महाभारत · अध्याय 1.137
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
1.137.1
ततः क्षत्ता च भीष्मश्च व्यासो राजा च बन्धुभिः ।
ददुः श्राद्धं तदा पाण्डोः स्वधामृतमयं तदा ॥ १.१३७.१ ॥
तेव्हा क्षत्ता, भीष्म, व्यास आणि राजा यांनी बांधवांसह पांडूसाठी स्वधा-अमृतमय श्राद्ध केले.
1.137.2
पुरोहितसहायास्ते यथान्यायमकुर्वत ।
कुरूंश्च विप्रमुख्यांश्च भोजयित्वा सहस्रशः।
रत्नौघान्द्विजमुख्येभ्यो दत्त्वा ग्रामवरांस्तथा ॥ १.१३७.२ ॥
पुरोहिताच्या साहाय्याने त्यांनी यथाविधी कर्म केले; हजारो कुरूंना व श्रेष्ठ ब्राह्मणांना भोजन घालून, श्रेष्ठ द्विजांना रत्नांचे ढीग व उत्तम गावे दिली.
1.137.3
कृतशौचांस्ततस्तांस्तु पाण्डवान्भरतर्षभान् ।
आदाय विविशुः सर्वे पुरं वारणसाह्वयम् ॥ १.१३७.३ ॥
शुद्धी झाल्यानंतर त्या भरतश्रेष्ठ पांडवांना घेऊन सर्वजण वारणावत नावाच्या नगरात प्रविष्ट झाले.
1.137.4
सततं स्मानुशोचन्तस्तमेव भरतर्षभम् ।
पौरजानपदाः सर्वे मृतं स्वमिव बान्धवम् ॥ १.१३७.४ ॥
नगरातील व गावातील सर्व लोक त्या भरतश्रेष्ठासाठी सतत शोक करीत राहिले, जणू आपल्याच मृत बांधवासाठी.
1.137.5
श्राद्धावसाने तु तदा दृष्ट्वा तं दुःखितं जनम् ।
संमूढां दुःखशोकार्तां व्यासो मातरमब्रवीत् ॥ १.१३७.५ ॥
श्राद्ध संपल्यावर दुःखी लोकांना पाहून व्यास दुःखशोकाने पीडित, मोहग्रस्त अशा आपल्या मातेला म्हणाला.
1.137.6
अतिक्रान्तसुखाः कालाः पर्युपस्थितदारुणाः ।
श्वःश्वः पापिष्ठदिवसाः पृथिवी गतयौवना ॥ १.१३७.६ ॥
सुखाचे काळ सरले, भयंकर काळ समीप आले; दिवसेंदिवस पापी दिवस येत आहेत; पृथ्वी यौवन हरवलेली आहे.
1.137.7
बहुमायासमाकीर्णो नानादोषसमाकुलः ।
लुप्तधर्मक्रियाचारो घोरः कालो भविष्यति ॥ १.१३७.७ ॥
अनेक मायांनी भरलेला, नाना दोषांनी व्याप्त, धर्मक्रिया आणि आचार लुप्त झालेला घोर काळ येईल.
1.137.8
कुरूणामनयाच्चापि पृथिवी न भविष्यति ।
गच्छ त्वं योगमास्थाय युक्ता वस तपोवने ॥ १.१३७.८ ॥
कुरूंच्या अन्यायामुळे पृथ्वीही त्यांची राहणार नाही. तू योगाचा आश्रय घेऊन, संयमी होऊन तपोवनात राहा.
1.137.9
माद्राक्षीस्त्वं कुलस्यास्य घोरं संक्षयमात्मनः ।
तथेति समनुज्ञाय सा प्रविश्याब्रवीत्स्नुषाम् ॥ १.१३७.९ ॥
या कुलाचा घोर विनाश तू पाहशील. 'तसेच होवो' असे म्हणून संमती देऊन, ती आत जाऊन सुनेला म्हणाली.
1.137.10
अम्बिक तव पौत्रस्य दुर्नयात्किल भारताः ।
सानुबन्धा विनङ्क्ष्यन्ति पौराश्चैवेति नः श्रुतम् ॥ १.१३७.१० ॥
अंबिके, तुझ्या नातवाच्या दुर्नीतीमुळे भरत लोक, त्यांच्या नातलगांसह, आणि नगरवासीही नष्ट होतील, असे आम्ही ऐकले आहे.
1.137.11
तत्कौसल्यामिमामार्तां पुत्रशोकाभिपीडिताम् ।
वनमादाय भद्रं ते गच्छावो यदि मन्यसे ॥ १.१३७.११ ॥
म्हणून, पुत्रशोकाने पीडित झालेल्या या कौसल्येला घेऊन, तुझे कल्याण होवो, तुला योग्य वाटत असेल तर आपण वनात जाऊ.
