महाभारत · अध्याय 1.13
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
1.13.1
किमर्थं राजशार्दूलः स राजा जनमेजयः ।
सर्पसत्रेण सर्पाणां गतोऽन्तं तद्वदस्व मे ॥ १.१३.१ ॥
राजशार्दूल तो राजा जनमेजय सर्पसत्राद्वारे सर्पांच्या अंताला का गेला? ते मला सांगा.
1.13.2
निखिलेन यथातत्त्वं सौते सर्वमशेषतः ।
आस्तीकश्च द्विजश्रेष्ठः किमर्थं जपतां वरः ॥ १.१३.२ ॥
हे सौते, सर्व काही यथार्थपणे, पूर्णपणे, शेष न ठेवता सांगा. द्विजश्रेष्ठ आस्तीक जप करणाऱ्यांमध्ये का श्रेष्ठ आहे?
1.13.3
मोक्षयामास भुजगान्प्रदीप्ताद्वसुरेतसः ।
कस्य पुत्रः स राजासीत्सर्पसत्रं य आहरत् ॥ १.१३.३ ॥
वसुरेतसाच्या (अग्नीच्या) पेटलेल्या ज्वालेतून त्याने सर्पांना मुक्त केले. सर्पसत्र आरंभणारा तो राजा कोणाचा पुत्र होता?
1.13.4
स च द्विजातिप्रवरः कस्य पुत्रोऽभिधत्स्व मे ।
महदाक्यानमास्तीकं यथैतत्प्रोच्यते द्विज ॥ १.१३.४ ॥
तो द्विजश्रेष्ठ कोणाचा पुत्र होता? मला सांगा. हे द्विजा, आस्तीकाचे हे महान आख्यान जसे सांगितले जाते तसेच सांगा.
1.13.5
सर्वमेतदशेषेण शृणु मे वदतां वर ।
श्रोतुमिच्छाम्यशेषेण कथामेतां मनोरमाम् ॥ १.१३.५ ॥
हे वक्त्यांमध्ये श्रेष्ठा, हे सर्व माझ्याकडून शेष न ठेवता ऐका. ही मनोहर कथा पूर्णपणे ऐकण्याची मला इच्छा आहे.
1.13.6
आस्तीकस्य पुराणर्षेर्ब्राह्मणस्य यशस्विनः ।
इतिहासमिमं विप्राः पुराणं परिचक्षते ॥ १.१३.६ ॥
यशस्वी प्राचीन ऋषी ब्राह्मण आस्तीकाचा हा इतिहास आहे. हे विप्रांनो, याला पुराण म्हणतात.
1.13.7
कृष्णद्वैपायनप्रोक्तं नैमिषारण्यवासिषु ।
पूर्वं प्रचोदितः सूतः पिता मे लोमहर्षणः ॥ १.१३.७ ॥
कृष्णद्वैपायन व्यासांनी सांगितलेले हे आख्यान नैमिषारण्यात राहणाऱ्या ऋषींना पूर्वी माझे पिता लोमहर्षण सूत यांनी सांगितले.
1.13.8
शिष्यो व्यासस्य मेधावी ब्राह्मणेष्विदमुक्तवान् ।
तस्मादहमुपश्रुत्य प्रवक्ष्यामि यथातथम् ॥ १.१३.८ ॥
व्यासांचा बुद्धिमान शिष्य याने हे ब्राह्मणांमध्ये सांगितले. म्हणून मी ते ऐकून जसेच्या तसे सांगेन.
1.13.9
इदमास्तीकमाख्यानं तुभ्यं शौनक पृच्छते ।
कथयिष्याम्यशेषेण सर्वपापप्रणाशनम् ॥ १.१३.९ ॥
हे शौनका, तू विचारल्यामुळे सर्व पापांचा नाश करणारे हे आस्तीक आख्यान मी तुला पूर्णपणे सांगेन.
1.13.10
आस्तीकस्य पिता ह्यासीत्प्रजापतिसमः प्रभुः ।
ब्रह्मचारी यताहारस्तपस्युग्रे रतः सदा ॥ १.१३.१० ॥
आस्तीकाचे पिता प्रजापतीसमान प्रभावी होते. ते ब्रह्मचारी, संयमी आहार घेणारे आणि सदैव कठोर तपश्चर्येत रत असत.
1.13.11
जरत्कारुरिति ख्यात ऊर्ध्वरेता महातपाः ।
यायावराणां प्रवरो धर्मज्ञः संशितव्रतः ॥ १.१३.११ ॥
ते जरत्कारु नावाने प्रसिद्ध होते. ऊर्ध्वरेता, महातपस्वी, यायावरांत श्रेष्ठ, धर्मज्ञ आणि दृढव्रती होते.
