મહાભારત · અધ્યાય 1.137
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
1.137.1
ततः क्षत्ता च भीष्मश्च व्यासो राजा च बन्धुभिः ।
ददुः श्राद्धं तदा पाण्डोः स्वधामृतमयं तदा ॥ १.१३७.१ ॥
ત્યારે ક્ષત્તા, ભીષ્મ, વ્યાસ અને રાજાએ સ્વજનો સહિત પાંડુ માટે સ્વધા-અમૃતમય શ્રાદ્ધ કર્યું.
1.137.2
पुरोहितसहायास्ते यथान्यायमकुर्वत ।
कुरूंश्च विप्रमुख्यांश्च भोजयित्वा सहस्रशः।
रत्नौघान्द्विजमुख्येभ्यो दत्त्वा ग्रामवरांस्तथा ॥ १.१३७.२ ॥
પુરોહિતની સહાયથી તેમણે વિધિપૂર્વક કર્મ કર્યું; હજારો કુરુઓ અને શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણોને ભોજન કરાવીને, શ્રેષ્ઠ દ્વિજોને રત્નોના ઢગલા અને ઉત્તમ ગામો આપ્યા.
1.137.3
कृतशौचांस्ततस्तांस्तु पाण्डवान्भरतर्षभान् ।
आदाय विविशुः सर्वे पुरं वारणसाह्वयम् ॥ १.१३७.३ ॥
શુદ્ધિ કરી ચૂકેલા તે ભરતશ્રેષ્ઠ પાંડવોને લઈને બધા વારણાવત નામના નગરમાં પ્રવેશ્યા.
1.137.4
सततं स्मानुशोचन्तस्तमेव भरतर्षभम् ।
पौरजानपदाः सर्वे मृतं स्वमिव बान्धवम् ॥ १.१३७.४ ॥
નગર અને ગ્રામના સૌ લોકો તે ભરતશ્રેષ્ઠ માટે સતત શોક કરતા રહ્યા, જાણે પોતાના જ મૃત સ્વજન માટે.
1.137.5
श्राद्धावसाने तु तदा दृष्ट्वा तं दुःखितं जनम् ।
संमूढां दुःखशोकार्तां व्यासो मातरमब्रवीत् ॥ १.१३७.५ ॥
શ્રાદ્ધ પૂરું થતાં દુઃખી લોકોને જોઈને વ્યાસે દુઃખશોકથી પીડિત, મોહિત થયેલાં પોતાનાં માતાને કહ્યું.
1.137.6
अतिक्रान्तसुखाः कालाः पर्युपस्थितदारुणाः ।
श्वःश्वः पापिष्ठदिवसाः पृथिवी गतयौवना ॥ १.१३७.६ ॥
સુખના સમય વીતી ગયા, ભયંકર કાળ નજીક આવ્યા; દિવસે દિવસે પાપી દિવસો આવે છે; પૃથ્વી યૌવન ગુમાવી ચૂકી છે.
1.137.7
बहुमायासमाकीर्णो नानादोषसमाकुलः ।
लुप्तधर्मक्रियाचारो घोरः कालो भविष्यति ॥ १.१३७.७ ॥
ઘણી માયાઓથી ભરેલો, અનેક દોષોથી વ્યાપ્ત, ધર્મક્રિયા અને આચાર લુપ્ત થયેલો ઘોર કાળ આવશે.
1.137.8
कुरूणामनयाच्चापि पृथिवी न भविष्यति ।
गच्छ त्वं योगमास्थाय युक्ता वस तपोवने ॥ १.१३७.८ ॥
કુરુઓના અન્યાયથી પૃથ્વી પણ તેમની નહીં રહે. તું યોગનો આશ્રય લઈ, સંયમી થઈને તપોવનમાં વસ.
1.137.9
माद्राक्षीस्त्वं कुलस्यास्य घोरं संक्षयमात्मनः ।
तथेति समनुज्ञाय सा प्रविश्याब्रवीत्स्नुषाम् ॥ १.१३७.९ ॥
આ કુળનો ઘોર વિનાશ તું જોઈશ. 'એમ જ થાઓ' કહી સંમતિ આપી, તે અંદર જઈ પુત્રવધૂને બોલી.
