
1.129.36
सा सिच्यमाना ह्यष्ठीला ह्यभवच्छतधा तदा ।
अङ्गुष्ठपर्वमात्राणां गर्भाणां तत्क्षणं तथा ॥ १.१२९.३६ ॥
शिंपडल्यावर ती गाठ लगेच शंभर भागांत विभागली; त्याच क्षणी अंगठ्याच्या पेराएवढ्या आकाराचे शंभर गर्भ तयार झाले.
1.129.37
एकाधिकशतं पूर्णं यथायोगं विशांपते ।
ततः कुण्डशतं तत्र आनाय्य तु महानृषिः ॥ १.१२९.३७ ॥
हे राजा, यथायोग्य काळात एकशे एक पूर्ण झाले. मग त्या महान ऋषींनी तेथे शंभर कुंड आणविले.
1.129.38
मांसपेश्यास्तदा राजन्क्रमशः कालपर्ययात् ।
ततस्तांस्तेषु कुण्डेषु गर्भान्सर्वान्समादधत् ॥ १.१२९.३८ ॥
हे राजा, तेव्हा काळ जाता मांसपिंड क्रमाने तयार झाले. मग त्याने ते सर्व गर्भ त्या कुंडांमध्ये ठेवले.
1.129.39
स्वनुगुप्तेषु देशेषु रक्षां चैषां व्यधापयत् ।
शशास चैव कृष्णो वै गर्भाणां रक्षणं तथा ॥ १.१२९.३९ ॥
चांगल्या संरक्षित ठिकाणी त्यांच्या रक्षणाची व्यवस्था त्याने करवली. कृष्णानेही गर्भांच्या रक्षणाबाबत तसेच आज्ञा दिली.
1.129.40
उवाच चैनां भगवान्कालेनैतावता पुनः ।
स्फुटमानेषु कुण्डेषु जाताञ्जानीहि शोभने ॥ १.१२९.४० ॥
भगवान पुन्हा इतक्या काळानंतर तिला म्हणाले, 'हे शोभने, कुंडे फुटू लागल्यावर जे जन्मले आहेत त्यांना ओळख.'
1.129.41
उद्धाटनीयान्येतानि कुण्डानीति च सौबलीम् ।
इत्युक्त्वा भगवान्व्यासस्तथा प्रतिविधाय च ॥ १.१२९.४१ ॥
'ही कुंडे उघडायची आहेत' असे सौबलीला (गांधारीला) सांगून भगवान व्यासांनी तसेच व्यवस्था केली.
1.129.42
जगाम तपसे धीमान्हिमवन्तं शिलोच्चयम् ।
अह्नोत्तराः कुमारस्ते कुण्डेभ्यस्तु समुत्थिताः ॥ १.१२९.४२ ॥
बुद्धिमान व्यास तपश्चर्येसाठी शिलाढीग असलेल्या हिमालयाकडे गेले. मग एका दिवसानंतर ते राजकुमार कुंडांतून उठून उभे राहिले.
1.129.43
तेनैवैषां क्रमेणासीज्ज्योष्ठानुज्येष्ठता तदा ।
जन्मतश्च प्रमाणेन ज्येष्ठः कुन्तीसुतोऽभवत् ॥ १.१२९.४३ ॥
त्याच क्रमाने तेव्हा यांच्यात ज्येष्ठ-कनिष्ठता ठरली; जन्मक्रम आणि वयाच्या प्रमाणानुसार कुंतीचा पुत्र ज्येष्ठ ठरला.
1.129.44
धार्मिकं च सुतं दृष्ट्वा पाण्डुः कुन्तीमथाऽब्रवीत् ।
प्राहुः क्षत्रं बलज्येष्ठं बलज्येष्ठं सुतं वृणु ॥ १.१२९.४४ ॥
धार्मिक पुत्र पाहून पांडू कुंतीला म्हणाला: "क्षत्रिय बलाने ज्येष्ठ म्हणतात; बलाने ज्येष्ठ पुत्राचेच वरण कर."
1.129.45
ततः कुन्तीमभिक्रम्य शशासातीव भारत ।
वायुमावाहयस्वेति स देवो बलवत्तरः ॥ १.१२९.४५ ॥
मग, हे भारता, तो कुंतीजवळ जाऊन अत्यंत आग्रहाने म्हणाला: "वायूचे आवाहन कर; तो देव अत्यंत बलवान आहे."
