महाभारत · अध्याय 1.139
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
1.139.1
दुर्योधनस्तु पापात्मा भीममाशीविषहदे ।
प्रक्षिप्य कृतकृत्यं स्वमात्मानं मन्यते तदा ॥ १.१३९.१ ॥
परंतु पापात्मा दुर्योधनाने भीमाला विषारी सर्पांनी भरलेल्या सरोवरात टाकून त्या वेळी आपले कार्य सिद्ध झाले असे मानले.
1.139.2
प्रभातायां रजन्यां च प्रविवेश पुरं ततः ।
ब्रुवाणो भीमसेनस्तु यातो ह्यग्रत एव नः ॥ १.१३९.२ ॥
पहाट होताच ते नगरात शिरले आणि भीमसेन आमच्याआधीच गेला आहे असे म्हणत होते.
1.139.3
युधिष्ठिरस्तु धर्मात्मा ह्यविदन्पापमात्मनि ।
स्वेनानुमानेन परं साधुं समनुपश्यति ॥ १.१३९.३ ॥
परंतु धर्मात्मा युधिष्ठिराला आपल्यात पाप आहे हे माहीत नव्हते, म्हणून आपल्या अनुमानाने तो इतरांनाही साधू मानत असे.
1.139.4
सोऽभ्युपेत्य तदा पार्थो मातरं भ्रातृवत्सलः ।
अभिवाद्याब्रवीत्कुन्तीमम्ब भीम इहागतः ॥ १.१३९.४ ॥
तेव्हा बंधुप्रेमी पार्थ मातेजवळ जाऊन नमस्कार करून कुंतीला म्हणाला, आई, भीम येथे आला आहे.
1.139.5
क्व गतो भविता मातर्नेह पश्यामि तं शुभे ।
उद्यानानि वनं चैव विचितानि समन्ततः ॥ १.१३९.५ ॥
आई, तो कुठे गेला असेल? हे शुभे, येथे मला तो दिसत नाही. उद्याने आणि वन सर्वत्र शोधली आहेत.
1.139.6
तदर्थं न च तं वीरं दृष्टवन्तो वृकोदरम् ।
मन्यमानास्ततः सर्वे यातो नः पूर्वमेव सः ॥ १.१३९.६ ॥
त्याचा शोध घेऊनही त्या वीर वृकोदराला त्यांना पाहता आले नाही; म्हणून सर्वांनी मानले की तो आमच्याआधीच गेला आहे.
1.139.7
आगताः स्म महाभागे व्याकुलेनान्तरात्मना ।
इहागम्य क्व नु गतस्त्वया वा प्रेषितः क्व नु ॥ १.१३९.७ ॥
हे महाभागे, व्याकुल अंतरात्म्यासह आम्ही येथे आलो आहोत. येथे येऊन तो कुठे गेला, किंवा तू त्याला कुठे पाठवलेस?
1.139.8
कथयस्व महाबाहुं भीमसेनं यशस्विनि ।
नहि मे शुध्यते भावस्तं वीरं प्रति शोभने ॥ १.१३९.८ ॥
हे यशस्विनी, महाबाहू भीमसेनाबद्दल सांग. हे शोभने, त्या वीराबद्दल माझे मन शांत होत नाही.
1.139.9
यतः प्रसुप्तं मन्येऽहं भीम् नेति हतस्तु सः ।
इत्युक्ता च ततः कुन्ती धर्मराजेन धीमता ॥ १.१३९.९ ॥
भीम झोपला आहे असे मला वाटते, तो मारला गेलेला नाही. बुद्धिमान धर्मराजाने असे सांगितल्यावर कुंती...
1.139.10
हाहेति कृत्वा संभ्रान्ता प्रत्युवाच युधिष्ठिरम् ।
न पुत्र भीमं पश्यामि न मामभ्येत्यसाविति ॥ १.१३९.१० ॥
'अरेरे!' म्हणून घाबरलेली कुंती युधिष्ठिराला म्हणाली: 'पुत्रा, मला भीम दिसत नाही; तो माझ्याजवळ आलेला नाही.'
