મહાભારત · અધ્યાય 1.139
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
1.139.1
दुर्योधनस्तु पापात्मा भीममाशीविषहदे ।
प्रक्षिप्य कृतकृत्यं स्वमात्मानं मन्यते तदा ॥ १.१३९.१ ॥
પરંતુ પાપી દુર્યોધને ભીમને ઝેરી સાપોથી ભરેલા સરોવરમાં નાખીને ત્યારે પોતાને કૃતકૃત્ય માન્યો.
1.139.2
प्रभातायां रजन्यां च प्रविवेश पुरं ततः ।
ब्रुवाणो भीमसेनस्तु यातो ह्यग्रत एव नः ॥ १.१३९.२ ॥
પ્રભાત થતાં તેઓ નગરમાં પ્રવેશ્યા અને કહેવા લાગ્યા કે ભીમસેન આપણા કરતાં પહેલાં જ આગળ ગયો છે.
1.139.3
युधिष्ठिरस्तु धर्मात्मा ह्यविदन्पापमात्मनि ।
स्वेनानुमानेन परं साधुं समनुपश्यति ॥ १.१३९.३ ॥
પરંતુ ધર્માત્મા યુધિષ્ઠિર પોતાનામાં પાપ છે એ જાણતા નહોતા, તેથી પોતાના અનુમાનથી બીજાઓને પણ સારા ગણતા.
1.139.4
सोऽभ्युपेत्य तदा पार्थो मातरं भ्रातृवत्सलः ।
अभिवाद्याब्रवीत्कुन्तीमम्ब भीम इहागतः ॥ १.१३९.४ ॥
ત્યારે ભાઈઓ પર સ્નેહ રાખનાર પાર્થ માતા પાસે જઈને પ્રણામ કરી કુંતીને બોલ્યો: માતા, ભીમ અહીં આવી ગયો છે.
1.139.5
क्व गतो भविता मातर्नेह पश्यामि तं शुभे ।
उद्यानानि वनं चैव विचितानि समन्ततः ॥ १.१३९.५ ॥
માતા, તે ક્યાં ગયો હશે? હે શુભે, અહીં તો તે દેખાતો નથી. ઉદ્યાનો અને વન ચારે બાજુ શોધી લીધાં છે.
1.139.6
तदर्थं न च तं वीरं दृष्टवन्तो वृकोदरम् ।
मन्यमानास्ततः सर्वे यातो नः पूर्वमेव सः ॥ १.१३९.६ ॥
તેની શોધ કરવા છતાં તેઓને એ વીર વૃકોદર દેખાયો નહિ; તેથી બધાએ માન્યું કે તે આપણા કરતાં પહેલાં જ ગયો છે.
1.139.7
आगताः स्म महाभागे व्याकुलेनान्तरात्मना ।
इहागम्य क्व नु गतस्त्वया वा प्रेषितः क्व नु ॥ १.१३९.७ ॥
હે મહાભાગે, વ્યાકુળ અંતરાત્મા સાથે અમે અહીં આવ્યા છીએ. અહીં આવીને તે ક્યાં ગયો, કે તેં તેને ક્યાં મોકલ્યો?
1.139.8
कथयस्व महाबाहुं भीमसेनं यशस्विनि ।
नहि मे शुध्यते भावस्तं वीरं प्रति शोभने ॥ १.१३९.८ ॥
હે યશસ્વિની, મહાબાહુ ભીમસેન વિશે કહે. હે શોભને, તે વીર વિશે મારું મન શાંત થતું નથી.
1.139.9
यतः प्रसुप्तं मन्येऽहं भीम् नेति हतस्तु सः ।
इत्युक्ता च ततः कुन्ती धर्मराजेन धीमता ॥ १.१३९.९ ॥
ભીમ સૂતો છે એમ મને લાગે છે, તે માર્યો ગયો નથી. બુદ્ધિમાન ધર્મરાજે આમ કહ્યા પછી, કુંતી...
1.139.10
हाहेति कृत्वा संभ्रान्ता प्रत्युवाच युधिष्ठिरम् ।
न पुत्र भीमं पश्यामि न मामभ्येत्यसाविति ॥ १.१३९.१० ॥
'હાય!' કહીને ગભરાયેલી કુંતી યુધિષ્ઠિરને બોલી: 'દીકરા, હું ભીમને જોતી નથી; તે મારી પાસે આવ્યો નથી.'
1.139.11
शीघ्रमन्वेषणे यत्नं कुरु तस्यानुजैः सह ।
द्रुतं गत्वा पुरोद्यानं विचिन्वन्तिस्म पाण्डवाः ॥ १.१३९.११ ॥
'તેની શોધ માટે ઝડપથી તેના નાના ભાઈઓ સાથે પ્રયત્ન કર.' પછી પાંડવો ઝડપથી આગળના બગીચામાં જઈને શોધવા લાગ્યા.
