મહાભારત · અધ્યાય 1.141
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
1.141.1
ततो द्रुपदमासाद्य भारद्वाजः प्रतापवान् ।
अब्रवीत्पार्थिवं राजन्सखायं विद्धि मामिह ॥ १.१४१.१ ॥
પછી પરાક્રમી ભારદ્વાજ (દ્રોણ) દ્રુપદ પાસે જઈને તે રાજાને બોલ્યા: હે રાજન, અહીં મને તમારો મિત્ર જાણો.
1.141.2
इत्येवमुक्तः सख्या स प्रीतिर्पूर्वं जनेश्वरः ।
भारद्वाजेन पाञ्चाल्यो नामृष्यत वचोऽस्य तत् ॥ १.१४१.२ ॥
ભારદ્વાજે મિત્રતાના નામે આ રીતે કહ્યું ત્યારે, પહેલાં પ્રેમ ધરાવતા તે જનેશ્વર પાંચાલ રાજાએ તેમનાં એ વચન સહન ન કર્યાં.
1.141.3
स क्रोधामर्षजिह्मभ्रूः कषायीकृतलोचनः ।
ऐश्वर्यमदसंपन्नो द्रोणं राजाऽब्रवीदिदम् ॥ १.१४१.३ ॥
ક્રોધ અને અસહિષ્ણુતાથી ભ્રમર વાંકાં કરીને, આંખો લાલ કરીને, ઐશ્વર્યના મદથી ભરેલા તે રાજા દ્રોણને આ બોલ્યા.
1.141.4
अकृतेयं तव प्रज्ञा ब्रह्मन्नातिसमञ्जसा ।
यन्मां व्रवीषि प्रसभं सखा तेऽहमिति द्विज ॥ १.१४१.४ ॥
હે બ્રાહ્મણ, તારી આ સમજ યોગ્ય નથી; હું તારો મિત્ર છું એમ તું બળજબરીથી કહે છે તે બિલકુલ યોગ્ય નથી, હે દ્વિજ.
1.141.5
न हि राज्ञामुदीर्णानामेवंभूतैर्नरैः क्वचित् ।
सख्यं भवति मन्दात्मञ्श्रिया हीनैर्धनच्युतैः ॥ १.१४१.५ ॥
હે મંદબુદ્ધિ, ઉન્નત રાજાઓની મિત્રતા ક્યારેય ઐશ્વર્યહીન, ધનથી પતિત થયેલા આવા માણસો સાથે હોતી નથી.
1.141.6
सौहृदान्यपि जीर्यन्ते कालेन परिजीर्यतः ।
सौहृदं मे त्वया ह्यासीत्पूर्वं सामर्थ्यबन्धनम् ॥ १.१४१.६ ॥
સમયથી જીર્ણ થયેલાની મિત્રતાઓ પણ સમયથી જીર્ણ થાય છે; પહેલાં તારી સાથેની મારી મિત્રતા સમાન સામર્થ્યનું બંધન હતું.
1.141.7
न सख्यमजरं लोके हृदि तिष्ठति कस्यचित् ।
कामश्चैतन्नाशयति क्रोधो वैनं रहत्युत ॥ १.१४१.७ ॥
જગતમાં કોઈના હૃદયમાં મિત્રતા અજર થઈને રહેતી નથી. કામ તેનો નાશ કરે છે, અથવા ક્રોધ તેને છોડાવે છે.
1.141.8
मैवं जीर्णमुपास्स्व त्वं सख्यं भवदुपाधिकृत् ।
आसीत्सख्यं द्विजश्रेष्ठ त्वया मेऽर्थनिबन्धनम् ॥ १.१४१.८ ॥
હે દ્વિજશ્રેષ્ઠ, આવી જીર્ણ મિત્રતાને વળગી ન રહે. તારી સ્થિતિથી બનેલી તે મિત્રતા મારી સાથે લાભ પર આધારિત હતી.
1.141.9
न दरिद्रो वसुमतो नाविद्वान्विदुषः सखा ।
न शूरस्य सखा क्लीबः सखिपूर्वं किमिष्यते ॥ १.१४१.९ ॥
ગરીબ ધનવાનનો મિત્ર નથી, અજ્ઞાની વિદ્વાનનો નથી, કાયર શૂરવીરનો મિત્ર નથી. પૂર્વ મિત્રતાથી શું લાભ?
1.141.10
ययोरेव समं वित्तं ययोरेव समं श्रुतम् ।
तयोर्विवाहः सख्यं च न तु पुष्टविपुष्टयोः ॥ १.१४१.१० ॥
જે બે જણની સંપત્તિ સમાન હોય, જે બેનું જ્ઞાન સમાન હોય, તેમની વચ્ચે જ લગ્ન અને મિત્રતા થાય; સમૃદ્ધ અને અસમૃદ્ધ વચ્ચે નહીં.