1.139.11
शीघ्रमन्वेषणे यत्नं कुरु तस्यानुजैः सह ।
द्रुतं गत्वा पुरोद्यानं विचिन्वन्तिस्म पाण्डवाः ॥ १.१३९.११ ॥
'त्याच्या शोधासाठी लवकर त्याच्या धाकट्या भावांसह प्रयत्न कर.' मग पांडव वेगाने समोरच्या उद्यानात जाऊन शोध घेऊ लागले.
1.139.12
भीमभीमेति ते वाचा पाण्डवाः समुदैरयन् ।
विचिन्वन्तोऽथ ते सर्वे न स्म पश्यन्ति भ्रातरम् ॥ १.१३९.१२ ॥
'भीम, भीम!' असे म्हणत पांडवांनी आवाज दिला. शोधत असताही त्या सर्वांना भाऊ दिसला नाही.
1.139.13
आगताः स्वगृहं भूय इदमूचुः पृथां तदा ।
न दृश्यते महाबाहुरम्ब भीमो वने चितः ॥ १.१३९.१३ ॥
पुन्हा आपल्या घरी येऊन ते तेव्हा पृथेला म्हणाले — माते, महाबाहू भीम वनात शोधूनही दिसत नाही.
1.139.14
विचितानि च सर्वाणि ह्युद्यानानि नदीस्तथा ।
ततो विदुरमानाय्य कुन्ती सा स्वं निवेशनम् ॥ १.१३९.१४ ॥
सर्व उद्याने आणि नद्या शोधल्या गेल्या. मग कुंतीने विदुराला बोलावून आपल्या निवासस्थानी…
1.139.15
उवाच बलवान्क्षत्तर्भीमसेनो न दृश्यते ॥ १.१३९.१५ ॥
ती म्हणाली — हे क्षत्ता, बलवान भीमसेन दिसत नाही.
1.139.16
उद्यानान्निर्गताः सर्वे भ्रातरो भ्रातृभिः सह ।
तत्रैकस्तु महाबाहुर्भीमो नाभ्येति मामिह ॥ १.१३९.१६ ॥
उद्यानातून सर्व बंधू आपल्या बंधूंसह बाहेर आले; परंतु तेथे एकटा महाबाहू भीम येथे माझ्याकडे आला नाही.
1.139.17
न च प्रीणयते चक्षुः सदा दुर्योधनस्य सः ।
क्रूरोऽसौ दुर्मतिः क्षुद्रो राज्यलुब्धोऽनपत्रपः ॥ १.१३९.१७ ॥
तो दुर्योधनाच्या डोळ्यांना कधीच आनंद देत नाही; तो क्रूर, दुष्टबुद्धी, क्षुद्र, राज्यलोभी आणि निर्लज्ज आहे.
1.139.18
निहन्यादपि तं वीरं जातमन्युः सुयोधनः ।
तेन मे व्याकुलं चित्तं हृदयं दह्यतीव च ॥ १.१३९.१८ ॥
क्रोधाने भरलेला सुयोधन त्या वीरालाही मारून टाकू शकतो; त्यामुळे माझे मन व्याकुळ झाले आहे आणि हृदय जणू जळत आहे.
1.139.19
मैवं वदस्व कल्याणि शेषसंरक्षणं कुरु ।
प्रत्यादिष्टो हि दुष्टात्मा शेषेऽपि प्रहरेत्तव ॥ १.१३९.१९ ॥
हे कल्याणी, असे बोलू नकोस; उरलेल्यांचे रक्षण कर. दुष्टात्मा प्रतिबंधित केला तरी तुझ्या उरलेल्या मुलांवरही प्रहार करू शकेल.
1.139.20
दीर्घायुषस्तव सुता यथोवाच महामुनिः ।
आगमिष्यति ते पुत्रः प्रीतिं चोत्पादयिष्यति ॥ १.१३९.२० ॥
महामुनी म्हणाले तसे तुझी मुले दीर्घायुषी होतील. तुझा पुत्र परत येऊन तुला आनंद देईल.
1.139.21
एवमुक्त्वा ययौ विद्वान्विदुरः स्वं निवेशनम् ।
कुन्ती चिन्तापरा भूत्वा सहासीना सुतैर्गृहे ॥ १.१३९.२१ ॥
असे बोलून विद्वान विदुर आपल्या निवासस्थानी गेला. कुंती चिंतेत बुडालेली होऊन घरात मुलांसह बसून राहिली.
