महाभारत · अध्याय 1.135
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
1.135.1
पाण्डोरुपरमं दृष्ट्वा देवकल्पा महर्षयः ।
ततो मन्त्रविदः सर्वे मन्त्रयांचक्रिरे मिथः ॥ १.१३५.१ ॥
पाण्डूचे निधन पाहून देवतुल्य महर्षी, नंतर सर्व मंत्रज्ञ आपसात मसलत करू लागले.
1.135.2
हित्वा राज्यं च राष्ट्रं च स महात्मा महायशाः ।
अस्मिंस्थाने तपस्तप्त्वा तापसाञ्शरणं गतः ॥ १.१३५.२ ॥
राज्य आणि राष्ट्र सोडून तो महात्मा, महायशस्वी, येथे तप करून तापसांना शरण गेला.
1.135.3
स जातमात्रान्पुत्रांश्च दारांश्च भवतामिह ।
प्रादायोपनिधिं राजा पाण्डुः स्वर्गमितो गतः ॥ १.१३५.३ ॥
त्या राजा पाण्डूने नुकत्या जन्मलेल्या पुत्रांना आणि पत्नींना तुमच्याकडे ठेव म्हणून सोपवून येथून स्वर्गाला गमन केले.
1.135.4
तस्येमानात्मजान्देहं भार्यां च सुमहात्मनः ।
स्वराष्ट्रं गृह्य गच्छामो धर्म एष हि नः स्मृतः ॥ १.१३५.४ ॥
त्या महात्म्याच्या या पुत्रांना, शरीराला आणि पत्नीला घेऊन आपण आपल्या राष्ट्राकडे जाऊ; हाच आपला धर्म मानला गेला आहे.
1.135.5
ते परस्परमामन्त्र्य देवकल्पा महर्षयः ।
पाण्डोः पुत्रान्पुरस्कृत्य नगरं नागसाह्वयम् ॥ १.१३५.५ ॥
ते देवतुल्य महर्षी परस्परांचा निरोप घेऊन, पाण्डूच्या पुत्रांना पुढे करून नागसाह्वय नगराकडे निघाले.
1.135.6
उदारमनसः सिद्धा गमने चक्रिरे मनः ।
भीष्माय पण्डवान्दातुं धृतराष्ट्राय चैव हि ॥ १.१३५.६ ॥
उदारमनाच्या सिद्ध महर्षींनी जाण्याचा निश्चय केला; पाण्डवांना भीष्माच्या आणि धृतराष्ट्राच्या हाती सोपवण्यासाठी.
1.135.7
तस्मिन्नेव क्षणे सर्वे तानादाय प्रतस्थिरे ।
पाण्डोर्दारांश्च पुत्रांश्च शरीरे ते च तापसाः ॥ १.१३५.७ ॥
त्याच क्षणी सर्वजण त्यांना घेऊन निघाले — पाण्डूच्या पत्नी आणि पुत्रांना; ते तापसीही.
1.135.8
सुखिनी सा पुरा भूत्वा सततं पुत्रवत्सला ।
प्रपन्ना दीर्घमध्वानं संक्षिप्तं तदमन्यत ॥ १.१३५.८ ॥
पूर्वी सदा सुखी आणि पुत्रप्रेमळ असलेली ती, लांब वाटेने चालतानाही ती वाट छोटी मानू लागली.
1.135.9
सा त्वदीर्घेण कालेन संप्राप्ता कुरुजाङ्गलम् ।
वर्धमानपुरद्वारमाससाद यशस्विनी ॥ १.१३५.९ ॥
ती यशस्विनी फार काळ न लोटता कुरु-जांगल प्रदेशात पोहोचली आणि वर्धमानपुराच्या द्वारी आली.
1.135.10
द्वारिणं तापसा ऊचू राजानं च प्रकाशय ।
ते तु गत्वा क्षणेनैव सभायां विनिवेदिताः ॥ १.१३५.१० ॥
तापसी द्वारपालाला म्हणाले, "राजाला कळवा." ते (दूत) क्षणात जाऊन सभेत कळवले गेले.