1.139.12
भीमभीमेति ते वाचा पाण्डवाः समुदैरयन् ।
विचिन्वन्तोऽथ ते सर्वे न स्म पश्यन्ति भ्रातरम् ॥ १.१३९.१२ ॥
'ભીમ, ભીમ!' એમ કહી પાંડવોએ બૂમ પાડી. શોધતા તેઓ બધાને ભાઈ દેખાયો નહીં.
1.139.13
आगताः स्वगृहं भूय इदमूचुः पृथां तदा ।
न दृश्यते महाबाहुरम्ब भीमो वने चितः ॥ १.१३९.१३ ॥
ફરી પોતાના ઘરે આવીને તેઓએ ત્યારે પૃથાને કહ્યું — માતા, મહાબાહુ ભીમ વનમાં શોધવા છતાં દેખાતા નથી.
1.139.14
विचितानि च सर्वाणि ह्युद्यानानि नदीस्तथा ।
ततो विदुरमानाय्य कुन्ती सा स्वं निवेशनम् ॥ १.१३९.१४ ॥
બધા બગીચાઓ અને નદીઓ શોધી લેવાયા. પછી કુંતીએ વિદુરને બોલાવીને પોતાના નિવાસમાં…
1.139.15
उवाच बलवान्क्षत्तर्भीमसेनो न दृश्यते ॥ १.१३९.१५ ॥
તેણીએ કહ્યું — હે ક્ષત્તા, બળવાન ભીમસેન દેખાતા નથી.
1.139.16
उद्यानान्निर्गताः सर्वे भ्रातरो भ्रातृभिः सह ।
तत्रैकस्तु महाबाहुर्भीमो नाभ्येति मामिह ॥ १.१३९.१६ ॥
બગીચામાંથી બધા ભાઈઓ પોતાના ભાઈઓ સાથે બહાર આવ્યા; પરંતુ ત્યાં એક, મહાબાહુ ભીમ, અહીં મારી પાસે આવ્યા નથી.
1.139.17
न च प्रीणयते चक्षुः सदा दुर्योधनस्य सः ।
क्रूरोऽसौ दुर्मतिः क्षुद्रो राज्यलुब्धोऽनपत्रपः ॥ १.१३९.१७ ॥
તે દુર્યોધનની આંખોને કદી આનંદ આપતો નથી; તે ક્રૂર, દુષ્ટબુદ્ધિ, નીચ, રાજ્યલોભી અને નિર્લજ્જ છે.
1.139.18
निहन्यादपि तं वीरं जातमन्युः सुयोधनः ।
तेन मे व्याकुलं चित्तं हृदयं दह्यतीव च ॥ १.१३९.१८ ॥
ક્રોધે ભરાયેલો સુયોધન તે વીરને પણ મારી શકે છે; તેથી મારું મન વ્યાકુળ છે અને હૃદય જાણે બળે છે.
1.139.19
मैवं वदस्व कल्याणि शेषसंरक्षणं कुरु ।
प्रत्यादिष्टो हि दुष्टात्मा शेषेऽपि प्रहरेत्तव ॥ १.१३९.१९ ॥
હે કલ્યાણી, એવું ન બોલ; બાકી રહેલાઓનું રક્ષણ કર. દુષ્ટાત્મા રોકાયેલો હોવા છતાં તારા બાકીના પુત્રો પર પણ પ્રહાર કરી શકે.
1.139.20
दीर्घायुषस्तव सुता यथोवाच महामुनिः ।
आगमिष्यति ते पुत्रः प्रीतिं चोत्पादयिष्यति ॥ १.१३९.२० ॥
મહામુનિએ કહ્યું તેમ તારા પુત્રો દીર્ઘાયુ થશે. તારો પુત્ર પાછો આવીને તને આનંદ આપશે.
1.139.21
एवमुक्त्वा ययौ विद्वान्विदुरः स्वं निवेशनम् ।
कुन्ती चिन्तापरा भूत्वा सहासीना सुतैर्गृहे ॥ १.१३९.२१ ॥
એમ કહીને વિદ્વાન વિદુર પોતાના નિવાસે ગયા. કુંતી ચિંતામાં ડૂબેલી ઘરમાં પુત્રો સાથે બેઠી રહી.
