Vedyatra वेदयात्रा
खोजें

महाभारत · अध्याय 1.132

हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย

अर्थ सहित पढ़ें

1.132.1

जाते बलवतां श्रेष्ठे पाण्डुश्चिन्तापरोऽभवत् ।
कथमन्यो मम सुतो लोके श्रेष्ठो भवेदिति ॥ १.१३२.१ ॥

बलवानों में श्रेष्ठ (पुत्र) के जन्म लेने पर पाण्डु चिन्ता में पड़ गए, कि संसार में मेरा दूसरा पुत्र कैसे श्रेष्ठ हो सकेगा।

1.132.2

दैवे पुरुषकारे च लोकोऽयं संप्रतिष्ठितः ।
तत्र दैवं तु विधिना कालयुक्तेन लभ्यते ॥ १.१३२.२ ॥

यह संसार दैव और पुरुषार्थ, दोनों पर टिका है। उनमें दैव तो विधि के अनुसार काल के साथ जुड़कर प्राप्त होता है।

1.132.3

इन्द्रो हि राजा देवानां प्रधान इति नः श्रुतम् ।
अप्रमेयबलोत्साहो वीर्यवानमितद्युतिः ॥ १.१३२.३ ॥

हमने सुना है कि इन्द्र देवताओं के राजा और प्रधान हैं—अपरिमित बल और उत्साह वाले, पराक्रमी और असीम तेज वाले।

1.132.4

तं तोषयित्वा तपसा पुत्रं लप्स्ये महाबलम् ।
यं दास्यति स मे पुत्रं स वीरयान्भविष्यति ॥ १.१३२.४ ॥

उसे तपस्या से प्रसन्न करके मैं एक महाबली पुत्र प्राप्त करूँगा। जो मुझे पुत्र देगा, वह (पुत्र) वीरों के समान होगा।

1.132.5

अमानुषान्मानुषांश्च संग्रामे स हनिष्यति ।
कर्मणा मनसा वाचा तस्मात्तप्स्ये महत्तपः ॥ १.१३२.५ ॥

वह युद्ध में अमानुषों और मनुष्यों दोनों को मारेगा। इसलिए मैं कर्म, मन और वाणी से महान तप करूँगा।

1.132.6

ततः पाण्डुर्महाराजो मन्त्रयित्वा महर्षिभिः ।
दिदेश कुन्त्याः कौरव्यो व्रतं सांवत्सरं शुभम् ॥ १.१३२.६ ॥

तब महाराज पाण्डु ने महर्षियों से परामर्श करके कौरववंशी (पाण्डु) ने कुन्ती के लिए एक वर्ष का शुभ व्रत निर्धारित किया।

1.132.7

आत्मना च महाबाहुरेकपादस्थितोऽभवत् ।
उग्रं स तप आस्थाय परमेण समाधिना ॥ १.१३२.७ ॥

और वह महाबाहु स्वयं एक पैर पर खड़े हो गए। उन्होंने उग्र तप का आश्रय लिया, परम समाधि के साथ।

1.132.8

आरिराधयिषुर्देवं त्रिदशानां तमीश्वरम् ।
सूर्येण सह धर्मात्मा पर्यतप्यत भारत ॥ १.१३२.८ ॥

त्रिदशों के उस ईश्वर देव को प्रसन्न करने की इच्छा से, हे भारत, धर्मात्मा ने सूर्य के साथ घोर तप किया।

1.132.9

तं तु कालेन महता वासवः प्रत्यपद्यत ।
पुत्रं तव प्रदास्यामि त्रिषु लोकेषु विश्रुतम् ॥ १.१३२.९ ॥

बहुत समय बीतने पर वासव ने उसके सम्मुख प्रकट होकर कहा, 'मैं तुम्हें एक पुत्र दूँगा, जो तीनों लोकों में विख्यात होगा।'

1.132.10

ब्राह्मणानां गवां चैव सुहृदां चार्थसाधकम् ।
दुर्हृदां शोकजननं सर्वबान्धवनन्दनम् ॥ १.१३२.१० ॥