1.137.10
अम्बिक तव पौत्रस्य दुर्नयात्किल भारताः ।
सानुबन्धा विनङ्क्ष्यन्ति पौराश्चैवेति नः श्रुतम् ॥ १.१३७.१० ॥
અંબિકે, તારા પૌત્રની દુર્નીતિથી ભારતો, તેમના સગાં સહિત, અને નગરજનો પણ નાશ પામશે, એમ અમે સાંભળ્યું છે.
1.137.11
तत्कौसल्यामिमामार्तां पुत्रशोकाभिपीडिताम् ।
वनमादाय भद्रं ते गच्छावो यदि मन्यसे ॥ १.१३७.११ ॥
તેથી, પુત્રશોકથી પીડિત આ કૌસલ્યાને લઈને, તારું કલ્યાણ થાઓ, જો તને યોગ્ય લાગે તો આપણે વનમાં જઈએ.
1.137.12
तथेत्युक्ता त्वम्बिकया भीष्ममामन्त्र्य सुव्रता ।
वनं ययौ सत्यवती स्नुषाभ्यां सह भारत ॥ १.१३७.१२ ॥
'એમ જ થાઓ' એમ અંબિકાએ કહ્યા પછી, વ્રતનિષ્ઠ સત્યવતી ભીષ્મની રજા લઈ, હે ભારત, બે પુત્રવધૂઓ સાથે વનમાં ગઈ.
1.137.13
ताः सुघोरं तपस्तप्त्वा देव्यो भरतसत्तम ।
देहं त्यक्त्वा महाराज गतिमिष्टां ययुस्तदा ॥ १.१३७.१३ ॥
હે ભરતશ્રેષ્ઠ, એ દેવીઓએ અતિ ઘોર તપ કરીને, હે મહારાજ, ત્યારે દેહ છોડીને ઇચ્છિત ગતિ પ્રાપ્ત કરી.
1.137.14
अथाप्तवन्तो वेदोक्तान्संस्कारान्पाण्डवास्तदा ।
संव्यवर्धन्त भोगांस्ते भुञ्जानाः पितृवेश्मनि ॥ १.१३७.१४ ॥
ત્યારે પાંડવોએ વેદોક્ત સંસ્કારો પ્રાપ્ત કર્યા અને પિતાના ઘરે સુખભોગ ભોગવતા તેઓ વધવા લાગ્યા.
1.137.15
धार्तराष्ट्रैश्च सहिताः क्रीडन्तो मुदिताः सुखम् ।
बालक्रीडासु सर्वासु विशिष्टास्तेजसाऽभवन् ॥ १.१३७.१५ ॥
ધૃતરાષ્ટ્રના પુત્રો સાથે આનંદથી રમતા, બાળકોની સર્વ રમતોમાં તેઓ તેજમાં ઉત્તમ થયા.
1.137.16
जवे लक्ष्याभिहरणे भोज्ये पांसुविकर्षणे ।
धार्तराष्ट्रान्भीमसेनः सर्वान्स परिमर्दति ॥ १.१३७.१६ ॥
દોડમાં, લક્ષ્ય ઝડપવામાં, ભોજનમાં, ધૂળમાં ખેંચવામાં ભીમસેન ધૃતરાષ્ટ્રના સર્વ પુત્રોને પછાડે છે.
1.137.17
हर्षात्प्रक्रीडमानांस्तान् गृह्य राजन्निलीयते ।
शिरःसु विनिगृह्यैतान्योजयामास पाण्डवैः ॥ १.१३७.१७ ॥
હે રાજન, આનંદથી રમતા તેમને પકડીને તે સંતાઈ જાય છે; તેમનાં માથાં દબાવીને તેણે તેમને પાંડવો સાથે જોડ્યા.
1.137.18
शतमेकोत्तरं तेषां कुमाराणां महौजसाम् ।
एक एव निगृह्णाति नातिकृच्छ्राद्वृकोदरः ॥ १.१३७.१८ ॥
તે મહાબળવાન કુમારોની સંખ્યા એકસો એક છે; છતાં વૃકોદર એકલો જ બહુ કષ્ટ વિના તેમને કાબૂમાં રાખે છે.