1.137.12
तथेत्युक्ता त्वम्बिकया भीष्ममामन्त्र्य सुव्रता ।
वनं ययौ सत्यवती स्नुषाभ्यां सह भारत ॥ १.१३७.१२ ॥
'तसेच होवो' असे अंबिकेने सांगितल्यावर, व्रतनिष्ठ सत्यवती भीष्माचा निरोप घेऊन, हे भारता, दोन सुनांसह वनात गेली.
1.137.13
ताः सुघोरं तपस्तप्त्वा देव्यो भरतसत्तम ।
देहं त्यक्त्वा महाराज गतिमिष्टां ययुस्तदा ॥ १.१३७.१३ ॥
हे भरतश्रेष्ठा, त्या देवींनी अत्यंत घोर तप करून, हे महाराजा, तेव्हा देह त्यागून इष्ट गती प्राप्त केली.
1.137.14
अथाप्तवन्तो वेदोक्तान्संस्कारान्पाण्डवास्तदा ।
संव्यवर्धन्त भोगांस्ते भुञ्जानाः पितृवेश्मनि ॥ १.१३७.१४ ॥
तेव्हा पांडवांनी वेदविहित संस्कार प्राप्त केले आणि पित्याच्या घरी सुखभोग भोगत ते वाढले.
1.137.15
धार्तराष्ट्रैश्च सहिताः क्रीडन्तो मुदिताः सुखम् ।
बालक्रीडासु सर्वासु विशिष्टास्तेजसाऽभवन् ॥ १.१३७.१५ ॥
धृतराष्ट्राच्या पुत्रांसह आनंदाने खेळताना, बालक्रीडांमध्ये ते सर्वांत तेजस्वी ठरले.
1.137.16
जवे लक्ष्याभिहरणे भोज्ये पांसुविकर्षणे ।
धार्तराष्ट्रान्भीमसेनः सर्वान्स परिमर्दति ॥ १.१३७.१६ ॥
धावण्यात, लक्ष्य पकडण्यात, भोजनात, धुळीत ओढण्यात भीमसेन धृतराष्ट्राच्या सर्व पुत्रांना चिरडून टाकतो.
1.137.17
हर्षात्प्रक्रीडमानांस्तान् गृह्य राजन्निलीयते ।
शिरःसु विनिगृह्यैतान्योजयामास पाण्डवैः ॥ १.१३७.१७ ॥
हे राजा, आनंदाने खेळणाऱ्यांना पकडून तो लपून बसतो; त्यांची डोकी दाबून त्याने यांना पांडवांशी जोडले.
1.137.18
शतमेकोत्तरं तेषां कुमाराणां महौजसाम् ।
एक एव निगृह्णाति नातिकृच्छ्राद्वृकोदरः ॥ १.१३७.१८ ॥
त्या महापराक्रमी कुमारांची संख्या एकशे एक आहे; तरीही वृकोदर एकटाच फार कष्ट न होता त्यांना आवरतो.
1.137.19
कचेषु च निगृह्यैनान्विनिहत्य बलाद्बली ।
चकर्ष क्रोशतो भूमौ घृष्टजानुशिरोंसकान् ॥ १.१३७.१९ ॥
बलवान भीमाने त्यांना केसांना धरून बलपूर्वक पाडले आणि ओरडत असतानाही जमिनीवरून फरफटत नेले; त्यांचे गुडघे, डोके आणि खांदे घासले गेले.
1.137.20
दश बालाञ्जले क्रीडन्भुजाभ्यां परिगृह्य सः ।
आस्ते स्म सलिले मग्नो मृतकल्पान्विमुञ्चति ॥ १.१३७.२० ॥
तो दहा मुलांना बाहुंत धरून पाण्यात खेळत पाण्यात बुडून राहत असे, आणि ती जवळजवळ मेलेली झाल्यावरच सोडत असे.
1.137.21
फलानि वृक्षमारुह्य विचिन्वन्ति च ये तदा ।
तदा पादप्रहारेण भीमः कम्पयते द्रुमान् ॥ १.१३७.२१ ॥
जे मुले झाडावर चढून फळे गोळा करत होती, तेव्हा भीम पायाच्या प्रहाराने झाडे हलवत असे.