जो ब्राह्मणों और गायों का तथा मित्रों का कार्य सिद्ध करने वाला होगा, शत्रुओं के लिए शोक का कारण होगा और समस्त बंधुजनों को आनंद देने वाला होगा।

1.132.11

सुतं तेऽग्र्यं प्रदास्यामि सर्वामित्रविनाशनम् ।
इत्युक्तः कारैवो राजा वासवेन महात्मना ॥ १.१३२.११ ॥

'मैं तुम्हें श्रेष्ठ पुत्र दूँगा, जो समस्त शत्रुओं का नाश करने वाला होगा।' इस प्रकार महात्मा वासव द्वारा कहे जाने पर राजा कैरव ने...

1.132.12

उवाच कुन्तीं धर्मात्मा देवराजवचः स्मरन् ।
उदर्कस्तव कल्याणि तुष्टो देवगणेश्वरः ॥ १.१३२.१२ ॥

धर्मात्मा ने देवराज के वचन स्मरण करते हुए कुन्ती से कहा, 'हे कल्याणी, तुम्हारा फल शुभ होगा; देवगणों के ईश्वर तुम पर प्रसन्न हैं।'

1.132.13

दातुमिच्छति ते पुत्रं यथा संकल्पितं त्वया ।
अतिमानुषकर्माणं यशस्विनमरिन्दमम् ॥ १.१३२.१३ ॥

वह तुम्हें वैसा पुत्र देना चाहता है जैसा तुमने संकल्प किया है — अतिमानुष कर्मों वाला, यशस्वी, शत्रुओं का दमन करने वाला।

1.132.14

नीतिमन्तं महात्मानमादित्यसमतेजसम् ।
दुराधर्षं क्रियावन्तमतीवाद्भुतदर्शनम् ॥ १.१३२.१४ ॥

नीतिमान, महात्मा, सूर्य के समान तेज वाला, अजेय, कर्मनिष्ठ और अत्यंत अद्भुत दर्शन वाला।

1.132.15

पुत्रं जनय सुश्रोणि धाम क्षत्रियतेजसाम् ।
लब्धः प्रसादो देवेन्द्रात्तमाह्वय शुचिस्मिते ॥ १.१३२.१५ ॥

हे सुन्दर कटि वाली, क्षत्रियों के तेज के धाम पुत्र को जन्म दो। देवेंद्र से अनुग्रह प्राप्त हुआ है, हे शुचिस्मिता, उसका आह्वान करो।

1.132.16

एवमुक्ता ततः शक्रमाजुहाव यशस्विनी ।
अथाजगाम देवेन्द्रो जनयामास चार्जुनम् ॥ १.१३२.१६ ॥

ऐसा कहे जाने पर यशस्विनी (कुंती) ने शक्र का आह्वान किया। तब देवेंद्र आए और उन्होंने अर्जुन को उत्पन्न किया।

1.132.17

उत्तराभ्यां तु पूर्वाभ्यां फल्गुनीभ्यां ततो दिवा ।
जातस्तु फाल्गुने मासि तेनासौ फल्गुनःस्मृतः ॥ १.१३२.१७ ॥

उत्तरा और पूर्वा नक्षत्रों में, फिर फाल्गुनी नक्षत्र में, दिन में वे उत्पन्न हुए; फाल्गुन मास में जन्म होने से वे 'फाल्गुन' कहलाए।

1.132.18

जातमात्रे कुमारे तु सर्वभूतप्रहर्षिणी ।
सूतके वर्तमानां तां वागुवाचाशरीरिणी।
महागम्भीरनिर्घोषा नभो नादयती तदा ॥ १.१३२.१८ ॥

कुमार के जन्म लेते ही, सूतक में स्थित उस (कुंती) से सभी प्राणियों को हर्षित करने वाली एक अशरीरी वाणी बोली — अत्यंत गंभीर घोष से आकाश को गुंजाती हुई।