1.129.46
अश्वमेधः क्रतुश्रेष्ठो ज्योतिःश्रेष्ठो दिवाकरः ।
ब्राह्मणो द्विपदां श्रेष्ठो देवश्रेष्ठश्च मारुतः ॥ १.१२९.४६ ॥
अश्वमेध हा यज्ञांमध्ये श्रेष्ठ; तेजांमध्ये श्रेष्ठ सूर्य; द्विपादांमध्ये श्रेष्ठ ब्राह्मण; देवांमध्ये श्रेष्ठ मारुत.
1.129.47
मारुतं मरुतां श्रेष्ठं सर्वप्राणिभिरीडितम् ।
आवाहय त्वं नियमात्पुत्रार्थं वरवर्णिनि ॥ १.१२९.४७ ॥
मरुतांमध्ये श्रेष्ठ मारुताला, ज्याची सर्व प्राणी स्तुती करतात — हे सुंदर वर्णाच्या, पुत्रासाठी नियमाने तू त्याचे आवाहन कर.
1.129.48
स नो यं दास्यति सुतं स प्राणबलवान्नृषु ।
भविष्यति वरारोहे बलज्येष्ठा हि भूमिपाः ॥ १.१२९.४८ ॥
तो आपल्याला जो पुत्र देईल, तो प्राणबलात मानवांमध्ये बलवान होईल; हे सुंदर नितंबी, राजे निश्चितच बलात ज्येष्ठाची इच्छा करतात.
1.129.49
तथोक्तवति सा काले वायुमेवाजुहाव ह ।
द्वितीयेनोपहारेण तेनोक्तविधिना पुनः ॥ १.१२९.४९ ॥
असे बोलून तिने योग्य वेळी वायूलाच आवाहन केले. दुसऱ्या अर्पणासह, त्याच सांगितलेल्या विधीनुसार पुन्हा.
1.129.50
तैरेव नियमैः स्थित्वा मन्त्रग्राममुदैरयत् ।
आजगाम ततो वायुः किं करोमीति चाब्रवीत् ॥ १.१२९.५० ॥
त्याच नियमांत स्थिर राहून तिने मन्त्रसमूह उच्चारला. तेव्हा वायू आला आणि म्हणाला, 'मी काय करू?'
1.129.51
लज्जान्विता ततः कुन्ती पुत्रमैच्छन्महाबलम् ।
तथास्त्विति च तां वायुः समालभ्य दिवं गतः ॥ १.१२९.५१ ॥
तेव्हा लज्जेने भरलेल्या कुंतीने महाबलवान पुत्राची इच्छा केली. 'तसेच होवो' असे म्हणून वायू तिला स्पर्श करून स्वर्गाला गेला.
1.129.52
तस्यां जज्ञे महावीर्यो भीमो भीमपराक्रमः ।
तमप्यतिबलं जातं वागुवाचाशरीरिणी ॥ १.१२९.५२ ॥
तिच्या ठायी महापराक्रमी भीम जन्मला; त्याचा पराक्रम भयंकर होता. तो अतिबलवान जन्मला असता एक अशरीरी वाणी बोलली.
1.129.53
सर्वेषां बलिनां श्रेष्ठो जातोऽयमिति भारत ।
जातमात्रे कुमारे तु सर्वलोकस्य पार्थिवाः ॥ १.१२९.५३ ॥
'हे भारता, हा सर्व बलवानांत श्रेष्ठ म्हणून जन्मला आहे.' कुमार जन्मताच सर्व जगाचे राजे...
1.129.54
मूत्रं प्रसुस्रुवुः सर्वे व्यथां चापि प्रपेदिरे ।
वाहनानि व्यशीर्यन्त व्यमुञ्चन्नश्रुबिन्दवः ॥ १.१२९.५४ ॥
सर्वांनी लघवी केली आणि वेदनाही अनुभवली. वाहने तुटली; अश्रूंचे थेंब गळले.
1.129.55
यथाऽनिलः समुद्भूतः समर्थः कम्पने भुवः ।
तथा ह्युपचिताङ्गो वै भीमो भीमपराक्रमः ॥ १.१२९.५५ ॥
वारा उसळून पृथ्वी हादरवण्यास समर्थ असतो, तसाच पुष्ट अवयव आणि भयंकर पराक्रम असलेला भीम वाढला.
1.129.56
इदं चाद्भुतमत्रासीज्जातमात्रे वृकोदरे ।
यदऱ्कात्पतितो मातुः शिलां गात्रैरचूर्णयत् ॥ १.१२९.५६ ॥
आणि हेही अद्भुत घडले: जन्मताच वृकोदर मातेच्या हातातून दगडावर पडला आणि आपल्या शरीराने त्या दगडाचे चूर्ण केले.