1.135.11
तं चारणसहस्राणां मुनीनामागमं तदा ।
श्रुत्वा नागपुरे नॄणां विस्मयः समपद्यत ॥ १.१३५.११ ॥
हजारो चारण आणि मुनींचे आगमन ऐकून तेव्हा नागपुरातील लोकांना आश्चर्य वाटले.
1.135.12
मुहूर्तोदित आदित्ये सर्वे बालपुरस्कृताः ।
सदारास्तापसान्द्रष्टुं निर्ययुः पुरवासिनः ॥ १.१३५.१२ ॥
मुहूर्त उगवताच, सूर्य उगवल्यावर, नगरवासी सर्व पत्नींसह, मुलांना पुढे करून, तापसींना पाहण्यासाठी बाहेर पडले.
1.135.13
स्त्रीसङ्घाः क्षत्रसङ्घाश्च यानसङ्घसमास्थिताः ।
ब्राह्मणैः सह निर्जग्मुर्ब्राह्मणानां च योषितः ॥ १.१३५.१३ ॥
स्त्रियांचे समूह आणि क्षत्रियांचे समूह वाहनसमूहांवर आरूढ होऊन ब्राह्मणांसह निघाले; ब्राह्मणांच्या स्त्रियाही निघाल्या.
1.135.14
तथा विट्शूद्रसङ्घानां महान्यतिकरोऽभवत् ।
न कश्चिदकरोदीर्ष्यामभवन्धर्मबुद्धयः ॥ १.१३५.१४ ॥
त्याचप्रमाणे वैश्य आणि शूद्रांच्या समूहांतही मोठी गर्दी झाली; कोणीही मत्सर केला नाही, ते धर्मबुद्धीचे होते.
1.135.15
तथा भीष्मः शान्तनवः सोमदत्तो।ञथ बाह्लिकः ।
प्रज्ञाचक्षुश्च राजर्षिः क्षत्ता च विदुरः स्वयम् ॥ १.१३५.१५ ॥
त्याचप्रमाणे शंतनूचा पुत्र भीष्म, सोमदत्त आणि बाह्लीक, राजर्षी प्रज्ञाचक्षू (धृतराष्ट्र) आणि क्षत्ता विदुर स्वतः.
1.135.16
सा च सत्यवती देवी कौसल्या च यशस्विनी ।
राजदारैः परिवृता गान्धारी चापि निर्ययौ ॥ १.१३५.१६ ॥
ती देवी सत्यवती आणि यशस्वी कौसल्या राजपत्न्यांनी वेढलेल्या निघाल्या; गांधारीही निघाली.
1.135.17
धृतराष्ट्रस्य दायादा दुर्योधनपुरोगमाः ।
भूषिता भूषणैश्चित्रैः शतसङ्ख्या विनिर्ययुः ॥ १.१३५.१७ ॥
धृतराष्ट्राचे पुत्र, दुर्योधन पुढे असलेले, विचित्र अलंकारांनी सजलेले, शंभर संख्येने निघाले.
1.135.18
तान्महर्षिगणान्दृष्ट्वा शिरोभिरभिवाद्य च ।
उपोपविविशुः सर्वे कौरव्याः सपुरोहिताः ॥ १.१३५.१८ ॥
त्या महर्षींच्या गटांना पाहून, मस्तक लववून वंदन करून, पुरोहितांसह सर्व कौरव त्यांच्या जवळ बसले.
1.135.19
तथैव शिरसा भूमावभिवाद्य प्रणम्य च ।
उपोपविविशुः सर्वे पौरजानपदा अपि ॥ १.१३५.१९ ॥
त्याचप्रमाणे मस्तक भूमीवर टेकवून अभिवादन व प्रणाम करून नगरातील व जनपदातील सर्व लोक जवळ बसले.