1.137.22
प्रहारवेगाभिहता द्रुमा व्याघूर्णितास्ततः ।
सफलाः प्रपतन्ति स्म द्रुमात्स्रस्ताः कुमारकाः ॥ १.१३७.२२ ॥
प्रहाराच्या वेगाने आदळलेली झाडे डोलली; मग फळांसह झाडांवरून घसरून मुले खाली पडली.
1.137.23
केचिद्भग्नशिरोरस्काः केचिद्भग्नकटीमुखाः ।
निपेतुर्भ्रातरः सर्वे भीमसेनभुजार्दिताः ॥ १.१३७.२३ ॥
कोणाचे डोके आणि छाती मोडली, कोणाची कंबर आणि चेहरा मोडला; भीमसेनाच्या बाहूंनी पीडित झालेले सर्व भाऊ कोसळले.
1.137.24
न ते नियुद्धे न जवे न योग्यासु कदाचन ।
कुमारा उत्तरं चक्रुः स्पर्धमाना वृकोदरम् ॥ १.१३७.२४ ॥
कुस्तीत, धावण्यात किंवा योग्य स्पर्धांमध्येही कधीच नाही; स्पर्धा करूनही ती मुले वृकोदराला उत्तर देऊ शकली नाहीत.
1.137.25
एवं स धार्तराष्ट्रांश्च स्पर्धमानो वृकोदरः ।
अप्रियेऽतिष्ठदत्यन्तं बाल्यान्न द्रोहचेतसा ॥ १.१३७.२५ ॥
अशा प्रकारे वृकोदर धृतराष्ट्राच्या पुत्रांशी स्पर्धा करत अप्रिय गोष्टींमध्ये अत्यंत गुंतून राहिला; पण बालपणामुळे त्याचे मन द्रोहाने भरलेले नव्हते.
1.137.26
ततो बलमतिख्यातं धार्तराष्ट्रः प्रतापवान् ।
भीमसेनस्य तज्ज्ञात्वा दुष्टभावमदर्शयत् ॥ १.१३७.२६ ॥
मग भीमसेनाचे ते अतिप्रसिद्ध बल जाणून प्रतापी धृतराष्ट्रपुत्राने आपला दुष्ट भाव दाखवला.
1.137.27
तस्य धर्मादपेतस्य पापानि परिपश्यतः ।
मोहादैश्वर्यलोभाच्च पापा मतिरजायत ॥ १.१३७.२७ ॥
धर्मापासून ढळलेल्या, पाप पाहत असलेल्या त्याच्या मनात मोह आणि ऐश्वर्याच्या लोभामुळे पापी बुद्धी उत्पन्न झाली.
1.137.28
अयं बलवतां श्रेष्ठः कुन्तीपुत्रो वृकोदरः ।
मध्यमः कुन्तिपुत्राणां निकृत्या सन्निगृह्यतां ॥ १.१३७.२८ ॥
हा बलवानांत श्रेष्ठ, कुंतीपुत्र वृकोदर; कुंतीपुत्रांमध्ये मध्यम; कपटाने याला बंदी करावे.
1.137.29
प्राणवान्विक्रमी चैव शौर्येण महताऽन्वितः ।
स्पर्धते चापि सहितानस्मानेको वृकोदरः ॥ १.१३७.२९ ॥
प्राणशक्तीने युक्त, पराक्रमी आणि महान शौर्याने संपन्न वृकोदर एकटाच आम्ही सर्व एकत्र असतानाही आमच्याशी स्पर्धा करतो.
1.137.30
तं तु सुप्तं पुरोद्याने गङ्गायां प्रक्षिपामहे ।
अथ तस्मादवरजं श्रेष्ठं चैव युधिष्ठिरम् ॥ १.१३७.३० ॥
तो झोपला असताना उद्यानासमोर गंगेत त्याला फेकून देऊ; मग त्याच्यापेक्षा लहान पण श्रेष्ठ युधिष्ठिरालाही.
1.137.31
प्रसह्य बन्धने बद्ध्वा प्रशासिष्ये वसुन्धराम् ।
एवं स निश्चयं पापः कृत्वा दुर्योधनस्तदा।
नित्यमेवान्तरप्रेक्षी भीमस्यासीन्महात्मनः ॥ १.१३७.३१ ॥
बळजबरीने बांधून मी पृथ्वीवर राज्य करीन. अशा प्रकारे त्या पापी दुर्योधनाने तेव्हा तो निश्चय केला आणि महात्मा भीमावर सतत संधी शोधत राहिला.
1.137.32
ततो जलविहारार्थं कारयामास भारत ।
चैलकम्बलवेश्मानि विचित्राणि महान्ति च ॥ १.१३७.३२ ॥
मग, हे भारता, जलक्रीडेसाठी त्याने वस्त्रे आणि कांबळ्यांचे मोठे व विचित्र तंबू बनवून घेतले.
