Mahābhārata · Adhyāya 1.132
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
1.132.1
जाते बलवतां श्रेष्ठे पाण्डुश्चिन्तापरोऽभवत् ।
कथमन्यो मम सुतो लोके श्रेष्ठो भवेदिति ॥ १.१३२.१ ॥
When the best of the mighty was born, Pāṇḍu became intent on worry: how could my other son become the best in the world?
1.132.2
दैवे पुरुषकारे च लोकोऽयं संप्रतिष्ठितः ।
तत्र दैवं तु विधिना कालयुक्तेन लभ्यते ॥ १.१३२.२ ॥
This world is established on both fate and human effort; of these, fate is obtained by rule, joined with time.
1.132.3
इन्द्रो हि राजा देवानां प्रधान इति नः श्रुतम् ।
अप्रमेयबलोत्साहो वीर्यवानमितद्युतिः ॥ १.१३२.३ ॥
We have heard that Indra is the king and chief of the gods, of immeasurable might and vigor, powerful, of boundless brilliance.
1.132.4
तं तोषयित्वा तपसा पुत्रं लप्स्ये महाबलम् ।
यं दास्यति स मे पुत्रं स वीरयान्भविष्यति ॥ १.१३२.४ ॥
Having pleased him through penance, I shall obtain a son of great strength; he who gives me a son, that son will be the equal of heroes.
1.132.5
अमानुषान्मानुषांश्च संग्रामे स हनिष्यति ।
कर्मणा मनसा वाचा तस्मात्तप्स्ये महत्तपः ॥ १.१३२.५ ॥
He will slay in battle both non-human and human beings; therefore I shall perform great penance by deed, mind and speech.
1.132.6
ततः पाण्डुर्महाराजो मन्त्रयित्वा महर्षिभिः ।
दिदेश कुन्त्याः कौरव्यो व्रतं सांवत्सरं शुभम् ॥ १.१३२.६ ॥
Then the great king Pāṇḍu, having consulted with the great sages, the Kaurava, enjoined upon Kuntī a holy vow lasting a year.
1.132.7
आत्मना च महाबाहुरेकपादस्थितोऽभवत् ।
उग्रं स तप आस्थाय परमेण समाधिना ॥ १.१३२.७ ॥
The mighty-armed one himself stood on one foot, and taking up fierce austerity with supreme concentration,
1.132.8
आरिराधयिषुर्देवं त्रिदशानां तमीश्वरम् ।
सूर्येण सह धर्मात्मा पर्यतप्यत भारत ॥ १.१३२.८ ॥
Desiring to propitiate that god, the lord of the thirty deities, the righteous-souled one, together with Sūrya, performed austerity, O Bhārata.
1.132.9
तं तु कालेन महता वासवः प्रत्यपद्यत ।
पुत्रं तव प्रदास्यामि त्रिषु लोकेषु विश्रुतम् ॥ १.१३२.९ ॥
In time, after a long while, Vāsava appeared before him and said, 'I shall give you a son, renowned in the three worlds.'
1.132.10
ब्राह्मणानां गवां चैव सुहृदां चार्थसाधकम् ।
दुर्हृदां शोकजननं सर्वबान्धवनन्दनम् ॥ १.१३२.१० ॥
He will accomplish the aims of brahmins and cows and of friends, will be a cause of grief to enemies, and a delight to all kinsmen.
1.132.11
सुतं तेऽग्र्यं प्रदास्यामि सर्वामित्रविनाशनम् ।
इत्युक्तः कारैवो राजा वासवेन महात्मना ॥ १.१३२.११ ॥
'I shall give you a foremost son, destroyer of all enemies.' Thus addressed by the great-souled Vāsava, the king Kāraiva...
1.132.12
उवाच कुन्तीं धर्मात्मा देवराजवचः स्मरन् ।
उदर्कस्तव कल्याणि तुष्टो देवगणेश्वरः ॥ १.१३२.१२ ॥
Remembering the words of the king of gods, the righteous-souled one said to Kuntī: 'Auspicious one, the outcome for you will be good; the lord of the hosts of gods is pleased with you.'