1.135.20
तमकूजमभिज्ञाय जनौघं सर्वशस्तदा ।
पूजयित्वा यथान्यायं पाद्येनार्घ्येण च प्रभो ॥ १.१३५.२० ॥
त्या शांत जनसमुदायाला पूर्णपणे ओळखून, हे प्रभो, तेव्हा यथाविधी पाद्य आणि अर्घ्य देऊन त्यांची पूजा केली.
1.135.21
भीष्मो राज्यं च राष्ट्रं च महर्षिभ्यो न्यवेदयत् ।
तेषामथो वृद्धतमः प्रत्युत्थाय जटाजिनी।
ऋषीणां मतमाज्ञाय महर्षिरिदमब्रवीत् ॥ १.१३५.२१ ॥
भीष्मांनी राज्य व राष्ट्राची माहिती महर्षींना निवेदन केली. मग त्यांच्यात सर्वात वृद्ध, जटा व मृगचर्म धारण केलेल्या महर्षींनी उठून ऋषींचे मत जाणून हे म्हटले.
1.135.22
यः स कौरव्यदायादः पाण्डुर्नाम नराधिपः ।
कामभोगान्परित्यज्य शतशृङ्गमितो गतः ॥ १.१३५.२२ ॥
कौरव वंशाचा वारस पाण्डु नावाचा तो राजा कामभोगांचा त्याग करून येथून शतशृंगाला गेला.
1.135.23
राजा भोगान्परित्यज्य तपस्वी संबभूव ह ।
स यथोक्तं तपस्तेपे पत्रमूलफलाशनः ॥ १.१३५.२३ ॥
राजा भोगांचा त्याग करून तपस्वी झाला. सांगितल्याप्रमाणे पाने, मुळे व फळे खाऊन त्याने तप केले.
1.135.24
पत्नीभ्यां सह धर्मात्मा संचित्कालमतन्द्रितः ।
तेन वृत्तसमाचारैस्तपसा च तपस्विनः ॥ १.१३५.२४ ॥
तो धर्मात्मा आपल्या दोन पत्नींसह दीर्घकाळ न थकता राहिला. त्याच्या आचार व तपामुळे तो तपस्व्यांमध्ये मान्य झाला.
1.135.25
तोषितास्तापसास्तत्र शतशृङ्गनिवासिनः ।
स्वर्गलोकं गन्तुकामं तापसाः संनिवार्य तम् ॥ १.१३५.२५ ॥
शतशृंगावर राहणाऱ्या त्या तापसांनी संतुष्ट होऊन स्वर्गलोकी जाण्याची इच्छा असलेल्या त्याला तेथेच रोखले.
1.135.26
उद्यन्तं सह पत्नीभ्यां विप्रा वचनमब्रुवन् ।
अनपत्यस्य राजेन्द्र पुण्या लोका न सन्ति ते ॥ १.१३५.२६ ॥
पत्नींसह निघण्यास उद्युक्त झालेल्या त्याला ब्राह्मण म्हणाले: हे राजेंद्रा, अपत्यहीनांना पुण्यलोक नसतात.
1.135.27
तस्माद्धर्मं च वायुं च महेन्द्रं च तथाऽश्विनौ ।
आराधयस्व राजेन्द्र पत्नीभ्यां सह देवताः ॥ १.१३५.२७ ॥
म्हणून हे राजेंद्रा, पत्नींसह धर्म, वायू, महेंद्र आणि अश्विनौ या देवतांची आराधना कर.
1.135.28
प्रीताः पुत्रान्प्रदास्यन्ति ऋणमुक्तो भविष्यसि ।
तपसा दिव्यचक्षुष्ट्वात्पश्यामस्ते तथा सुतान् ॥ १.१३५.२८ ॥
प्रसन्न होऊन ते तुला पुत्र देतील; तू ऋणमुक्त होशील. तपाच्या बळाने व दिव्य दृष्टीने आम्ही तुझे पुत्र असेच पाहतो.