1.137.19
कचेषु च निगृह्यैनान्विनिहत्य बलाद्बली ।
चकर्ष क्रोशतो भूमौ घृष्टजानुशिरोंसकान् ॥ १.१३७.१९ ॥
બળવાન ભીમે તેમને વાળથી પકડીને બળપૂર્વક પાડી દીધા અને ચીસો પાડતા તેમને ભૂમિ પર ઘસડ્યા; તેમના ઘૂંટણ, માથા અને ખભા છોલાઈ ગયા.
1.137.20
दश बालाञ्जले क्रीडन्भुजाभ्यां परिगृह्य सः ।
आस्ते स्म सलिले मग्नो मृतकल्पान्विमुञ्चति ॥ १.१३७.२० ॥
તે દસ બાળકોને બાંહોમાં ભરીને પાણીમાં રમતો હોય તેમ પાણીમાં ડૂબેલો રહેતો; લગભગ મરેલા જેવા થાય ત્યારે જ તેમને છોડતો.
1.137.21
फलानि वृक्षमारुह्य विचिन्वन्ति च ये तदा ।
तदा पादप्रहारेण भीमः कम्पयते द्रुमान् ॥ १.१३७.२१ ॥
જેઓ ત્યારે ઝાડ પર ચડીને ફળ વીણી રહ્યા હતા, ત્યારે ભીમ પગના પ્રહારથી વૃક્ષોને હલાવી નાખતો.
1.137.22
प्रहारवेगाभिहता द्रुमा व्याघूर्णितास्ततः ।
सफलाः प्रपतन्ति स्म द्रुमात्स्रस्ताः कुमारकाः ॥ १.१३७.२२ ॥
પ્રહારના વેગથી અથડાયેલા વૃક્ષો ઝૂલી ઊઠ્યા; પછી ફળો સહિત વૃક્ષ પરથી સરકીને બાળકો નીચે પડ્યાં.
1.137.23
केचिद्भग्नशिरोरस्काः केचिद्भग्नकटीमुखाः ।
निपेतुर्भ्रातरः सर्वे भीमसेनभुजार्दिताः ॥ १.१३७.२३ ॥
કોઈનું માથું અને છાતી ભાંગ્યાં, કોઈનું કમર અને મોં ભાંગ્યાં; ભીમસેનની ભુજાઓથી પીડિત થયેલા બધા ભાઈઓ પડી ગયા.
1.137.24
न ते नियुद्धे न जवे न योग्यासु कदाचन ।
कुमारा उत्तरं चक्रुः स्पर्धमाना वृकोदरम् ॥ १.१३७.२४ ॥
કુસ્તીમાં, દોડમાં કે યોગ્ય સ્પર્ધાઓમાં કદી પણ નહીં; સ્પર્ધા કરવા છતાં તે બાળકો વૃકોદરને જવાબ આપી શક્યા નહીં.
1.137.25
एवं स धार्तराष्ट्रांश्च स्पर्धमानो वृकोदरः ।
अप्रियेऽतिष्ठदत्यन्तं बाल्यान्न द्रोहचेतसा ॥ १.१३७.२५ ॥
આ રીતે વૃકોદર ધૃતરાષ્ટ્રના પુત્રો સાથે સ્પર્ધા કરતો અપ્રિય કાર્યોમાં અત્યંત રહ્યો; પણ બાળપણને કારણે તેનું મન દ્રોહથી ભરેલું નહોતું.
1.137.26
ततो बलमतिख्यातं धार्तराष्ट्रः प्रतापवान् ।
भीमसेनस्य तज्ज्ञात्वा दुष्टभावमदर्शयत् ॥ १.१३७.२६ ॥
પછી ભીમસેનના તે અતિપ્રખ્યાત બળને જાણીને પ્રતાપી ધૃતરાષ્ટ્રના પુત્રે પોતાનો દુષ્ટ ભાવ દેખાડ્યો.
1.137.27
तस्य धर्मादपेतस्य पापानि परिपश्यतः ।
मोहादैश्वर्यलोभाच्च पापा मतिरजायत ॥ १.१३७.२७ ॥
ધર્મથી ચ્યુત થયેલા, પાપો જોતા એવા તેના મનમાં મોહ અને ઐશ્વર્યના લોભથી પાપી બુદ્ધિ ઉત્પન્ન થઈ.