1.13.12
स कदाचिन्महाभागस्तपोबलसमन्वितः ।
चचार पृथिवीं सर्वां यत्रसायंगृहो मुनिः ॥ १.१३.१२ ॥
त्या महाभाग्यवान, तपोबलसंपन्न मुनींनी एकदा संपूर्ण पृथ्वीवर संचार केला; जिथे संध्याकाळ होई तेथेच त्यांचे घर असे.
1.13.13
तीर्थेषु च समाप्लावं कुर्वन्नटति सर्वशः ।
चरन्दीक्षां महातेजा दुश्चरामकृतात्मभिः ॥ १.१३.१३ ॥
महातेजस्वी ते तीर्थांमध्ये सर्वत्र स्नान करीत भ्रमण करीत; ज्यांचे मन संयमित नाही त्यांना अशक्य अशी कठीण दीक्षा ते पाळीत.
1.13.14
वायुभक्षो निराहारः शुष्यन्ननिमिषो मुनिः ।
इतस्ततः परिचरन्दीप्तपावकसप्रभः ॥ १.१३.१४ ॥
वायू हेच आहार करून, निराहारी राहून, शरीर क्षीण होत, न मिटणाऱ्या डोळ्यांनी ते मुनी इकडे तिकडे फिरत; पेटत्या अग्नीप्रमाणे तेजस्वी.
1.13.15
अटमानः कदाचित्स्वान्स ददर्श पितामहान् ।
लम्बमानान्महागर्ते पादैरूर्ध्वैरवाङ्मुखान् ॥ १.१३.१५ ॥
एकदा फिरत असताना त्यांनी आपले पूर्वज पाहिले; एका मोठ्या खड्ड्यात पाय वर आणि तोंड खाली करून लोंबकळत होते.
1.13.16
तानब्रवीत्स दृष्ट्वै जरत्कारुः पितामहान् ।
के भवन्तोऽवलम्बन्ते गर्ते ह्यस्मिन्नधोमुखाः ॥ १.१३.१६ ॥
त्यांना पाहून जरत्कारू आपल्या पूर्वजांना म्हणाले: 'या खड्ड्यात तोंड खाली करून लोंबकळणारे तुम्ही कोण आहात?'
1.13.17
वीरणस्तम्भके लग्नाः सर्वतः परिभक्षिते ।
मूषकेन निगूढेन गर्तेऽस्मिन्नित्यवासिना ॥ १.१३.१७ ॥
वीरण गवताच्या खोडाला चिकटलेले, चहूकडून कुरतडले जात असलेले, या खड्ड्यात नित्य राहणाऱ्या लपलेल्या उंदराने.
1.13.18
यायावरा नाम वयमृषयः संशितव्रताः ।
संतानप्रक्षयाद्ब्रह्मन्नधो गच्छाम मेदिनीम् ॥ १.१३.१८ ॥
आम्ही यायावर नावाचे, कठोर व्रते पाळणारे ऋषी आहोत. हे ब्राह्मणा, संततीचा क्षय झाल्यामुळे आम्ही या पृथ्वीच्या खाली जात आहोत.
1.13.19
अस्माकं संततिस्त्वेको जरत्कारुरिति स्मृतः ।
मन्दभाग्योऽल्पभाग्यानां तप एकं समास्थितः ॥ १.१३.१९ ॥
आमच्या संततीत जरत्कारु नावाचा एकच जण उरला आहे. अल्पभाग्यांतील मन्दभाग्य असलेला तो एकटाच तपश्चर्येत लीन आहे.
1.13.20
न स पुत्राञ्जनयितुं दारान्मूढश्चिकीर्षति ।
तेन लम्बामहे गर्ते संतानस्य क्षयादिह ॥ १.१३.२० ॥
तो मूढ पुत्र उत्पन्न करण्यासाठी पत्नी स्वीकारू इच्छित नाही. त्यामुळे संततीच्या नाशामुळे आम्ही येथे खड्ड्यात उलटे लटकत आहोत.
1.13.21
अनाथास्तेन नाथेन यथा दुष्कृतिनस्तथा ।
येषां तु संततिर्नास्ति मर्त्यलोके सुखावहा ॥ १.१३.२१ ॥
त्याच्यामुळे, दुष्कर्मींना जसा रक्षक नसतो, तसे आम्ही नाथाविना आहोत. मर्त्यलोकात सुख देणारी संतती ज्यांना नाही, तेही तसेच.
1.13.22
न ते लभन्ते वसतिं स्वर्गे पुण्यकृतोऽपि हि ।
कस्त्वं बन्धुरिवास्माकमनुशोचसि सत्तम ॥ १.१३.२२ ॥
पुण्यकर्म करणाऱ्यांनाही स्वर्गात निवास मिळत नाही. हे सत्तमा, आमच्या नातेवाईकासारखा आमच्यासाठी शोक करणारा तू कोण आहेस?