1.135.29
अस्माकं वचनं श्रुत्वा देवानाराधयत्तदा ।
ब्रह्मचर्यव्रतस्थस्य तस्य दिव्येन हेतुना ॥ १.१३५.२९ ॥
आमचे वचन ऐकून त्याने तेव्हा देवतांची आराधना केली. ब्रह्मचर्यव्रतात स्थित असलेल्या त्याने दिव्य हेतूने तसे केले.
1.135.30
साक्षाद्धर्मादयं पुत्रस्तत्र जातो युधिष्ठिरः ।
तथैनं बलिनां श्रेष्ठं तस्य राज्ञो महात्मनः ॥ १.१३५.३० ॥
हा पुत्र साक्षात धर्मापासून तेथे जन्मला — युधिष्ठिर. तसेच बलवानांमध्ये श्रेष्ठ असलेल्या याला त्या महात्मा राजाचा (पुत्र) म्हणून जाणा.
1.135.31
मातरिश्वा ददौ पुत्रं भीमं नाम महाबलम् ।
पुरन्दरादयं जज्ञे कुन्त्यां सत्यपराक्रमः ॥ १.१३५.३१ ॥
मातरिश्वाने महाबलवान भीम नावाचा पुत्र दिला. पुरंदर (इंद्र) यांच्यापासून हा सत्यपराक्रमी कुंतीच्या ठायी जन्मला.
1.135.32
अस्मिञ्जाते महेष्वासे पृथामिन्द्रस्तदाऽब्रवीत् ।
मत्प्रसादादयं जातः कुन्ति सत्यपराक्रमः ॥ १.१३५.३२ ॥
हा महाधनुर्धर जन्मला तेव्हा इंद्र पृथेला म्हणाला, 'हे कुंती, माझ्या कृपेने हा सत्यपराक्रमी जन्मला आहे.'
1.135.33
अजेयानपि जेताऽरीन्देवतादीन्न संशयः ।
यस्य कीर्तिर्महेष्वासान्सर्वानभिभविष्यति ॥ १.१३५.३३ ॥
देवतांसारखे अजेय शत्रूही हा जिंकेल, यात संशय नाही. ज्याची कीर्ती सर्व महाधनुर्धरांना मागे टाकेल.
1.135.34
युधिष्ठिरो राजसूयं भ्रातृवीर्यादवाप्स्यति ।
एष जेता मनुष्यांश्च सर्वान्गन्धर्वराक्षसान् ॥ १.१३५.३४ ॥
युधिष्ठिर बंधूंच्या पराक्रमाने राजसूय यज्ञ प्राप्त करेल. हा मनुष्य, गंधर्व, राक्षस सर्वांना जिंकेल.
1.135.35
एष दुर्योधनादीनां कौरवाणां च जेष्यति ।
वीरस्यैतस्य विक्रान्तैर्धर्मपुत्रो युधिष्ठिरः ॥ १.१३५.३५ ॥
हा दुर्योधनादी कौरवांनाही जिंकेल. या वीराच्या पराक्रमाने धर्मपुत्र युधिष्ठिर (विजय मिळवेल).
1.135.36
यक्ष्यते राजसूयाद्यैर्धर्म एव परः सदा ।
यौ तु माद्री महेष्वासावसूत पुरुषोत्तमौ ॥ १.१३५.३६ ॥
राजसूय इत्यादी यज्ञ करेल; धर्मच त्याला सदैव परम असेल. आणि मादीने जन्म दिलेले ते दोन महाधनुर्धर पुरुषोत्तम होते.
1.135.37
अश्विभ्यां पुरुषव्याघ्राविमौ तावपि तिष्ठतः ।
नकुलः सहदेवश्च तावप्यमिततेजसौ ॥ १.१३५.३७ ॥
अश्विनींपासून जन्मलेले पुरुषव्याघ्र हे दोघे, तेही तिथे राहतात. नकुल आणि सहदेव, ते दोघेही अमित तेजस्वी आहेत.