1.141.11
नाश्रोत्रियः श्रोत्रियस्य नारथी रथिनः सखा ।
नाराजा पार्थिवस्यापि सखिपूर्वं किमिष्यते ॥ १.१४१.११ ॥
જે વેદજ્ઞ નથી તે વેદજ્ઞનો મિત્ર નથી, જે રથહીન છે તે રથીનો મિત્ર નથી, જે રાજા નથી તે રાજાનો પણ મિત્ર નથી. પૂર્વ મિત્રતાથી શું લાભ?
1.141.12
द्रुपदेनैवमुक्तस्तु भारद्वाजः प्रतापवान् ।
मुहूर्तं चिन्तयित्वा तु मन्युनाऽभिपरिप्लुतः ॥ १.१४१.१२ ॥
દ્રુપદે આમ કહેતાં, પ્રતાપી ભારદ્વાજ (દ્રોણ) ક્ષણભર વિચારી, પછી ક્રોધથી ભરાઈ ગયા.
1.141.13
स विनिश्चित्य मनसा पाञ्चाल्यं प्रतिबुद्धिमान् ।
शिष्यैः परिवृतः श्रीमान्पुत्रेण सहितस्तथा ॥ १.१४१.१३ ॥
મનમાં નિશ્ચય કરીને તે બુદ્ધિમાન અને તેજસ્વી પુરુષ, પાંચાલ્ય (દ્રુપદ) સામે બદલો લેવાનો નિર્ધાર કરી, શિષ્યોથી ઘેરાયેલા અને પોતાના પુત્ર સહિત ચાલી નીકળ્યા.
1.141.14
जगाम कुरुमुख्यानां नागरं नागसाह्वयम् ।
तां प्रतिज्ञां प्रतिज्ञाय यां कर्ता नचिरादिव ॥ १.१४१.१४ ॥
કુરુઓના મુખ્ય નગર નાગસાહ્વય (હસ્તિનાપુર) તરફ તે ગયા; જે પ્રતિજ્ઞા તે જલદી પૂર્ણ કરવાના હતા, તે પ્રતિજ્ઞા લઈને.
1.141.15
स नागपुरमागम्य गौतमस्य निवेशने ।
भारद्वाजोऽवसत्तत्र प्रच्छन्नं द्विजसत्तमः ॥ १.१४१.१५ ॥
તે નાગપુર (હસ્તિનાપુર) આવીને ગૌતમ (કૃપ)ના નિવાસસ્થાનમાં ત્યાં ગુપ્ત રીતે રહ્યા; તે દ્વિજશ્રેષ્ઠ ભારદ્વાજ (દ્રોણ) હતા.
1.141.16
ततोऽस्य तनुजः पार्थान्कृपस्यानन्तरं प्रभुः ।
अस्त्राणि शिक्षयामास नाबुध्यन्त च तं जनाः ॥ १.१४१.१६ ॥
પછી તેમના સમર્થ પુત્રે કૃપ પછી પૃથાના પુત્રો (પાંડવો)ને અસ્ત્રવિદ્યા શીખવી; લોકો તેમને ઓળખી શક્યા નહીં.
1.141.17
एवं स तत्र गूढात्मा कंचित्कालमुवास ह ।
कुमारास्त्वथ निष्क्रम्य समेता गजसाह्वयात् ॥ १.१४१.१७ ॥
આ રીતે તે ત્યાં ગુપ્ત સ્વરૂપે થોડો સમય રહ્યા; પછી રાજકુમારો ગજાહ્વય (હસ્તિનાપુર)માંથી બહાર નીકળીને એકત્ર થયા.
1.141.18
क्रीडन्तो वीटया तत्र वीराः पर्यचरन्मुदा ।
तेषां संक्रीडमानानामुदपानेऽङ्गुलीयकम् ॥ १.१४१.१८ ॥
તે વીરો ત્યાં દડાથી રમતા આનંદથી ફરતા હતા; રમતા રમતા તેમની એક વીંટી કૂવામાં પડી.
1.141.19
पपात धर्मपुत्रस्य वीटा तत्रैव चापतत् ।
गर्तान्बुना प्रतिच्छन्नं तारारूपमिवाम्बरे ॥ १.१४१.१९ ॥
ધર્મપુત્રનો દડો ત્યાં જ પડ્યો; ખાડાના તળિયે છુપાઈને આકાશમાં તારાના રૂપ જેવો દેખાયો.