1.132.13
दातुमिच्छति ते पुत्रं यथा संकल्पितं त्वया ।
अतिमानुषकर्माणं यशस्विनमरिन्दमम् ॥ १.१३२.१३ ॥
He wishes to give you a son, as you have resolved: one of superhuman deeds, famous, a subduer of foes.
1.132.14
नीतिमन्तं महात्मानमादित्यसमतेजसम् ।
दुराधर्षं क्रियावन्तमतीवाद्भुतदर्शनम् ॥ १.१३२.१४ ॥
Wise, great-souled, equal in splendour to the sun, unassailable, accomplished in action, of most wondrous appearance.
1.132.15
पुत्रं जनय सुश्रोणि धाम क्षत्रियतेजसाम् ।
लब्धः प्रसादो देवेन्द्रात्तमाह्वय शुचिस्मिते ॥ १.१३२.१५ ॥
O fair-hipped one, bear a son, the abode of kṣatriya splendour. The favour of the lord of the gods has been obtained; call upon him, O pure-smiling one.
1.132.16
एवमुक्ता ततः शक्रमाजुहाव यशस्विनी ।
अथाजगाम देवेन्द्रो जनयामास चार्जुनम् ॥ १.१३२.१६ ॥
Thus addressed, the famous woman invoked Śakra; then the lord of the gods came and brought about the birth of Arjuna.
1.132.17
उत्तराभ्यां तु पूर्वाभ्यां फल्गुनीभ्यां ततो दिवा ।
जातस्तु फाल्गुने मासि तेनासौ फल्गुनःस्मृतः ॥ १.१३२.१७ ॥
Born by day under the two Uttarā constellations and then under the Phalgunī, in the month of Phālguna — for that reason he is remembered as Phalguna.
1.132.18
जातमात्रे कुमारे तु सर्वभूतप्रहर्षिणी ।
सूतके वर्तमानां तां वागुवाचाशरीरिणी।
महागम्भीरनिर्घोषा नभो नादयती तदा ॥ १.१३२.१८ ॥
As soon as the boy was born, a bodiless voice, delighting all beings, spoke to her as she lay in childbed, its deep and mighty roar resounding through the sky.
1.132.19
शृण्वतां सर्वभूतानां तेषां चाश्रमवासिनाम् ।
कुन्तीमाभाष्य विस्पष्टमुवाचेदं शुचिस्मिताम् ॥ १.१३२.१९ ॥
As all beings and the dwellers of the hermitage listened, it addressed Kuntī, the pure-smiling one, and spoke this clearly.
1.132.20
कार्तवीर्यसमः कुन्ति शिवतुल्यपराक्रमः ।
एष शक्र इवाजय्यो यशस्ते प्रथयिष्यति ॥ १.१३२.२० ॥
O Kuntī, he is equal to Kārtavīrya, with valor like Śiva's; unconquerable like Indra, he will spread your fame.
1.132.21
अदित्या विष्णुना प्रीतिर्यथाऽभूदभिवर्धिता ।
तथा विष्णुसमः प्रीतिं वर्धयिष्यति तेऽर्जुनः ॥ १.१३२.२१ ॥
As Aditi's affection was increased by Viṣṇu, so Arjuna, equal to Viṣṇu, will increase your affection.
1.132.22
एष मद्रान्वशे कृत्वा कुरूंश्च सह सोमकैः ।
चेदिकाशिकरूषांश्च कुरुलक्ष्मीं वहिष्यति ॥ १.१३२.२२ ॥
He will bring the Madras under his sway, and together with the Somakas, the Kurus, and the Cedis, Kāśis and Rūṣas, he will bear the glory of the Kurus.
