મહાભારત · અધ્યાય 1.13
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
1.13.1
किमर्थं राजशार्दूलः स राजा जनमेजयः ।
सर्पसत्रेण सर्पाणां गतोऽन्तं तद्वदस्व मे ॥ १.१३.१ ॥
રાજશાર્દૂલ તે રાજા જનમેજય સર્પસત્રથી સર્પોના અંતને શા માટે પામ્યા? તે મને કહો.
1.13.2
निखिलेन यथातत्त्वं सौते सर्वमशेषतः ।
आस्तीकश्च द्विजश्रेष्ठः किमर्थं जपतां वरः ॥ १.१३.२ ॥
હે સૌતિ, બધું યથાર્થપણે, સંપૂર્ણપણે, કશું બાકી રાખ્યા વિના કહો. દ્વિજશ્રેષ્ઠ આસ્તીક જપ કરનારાઓમાં શા માટે શ્રેષ્ઠ છે?
1.13.3
मोक्षयामास भुजगान्प्रदीप्ताद्वसुरेतसः ।
कस्य पुत्रः स राजासीत्सर्पसत्रं य आहरत् ॥ १.१३.३ ॥
વસુરેતસ (અગ્નિ)ની પ્રજ્વલિત જ્વાળામાંથી તેણે સર્પોને મુક્ત કર્યા. સર્પસત્ર લાવનાર તે રાજા કોનો પુત્ર હતો?
1.13.4
स च द्विजातिप्रवरः कस्य पुत्रोऽभिधत्स्व मे ।
महदाक्यानमास्तीकं यथैतत्प्रोच्यते द्विज ॥ १.१३.४ ॥
તે દ્વિજશ્રેષ્ઠ કોનો પુત્ર હતો? મને કહો. હે દ્વિજ, આસ્તીકનું આ મહાન આખ્યાન જેમ કહેવાય છે તેમ કહો.
1.13.5
सर्वमेतदशेषेण शृणु मे वदतां वर ।
श्रोतुमिच्छाम्यशेषेण कथामेतां मनोरमाम् ॥ १.१३.५ ॥
હે વક્તાઓમાં શ્રેષ્ઠ, આ બધું મારી પાસેથી બાકી રાખ્યા વિના સાંભળો. આ મનોહર કથા સંપૂર્ણપણે સાંભળવાની મારી ઇચ્છા છે.
1.13.6
आस्तीकस्य पुराणर्षेर्ब्राह्मणस्य यशस्विनः ।
इतिहासमिमं विप्राः पुराणं परिचक्षते ॥ १.१३.६ ॥
યશસ્વી પ્રાચીન ઋષિ બ્રાહ્મણ આસ્તીકનો આ ઇતિહાસ છે. હે વિપ્રો, તેને પુરાણ કહેવામાં આવે છે.
1.13.7
कृष्णद्वैपायनप्रोक्तं नैमिषारण्यवासिषु ।
पूर्वं प्रचोदितः सूतः पिता मे लोमहर्षणः ॥ १.१३.७ ॥
કૃષ્ણદ્વૈપાયન વ્યાસે કહેલું આ આખ્યાન નૈમિષારણ્યના નિવાસી ઋષિઓને પહેલાં મારા પિતા લોમહર્ષણ સૂતે કહ્યું હતું.
1.13.8
शिष्यो व्यासस्य मेधावी ब्राह्मणेष्विदमुक्तवान् ।
तस्मादहमुपश्रुत्य प्रवक्ष्यामि यथातथम् ॥ १.१३.८ ॥
વ્યાસના મેધાવી શિષ્યે આ બ્રાહ્મણો વચ્ચે કહ્યું હતું. તેથી હું તે સાંભળીને યથાતથ કહીશ.
1.13.9
इदमास्तीकमाख्यानं तुभ्यं शौनक पृच्छते ।
कथयिष्याम्यशेषेण सर्वपापप्रणाशनम् ॥ १.१३.९ ॥
હે શૌનક, તમે પૂછ્યું હોવાથી, સર્વ પાપોનો નાશ કરનારું આ આસ્તીક આખ્યાન હું તમને સંપૂર્ણ કહીશ.
1.13.10
आस्तीकस्य पिता ह्यासीत्प्रजापतिसमः प्रभुः ।
ब्रह्मचारी यताहारस्तपस्युग्रे रतः सदा ॥ १.१३.१० ॥
આસ્તીકના પિતા પ્રજાપતિ સમાન પ્રભાવશાળી હતા. તેઓ બ્રહ્મચારી, સંયમિત આહારવાળા અને સદા કઠોર તપમાં રત રહેતા.
1.13.11
जरत्कारुरिति ख्यात ऊर्ध्वरेता महातपाः ।
यायावराणां प्रवरो धर्मज्ञः संशितव्रतः ॥ १.१३.११ ॥
તેઓ જરત્કારુ નામે વિખ્યાત હતા. ઊર્ધ્વરેતા, મહાતપસ્વી, યાયાવરોમાં શ્રેષ્ઠ, ધર્મજ્ઞ અને દૃઢવ્રતી હતા.