1.132.19

शृण्वतां सर्वभूतानां तेषां चाश्रमवासिनाम् ।
कुन्तीमाभाष्य विस्पष्टमुवाचेदं शुचिस्मिताम् ॥ १.१३२.१९ ॥

सभी प्राणियों और आश्रम में रहने वाले उन सबके सुनते हुए उसने पवित्र मुस्कान वाली कुन्ती को संबोधित करके स्पष्ट रूप से यह कहा।

1.132.20

कार्तवीर्यसमः कुन्ति शिवतुल्यपराक्रमः ।
एष शक्र इवाजय्यो यशस्ते प्रथयिष्यति ॥ १.१३२.२० ॥

हे कुन्ती, वह कार्तवीर्य के समान और शिव के तुल्य पराक्रम वाला है; इन्द्र की तरह अजेय वह तुम्हारा यश फैलाएगा।

1.132.21

अदित्या विष्णुना प्रीतिर्यथाऽभूदभिवर्धिता ।
तथा विष्णुसमः प्रीतिं वर्धयिष्यति तेऽर्जुनः ॥ १.१३२.२१ ॥

जैसे विष्णु के प्रति अदिति का प्रेम बढ़ा था, वैसे ही विष्णु के समान अर्जुन तुम्हारे प्रेम को बढ़ाएगा।

1.132.22

एष मद्रान्वशे कृत्वा कुरूंश्च सह सोमकैः ।
चेदिकाशिकरूषांश्च कुरुलक्ष्मीं वहिष्यति ॥ १.१३२.२२ ॥

यह मद्रों को वश में करके, सोमकों सहित कुरुओं को, और चेदि, काशि तथा रूषों को भी अधीन करके कुरुओं की लक्ष्मी को धारण करेगा।

1.132.23

एतस्य भुजवीर्येण खाण्डवे हव्यवाहनः ।
मेदसा सर्वभूतानां तृप्तिं यास्यति वै पराम् ॥ १.१३२.२३ ॥

उसकी भुजाओं के बल से खाण्डव वन में हव्यवाहन अग्नि सभी प्राणियों के मेद से परम तृप्ति को प्राप्त होगा।

1.132.24

ग्रामणीश्च महीपालानेष जित्वा महाबलः ।
भ्रातृभिः सहितो वीरस्त्रीन्मेधानाहरिष्यति ॥ १.१३२.२४ ॥

यह महाबली वीर अपने भाइयों के साथ ग्रामणियों और राजाओं को जीतकर तीन मेध यज्ञ करेगा।

1.132.25

जामदग्न्यसमः कुन्ति विष्णुतुल्यपराक्रमः ।
एष वीर्यवतां श्रेष्ठो भविष्यति महायशाः ॥ १.१३२.२५ ॥

हे कुन्ती, यह जामदग्न्य (परशुराम) के समान और विष्णु के तुल्य पराक्रम वाला होगा। यह वीरों में श्रेष्ठ और महायशस्वी होगा।

1.132.26

एष युद्धे महादेवं तोषयिष्यति शङ्करम् ।
अस्त्रं पाशुपतं नाम तस्मात्तुष्टादवाप्स्यति ॥ १.१३२.२६ ॥

यह युद्ध में महादेव शंकर को प्रसन्न करेगा, और उन प्रसन्न हुए शिव से वह पाशुपत नामक अस्त्र प्राप्त करेगा।

1.132.27

निवातकवचा नाम दैत्या विबुधविद्विषः ।
शक्राज्ञया महाबाहुस्तान्वधिष्यति ते सुतः ॥ १.१३२.२७ ॥

निवातकवच नामक दैत्य, जो देवताओं के शत्रु हैं, इंद्र की आज्ञा से तेरा महाबाहु पुत्र उनका वध करेगा।

1.132.28

तथा दिव्यानि चास्त्राणि निखिलेनाहरिष्यति ।
विप्रनष्टां श्रियं चायमाहर्ता पुरुषर्षभः ॥ १.१३२.२८ ॥