1.141.20
दृष्ट्वा चैते कुमाराश्च तं यत्नात्पर्यवारयन् ।
ततस्ते यत्नमातिष्ठन्वीटामुद्धर्तुमादृताः।
न च ते प्रत्ययद्यन्त कर्म वीटोपलब्धये ॥ १.१४१.२० ॥
એ જોઈને તે કુમારોએ ઘણા પ્રયત્નથી તેને રોકવાનો પ્રયાસ કર્યો. પછી દડો બહાર કાઢવા આદરપૂર્વક પ્રયત્ન કર્યો; પણ દડો મેળવવાના કામમાં તેઓ સફળ ન થયા.
1.141.21
ततोऽन्योन्यमवैक्षन्त व्रीडयावनताननाः ।
तस्या योगमविदन्तो भृशं चोत्कण्ठिताभवन् ॥ १.१४१.२१ ॥
પછી તેઓ શરમથી માથું નીચું કરીને એકબીજા તરફ જોવા લાગ્યા. તેને કાઢવાનો ઉપાય ન જાણવાથી તેઓ બહુ વ્યાકુળ થયા.
1.141.22
तेऽपश्यन्ब्राह्मणं श्याममापन्नं पलितं कृशम् ।
कृत्यवन्तमदूरस्थमग्निहोत्रपुरस्कृतम् ॥ १.१४१.२२ ॥
તેમણે એક બ્રાહ્મણને જોયો; તે શ્યામ, વૃદ્ધ, સફેદ વાળવાળો અને દુર્બળ હતો; પાસે જ ઊભો રહીને અગ્નિહોત્રનો અગ્નિ આગળ રાખી કર્મમાં લાગ્યો હતો.
1.141.23
ते तं दृष्ट्वा महातमानमुपगम्य कुमारकाः ।
भग्नोत्साहक्रियात्मानो ब्राह्मणं पर्यवारयन् ॥ १.१४१.२३ ॥
એ મહાત્માને જોઈને તે કુમારો પાસે ગયા; ઉત્સાહ અને કાર્યપ્રયત્ન તૂટી ગયાં હોવાથી તેમણે બ્રાહ્મણને ઘેરી લીધો.
1.141.24
अथ द्रोणः कुमारांस्तान्दृष्ट्वा कत्यवशस्तदा ।
प्रहस्य मन्दं पैशल्यादभ्यभाषत वीर्यवान् ॥ १.१४१.२४ ॥
ત્યારે કરુણાથી પ્રેરાયેલા વીર દ્રોણે તે કુમારોને જોઈને મંદ હસીને સૌહાર્દથી તેમની સાથે વાત કરી.
1.141.25
अहो वो धिग्बलं क्षात्रं धिगेतां वः कृतास्त्रताम् ।
भरतस्यान्वये जाता ये वीटां नाधिगच्छत ॥ १.१४१.२५ ॥
અરે! તમારા ક્ષાત્ર બળને ધિક્કાર; તમારા આ અસ્ત્રકૌશલ્યને ધિક્કાર; ભરતવંશમાં જન્મીને પણ તમે તે દડો મેળવી ન શક્યા.
1.141.26
वीटां च मुद्रिकां चैव ह्यहमेतदपि द्वयम् ।
उद्धरेयमिषीकाभिर्भोजनं मे प्रदीयताम् ॥ १.१४१.२६ ॥
એ દડો અને વીંટી, એ બંને હું બાણોથી ઉપાડી લઈશ; મને ભોજન આપવામાં આવે.
1.141.27
ततोऽब्रवीत्तदा द्रोणं कुन्तीपुत्रो युधिष्ठिरः ।
कृपस्यानुमते ब्रह्मन्भिक्षामाप्नुहि शाश्वतीम् ॥ १.१४१.२७ ॥
ત્યારે કુંતીપુત્ર યુધિષ્ઠિરે દ્રોણને કહ્યું— હે બ્રાહ્મણ, કૃપની સંમતિથી તમે શાશ્વત ભિક્ષા પ્રાપ્ત કરો.
1.141.28
एवमुक्तः प्रत्युवाच प्रहस्य भरतानिदम् ।
एषा मुष्टिरिषीकाणां मयाऽस्त्रेणाभिमन्त्रिता ॥ १.१४१.२८ ॥
એમ કહેવાતાં દ્રોણે હસીને ભરતવંશીઓને કહ્યું— આ મુઠ્ઠીભર બાણો મેં અસ્ત્રમંત્રથી અભિમંત્રિત કર્યા છે.
1.141.29
अस्या वीर्यं निरीक्षध्वं यदन्येषु न विद्यते ।
वेत्स्यामीषिकया वीटां तामिषीकां तथाऽन्यया ॥ १.१४१.२९ ॥
આનું પરાક્રમ જુઓ, જે બીજામાં નથી. એક બાણથી હું એ દડાને જાણી લઈશ, અને એ બાણને પણ બીજા બાણથી.