1.13.12
स कदाचिन्महाभागस्तपोबलसमन्वितः ।
चचार पृथिवीं सर्वां यत्रसायंगृहो मुनिः ॥ १.१३.१२ ॥
તે મહાભાગ્યશાળી, તપોબળથી સંપન્ન મુનિ એકવાર આખી પૃથ્વી પર ફર્યા; જ્યાં સાંજ પડતી ત્યાં જ તેમનું ઘર રહેતું.
1.13.13
तीर्थेषु च समाप्लावं कुर्वन्नटति सर्वशः ।
चरन्दीक्षां महातेजा दुश्चरामकृतात्मभिः ॥ १.१३.१३ ॥
મહાતેજસ્વી તે તીર્થોમાં સર્વત્ર સ્નાન કરતા ભ્રમણ કરતા; અસંયમી મનુષ્યો માટે અશક્ય એવી કઠિન દીક્ષાનું આચરણ કરતા.
1.13.14
वायुभक्षो निराहारः शुष्यन्ननिमिषो मुनिः ।
इतस्ततः परिचरन्दीप्तपावकसप्रभः ॥ १.१३.१४ ॥
વાયુનો આહાર કરતા, નિરાહાર રહેતા, શરીર સુકાતું, અપલક નેત્રે તે મુનિ આમતેમ વિચરતા; બળતી અગ્નિ સમાન તેજસ્વી.
1.13.15
अटमानः कदाचित्स्वान्स ददर्श पितामहान् ।
लम्बमानान्महागर्ते पादैरूर्ध्वैरवाङ्मुखान् ॥ १.१३.१५ ॥
એકવાર ભ્રમણ કરતા તેમણે પોતાના પૂર્વજોને જોયા; એક મોટા ખાડામાં પગ ઉપર અને મોં નીચે રાખીને લટકતા હતા.
1.13.16
तानब्रवीत्स दृष्ट्वै जरत्कारुः पितामहान् ।
के भवन्तोऽवलम्बन्ते गर्ते ह्यस्मिन्नधोमुखाः ॥ १.१३.१६ ॥
તેમને જોઈને જરત્કારુએ પોતાના પૂર્વજોને કહ્યું: 'આ ખાડામાં માથું નીચે રાખીને લટકતા તમે કોણ છો?'
1.13.17
वीरणस्तम्भके लग्नाः सर्वतः परिभक्षिते ।
मूषकेन निगूढेन गर्तेऽस्मिन्नित्यवासिना ॥ १.१३.१७ ॥
વીરણ ઘાસના થડ પર ચોંટેલા, ચારે બાજુથી કોતરાતા, આ ખાડામાં સદા રહેતા છુપાયેલા ઉંદર દ્વારા.
1.13.18
यायावरा नाम वयमृषयः संशितव्रताः ।
संतानप्रक्षयाद्ब्रह्मन्नधो गच्छाम मेदिनीम् ॥ १.१३.१८ ॥
અમે યાયાવર નામના, કઠોર વ્રત પાળનારા ઋષિઓ છીએ. હે બ્રાહ્મણ, સંતાનના ક્ષયને કારણે અમે આ પૃથ્વીની નીચે જઈ રહ્યા છીએ.
1.13.19
अस्माकं संततिस्त्वेको जरत्कारुरिति स्मृतः ।
मन्दभाग्योऽल्पभाग्यानां तप एकं समास्थितः ॥ १.१३.१९ ॥
અમારી સંતતિમાં એકલો જરત્કારુ નામે ઓળખાતો છે. અલ્પભાગ્યોમાં મંદભાગ્ય એવો તે એકલો તપમાં સ્થિત છે.
1.13.20
न स पुत्राञ्जनयितुं दारान्मूढश्चिकीर्षति ।
तेन लम्बामहे गर्ते संतानस्य क्षयादिह ॥ १.१३.२० ॥
તે મૂર્ખ પુત્રો ઉત્પન્ન કરવા પત્નીઓ સ્વીકારવા ઇચ્છતો નથી. તેથી સંતતિના નાશથી અમે અહીં ખાડામાં ઊલટા લટકી રહ્યા છીએ.
1.13.21
अनाथास्तेन नाथेन यथा दुष्कृतिनस्तथा ।
येषां तु संततिर्नास्ति मर्त्यलोके सुखावहा ॥ १.१३.२१ ॥
તેના કારણે, દુષ્કર્મીઓને જેમ રક્ષક નથી હોતો, તેમ અમે નાથ વિનાના છીએ. મર્ત્યલોકમાં સુખ આપનારી સંતતિ જેમને નથી, તેઓ પણ એવા જ છે.