यह सभी दिव्य अस्त्रों को प्राप्त करेगा, और यह पुरुषों में श्रेष्ठ वीर, ब्राह्मणों से खोई हुई श्री (समृद्धि) को भी वापस लाएगा।

1.132.29

एतामत्यद्भुतां वाचं कुन्ती शुश्राव सूतके ।
वाचमुच्चरितामुच्चैस्तां निशम्य तपस्विनाम् ॥ १.१३२.२९ ॥

जन्म-गृह (सूतिका गृह) में कुन्ती ने यह अत्यंत अद्भुत वाणी सुनी। तपस्वियों द्वारा ऊँचे स्वर में उच्चारित उस वाणी को सुनकर —

1.132.30

बभूव पमो हर्षः शतशृङ्गनिवासिनाम् ।
तथा देवमहर्षीणां सेन्द्राणां च दिवौकसाम् ॥ १.१३२.३० ॥

शतशृंग पर्वत के निवासियों में महान हर्ष उत्पन्न हुआ; उसी प्रकार इंद्र सहित देवताओं और महर्षियों में भी।

1.132.31

आकाशे दुन्दुभीनां च बभूव तुमुलः स्वनः ।
उदतिष्ठन्महाघोरः पुष्पवृष्टिभिरावृतः ॥ १.१३२.३१ ॥

आकाश में दुन्दुभियों की एक तुमुल ध्वनि उठी, अत्यंत भयानक, फूलों की वर्षा से घिरी हुई।

1.132.32

समवेत्य च देवानां गणाः पार्थमपूजयन् ।
काद्रवेया वैनतेया गन्धर्वाप्सरसस्तथा।
प्रजानां पतयः सर्वे सप्त चैव महर्षयः ॥ १.१३२.३२ ॥

देवताओं के समूह एकत्र होकर पार्थ (अर्जुन) का सम्मान करने लगे; कद्रू के पुत्र, विनता के पुत्र, गन्धर्व और अप्सराएँ, तथा सभी प्रजापति और सात महर्षि भी।

1.132.33

भरद्वाजः खस्यपो गौतमश्च ।
विश्वामित्रो जमदग्निर्वसिष्ठः।
यश्चोदितो भास्करेऽभूत्प्रनष्टे ।
सोऽप्यत्रात्रिर्भगवानाजगाम ॥ १.१३२.३३ ॥

भरद्वाज, कश्यप, गौतम, विश्वामित्र, जमदग्नि और वसिष्ठ; तथा जो सूर्य के अस्त हो जाने पर प्रेरित हुए थे, वे भगवान अत्रि भी आए।

1.132.34

मरीचिरङ्गिराश्चैव पुलस्त्यः पुलहः क्रतुः ।
दक्षः प्रजापतिश्चैव गन्धर्वाप्सरसस्तथा ॥ १.१३२.३४ ॥

मरीचि, अङ्गिरा, पुलस्त्य, पुलह, क्रतु, दक्ष प्रजापति, तथा गन्धर्व और अप्सराएँ भी।

1.132.35

दिव्यमाल्याम्बरधराः सर्वालङ्कारभूषिताः ।
उपगायन्ति बीभत्सुं नृत्यन्तेऽप्सरसां गणाः ॥ १.१३२.३५ ॥

दिव्य मालाएँ और वस्त्र धारण किए, सभी अलंकारों से विभूषित, वे बीभत्सु (अर्जुन) के लिए गाते हैं; अप्सराओं के समूह नृत्य करते हैं।

1.132.36

तथा महर्षयश्चापि जेपुस्तत्र समन्ततः ।
गन्धर्वैः सहितः श्रीमान्प्रागायत च तुम्बुरुः ॥ १.१३२.३६ ॥

वैसे ही महर्षि भी वहाँ चारों ओर जप करने लगे; और गन्धर्वों सहित श्रीमान तुम्बुरु ऊँचे स्वर से गाने लगे।