1.139.22
ततोऽष्टमे तु दिवसे प्रत्यबुध्यत पाण्डवः ।
तस्मिंस्तदा रसे जीर्णे सोऽप्रमेयबलो बली ॥ १.१३९.२२ ॥
नंतर आठव्या दिवशी पांडव (भीम) जागा झाला. ते विष पचल्यावर अमाप बलवान व बलशाली तो जागा झाला.
1.139.23
तं दृष्ट्वा प्रतिबुध्यन्तं पाण्डवं ते भुजङ्गमाः ।
सान्त्वयामासुरव्यग्रा वचनं चेदमब्रुवन् ॥ १.१३९.२३ ॥
पांडव जागा होत असलेला पाहून ते नाग शांतपणे त्याचे सांत्वन करत हे शब्द बोलले.
1.139.24
यत्ते पीतो महाबाहो रसोऽयं वीर्यसंभृतः ।
तस्मान्नागायुतबलो रणेऽधृष्यो भविष्यसि ॥ १.१३९.२४ ॥
हे महाबाहो, तू प्यालेले हे वीर्याने भरलेले रस असल्यामुळे तू दहा हजार हत्तींच्या बलाचा होऊन रणात अजिंक्य होशील.
1.139.25
गच्छाद्य त्वं च स्वगृहं स्नातो दिव्यैरिमैर्जलैः ।
भ्रातरस्तेऽनुतप्यन्ति त्वां विना कुरुपुङ्गव ॥ १.१३९.२५ ॥
आता तूही या दिव्य जलांनी स्नान करून आपल्या घरी जा. हे कुरुश्रेष्ठा, तुझ्याशिवाय तुझे बंधू शोक करीत आहेत.
1.139.26
ततः स्नातो महाबाहुः शुचिशुक्लाम्बरस्रजः ।
ततो नागस्य भवने कृतकौतुकमङ्गलः ॥ १.१३९.२६ ॥
नंतर स्नान केलेल्या त्या महाबाहूने शुद्ध पांढरी वस्त्रे व माळा धारण केल्या आणि नागाच्या भवनात मंगलविधी पार पाडले.
1.139.27
ओषधीभिर्विषघ्नीभिः सुरभीभिर्विशेषतः ।
भुक्तवान्परमान्नं च नागैर्दत्तं महाबलः ॥ १.१३९.२७ ॥
विषनाशक व सुगंधी औषधींसह नागांनी दिलेले उत्तम अन्न त्या महाबलाने विशेषतः भक्षण केले.
1.139.28
पूजितो भुजगैर्वीर आशीर्भिश्चाभिनन्दितः ।
दिव्याभरणसंछन्नो नागानामन्त्र्य पाण्डवाः ॥ १.१३९.२८ ॥
सर्पांनी सन्मानित व आशीर्वादांनी अभिनंदित, दिव्य अलंकारांनी सजलेला तो वीर पांडव, नागांचा निरोप घेऊन.
1.139.29
उदतिष्ठत्प्रहृष्टात्मा नागलोकादरिन्दमः ।
उत्क्षिप्य च तदा नागैर्जलाज्जलरुहेक्षणः ॥ १.१३९.२९ ॥
नागलोकातून आनंदित मनाने शत्रुदमन उठला. तेव्हा नागांनी कमलनयनाला पाण्यातून वर उचलले.
1.139.30
तस्मिन्नेव वनोद्देशे स्थापितः कुरुनन्दनः ।
ते चान्तर्दधिरे नागाः पाण्डवस्यैव पश्यतः ॥ १.१३९.३० ॥
त्याच वनप्रदेशात कुरुनंदनाला ठेवले गेले. पांडवाच्या देखत नाग अदृश्य झाले.
1.139.31
तत उत्थाय कौन्तेयो भीमसेनो महाबलः ।
आजगाम महाबाहुर्मातुरन्तिकमञ्जसा ॥ १.१३९.३१ ॥
नंतर उठून कुंतीपुत्र महाबली भीमसेन, महाबाहू, थेट मातेजवळ आला.
1.139.32
ततोऽभिवाद्य जननीं ज्येष्ठं भ्रातरमेव च ।
कनीयसः समाघ्राय शिरस्स्वरिविमर्दनः ॥ १.१३९.३२ ॥
नंतर मातेला, ज्येष्ठ बंधूला वंदन करून, शत्रुमर्दन भीमाने धाकट्यांच्या मस्तकांचा वास घेतला.