1.139.22
ततोऽष्टमे तु दिवसे प्रत्यबुध्यत पाण्डवः ।
तस्मिंस्तदा रसे जीर्णे सोऽप्रमेयबलो बली ॥ १.१३९.२२ ॥
પછી આઠમા દિવસે પાંડવ (ભીમ) જાગ્યો. તે ઝેર પચી ગયા પછી અપાર બળવાળો બળવાન તે જાગ્યો.
1.139.23
तं दृष्ट्वा प्रतिबुध्यन्तं पाण्डवं ते भुजङ्गमाः ।
सान्त्वयामासुरव्यग्रा वचनं चेदमब्रुवन् ॥ १.१३९.२३ ॥
પાંડવને જાગતો જોઈને તે નાગો અવ્યગ્ર ભાવે તેને સાંત્વન આપીને આ વચન બોલ્યા.
1.139.24
यत्ते पीतो महाबाहो रसोऽयं वीर्यसंभृतः ।
तस्मान्नागायुतबलो रणेऽधृष्यो भविष्यसि ॥ १.१३९.२४ ॥
હે મહાબાહુ, તેં પીધેલો આ વીર્યથી ભરેલો રસ છે તેથી તું દસ હજાર હાથીઓના બળવાળો થઈને યુદ્ધમાં અજેય થઈશ.
1.139.25
गच्छाद्य त्वं च स्वगृहं स्नातो दिव्यैरिमैर्जलैः ।
भ्रातरस्तेऽनुतप्यन्ति त्वां विना कुरुपुङ्गव ॥ १.१३९.२५ ॥
હવે તું પણ આ દિવ્ય જળોમાં સ્નાન કરીને તારા ઘરે જા. હે કુરુશ્રેષ્ઠ, તારા વિના તારા ભાઈઓ શોક કરી રહ્યા છે.
1.139.26
ततः स्नातो महाबाहुः शुचिशुक्लाम्बरस्रजः ।
ततो नागस्य भवने कृतकौतुकमङ्गलः ॥ १.१३९.२६ ॥
પછી સ્નાન કરેલા તે મહાબાહુએ શુદ્ધ શ્વેત વસ્ત્રો અને માળા ધારણ કરી, અને નાગના ભવનમાં મંગળવિધિઓ પૂર્ણ કર્યા.
1.139.27
ओषधीभिर्विषघ्नीभिः सुरभीभिर्विशेषतः ।
भुक्तवान्परमान्नं च नागैर्दत्तं महाबलः ॥ १.१३९.२७ ॥
વિષનાશક અને સુગંધિત ઔષધિઓથી યુક્ત, નાગોએ આપેલું ઉત્તમ અન્ન તે મહાબલે વિશેષ રીતે ગ્રહણ કર્યું.
1.139.28
पूजितो भुजगैर्वीर आशीर्भिश्चाभिनन्दितः ।
दिव्याभरणसंछन्नो नागानामन्त्र्य पाण्डवाः ॥ १.१३९.२८ ॥
સર્પોએ સન્માનિત અને આશીર્વાદોથી અભિનંદિત, દિવ્ય આભૂષણોથી શોભતા તે વીર પાંડવે નાગોની વિદાય લીધી.
1.139.29
उदतिष्ठत्प्रहृष्टात्मा नागलोकादरिन्दमः ।
उत्क्षिप्य च तदा नागैर्जलाज्जलरुहेक्षणः ॥ १.१३९.२९ ॥
નાગલોકથી પ્રસન્ન હૃદયે શત્રુદમન ઊભા થયા. ત્યારે નાગોએ કમળનયનને જળમાંથી ઊંચક્યા.
1.139.30
तस्मिन्नेव वनोद्देशे स्थापितः कुरुनन्दनः ।
ते चान्तर्दधिरे नागाः पाण्डवस्यैव पश्यतः ॥ १.१३९.३० ॥
તે જ વનપ્રદેશમાં કુરુનંદનને મૂકવામાં આવ્યા. પાંડવની નજર સામે જ નાગો અદૃશ્ય થઈ ગયા.
1.139.31
तत उत्थाय कौन्तेयो भीमसेनो महाबलः ।
आजगाम महाबाहुर्मातुरन्तिकमञ्जसा ॥ १.१३९.३१ ॥
પછી ઊભા થઈને કુંતીપુત્ર મહાબળવાન ભીમસેન, મહાબાહુ, સીધા માતાની પાસે આવ્યા.
1.139.32
ततोऽभिवाद्य जननीं ज्येष्ठं भ्रातरमेव च ।
कनीयसः समाघ्राय शिरस्स्वरिविमर्दनः ॥ १.१३९.३२ ॥
પછી માતા અને મોટા ભાઈને પ્રણામ કરીને, શત્રુમર્દન નાનાઓના મસ્તકને સૂંઘ્યું.