1.132.37

भीमसेनोग्रसेनौ च ऊर्णायुरनघस्तथा ।
गोपतिर्धृतराष्ट्रश्च सूर्यवर्चास्तथाष्टमः ॥ १.१३२.३७ ॥

भीमसेन, उग्रसेन, ऊर्णायु, अनघ तथा गोपति, धृतराष्ट्र और आठवें सूर्यवर्चा।

1.132.38

युगपस्तृणपः कार्ष्णिर्नन्दिश्चित्ररथस्तथा ।
त्रयोदशः शालिशिराः पर्जन्यश्च चतुर्दशः ॥ १.१३२.३८ ॥

युगप, तृणप, कार्ष्णि, नन्दि तथा चित्ररथ; तेरहवें शालिशिरा और चौदहवें पर्जन्य।

1.132.39

कलिः पञ्चदशश्चैव नारदश्चात्र षोडशः ।
ऋत्वा बृहत्त्वा बृहकः करालश्च महामनाः ॥ १.१३२.३९ ॥

पंद्रहवें कलि और सोलहवें नारद; ऋत्वा, बृहत्त्वा, बृहक, कराल तथा महामना।

1.132.40

ब्रह्मचारी बहुगुणः सुवर्णश्चेति विश्रुतः ।
विश्वावसुर्भुमन्युश्च सुचन्द्रश्च शरुस्तथा ॥ १.१३२.४० ॥

ब्रह्मचारी, बहुगुणसम्पन्न सुवर्ण — इस नाम से विख्यात; विश्वावसु, भुमन्यु, सुचन्द्र तथा शरु भी।

1.132.41

गीतमाधुर्यसंपन्नौ विख्यातौ च हहाहुहू ।
इत्येते देवगन्धर्वा जग्मुस्तत्र नराधिप ॥ १.१३२.४१ ॥

गीत-माधुर्य से सम्पन्न दो प्रसिद्ध — हहा और हुहू; इस प्रकार ये देव-गन्धर्व, हे नराधिप, वहाँ गए।

1.132.42

तथैवाप्सरसो हृष्टाः सर्वालङ्कारभूषिताः ।
ननृतुर्वै महाभागा जगुश्चायतलोचनाः ॥ १.१३२.४२ ॥

उसी प्रकार हर्षित अप्सराएँ, सभी अलंकारों से सजी हुईं, महाभागा वे नाचीं और बड़े-बड़े नेत्रों वाली वे गाने लगीं।

1.132.43

अनूचानाऽनवद्या च गुणमुख्या गुणावरा ।
अद्रिका च तथा सोमा मिश्रकेशी त्वलम्बुषा ॥ १.१३२.४३ ॥

अनूचाना और निर्दोष, गुणों में श्रेष्ठ तथा गुणों में निम्न, अद्रिका तथा सोमा, मिश्रकेशी और अलम्बुषा।

1.132.44

मरीचिः शुचिका चैव विद्युत्पर्णा तिलोत्तमा ।
अम्बिका लक्षणा क्षेमा देवी रम्भा मनोरमा ॥ १.१३२.४४ ॥

मरीचि और शुचिका, विद्युत्पर्णा और तिलोत्तमा, अम्बिका, लक्षणा, क्षेमा, देवी रम्भा और मनोरमा।

1.132.45

असिता च सुबाहुश्च सुप्रिया च वपुस्तथा ।
पुण्डरीका सुगन्धा च सुरसा च प्रमाथिनी ॥ १.१३२.४५ ॥

असिता और सुबाहु, सुप्रिया और वपु, पुण्डरीका, सुगन्धा, सुरसा और प्रमाथिनी।

1.132.46

काम्या शारद्वती चैव ननृतुस्तत्र संघशः ।
मेनका सहजन्या च कर्णिका पुञ्जिकस्थला ॥ १.१३२.४६ ॥

काम्या और शारद्वती भी, वे वहाँ समूहों में नाचीं। मेनका, सहजन्या, कर्णिका और पुञ्जिकस्थला।