1.132.23
एतस्य भुजवीर्येण खाण्डवे हव्यवाहनः ।
मेदसा सर्वभूतानां तृप्तिं यास्यति वै पराम् ॥ १.१३२.२३ ॥
By the strength of his arms, at Khāṇḍava, the bearer of oblations, Fire, will attain supreme satisfaction with the fat of all beings.
1.132.24
ग्रामणीश्च महीपालानेष जित्वा महाबलः ।
भ्रातृभिः सहितो वीरस्त्रीन्मेधानाहरिष्यति ॥ १.१३२.२४ ॥
This mighty hero, together with his brothers, having conquered the village chiefs and the kings, will bring three medha sacrifices.
1.132.25
जामदग्न्यसमः कुन्ति विष्णुतुल्यपराक्रमः ।
एष वीर्यवतां श्रेष्ठो भविष्यति महायशाः ॥ १.१३२.२५ ॥
O Kuntī, he will be equal to Jāmadagnya, and his prowess will match that of Viṣṇu. He will be the best of the mighty, and of great renown.
1.132.26
एष युद्धे महादेवं तोषयिष्यति शङ्करम् ।
अस्त्रं पाशुपतं नाम तस्मात्तुष्टादवाप्स्यति ॥ १.१३२.२६ ॥
In battle he will please the great god Śaṅkara; and from him, pleased, he will obtain the weapon named Pāśupata.
1.132.27
निवातकवचा नाम दैत्या विबुधविद्विषः ।
शक्राज्ञया महाबाहुस्तान्वधिष्यति ते सुतः ॥ १.१३२.२७ ॥
The demons named Nivātakavacas, enemies of the gods — at Śakra's command your mighty-armed son will slay them.
1.132.28
तथा दिव्यानि चास्त्राणि निखिलेनाहरिष्यति ।
विप्रनष्टां श्रियं चायमाहर्ता पुरुषर्षभः ॥ १.१३२.२८ ॥
And he will bring all the divine weapons in full; and he will restore the glory lost through the brahmins — this bull among men.
1.132.29
एतामत्यद्भुतां वाचं कुन्ती शुश्राव सूतके ।
वाचमुच्चरितामुच्चैस्तां निशम्य तपस्विनाम् ॥ १.१३२.२९ ॥
In the confinement chamber, Kuntī heard this most wondrous speech; having heard that speech loudly uttered by the ascetics —
1.132.30
बभूव पमो हर्षः शतशृङ्गनिवासिनाम् ।
तथा देवमहर्षीणां सेन्द्राणां च दिवौकसाम् ॥ १.१३२.३० ॥
Great joy arose among the dwellers of Śatasṛṅga; likewise among the divine great sages, and the gods together with Indra.
1.132.31
आकाशे दुन्दुभीनां च बभूव तुमुलः स्वनः ।
उदतिष्ठन्महाघोरः पुष्पवृष्टिभिरावृतः ॥ १.१३२.३१ ॥
In the sky there arose a tumultuous sound of kettledrums, very terrible, covered with showers of flowers.
1.132.32
समवेत्य च देवानां गणाः पार्थमपूजयन् ।
काद्रवेया वैनतेया गन्धर्वाप्सरसस्तथा।
प्रजानां पतयः सर्वे सप्त चैव महर्षयः ॥ १.१३२.३२ ॥
The hosts of gods assembled and honored Pārtha (Arjuna); the sons of Kadrū, the sons of Vinatā, the Gandharvas and Apsarases, all the lords of created beings, and the seven great sages as well.
1.132.33
भरद्वाजः खस्यपो गौतमश्च ।
विश्वामित्रो जमदग्निर्वसिष्ठः।
यश्चोदितो भास्करेऽभूत्प्रनष्टे ।
सोऽप्यत्रात्रिर्भगवानाजगाम ॥ १.१३२.३३ ॥
Bharadvāja, Kaśyapa, Gautama, Viśvāmitra, Jamadagni and Vasiṣṭha; and the venerable Atri also came, he who had been summoned when the sun had vanished.