1.129.57
कुन्ती तु सह पुत्रेण याता सुरुचिरं सरः ।
स्नात्वा च सुतमादाय दशमेऽहनि यादवी ॥ १.१२९.५७ ॥
कुंती आपल्या पुत्रासह अत्यंत सुंदर सरोवराकडे गेली; आणि दहाव्या दिवशी त्या यादवकन्येने स्नान करून पुत्राला घेतले.
1.129.58
दैवतान्यर्चयिष्यन्ती निर्जगामाश्रमात्पृथा ।
शैलाभ्याशेन गच्छन्त्यास्तदा भरतसत्तम ॥ १.१२९.५८ ॥
देवतांची पूजा करण्याच्या इच्छेने पृथा आश्रमातून निघाली; हे भरतश्रेष्ठा, तेव्हा पर्वताजवळून जात असताना.
1.129.59
निश्चक्राम महाव्याघ्रो जिघांसुर्गिरिगह्वरात् ।
तमापतन्तं शार्दूलं विकृष्य धनुरुत्तमम् ॥ १.१२९.५९ ॥
पर्वताच्या गुहेतून एक मोठा वाघ मारण्याच्या इच्छेने बाहेर आला; त्या धावत येणाऱ्या वाघावर उत्तम धनुष्य ओढून (पांडू)…
1.129.60
निर्बिभेद शरैः पाण्डुस्त्रिभिस्तिरदशविक्रमः ।
नादेन महता तां तु पूरयन्तं गिरेर्गुहाम् ॥ १.१२९.६० ॥
पांडूने तीन बाणांनी त्याला भेदले; त्याचा पराक्रम शत्रूला चिरून टाकणारा होता. तो वाघ मोठ्या गर्जनेने त्या पर्वतगुहेला भरून टाकत होता.
1.129.61
दृष्ट्वा शैलमुपारोढुमैच्छत्कुन्ती भयात्तदा ।
त्रासात्तस्याः सुतस्त्वङ्कात्पपात भरतर्षभ ॥ १.१२९.६१ ॥
पर्वत पाहून कुंती तेव्हा भीतीने त्यावर चढू इच्छिली; परंतु भीतीमुळे तिचा पुत्र तिच्या मांडीवरून खाली पडला, हे भरतश्रेष्ठा.
1.129.62
पर्वतस्योपरिस्थायामधस्तादपतच्छिशुः ।
स शिलां चूर्णयामास वज्रवद्वज्रिचोदितः ॥ १.१२९.६२ ॥
पर्वतावर उभ्या असलेल्या आईच्या खाली बालक पडला. इंद्राने प्रेरित केल्याप्रमाणे त्याने वज्रासारखी ती शिला चूर्ण केली.
1.129.63
पुत्रस्नेहात्ततः पाण्डुरभ्यधावद्गिरेस्तटम् ।
पतता तेन शतधा शिला गात्रैर्विचूर्णिता ॥ १.१२९.६३ ॥
पुत्रप्रेमापोटी तेव्हा पांडू पर्वताच्या कड्याकडे धावले. तो पडत असताना ती शिला शंभर तुकडे होऊन त्याच्या शरीराने चूर्ण झाली.
1.129.64
शिलां च चूर्णितां दृष्ट्वा परं विस्मयमागमत् ।
स तु जन्मनि भीमस्य विनदन्तं विनादितम् ॥ १.१२९.६४ ॥
चूर्ण झालेली ती शिला पाहून पांडूला फार आश्चर्य वाटले. भीमाच्या जन्मावेळी गर्जना करणारा तो, गर्जना करवला गेलेला.
1.129.65
ददर्श गिरिशृङ्गस्थं व्याघ्रं व्याघ्रपराक्रमः ।
दारसंरक्षणार्थाय पुत्रसंरक्षणाय च ॥ १.१२९.६५ ॥
वाघासारख्या पराक्रमी पांडूने पर्वतशिखरावर उभ्या असलेल्या वाघाला पाहिले; पत्नी आणि पुत्राच्या रक्षणासाठी.
1.129.66
सदा बाणधनुष्पाणिरभवत्कुरुनन्दनः ।
मघे चन्द्रमसा युक्ते सिंहे चाभ्युदिते गुरौ ॥ १.१२९.६६ ॥
कुरुनंदन नेहमी हातात बाण-धनुष्य घेऊन असत; चंद्र मघा नक्षत्राशी युक्त असता आणि सिंह राशीत गुरु उदित झालेला असताना.
1.129.67
दिवा मध्यगते सूर्ये तिथौ पुण्ये त्रयोदशे ।
पित्र्ये मुहूर्ते सा कुन्ती सुषुवे भीममच्युतम् ॥ १.१२९.६७ ॥
दुपारी, सूर्य मध्यावर असताना, पुण्य त्रयोदशी तिथीला, पितृ मुहूर्तावर कुंतीने अच्युत भीमाला जन्म दिला.