1.139.33
तैश्चापि संपरिष्वक्तः सह मात्रा नरर्षभैः ।
अन्योन्यगतसौहार्दाद्दिष्ट्या दिष्ट्येति चाब्रुवन् ॥ १.१३९.३३ ॥
त्या नरश्रेष्ठांनीही मातेसह त्याला आलिंगन दिले आणि परस्पर स्नेहाने 'भाग्य आहे, भाग्य आहे' असे म्हटले.
1.139.34
ततस्तत्सर्वमाचष्ट दुर्योधनविचेष्टितम् ।
भ्रातॄणां भीमसेनश्च महाबलपराक्रमः ॥ १.१३९.३४ ॥
नंतर महाबली आणि पराक्रमी भीमसेनाने बंधूंना दुर्योधनाचे सर्व कारस्थान सांगितले.
1.139.35
नागलोके च यद्वृत्तं गुणदोषमशेषतः ।
तच्च सर्वमशेषेण कथयामास पाण्डवः ॥ १.१३९.३५ ॥
नागलोकात जे घडले, त्याचे गुणदोषांसह सर्व काही पांडवाने पूर्णपणे सांगितले.
1.139.36
ततो युधिष्ठिरो राजा भीममाह वचोऽर्थवत् ।
तूष्णीं भव न ते जल्प्यमिदं कार्यं कथंचन ॥ १.१३९.३६ ॥
नंतर राजा युधिष्ठिराने भीमाला अर्थपूर्ण शब्द सांगितले: 'गप्प रहा; हे तुम्ही कोणत्याही प्रकारे बोलू नये.'
1.139.37
इतःप्रभृति कौन्तेयं रक्षतान्योन्यमादृताः ।
एवमुक्त्वा महाबाहुर्धर्मराजो युधिष्ठिरः ॥ १.१३९.३७ ॥
आजपासून कौन्तेयांनी आदराने एकमेकांचे रक्षण करावे. असे सांगून महाबाहू धर्मराज युधिष्ठिर
1.139.38
भ्रातृभिः सहितः सर्वैरप्रमत्तोऽभवत्तदा ।
यदा त्ववगतास्ते वै पाण्डवास्तस्य कर्म तत् ॥ १.१३९.३८ ॥
तेव्हा बंधूंसह तो सावध राहिला. पांडव ओळखले गेले तेव्हा ते त्याचे कार्य होते.
1.139.39
नत्वेव बहुलं चक्रुः प्रयता मन्त्ररक्षणे ।
धर्मात्मा विदुरस्तेषां प्रददौ मतिमान्मतिम् ॥ १.१३९.३९ ॥
तरीही गुप्त मसलत राखण्यात ते वारंवार सावध राहिले नाहीत. धर्मात्मा आणि बुद्धिमान विदुराने त्यांना सल्ला दिला.
1.139.40
दुर्योधनोऽपि तं दृष्ट्वा पाण्डवं पुनरागतम् ।
निश्वसंश्चिन्तयंश्चैवमहन्यहनि तप्यते ॥ १.१३९.४० ॥
दुर्योधनही पुन्हा परत आलेल्या त्या पांडवाला पाहून उसासे टाकत, असा विचार करत दिवसेंदिवस संतप्त होतो.
1.139.41
कुमारान्क्रीडमानांस्तान्दृष्ट्वा राजातिदुर्मदान् ।
गुरुं शिक्षार्थमन्विष्य गौतमं तान्न्यवेदयत् ॥ १.१३९.४१ ॥
राजाने त्या अति उद्धट कुमारांना खेळताना पाहिले, तेव्हा शिक्षणासाठी गुरू शोधून गौतमाकडे त्यांना सोपवले.
1.139.42
शरस्तम्बे समुद्भूतं वेदशास्त्रार्थपारगम् ।
राज्ञा निवेदितास्तस्मै ते च सर्वे च निष्ठिताः।
अधिजग्मुश्च कुरवो धनुर्वेदं कृपात्तु ते ॥ १.१३९.४२ ॥
शरस्तंबात जन्मलेल्या, वेद आणि शास्त्रार्थात पारंगत अशा कृपाला राजाने त्यांच्याकडे सोपवले. ते सर्व कृपांकडून धनुर्वेद पूर्णपणे शिकले.