1.137.33
सर्वकामैः सुपूर्णानि पताकोच्छ्रायवन्ति च ।
तत्र संजनयामास नानागाराण्यनेकशः ॥ १.१३७.३३ ॥
तेथे सर्व इष्ट वस्तूंनी भरलेली, उंच पताका असलेली अनेक प्रकारची घरे त्याने अनेक करून घेतली.
1.137.34
उदकक्रीडनं नाम कारयामास भारत ।
प्रमाणकोट्यां तं देशं स्थलं किंचिदुपेत्यह ॥ १.१३७.३४ ॥
हे भारता, जलक्रीडा नावाचे एक स्थान त्याने बनवून घेतले. त्या प्रदेशाच्या मापाच्या सीमेवर काही कोरड्या जमिनीपर्यंत पोहोचून मी ...
1.137.35
क्रीडावसाने ते सर्वे शुचिवस्त्राः स्वलङ्कृताः ।
सर्वकामसमृद्धं तदन्नं बुभुजिरे शनैः ॥ १.१३७.३५ ॥
खेळ संपल्यावर ते सर्व स्वच्छ वस्त्रे नेसून, चांगले अलंकार घालून, सर्व इच्छांनी समृद्ध असे ते अन्न हळूहळू जेवले.
1.137.36
दिवसान्ते परिश्रान्ता विहृत्य च कुरूद्वहाः ।
विहारावसथेष्वेव वीरा वासमरोचयन् ॥ १.१३७.३६ ॥
दिवसाच्या अखेरीस थकलेले कुरुश्रेष्ठ वीर विहार करून विहारगृहांमध्येच राहणे पसंत करू लागले.
1.137.37
खिन्नस्तु बलवान्भीमो व्यायामाभ्यधिकस्तदा ।
वाहयित्वा कुमारांस्ताञ्जलक्रीडागतान्विभुः ॥ १.१३७.३७ ॥
थकलेला बलवान भीम, तेव्हा व्यायामात अधिक रमलेला, जलक्रीडेस गेलेल्या त्या कुमारांना घेऊन आलेला समर्थ.
1.137.38
प्रमाणकोट्यां वासार्थं सुष्वापारुह्य तत्स्थलम् ।
शीतं वासं समासाद्य शान्तो मदविमोहितः ॥ १.१३७.३८ ॥
प्रमाणकोटीत विश्रांतीसाठी त्या ठिकाणी चढून झोपला; शीतल निवास मिळवून, शांत, मदाने मोहित होऊन.
1.137.39
निश्चेष्टः पाण्डवो राजन्सुष्वाप मृतवत्क्षितौ ।
ततो बद्ध्वा लतापाशैर्भीमं दुर्योधनः शनैः ॥ १.१३७.३९ ॥
हे राजा, पांडव निश्चल होऊन जमिनीवर मृतासारखा झोपला; मग दुर्योधनाने हळूहळू वेलींच्या फासांनी भीमाला बांधले.
1.137.40
प्रमाणकोट्यां संसुप्तं गङ्गायां प्राक्षिपज्जले ।
ततः प्रबुद्धः कौन्तेयः सर्वान्संछिद्य बन्धनान् ॥ १.१३७.४० ॥
प्रमाणकोटीत गाढ झोपलेल्या त्याला दुर्योधनाने गंगेच्या पाण्यात फेकले; मग जागा झालेल्या कौंतेयाने सर्व बंधने तोडली.
1.137.41
उदतिष्ठद्बलाद्भूयो भीमः प्रहरतां वरः ।
स विमुक्तो महातेजा नाज्ञासीत्तेन तत्कृतम् ॥ १.१३७.४१ ॥
पुन्हा बलाने भीम उठला, योद्ध्यांत श्रेष्ठ; तो महातेजस्वी मुक्त होऊन, हे कोणी केले ते जाणू शकला नाही.
1.137.42
पुनर्निद्रावशं प्राप्तस्तत्रैव प्रास्वपद्बली ।
अर्धरात्र्यां व्यतीतायामुत्तस्थुः कुरुपाण्जवाः।
दुर्योधनस्तु कौन्तेयं दृष्ट्वा निर्वेदमभ्यगात् ॥ १.१३७.४२ ॥
बलवान भीम पुन्हा निद्रेच्या अधीन होऊन तिथेच झोपला; मध्यरात्र उलटल्यावर कुरु-पांडव वेगाने उठले. पण दुर्योधन कौंतेयाला पाहून निराशेत बुडाला.