1.129.68
यस्मिन्नहनि भमस्तु जज्ञे भीमपराक्रमः ।
तामेव रात्रिं पूर्वां तु जज्ञे दुर्योधनो नृपः ॥ १.१२९.६८ ॥
ज्या दिवशी भीमपराक्रमी जन्मला, त्याच्या आधीच्या रात्री राजा दुर्योधन जन्मला.
1.129.69
स जातमात्र एवाथ धृतराष्ट्रसुतो नृप ।
रासभारावसदृशं रुराव च ननाद च ॥ १.१२९.६९ ॥
हे राजा, धृतराष्ट्राचा तो पुत्र जन्मताच गाढवाच्या ओरडण्यासारखा ओरडला आणि गर्जला.
1.129.70
तं खराः प्रत्यभाषन्त गृध्रगोमायुवायसाः ।
क्रव्यादाः प्राणदन्घोराः शिवाश्चाशिवनिस्वनाः ॥ १.१२९.७० ॥
गाढवे, गिधाडे, कोल्हे आणि कावळे त्याला प्रत्युत्तर देऊ लागले; मांसभक्षक भयंकर कोल्हे अमंगल स्वरात ओरडू लागले.
1.129.71
वाताश्च प्रववुश्चापि दिग्दाहश्चाभवत्तदा ।
ततस्तु भीतवद्राजा धृतराष्ट्रोऽब्रवीदिदम् ॥ १.१२९.७१ ॥
त्या वेळी वारे वाहू लागले आणि दिशा जळल्यासारख्या झाल्या. तेव्हा भीतीने ग्रासलेल्यासारखा राजा धृतराष्ट्र असे म्हणाला.
1.129.72
समानीय बहून्विप्रान्भीष्मं विदुरमेव च ।
अन्यांश्च सुहृदो राजन्कुरून्सर्वांस्तथैव च ॥ १.१२९.७२ ॥
हे राजा, त्याने पुष्कळ ब्राह्मणांना, भीष्माला, विदुराला, इतर सुहृदांना आणि सर्व कुरूंना बोलावले.
1.129.73
युधिष्ठिरो राजपुत्रो ज्येष्ठो नः कुलवर्धनः ।
प्राप्तः स्वगुणतो राज्यं न तस्मिन्वाच्यमस्तिनः ॥ १.१२९.७३ ॥
राजपुत्र, आपल्या कुलाची वृद्धी करणारा ज्येष्ठ युधिष्ठिर आपल्या गुणांनी राज्य प्राप्त करून राहिला आहे; त्याच्याविषयी आपल्याला काही बोलण्यासारखे नाही.
1.129.74
अयं त्वनन्तरस्तस्मादपि राजा भविष्यति ।
एतद्विब्रूत मे तथ्यं यदत्र भविता ध्रुवम् ॥ १.१२९.७४ ॥
परंतु त्याच्यानंतर हा (दुर्योधन) राजा होईल. येथे निश्चित काय घडेल ते मला खरे सांगा.
1.129.75
अस्मिञ्जाते निमित्तानि शंसन्ती हाशिवं महत् ।
अतो ब्रवीमि विदुर द्रुतं मां भयमाविशत् ॥ १.१२९.७५ ॥
याच्या जन्मावेळी मोठे अशुभ शकुन घडून मोठे अनिष्ट सूचित करत आहेत. म्हणून विदुरा, मी सांगतो; माझ्या मनात लगेच भय शिरले आहे.
1.129.76
वाक्यस्यैतस्य निधेन दिक्षु सर्वासु भारत ।
क्रव्यादाः प्राणदन्घोराः शिवाश्चाशिवनिस्वनाः ॥ १.१२९.७६ ॥
हे भारता, हे वाक्य उच्चारताच सर्व दिशांमध्ये भयंकर मांसभक्षक प्राणी ओरडले; कोल्ह्यांनी अशुभ आवाज केले.
1.129.77
लक्षयित्वा निमित्तानि तानि घोराणि सर्वशः ।
तेऽब्रुवन्ब्राह्मणा राजन्विदुरश्च महामतिः ॥ १.१२९.७७ ॥
ती भयंकर चिन्हे सर्वत्र पाहून, हे राजा, ब्राह्मण आणि महाबुद्धिमान विदुर म्हणाले.