1.137.28
अयं बलवतां श्रेष्ठः कुन्तीपुत्रो वृकोदरः ।
मध्यमः कुन्तिपुत्राणां निकृत्या सन्निगृह्यतां ॥ १.१३७.२८ ॥
આ બળવાનોમાં શ્રેષ્ઠ, કુંતીપુત્ર વૃકોદર છે; કુંતીપુત્રોમાં મધ્યમ; કપટથી તેને બંદી બનાવાય.
1.137.29
प्राणवान्विक्रमी चैव शौर्येण महताऽन्वितः ।
स्पर्धते चापि सहितानस्मानेको वृकोदरः ॥ १.१३७.२९ ॥
પ્રાણશક્તિવાળો, પરાક્રમી અને મહાન શૌર્યથી યુક્ત વૃકોદર એકલો અમારા સહુ સાથે હોવા છતાં અમારી સાથે સ્પર્ધા કરે છે.
1.137.30
तं तु सुप्तं पुरोद्याने गङ्गायां प्रक्षिपामहे ।
अथ तस्मादवरजं श्रेष्ठं चैव युधिष्ठिरम् ॥ १.१३७.३० ॥
તે સૂતો હોય ત્યારે બગીચા આગળ ગંગામાં તેને ફેંકી દઈએ; પછી તેનાથી નાના પણ શ્રેષ્ઠ યુધિષ્ઠિરને પણ.
1.137.31
प्रसह्य बन्धने बद्ध्वा प्रशासिष्ये वसुन्धराम् ।
एवं स निश्चयं पापः कृत्वा दुर्योधनस्तदा।
नित्यमेवान्तरप्रेक्षी भीमस्यासीन्महात्मनः ॥ १.१३७.३१ ॥
બળપૂર્વક બાંધીને હું પૃથ્વી પર શાસન કરીશ. એ રીતે તે પાપી દુર્યોધને ત્યારે એ નિશ્ચય કર્યો અને મહાત્મા ભીમ પર સદા અવસર શોધતો રહ્યો.
1.137.32
ततो जलविहारार्थं कारयामास भारत ।
चैलकम्बलवेश्मानि विचित्राणि महान्ति च ॥ १.१३७.३२ ॥
પછી, હે ભારત, જળક્રીડા માટે તેણે વસ્ત્રો અને કામળાના મોટા અને અદ્ભુત તંબુઓ બનાવડાવ્યા.
1.137.33
सर्वकामैः सुपूर्णानि पताकोच्छ्रायवन्ति च ।
तत्र संजनयामास नानागाराण्यनेकशः ॥ १.१३७.३३ ॥
ત્યાં સર્વ ઇચ્છિત વસ્તુઓથી ભરેલાં, ઊંચી ધ્વજાઓવાળાં અનેક પ્રકારનાં ભવનો તેણે અનેક બનાવડાવ્યાં.
1.137.34
उदकक्रीडनं नाम कारयामास भारत ।
प्रमाणकोट्यां तं देशं स्थलं किंचिदुपेत्यह ॥ १.१३७.३४ ॥
હે ભારત, જળક્રીડા નામનું એક સ્થળ તેણે બનાવડાવ્યું. એ પ્રદેશની માપની સીમા પર થોડી સૂકી જમીન સુધી પહોંચીને હું ...
1.137.35
क्रीडावसाने ते सर्वे शुचिवस्त्राः स्वलङ्कृताः ।
सर्वकामसमृद्धं तदन्नं बुभुजिरे शनैः ॥ १.१३७.३५ ॥
રમત પૂરી થયા પછી તેઓ સૌ સ્વચ્છ વસ્ત્રો પહેરી, સારી રીતે શણગારાઈને, સર્વ ઇચ્છાઓથી સમૃદ્ધ એ અન્ન ધીમે ધીમે જમ્યા.
1.137.36
दिवसान्ते परिश्रान्ता विहृत्य च कुरूद्वहाः ।
विहारावसथेष्वेव वीरा वासमरोचयन् ॥ १.१३७.३६ ॥
દિવસને અંતે થાકેલા કુરુશ્રેષ્ઠ વીરોએ વિહાર કરીને વિહારગૃહોમાં જ રહેવાનું પસંદ કર્યું.