1.132.34
मरीचिरङ्गिराश्चैव पुलस्त्यः पुलहः क्रतुः ।
दक्षः प्रजापतिश्चैव गन्धर्वाप्सरसस्तथा ॥ १.१३२.३४ ॥
Marīci, Aṅgiras, Pulastya, Pulaha, Kratu, and the lord of creatures Dakṣa; likewise the Gandharvas and the Apsarases.
1.132.35
दिव्यमाल्याम्बरधराः सर्वालङ्कारभूषिताः ।
उपगायन्ति बीभत्सुं नृत्यन्तेऽप्सरसां गणाः ॥ १.१३२.३५ ॥
Wearing divine garlands and garments, adorned with every ornament, they sing of Bībhatsu (Arjuna), and the troupes of Apsarases dance.
1.132.36
तथा महर्षयश्चापि जेपुस्तत्र समन्ततः ।
गन्धर्वैः सहितः श्रीमान्प्रागायत च तुम्बुरुः ॥ १.१३२.३६ ॥
Likewise the great sages murmured their recitations all around, and the glorious Tumburu, together with the Gandharvas, sang aloud.
1.132.37
भीमसेनोग्रसेनौ च ऊर्णायुरनघस्तथा ।
गोपतिर्धृतराष्ट्रश्च सूर्यवर्चास्तथाष्टमः ॥ १.१३२.३७ ॥
Bhīmasena, Ugrasena, Ūrṇāyu, Anagha, Gopati, Dhṛtarāṣṭra, and the eighth, Sūryavarcas.
1.132.38
युगपस्तृणपः कार्ष्णिर्नन्दिश्चित्ररथस्तथा ।
त्रयोदशः शालिशिराः पर्जन्यश्च चतुर्दशः ॥ १.१३२.३८ ॥
Yugapa, Tṛṇapa, Kārṣṇi, Nandi, and Citraratha; the thirteenth, Śāliśiras, and the fourteenth, Parjanya.
1.132.39
कलिः पञ्चदशश्चैव नारदश्चात्र षोडशः ।
ऋत्वा बृहत्त्वा बृहकः करालश्च महामनाः ॥ १.१३२.३९ ॥
Kali, the fifteenth, and Nārada, the sixteenth; Ṛtvā, Bṛhattvā, Bṛhaka, Karāla, and the high-minded Mahāmanas.
1.132.40
ब्रह्मचारी बहुगुणः सुवर्णश्चेति विश्रुतः ।
विश्वावसुर्भुमन्युश्च सुचन्द्रश्च शरुस्तथा ॥ १.१३२.४० ॥
The celibate one, abounding in virtues, renowned as Suvarṇa; also Viśvāvasu, Bhumanyu, Sucandra, and Śaru.
1.132.41
गीतमाधुर्यसंपन्नौ विख्यातौ च हहाहुहू ।
इत्येते देवगन्धर्वा जग्मुस्तत्र नराधिप ॥ १.१३२.४१ ॥
Hahā and Huhū, famed and endowed with sweetness of song; thus these divine gandharvas, O lord of men, went there.
1.132.42
तथैवाप्सरसो हृष्टाः सर्वालङ्कारभूषिताः ।
ननृतुर्वै महाभागा जगुश्चायतलोचनाः ॥ १.१३२.४२ ॥
Likewise the delighted apsarases, adorned with every ornament, danced, O greatly fortunate ones, and the long-eyed ones sang.
1.132.43
अनूचानाऽनवद्या च गुणमुख्या गुणावरा ।
अद्रिका च तथा सोमा मिश्रकेशी त्वलम्बुषा ॥ १.१३२.४३ ॥
Anūcānā and the faultless one, foremost in excellence and lesser in excellence, Adrikā and Somā, Miśrakeśī and Alambuṣā.