1.129.78
यथेमानि निमित्तानि घोराणि मनुजाधिप ।
उत्थितानि सुते जाते ज्येष्ठे ते पुरुषर्षभ ॥ १.१२९.७८ ॥
हे नरांच्या अधिपती, ही भयंकर चिन्हे जशी उद्भवली आहेत, हे पुरुषश्रेष्ठा, तुझा ज्येष्ठ पुत्र जन्मला तेव्हा ती उठली.
1.129.79
व्यक्तं कुलान्तकरणो भवितैष सुतस्तव ।
तस्य शान्तिः परित्यागे गुप्तावपनयो महान् ॥ १.१२९.७९ ॥
हा तुझा पुत्र कुलाचा नाश करणारा होईल हे स्पष्ट आहे. त्याचा त्याग करण्यातच शांती आहे; त्याचे रक्षण केल्यास मोठी हानी होईल.
1.129.80
एष दुर्योधनो राजा मधुपिङ्गललोचनः ।
न केवलं कुलस्यान्तं क्षत्रियान्तं करिष्यति ॥ १.१२९.८० ॥
मधासारखे पिंगट डोळे असलेला हा राजा दुर्योधन केवळ कुलाचा नव्हे, तर क्षत्रियांचाही अंत करील.
1.129.81
शतमेकोनमप्यस्तु पुत्राणां ते महीपते ।
त्यजैनमेकं शान्तिं चेत्कुलस्येच्छसि भारत ॥ १.१२९.८१ ॥
हे भारता, हे पृथ्वीपते! तुझ्या शंभर पुत्रांपैकी एक कमी झाला तरी चालेल; कुलाची शांती हवी असेल तर या एकाचा त्याग कर.
1.129.82
एकेन कुरु वै क्षेमं कुलस्य जगतस्तथा ।
त्यजेदेकं कुलस्यार्थे ग्रामस्यार्थे कुलं त्यजेत् ॥ १.१२९.८२ ॥
एकासाठी कुलाचे व जगाचे कल्याण कर. कुलासाठी एकाचा त्याग करावा; गावासाठी कुलाचा त्याग करावा.
1.129.83
ग्रामं जनपदस्यार्थे आत्मार्थे पृथिवीं त्यजेत् ।
स तथा विदुरेणोक्तस्तैश्च सर्वैर्द्विजोत्तमैः ॥ १.१२९.८३ ॥
जनपदासाठी गाव आणि स्वतःसाठी पृथ्वी यांचा त्याग करावा. विदुराने आणि सर्व श्रेष्ठ ब्राह्मणांनी असेच सांगितले होते.
1.129.84
न चकार तथा राजा पुत्रस्नेहसमन्वितः ।
ततः पुत्रशतं पूर्ण धृतराष्ट्रस्य पार्थिव ॥ १.१२९.८४ ॥
पुत्रस्नेहाने भरलेल्या राजाने तसे केले नाही. मग, हे पार्थिवा, धृतराष्ट्राला शंभर पुत्र पूर्ण झाले.
1.129.85
अह्नांशतेन संजज्ञे कन्या चैका शताधिका ।
गान्धार्यां क्लिश्यमानायामुदरेण विवर्धता ॥ १.१२९.८५ ॥
गांधारी उदरात क्लेश भोगत असताना, वाढत्या गर्भातून दिवसाच्या शंभर भागांत शंभरहून अधिक एक कन्या जन्मली.
1.129.86
वैश्या सा त्वम्बिकापुत्रं कन्या परिचचार ह ।
तया समभवद्राजा धृतराष्ट्रो यदृच्छया ॥ १.१२९.८६ ॥
ती वैश्य कन्या अंबिकापुत्राची सेवा करीत असे; तिच्यामुळे राजा धृतराष्ट्र योगायोगाने (पुत्रवान) झाला.
1.129.87
तस्मिन्संवत्सरे राजन्धृतराष्ट्रान्महायशाः ।
जज्ञे धीमांस्ततस्तस्यां युयुत्सुः करमो नृप।
एवं पुत्रशतं जज्ञे धृतराष्ट्रस्य धीमतः ॥ १.१२९.८७ ॥
त्याच वर्षी, हे राजा, महायशस्वी धृतराष्ट्रापासून तिच्यात बुद्धिमान युयुत्सू आणि करम जन्मले. अशा प्रकारे बुद्धिमान धृतराष्ट्राला शंभर पुत्र झाले.
1.129.88
महारथानां वीराणां कन्या चैका शताधिका ।
युयुत्सुश्च महातेजा वैश्यापुत्रः प्रतापवान् ॥ १.१२९.८८ ॥
महारथी वीरांमध्ये शंभरहून अधिक एक कन्या जन्मली; महातेजस्वी आणि प्रतापी युयुत्सू वैश्य स्त्रीचा पुत्र होता.