1.132.47

ऋतुस्थला घृताची च विश्वाची पूर्वचित्त्यपि ।
उम्लोचेति च विख्याता प्रम्लोचेति च ता दश ॥ १.१३२.४७ ॥

ऋतुस्थला, घृताची और विश्वाची, पूर्वचित्ति भी, उम्लोचा नाम से विख्यात और प्रम्लोचा नाम से विख्यात, ये दस।

1.132.48

उर्वश्येकादशी तासां जगुश्चायतलोचनाः ।
धाताऽर्यमा च मित्रश्च वरुणोंऽशो भगस्तथा ॥ १.१३२.४८ ॥

उर्वशी उनमें ग्यारहवीं थी, और उन विशाल-नेत्रा अप्सराओं ने गाया। धाता, अर्यमा और मित्र, वरुण, अंश तथा भग भी।

1.132.49

इन्द्रो विवस्वान्पूषा च पर्जन्यो दशमः स्मृतः ।
ततस्त्वष्टा ततो विष्णुरजघन्यो जघन्यजः ॥ १.१३२.४९ ॥

इन्द्र, विवस्वान, पूषा और पर्जन्य दसवें कहे गए हैं। फिर त्वष्टा, फिर विष्णु — जो सबसे छोटे होकर भी सबसे छोटे नहीं थे, सबसे छोटे जन्मे।

1.132.50

इत्येते द्वादशादित्या ज्वलन्तः सूर्यवर्चसः ॥ १.१३२.५० ॥

इस प्रकार ये बारह आदित्य हैं, जो सूर्य के समान तेज से दीप्त हैं।

1.132.51

मृगव्याधश्च सर्पश्च निर्ऋतिश्च महायशाः ।
अजैकपादहिर्बुध्न्यः पिनाकी च परंतप ॥ १.१३२.५१ ॥

मृगव्याध और सर्प, और निर्ऋति भी, महायशस्वी; अजैकपाद, अहिर्बुध्न्य और पिनाकी भी, हे परंतप।

1.132.52

दहनोऽथेश्वरश्चैव कपाली च विशांपते ।
स्थाणुर्भगश्च भगवान्रुद्रास्तत्रावतस्थिरे ॥ १.१३२.५२ ॥

दहन, फिर ईश्वर भी, और कपाली, हे विशांपति; स्थाणु, भग और भगवान — वहाँ रुद्र खड़े थे।

1.132.53

अश्विनौ वसवश्चाष्टौ मरुतश्च महाबलाः ।
विश्वेदेवास्तथा साध्यास्तत्रासन्परितः स्थिताः ॥ १.१३२.५३ ॥

दोनों अश्विनीकुमार, आठ वसु, महाबली मरुत, विश्वेदेव तथा साध्य — वे वहाँ चारों ओर खड़े थे।

1.132.54

कर्कोटकोऽथ सर्पश्च वासुकिश्च भुजङ्गमः ।
कच्छपश्चाथ कुण्डश्च तक्षकश्च महोरगः ॥ १.१३२.५४ ॥

कर्कोटक, फिर सर्प, और वासुकि भुजंगम; कच्छप, फिर कुंड, और महोरग तक्षक भी।

1.132.55

आययुस्तपसा युक्ता महाक्रोधा महाबलाः ।
एते चान्ये च बहवस्तत्र नागा व्यवस्थिताः ॥ १.१३२.५५ ॥

तपस्या से युक्त, महान क्रोध और महान बल वाले वे आए। ये और दूसरे बहुत से नाग वहाँ उपस्थित थे।

1.132.56

तार्क्ष्यश्चारिष्टनेमिश्च गरुडश्चासितध्वजः ।
अरुणश्चारुणिश्चैव वैनतेया व्यवस्थिताः ॥ १.१३२.५६ ॥

तार्क्ष्य, अरिष्टनेमि, गरुड़, असितध्वज, अरुण और अरुणि भी, वैनतेय (विनता के पुत्र) वहाँ उपस्थित थे।