1.137.43
सुप्तं चापि पुनः सर्पैस्तीक्ष्णदंष्ट्रैर्महाविषैः ।
कुपितैर्दंशयामास सर्वेष्वेवाङ्गसन्धिषु ॥ १.१३७.४३ ॥
झोपलेल्या त्याला पुन्हा तीक्ष्ण दाढांच्या, महाविषारी, संतप्त सापांनी त्याच्या अंगांच्या सर्व सांध्यांवर दंश केला.
1.137.44
दंष्ट्राश्च दंष्ट्रिणां मर्मस्वपि तेन निपातिताः ।
त्वचं न चास्य बिभिदुः सारत्वात्पृथुपक्षसः ॥ १.१३७.४४ ॥
सापांचे दात त्याच्या मर्मस्थानांवरही मोडले; त्याची त्वचा त्यांना भेदता आली नाही, कारण तो दृढ आणि विशाल छातीचा होता.
1.137.45
प्रबुद्धो भीसेनस्तान्सर्वान्सर्पानपोथयत् ।
सारथिं चास्य दयितमपहस्तेन जघ्निवान् ॥ १.१३७.४५ ॥
जागा झालेल्या भीमसेनाने ते सर्व साप चिरडून टाकले; त्याच्या प्रिय सारथ्यालाही तळहाताने मारले.
1.137.46
तथान्यदिवसे राजन्हन्तुकामोऽत्यमर्षणः ।
वलनेन सहामन्त्र्य सौबलस्य मते स्थितः ॥ १.१३७.४६ ॥
तसेच दुसऱ्या एका दिवशी, हे राजा, मारण्याच्या इच्छेने अत्यंत संतप्त झालेला तो वलनासह सल्लामसलत करून सौबलाच्या (शकुनीच्या) मतावर ठाम राहिला.
1.137.47
भोजने भीमसेनस्य ततः प्राक्षेपयद्विषम् ।
कालकूटं विषं तीक्ष्णं संभृतं रोमहर्षणम् ॥ १.१३७.४७ ॥
मग भीमसेनाच्या जेवणात त्याने कालकूट विष मिसळले — तीव्र, सिद्ध केलेले, अंगावर शहारा आणणारे विष.
1.137.48
तच्चापि भुक्त्वाऽजरदॉयदविकारो वृकोदरः ।
विकारं नाभ्यजनयत्सुतीक्ष्णमपि तद्विषम् ॥ १.१३७.४८ ॥
तेही खाऊनही वृकोदराला (भीमाला) काहीही विकार झाला नाही; ते अत्यंत तीक्ष्ण विषही कोणताही विकार निर्माण करू शकले नाही.
1.137.49
भीमसंहननो भीमस्त्समादजरयद्विषम् ।
ततोऽन्यदिवसे राजन्हन्तुकामो वृकोदरम् ॥ १.१३७.४९ ॥
भीमदेहाचा भीम ते विष पचवून गेला. हे राजन्, नंतर एका दिवशी वृकोदराला मारण्याच्या इच्छेने...
1.137.50
सौबलेन सहायेन धार्तराष्ट्रोऽभ्यचिन्तयत् ।
चिन्तयन्नालभन्निद्रां दिवारात्रमतन्द्रितः ॥ १.१३७.५० ॥
सौबल (शकुनी) याच्या साहाय्याने धृतराष्ट्राचा पुत्र (दुर्योधन) विचार करू लागला. विचार करता करता दिवसरात्र त्याला झोप लागली नाही, तो अनलस राहिला.
1.137.51
एवं दुर्योधनः कर्णः शकुनिश्चापि सौबलः ।
अनेकैरप्युपायैस्ताञ्जिघांसन्ति स्म पाण्डवान् ॥ १.१३७.५१ ॥
अशाप्रकारे दुर्योधन, कर्ण आणि सौबल शकुनी यांनी अनेक उपायांनी त्या पांडवांना मारण्याचा प्रयत्न केला.
1.137.52
वैश्या पुत्रस्तदाचष्ट पार्थानां हितकाम्यया ।
पाण्डवा ह्यपि तत्सर्वं प्रत्यजानन्नरिन्दमाः।
उद्भावनमकुर्वन्तो विदुरस्य मते स्थिताः ॥ १.१३७.५२ ॥
तेव्हा वैश्य स्त्रीचा पुत्र (विदुर) पृथेच्या पुत्रांच्या हितासाठी हे सर्व सांगता झाला. शत्रूंना दमन करणाऱ्या पांडवांनीही सर्व समजून घेतले आणि विदुराच्या मताप्रमाणे ते प्रकट न करता राहिले.