1.13.22
न ते लभन्ते वसतिं स्वर्गे पुण्यकृतोऽपि हि ।
कस्त्वं बन्धुरिवास्माकमनुशोचसि सत्तम ॥ १.१३.२२ ॥
પુણ્યકર્મ કરનારાઓને પણ સ્વર્ગમાં નિવાસ મળતો નથી. હે સત્તમ, અમારા સગા જેવો થઈને અમારા માટે શોક કરતો તું કોણ છે?
1.13.23
ज्ञातुमिच्छामहे ब्रह्मन्को भवानिह नः स्थितः ।
किमर्थं चैव नः शोच्याननुशोचसि सत्तम ॥ १.१३.२३ ॥
હે બ્રાહ્મણ, અહીં અમારી સામે ઊભેલા આપ કોણ છો તે જાણવા અમે ઇચ્છીએ છીએ. શોચનીય એવા અમારા માટે આપ શા માટે શોક કરો છો? હે સત્તમ!
1.13.24
मम पूर्वे भवन्तो वै पितरः सपितामहाः ।
ब्रूत किं करवाण्यद्य जरत्कारुरहं स्वयम् ॥ १.१३.२४ ॥
આપ મારા પૂર્વજો, પિતાઓ અને દાદાઓ છો. આજે હું શું કરું તે કહો. હું જ જરત્કારુ છું.
1.13.25
यतस्व यत्नवांस्तात संतानाय कुलस्य नः ।
आत्मनोऽर्थेऽस्मदर्थे च धर्म इत्येव वा विभो ॥ १.१३.२५ ॥
હે વત્સ, અમારા કુળની સંતતિ માટે પ્રયત્નપૂર્વક યત્ન કર. તારા માટે અને અમારા માટે એ જ ધર્મ છે, હે વિભો.
1.13.26
न हि धर्मफलैस्तात न तपोऽभिः सुसंचितैः ।
तां गतिं प्राप्नुवन्तीह पुत्रिणो यां व्रजन्ति वै ॥ १.१३.२६ ॥
હે તાત, ધર્મના ફળોથી કે સારી રીતે સંચિત તપથી પણ તે ગતિ મળતી નથી, જે પુત્રવાન લોકો અહીં પામે છે.
1.13.27
तद्दारग्रहणे यत्नं संतत्यां च मनः कुरु ।
पुत्रकास्मन्नियोगात्त्वमेतन्नः परमं हितम् ॥ १.१३.२७ ॥
તેથી પત્ની સ્વીકારવાનો યત્ન કર અને સંતાન તરફ મન લગાવ. હે પુત્ર, અમારા આદેશથી આ જ અમારું પરમ હિત છે.
1.13.28
न दारान्वै करिष्येऽहं न धनं जीवितार्थतः ।
भवतां तु हितार्थाय करिष्ये दारसंग्रहम् ॥ १.१३.२८ ॥
હું જીવન માટે પત્નીઓ કે ધન લઈશ નહીં. પરંતુ તમારા હિત માટે હું પત્ની સ્વીકારીશ.
1.13.29
समयेन च कर्ताऽहमनेन विधिपूर्वकम् ।
तथा यद्युपलप्स्यामि करिष्ये नान्यथा ह्यहम् ॥ १.१३.२९ ॥
હું આ શરત સાથે વિધિપૂર્વક આ કરીશ. જો મને એવી પત્ની મળશે તો હું આ જ કરીશ, નહીંતર નહીં.
1.13.30
सनाम्नी या भवित्री मे दित्सिता चैव बन्धुभिः ।
भैक्ष्यवत्तामहं कन्यामुपयंस्ये विधानतः ॥ १.१३.३० ॥
જે મારા જ નામવાળી હશે અને સગાંઓ જેને મને આપવા ઇચ્છશે, તે કન્યાને ભિક્ષાની જેમ વિધિપૂર્વક હું પરણીશ.
1.13.31
दरिद्राय हि मे भार्यां को दास्यति विशेषतः ।
प्रतिग्रहीष्ये भिक्षां तु यदि कश्चित्प्रदास्यति ॥ १.१३.३१ ॥
દરિદ્ર એવા મને ખાસ કોણ પોતાની પત્ની આપશે? કોઈ આપશે તો હું તે ભિક્ષા તરીકે જ સ્વીકારીશ.
1.13.32
एवं दारक्रियाहेतोः प्रयतिष्ये पितामहाः ।
अनेन विधिना शश्वन्न करिष्येऽहमन्यथा ॥ १.१३.३२ ॥
આ રીતે પત્ની મેળવવા હું પ્રયત્ન કરીશ, હે પિતામહો. આ વિધિથી જ હું સદા કરીશ, બીજી રીતે નહીં.
1.13.33
तत्र चोत्पत्स्यते जन्तुर्भवतां तारणाय वै ।
शाश्वतं स्थानमासाद्य मोदन्तां पितरो मम ॥ १.१३.३३ ॥
ત્યાં તમારા ઉદ્ધાર માટે એક જીવ જન્મશે. શાશ્વત સ્થાન પામીને મારા પિતૃઓ આનંદ કરો.