1.132.44
मरीचिः शुचिका चैव विद्युत्पर्णा तिलोत्तमा ।
अम्बिका लक्षणा क्षेमा देवी रम्भा मनोरमा ॥ १.१३२.४४ ॥
Marīci and Śucikā, Vidyutparṇā and Tilottamā, Ambikā, Lakṣaṇā, Kṣemā, the goddess Rambhā and Manoramā.
1.132.45
असिता च सुबाहुश्च सुप्रिया च वपुस्तथा ।
पुण्डरीका सुगन्धा च सुरसा च प्रमाथिनी ॥ १.१३२.४५ ॥
Asitā and Subāhu, Supriyā and Vapus, Puṇḍarīkā, Sugandhā, Surasā and Pramāthinī.
1.132.46
काम्या शारद्वती चैव ननृतुस्तत्र संघशः ।
मेनका सहजन्या च कर्णिका पुञ्जिकस्थला ॥ १.१३२.४६ ॥
Kāmyā and Śāradvatī also danced there in groups: Menakā, Sahajanyā, Karṇikā and Puñjikasthalā.
1.132.47
ऋतुस्थला घृताची च विश्वाची पूर्वचित्त्यपि ।
उम्लोचेति च विख्याता प्रम्लोचेति च ता दश ॥ १.१३२.४७ ॥
Ṛtusthalā, Ghṛtācī, Viśvācī and Pūrvacitti, and those renowned as Umlocā and Pramlocā — these ten.
1.132.48
उर्वश्येकादशी तासां जगुश्चायतलोचनाः ।
धाताऽर्यमा च मित्रश्च वरुणोंऽशो भगस्तथा ॥ १.१३२.४८ ॥
Urvaśī was the eleventh among them, and the long-eyed women sang; Dhātṛ, Aryaman, Mitra, Varuṇa, Aṃśa and Bhaga as well.
1.132.49
इन्द्रो विवस्वान्पूषा च पर्जन्यो दशमः स्मृतः ।
ततस्त्वष्टा ततो विष्णुरजघन्यो जघन्यजः ॥ १.१३२.४९ ॥
Indra, Vivasvān, Pūṣan and Parjanya are recalled as the tenth. Then Tvaṣṭṛ, then Viṣṇu — not the last, yet born the last.
1.132.50
इत्येते द्वादशादित्या ज्वलन्तः सूर्यवर्चसः ॥ १.१३२.५० ॥
Thus these are the twelve Ādityas, blazing with the splendor of the sun.
1.132.51
मृगव्याधश्च सर्पश्च निर्ऋतिश्च महायशाः ।
अजैकपादहिर्बुध्न्यः पिनाकी च परंतप ॥ १.१३२.५१ ॥
Mṛgavyādha and Sarpa, and Nirṛti of great fame; Ajaikapād, Ahirbudhnya and Pinākin too — O scorcher of foes.
1.132.52
दहनोऽथेश्वरश्चैव कपाली च विशांपते ।
स्थाणुर्भगश्च भगवान्रुद्रास्तत्रावतस्थिरे ॥ १.१३२.५२ ॥
Dahana, then Īśvara and Kapālin too, O lord of men; Sthāṇu, Bhaga and the blessed one — there the Rudras stood.
1.132.53
अश्विनौ वसवश्चाष्टौ मरुतश्च महाबलाः ।
विश्वेदेवास्तथा साध्यास्तत्रासन्परितः स्थिताः ॥ १.१३२.५३ ॥
The two Aśvins, the eight Vasus, the mighty Maruts, the Viśvedevas and the Sādhyas — there they stood around.
1.132.54
कर्कोटकोऽथ सर्पश्च वासुकिश्च भुजङ्गमः ।
कच्छपश्चाथ कुण्डश्च तक्षकश्च महोरगः ॥ १.१३२.५४ ॥
Karkoṭaka, then Sarpa, and Vāsuki the serpent; Kacchapa, then Kuṇḍa, and the great serpent Takṣaka too.