1.132.57

तांश्च देवगणान्सर्वांस्तपःसिद्धा महर्षयः ।
विमानगिर्यग्रगतान्ददृशुर्नेतरे जनाः ॥ १.१३२.५७ ॥

और उन सब देवगणों को, जो विमानों और पर्वत-शिखरों पर विचर रहे थे, तपस्या से सिद्ध महर्षियों ने देखा; अन्य लोगों ने नहीं देखा।

1.132.58

तद्दृष्ट्वा महदाश्चर्यं विस्मिता मुनिसत्तमाः ।
अधिकां स्म ततो वृत्तिमवर्तन्पाण्डवं प्रति ॥ १.१३२.५८ ॥

उस महान आश्चर्य को देखकर विस्मित हुए श्रेष्ठ मुनियों ने तब पाण्डु के प्रति और अधिक आदरपूर्ण व्यवहार किया।

1.132.59

पाण्डुः प्रीतेन मनसा देवतादीनपूजयत् ।
पाण्डुना पूजिता देवाः प्रत्यूचुर्नरसत्तमम् ॥ १.१३२.५९ ॥

पाण्डु ने प्रसन्न मन से देवताओं और अन्यों की पूजा की। पाण्डु द्वारा पूजित देवताओं ने उस श्रेष्ठ नर से कहा।

1.132.60

प्रादुर्बूतो ह्ययं धर्मो देवतानां प्रसादतः ।
मातरिश्वा ह्ययं भीमो बलवानरिमर्दनः ॥ १.१३२.६० ॥

यह धर्म देवताओं की कृपा से प्रकट हुआ है; और यह बलवान, शत्रुओं का मर्दन करने वाला भीम तो वायु (मातरिश्वा) है।

1.132.61

साक्षादिन्द्रः स्वयं जातः प्रसादाच्च शतक्रतोः ।
पितृत्वाद्देवतानां हि नास्ति पुण्यतरस्त्वया ॥ १.१३२.६१ ॥

स्वयं इन्द्र साक्षात् शतक्रतु की कृपा से उत्पन्न हुए हैं; देवताओं के पितृत्व के कारण आपसे अधिक पुण्यवान कोई नहीं है।

1.132.62

पितॄणामृणनिर्मुक्तः स्वर्गं प्राप्स्यसि पुण्यभाक् ।
इत्युक्त्वा देवताः सर्वा विप्रजग्मुर्यथागतम् ॥ १.१३२.६२ ॥

पितरों के ऋण से मुक्त होकर तुम पुण्य का भागी बनकर स्वर्ग प्राप्त करोगे। ऐसा कहकर सभी देवता जैसे आए थे वैसे ही लौट गए।

1.132.63

पाण्डुस्तु पुनरेवैनां पुत्रलोभान्महायशाः ।
प्रादिशद्दर्शनीयार्थी कुन्ती त्वेनमथाब्रवीत् ॥ १.१३२.६३ ॥

परन्तु महायशस्वी पाण्डु ने पुत्र-लोभ से, सुन्दर संतान की इच्छा रखते हुए, फिर से उनसे आग्रह किया; तब कुन्ती ने उनसे कहा।

1.132.64

नातश्चतुर्थं प्रसवमापस्त्वपि वदन्त्युत ।
अतःपरं स्वैरिणी स्याद्बन्धकी पञ्चमे भवेत् ॥ १.१३२.६४ ॥

इससे आगे चौथी संतान नहीं बताई जाती, ऐसा विद्वान भी कहते हैं; इससे आगे स्त्री स्वैरिणी होगी, और पाँचवीं बार वह वेश्या बन जाएगी।

1.132.65

स त्वं विद्वन्धर्ममिममधिगम्य कथं नु माम् ।
अपत्यार्थं समुत्क्रम्य प्रमादादिव भाषसे ॥ १.१३२.६५ ॥

तुम विद्वान हो, यह धर्म जानकर भी मुझसे संतान के लिए मर्यादा लाँघकर इस प्रकार कैसे बोलते हो, मानो असावधानी से?