1.137.37
खिन्नस्तु बलवान्भीमो व्यायामाभ्यधिकस्तदा ।
वाहयित्वा कुमारांस्ताञ्जलक्रीडागतान्विभुः ॥ १.१३७.३७ ॥
થાકેલો બળવાન ભીમ, ત્યારે વ્યાયામમાં અધિક, જળક્રીડા માટે ગયેલા એ કુમારોને લાવીને સમર્થ.
1.137.38
प्रमाणकोट्यां वासार्थं सुष्वापारुह्य तत्स्थलम् ।
शीतं वासं समासाद्य शान्तो मदविमोहितः ॥ १.१३७.३८ ॥
પ્રમાણકોટિમાં વિશ્રામ માટે એ સ્થળે ચઢીને સૂઈ ગયો; શીતળ નિવાસ મેળવીને, શાંત, મદથી મોહિત થઈને.
1.137.39
निश्चेष्टः पाण्डवो राजन्सुष्वाप मृतवत्क्षितौ ।
ततो बद्ध्वा लतापाशैर्भीमं दुर्योधनः शनैः ॥ १.१३७.३९ ॥
હે રાજન્, પાંડવ નિશ્ચેષ્ટ થઈને ભૂમિ પર મૃતની જેમ સૂઈ ગયો; પછી દુર્યોધને ધીમે ધીમે વેલાના ફાંસાથી ભીમને બાંધ્યો.
1.137.40
प्रमाणकोट्यां संसुप्तं गङ्गायां प्राक्षिपज्जले ।
ततः प्रबुद्धः कौन्तेयः सर्वान्संछिद्य बन्धनान् ॥ १.१३७.४० ॥
પ્રમાણકોટિમાં ગાઢ નિદ્રામાં સૂતેલા તેને દુર્યોધને ગંગાના જળમાં ફેંકી દીધો; પછી જાગેલા કૌન્તેયે બધાં બંધનો કાપી નાખ્યાં.
1.137.41
उदतिष्ठद्बलाद्भूयो भीमः प्रहरतां वरः ।
स विमुक्तो महातेजा नाज्ञासीत्तेन तत्कृतम् ॥ १.१३७.४१ ॥
ફરી બળથી ભીમ ઊભો થયો, પ્રહારકર્તાઓમાં શ્રેષ્ઠ; તે મહાતેજસ્વી મુક્ત થઈને, આ કોણે કર્યું તે જાણી શક્યો નહીં.
1.137.42
पुनर्निद्रावशं प्राप्तस्तत्रैव प्रास्वपद्बली ।
अर्धरात्र्यां व्यतीतायामुत्तस्थुः कुरुपाण्जवाः।
दुर्योधनस्तु कौन्तेयं दृष्ट्वा निर्वेदमभ्यगात् ॥ १.१३७.४२ ॥
બળવાન ભીમ ફરી નિદ્રાને વશ થઈને ત્યાં જ સૂઈ ગયો; મધ્યરાત્રિ વીતતાં કુરુ-પાંડવો ઝડપથી ઊઠ્યા. પણ દુર્યોધન કૌન્તેયને જોઈને નિરાશામાં ડૂબી ગયો.
1.137.43
सुप्तं चापि पुनः सर्पैस्तीक्ष्णदंष्ट्रैर्महाविषैः ।
कुपितैर्दंशयामास सर्वेष्वेवाङ्गसन्धिषु ॥ १.१३७.४३ ॥
સૂતેલાને પણ ફરીથી તીક્ષ્ણ દાઢોવાળા, મહાવિષી, ક્રોધિત સર્પોએ તેના શરીરના બધા સાંધાઓ પર ડંખ માર્યો.
1.137.44
दंष्ट्राश्च दंष्ट्रिणां मर्मस्वपि तेन निपातिताः ।
त्वचं न चास्य बिभिदुः सारत्वात्पृथुपक्षसः ॥ १.१३७.४४ ॥
સર્પોના દાંત તેના મર્મસ્થાનો પર પણ તૂટી ગયા; તેની ચામડી તેઓ ભેદી શક્યા નહીં, કારણ કે તે દૃઢ અને વિશાળ છાતીવાળો હતો.