1.132.55
आययुस्तपसा युक्ता महाक्रोधा महाबलाः ।
एते चान्ये च बहवस्तत्र नागा व्यवस्थिताः ॥ १.१३२.५५ ॥
Endowed with austerity, of great wrath and great might, they came; these and many other serpents stood assembled there.
1.132.56
तार्क्ष्यश्चारिष्टनेमिश्च गरुडश्चासितध्वजः ।
अरुणश्चारुणिश्चैव वैनतेया व्यवस्थिताः ॥ १.१३२.५६ ॥
Tārkṣya, Ariṣṭanemi, Garuḍa, Asitadhvaja, Aruṇa and Aruṇi — the sons of Vinatā — stood assembled there.
1.132.57
तांश्च देवगणान्सर्वांस्तपःसिद्धा महर्षयः ।
विमानगिर्यग्रगतान्ददृशुर्नेतरे जनाः ॥ १.१३२.५७ ॥
And all those hosts of gods, moving on their aerial chariots and on the mountain summits, were seen by the great seers perfected through austerity; other people did not see them.
1.132.58
तद्दृष्ट्वा महदाश्चर्यं विस्मिता मुनिसत्तमाः ।
अधिकां स्म ततो वृत्तिमवर्तन्पाण्डवं प्रति ॥ १.१३२.५८ ॥
Having seen that great marvel, the best of sages, astonished, then showed even greater attention and regard toward the Pāṇḍava.
1.132.59
पाण्डुः प्रीतेन मनसा देवतादीनपूजयत् ।
पाण्डुना पूजिता देवाः प्रत्यूचुर्नरसत्तमम् ॥ १.१३२.५९ ॥
Pāṇḍu, with a pleased mind, worshipped the gods and the others; the gods, honored by Pāṇḍu, replied to that best of men.
1.132.60
प्रादुर्बूतो ह्ययं धर्मो देवतानां प्रसादतः ।
मातरिश्वा ह्ययं भीमो बलवानरिमर्दनः ॥ १.१३२.६० ॥
This one, Dharma, has appeared by the grace of the gods; and this mighty Bhīma, crusher of foes, is Mātariśvan, the wind.
1.132.61
साक्षादिन्द्रः स्वयं जातः प्रसादाच्च शतक्रतोः ।
पितृत्वाद्देवतानां हि नास्ति पुण्यतरस्त्वया ॥ १.१३२.६१ ॥
Indra himself was born directly, by the favour of Śatakratu; because of your fatherhood of the gods, there is none more meritorious than you.
1.132.62
पितॄणामृणनिर्मुक्तः स्वर्गं प्राप्स्यसि पुण्यभाक् ।
इत्युक्त्वा देवताः सर्वा विप्रजग्मुर्यथागतम् ॥ १.१३२.६२ ॥
Freed from the debt to the ancestors, sharing in merit, you will attain heaven. Having said this, all the gods departed the way they had come.
1.132.63
पाण्डुस्तु पुनरेवैनां पुत्रलोभान्महायशाः ।
प्रादिशद्दर्शनीयार्थी कुन्ती त्वेनमथाब्रवीत् ॥ १.१३२.६३ ॥
But Pāṇḍu, of great fame, out of desire for sons and wishing for a fair offspring, urged her again; then Kuntī spoke to him.
1.132.64
नातश्चतुर्थं प्रसवमापस्त्वपि वदन्त्युत ।
अतःपरं स्वैरिणी स्याद्बन्धकी पञ्चमे भवेत् ॥ १.१३२.६४ ॥
Scholars also say there is no fourth birth after this; beyond this she would become a wanton woman, and at the fifth she would become a harlot.
1.132.65
स त्वं विद्वन्धर्ममिममधिगम्य कथं नु माम् ।
अपत्यार्थं समुत्क्रम्य प्रमादादिव भाषसे ॥ १.१३२.६५ ॥
You are learned and know this dharma; how can you, transgressing it for the sake of offspring, speak to me as if out of carelessness?