1.139.33
तैश्चापि संपरिष्वक्तः सह मात्रा नरर्षभैः ।
अन्योन्यगतसौहार्दाद्दिष्ट्या दिष्ट्येति चाब्रुवन् ॥ १.१३९.३३ ॥
તે નરશ્રેષ્ઠોએ પણ માતા સાથે તેને આલિંગન આપ્યું, અને પરસ્પર સ્નેહથી 'સદ્ભાગ્ય, સદ્ભાગ્ય' કહ્યું.
1.139.34
ततस्तत्सर्वमाचष्ट दुर्योधनविचेष्टितम् ।
भ्रातॄणां भीमसेनश्च महाबलपराक्रमः ॥ १.१३९.३४ ॥
પછી મહાબળવાન અને પરાક્રમી ભીમસેને ભાઈઓને દુર્યોધનનાં બધાં કાવતરાં કહી સંભળાવ્યાં.
1.139.35
नागलोके च यद्वृत्तं गुणदोषमशेषतः ।
तच्च सर्वमशेषेण कथयामास पाण्डवः ॥ १.१३९.३५ ॥
નાગલોકમાં જે બન્યું તે, તેના ગુણ-દોષ સહિત, પાંડવે સંપૂર્ણપણે કહ્યું.
1.139.36
ततो युधिष्ठिरो राजा भीममाह वचोऽर्थवत् ।
तूष्णीं भव न ते जल्प्यमिदं कार्यं कथंचन ॥ १.१३९.३६ ॥
પછી રાજા યુધિષ્ઠિરે ભીમને અર્થસભર વચન કહ્યું: 'ચૂપ રહે; આ વાત તારે કોઈ પણ રીતે બોલવી ન જોઈએ.'
1.139.37
इतःप्रभृति कौन्तेयं रक्षतान्योन्यमादृताः ।
एवमुक्त्वा महाबाहुर्धर्मराजो युधिष्ठिरः ॥ १.१३९.३७ ॥
આજથી કૌન્તેયો આદરપૂર્વક એકબીજાનું રક્ષણ કરે. એમ કહીને મહાબાહુ ધર્મરાજ યુધિષ્ઠિર
1.139.38
भ्रातृभिः सहितः सर्वैरप्रमत्तोऽभवत्तदा ।
यदा त्ववगतास्ते वै पाण्डवास्तस्य कर्म तत् ॥ १.१३९.३८ ॥
ત્યારે ભાઈઓ સહિત તે સાવધ રહ્યો. પાંડવો જાણીતા થયા ત્યારે તે તેનું કાર્ય હતું.
1.139.39
नत्वेव बहुलं चक्रुः प्रयता मन्त्ररक्षणे ।
धर्मात्मा विदुरस्तेषां प्रददौ मतिमान्मतिम् ॥ १.१३९.३९ ॥
તોપણ ગુપ્ત મંત્રણાની રક્ષામાં તેઓ વારંવાર સાવધ રહ્યા નહીં. ધર્માત્મા અને બુદ્ધિમાન વિદુરે તેમને સલાહ આપી.
1.139.40
दुर्योधनोऽपि तं दृष्ट्वा पाण्डवं पुनरागतम् ।
निश्वसंश्चिन्तयंश्चैवमहन्यहनि तप्यते ॥ १.१३९.४० ॥
દુર્યોધન પણ ફરી આવેલા તે પાંડવને જોઈને નિસાસા નાખતો, આ રીતે ચિંતા કરતો દિવસે દિવસે સંતાપ પામે છે.
1.139.41
कुमारान्क्रीडमानांस्तान्दृष्ट्वा राजातिदुर्मदान् ।
गुरुं शिक्षार्थमन्विष्य गौतमं तान्न्यवेदयत् ॥ १.१३९.४१ ॥
રાજાએ તે અતિ ઉદ્ધત કુમારોને રમતા જોયા, ત્યારે શિક્ષણ માટે ગુરુ શોધીને ગૌતમને તેમને સોંપ્યા.
1.139.42
शरस्तम्बे समुद्भूतं वेदशास्त्रार्थपारगम् ।
राज्ञा निवेदितास्तस्मै ते च सर्वे च निष्ठिताः।
अधिजग्मुश्च कुरवो धनुर्वेदं कृपात्तु ते ॥ १.१३९.४२ ॥
શરસ્તંબમાં જન્મેલા, વેદશાસ્ત્રના અર્થમાં પારંગત કૃપને રાજાએ તેમને સોંપ્યા. તેઓ સૌએ કૃપ પાસેથી ધનુર્વેદ સંપૂર્ણ શીખ્યો.