1.13.23
ज्ञातुमिच्छामहे ब्रह्मन्को भवानिह नः स्थितः ।
किमर्थं चैव नः शोच्याननुशोचसि सत्तम ॥ १.१३.२३ ॥
हे ब्राह्मणा, येथे आमच्यासमोर उभे असलेले आपण कोण आहात हे जाणून घेण्याची इच्छा आहे. शोक करण्यायोग्य अशा आमच्यासाठी आपण का शोक करता? हे सत्तमा!
1.13.24
मम पूर्वे भवन्तो वै पितरः सपितामहाः ।
ब्रूत किं करवाण्यद्य जरत्कारुरहं स्वयम् ॥ १.१३.२४ ॥
आपण माझे पूर्वज, पिता आणि पितामह आहात. आज मी काय करू ते सांगा. मीच जरत्कारू आहे.
1.13.25
यतस्व यत्नवांस्तात संतानाय कुलस्य नः ।
आत्मनोऽर्थेऽस्मदर्थे च धर्म इत्येव वा विभो ॥ १.१३.२५ ॥
हे पुत्रा, आमच्या कुळाच्या संततीसाठी प्रयत्नपूर्वक यत्न कर. स्वतःसाठी आणि आमच्यासाठी हाच धर्म आहे, हे विभो.
1.13.26
न हि धर्मफलैस्तात न तपोऽभिः सुसंचितैः ।
तां गतिं प्राप्नुवन्तीह पुत्रिणो यां व्रजन्ति वै ॥ १.१३.२६ ॥
हे तात, धर्माच्या फलांनी किंवा चांगल्या प्रकारे संचित केलेल्या तपांनी ती गती मिळत नाही, जी पुत्रवान लोक येथे प्राप्त करतात.
1.13.27
तद्दारग्रहणे यत्नं संतत्यां च मनः कुरु ।
पुत्रकास्मन्नियोगात्त्वमेतन्नः परमं हितम् ॥ १.१३.२७ ॥
म्हणून पत्नी स्वीकारण्याचा यत्न कर आणि संततीकडे मन लाव. हे पुत्रा, आमच्या आज्ञेने हेच आमचे परम हित आहे.
1.13.28
न दारान्वै करिष्येऽहं न धनं जीवितार्थतः ।
भवतां तु हितार्थाय करिष्ये दारसंग्रहम् ॥ १.१३.२८ ॥
मी जीवनासाठी पत्नी किंवा धन घेणार नाही. पण तुमच्या हितासाठी मी पत्नी स्वीकारीन.
1.13.29
समयेन च कर्ताऽहमनेन विधिपूर्वकम् ।
तथा यद्युपलप्स्यामि करिष्ये नान्यथा ह्यहम् ॥ १.१३.२९ ॥
मी ही अट घालून विधिपूर्वक हे करीन. अशी पत्नी मला मिळाली तर मी हेच करीन, अन्यथा करणार नाही.
1.13.30
सनाम्नी या भवित्री मे दित्सिता चैव बन्धुभिः ।
भैक्ष्यवत्तामहं कन्यामुपयंस्ये विधानतः ॥ १.१३.३० ॥
माझ्याच नावाची जी असेल आणि नातेवाईकांनी मला देण्याची इच्छा केली असेल, त्या कन्येला मी भिक्षेप्रमाणे विधिपूर्वक विवाहात स्वीकारीन.
1.13.31
दरिद्राय हि मे भार्यां को दास्यति विशेषतः ।
प्रतिग्रहीष्ये भिक्षां तु यदि कश्चित्प्रदास्यति ॥ १.१३.३१ ॥
दरिद्री माझ्यासारख्याला विशेषतः कोण आपली भार्या देईल? कोणी दिली तर मी ती भिक्षेप्रमाणेच स्वीकारीन.
1.13.32
एवं दारक्रियाहेतोः प्रयतिष्ये पितामहाः ।
अनेन विधिना शश्वन्न करिष्येऽहमन्यथा ॥ १.१३.३२ ॥
अशा रीतीने भार्या मिळवण्यासाठी मी प्रयत्न करीन, हे पितामहांनो. या विधीनेच मी नेहमी वागेन, इतर प्रकारे नाही.
1.13.33
तत्र चोत्पत्स्यते जन्तुर्भवतां तारणाय वै ।
शाश्वतं स्थानमासाद्य मोदन्तां पितरो मम ॥ १.१३.३३ ॥
तेथे तुमच्या उद्धारासाठी एक जीव जन्माला येईल. शाश्वत स्थान प्राप्त करून माझे पितर आनंदित होवोत.