1.137.45
प्रबुद्धो भीसेनस्तान्सर्वान्सर्पानपोथयत् ।
सारथिं चास्य दयितमपहस्तेन जघ्निवान् ॥ १.१३७.४५ ॥
જાગેલા ભીમસેને તે બધા સર્પોને કચડી નાખ્યા; તેના પ્રિય સારથિને પણ હથેળીથી પ્રહાર કર્યો.
1.137.46
तथान्यदिवसे राजन्हन्तुकामोऽत्यमर्षणः ।
वलनेन सहामन्त्र्य सौबलस्य मते स्थितः ॥ १.१३७.४६ ॥
તે જ રીતે બીજા દિવસે, હે રાજન્, મારવાની ઇચ્છાથી અતિ ક્રોધિત થઈ તેણે વલન સાથે સલાહ કરીને સૌબલ (શકુનિ)ના મતમાં સ્થિરતા રાખી.
1.137.47
भोजने भीमसेनस्य ततः प्राक्षेपयद्विषम् ।
कालकूटं विषं तीक्ष्णं संभृतं रोमहर्षणम् ॥ १.१३७.४७ ॥
પછી ભીમસેનના ભોજનમાં તેણે કાલકૂટ વિષ ભેળવ્યું — તીક્ષ્ણ, તૈયાર કરેલું, રૂંવાડાં ઊભાં કરનારું વિષ.
1.137.48
तच्चापि भुक्त्वाऽजरदॉयदविकारो वृकोदरः ।
विकारं नाभ्यजनयत्सुतीक्ष्णमपि तद्विषम् ॥ १.१३७.४८ ॥
તે પણ ખાધા છતાં વૃકોદર (ભીમ)માં કોઈ વિકાર ન થયો; તે અતિ તીક્ષ્ણ વિષે પણ કોઈ વિકાર ઉત્પન્ન ન કર્યો.
1.137.49
भीमसंहननो भीमस्त्समादजरयद्विषम् ।
ततोऽन्यदिवसे राजन्हन्तुकामो वृकोदरम् ॥ १.१३७.४९ ॥
ભીમ, જેનું શરીર અતિ દૃઢ હતું, તેણે તે ઝેર પચાવી લીધું. હે રાજન્, પછી બીજા દિવસે વૃકોદરને મારવાની ઇચ્છાથી...
1.137.50
सौबलेन सहायेन धार्तराष्ट्रोऽभ्यचिन्तयत् ।
चिन्तयन्नालभन्निद्रां दिवारात्रमतन्द्रितः ॥ १.१३७.५० ॥
સૌબલ (શકુનિ) ની સહાયથી ધૃતરાષ્ટ્રનો પુત્ર (દુર્યોધન) વિચારવા લાગ્યો. વિચારતાં તેને દિવસ-રાત ઊંઘ ન આવી, તે અથાક રહ્યો.
1.137.51
एवं दुर्योधनः कर्णः शकुनिश्चापि सौबलः ।
अनेकैरप्युपायैस्ताञ्जिघांसन्ति स्म पाण्डवान् ॥ १.१३७.५१ ॥
આ રીતે દુર્યોધન, કર્ણ અને સૌબલ શકુનિએ પણ અનેક ઉપાયોથી તે પાંડવોને મારવા ઇચ્છા રાખી.
1.137.52
वैश्या पुत्रस्तदाचष्ट पार्थानां हितकाम्यया ।
पाण्डवा ह्यपि तत्सर्वं प्रत्यजानन्नरिन्दमाः।
उद्भावनमकुर्वन्तो विदुरस्य मते स्थिताः ॥ १.१३७.५२ ॥
ત્યારે વૈશ્ય સ્ત્રીના પુત્ર (વિદુર) એ પૃથાના પુત્રોના હિતની ઇચ્છાથી આ બધું કહ્યું. શત્રુઓનું દમન કરનારા પાંડવોએ પણ બધું સમજી લીધું અને વિદુરના મત પ્રમાણે તેને પ્રગટ ન કર્યું.