1.135.38
चरता धर्मनित्येन वनवासं यशस्विना ।
एष पैतामहो वंशः पाण्डुना पुनरुद्धृतः ॥ १.१३५.३८ ॥
सदा धर्मनिष्ठ, यशस्वी पाण्डूने वनवासात संचार करताना हा पितामहांचा वंश पुन्हा उभारला.
1.135.39
पुत्राणां जन्म वृद्धिं च वैदिकाध्ययनानि च ।
पश्यन्तः सततं पाण्डोः परां प्रीतिमवाप्स्यथ ॥ १.१३५.३९ ॥
पुत्रांचा जन्म, त्यांची वाढ आणि वैदिक अध्ययन सतत पाहून तुम्हाला पाण्डूचे परम प्रेम प्राप्त होईल.
1.135.40
वर्तमानः सतां वृत्ते पुत्रलाभमवाप च ।
पितृलोकं गतः पाण्डुरितः सप्तदशेऽहनि ॥ १.१३५.४० ॥
सत्पुरुषांच्या आचरणात स्थिर राहून, पुत्रलाभ मिळवून पाण्डू सतराव्या दिवशी येथून पितृलोकात गेला.
1.135.41
तं चितागतमाज्ञाय वैश्वानरमुखे हुतम् ।
प्रविष्टा पावकं माद्री हित्वा जीवितमात्मनः ॥ १.१३५.४१ ॥
त्यांना चितेवर ठेवून वैश्वानराच्या मुखात आहुती दिली गेली हे जाणून, माद्रीने आपला प्राण सोडून अग्नीत प्रवेश केला.
1.135.42
सा गता सह तेनैव पतिलोकमनुव्रता ।
तस्यास्तस्य च यत्कार्यं क्रियतां तदनन्तरम् ॥ १.१३५.४२ ॥
पतीचे अनुसरण करणारी ती त्याच्यासोबतच पतिलोकाला गेली. त्या दोघांचे जे कर्तव्य आहे, ते यानंतर केले जावे.
1.135.43
पृथां च शरणं प्राप्तां पाण्डवांश्च यशस्विनः ।
यथावदनुमन्यन्तां धर्मो ह्येष सनातनः ॥ १.१३५.४३ ॥
शरण आलेल्या पृथेला आणि यशस्वी पाण्डवांना यथाविधी स्वीकारावे; हाच सनातन धर्म आहे.
1.135.44
इमे तयोः शरीरे द्वे पुत्राश्चेमे तयोर्वराः ।
क्रियाभिरनुगृह्यन्तां सह मात्रा परंतपाः ॥ १.१३५.४४ ॥
हे त्या दोघांचे देह आहेत, आणि हे त्यांचे श्रेष्ठ पुत्र आहेत; हे शत्रुतापकांनो, मातेसह यांना क्रियांनी सन्मानित करा.
1.135.45
प्रेतकार्ये निवृत्ते तु पितृमेधं महायशाः ।
लभतां सर्वधर्मज्ञः पाण्डुः कुरुकुलोद्वहः ॥ १.१३५.४५ ॥
प्रेतकार्य पूर्ण झाल्यावर महायशस्वी, सर्वधर्मज्ञ, कुरुकुलाचा भार वाहणारा पाण्डु पितृमेध प्राप्त करो.
1.135.46
एवमुक्त्वा कुरून्सर्वान्कुरूणामेव पश्यताम् ।
क्षणेनान्तर्हिताः सर्वे तापसा गुह्यकैः सह ॥ १.१३५.४६ ॥
असे बोलून, कुरूंच्या देखत सर्व तापस गुह्यकांसह क्षणात अंतर्धान पावले.
1.135.47
गन्धर्वनगराकारं तथैवान्तर्हितं पुनः ।
ऋषिसिद्धगणं दृष्ट्वा विस्मयं ते परं ययुः ॥ १.१३५.४७ ॥
गन्धर्वनगरासारखे ते दृश्यही पुन्हा अंतर्धान पावले; ऋषी आणि सिद्धांचा तो समूह पाहून ते अत्यंत विस्मित झाले.