1.141.30
तामन्यया समायोगे वीटाया ग्रहणं मम ।
ततो यथोक्तं द्रोणेन तत्सर्वं कृतमञ्जसा ॥ १.१४१.३० ॥
એ બાણને બીજા બાણ સાથે જોડીને દડો પકડવો એ મારું કામ છે; પછી દ્રોણે કહ્યા પ્રમાણે બધું સહેલાઈથી કરાયું.
1.141.31
तदवेक्ष्य कुमारास्ते विस्मयोत्फुल्ललोचनाः ।
आश्चर्यमिदमत्यन्तमिति मत्वा वचोऽब्रुवन् ॥ १.१४१.३१ ॥
તે જોઈને તે કુમારોની આંખો આશ્ચર્યથી પહોળી થઈ ગઈ. 'આ અત્યંત આશ્ચર્યજનક છે' એમ માનીને તેઓ આ પ્રમાણે બોલ્યા.
1.141.32
मुद्रिकामणि विप्रर्षे शीध्रमेतां समुद्धरथ ।
ततः शरं समादाय धनुश्चापि महायशाः ॥ १.१४१.३२ ॥
'હે બ્રહ્મર્ષિ, આ મુદ્રિકા-મણિને જલદી બહાર કાઢો.' ત્યારે મહાયશસ્વીએ બાણ અને ધનુષ્ય લીધાં.
1.141.33
शरेण विद्ध्वा मुद्रां तामूर्ध्वमावाहयत्प्रभुः ।
स शरं समुपादाय कूपादङ्गुलिवेष्टनम् ॥ १.१४१.३३ ॥
બાણથી તે મુદ્રાને વીંધીને તે પ્રભુએ તેને ઉપર ખેંચી. પછી તે બાણ લઈને કૂવામાંથી આંગળીની વીંટી કાઢી.
1.141.34
ददौ ततः कुमाराणां विस्मितानामविस्मितः ।
मुद्रिकामुद्धृतां दृष्ट्वा तमाहुस्ते कुमारकाः ॥ १.१४१.३४ ॥
પછી આશ્ચર્યચકિત થયેલા કુમારોને, પોતે આશ્ચર્ય વિના, તેણે તે આપી. બહાર કાઢેલી મુદ્રિકા જોઈને તે કુમારોએ તેને કહ્યું.
1.141.35
अभिवन्दामहे ब्रह्मन्नैतदन्येषु विद्यते ।
कोऽसि कस्यासि जानीमो वयं किं करवामहे ॥ १.१४१.३५ ॥
'હે બ્રાહ્મણ, અમે તમને પ્રણામ કરીએ છીએ; આ બીજામાં જોવા મળતું નથી. તમે કોણ છો, કોના પુત્ર છો — અમે જાણતા નથી; અમે શું કરીએ?'
1.141.36
एवमुक्तस्ततो द्रोणः प्रत्युवाच कुमारकान् ।
आचक्षध्वं च भीष्माय रूपेण च गुणैश्च माम् ॥ १.१४१.३६ ॥
આ પ્રમાણે કહેવાયે દ્રોણે કુમારોને ઉત્તર આપ્યો: 'ભીષ્મને કહો, અને રૂપ તથા ગુણોથી મને ઓળખો.'
1.141.37
स एव सुमहातेजाः सांप्रतं प्रतिपत्स्यते ।
तथेत्युक्त्वा च गत्वा च भीष्ममूचुः कुमारकाः ॥ १.१४१.३७ ॥
તે અત્યંત તેજસ્વી હવે સ્વીકારશે. "ઠીક છે" કહીને કુમારો જઈને ભીષ્મને બોલ્યા.
1.141.38
ब्राह्मणस्य वचः कृत्स्नं तच्च कर्म तथाविधम् ।
भीष्मः श्रुत्वा कुमाराणां द्रोणं तं प्रत्यजानत ॥ १.१४१.३८ ॥
બ્રાહ્મણનાં બધાં વચન અને તેવું કર્મ કુમારો પાસેથી સાંભળીને ભીષ્મે તે દ્રોણને ઓળખી લીધા.
1.141.39
युक्तरूपः स हि गुरुरित्येवमनुचिन्त्य च ।
अथैनमानीय तदा स्वयमेव सुसत्कृतम् ॥ १.१४१.३९ ॥
"તે યોગ્ય ગુરુ છે" એમ વિચારીને ભીષ્મે પોતે તેમને લાવી અત્યંત સત્કાર કર્યો.
1.141.40
परिपप्रच्छ निपुणं भीष्मः शस्त्रभृतां वरः ।
हेतुमागमने तच्च द्रोणः सर्वं न्यवेदयत् ॥ १.१४१.४० ॥
શસ્ત્રધારીઓમાં શ્રેષ્ઠ ભીષ્મે કાળજીપૂર્વક પૂછ્યું; દ્રોણે આવવાનું કારણ બધું જણાવ્યું.
1.141.41
महर्षेरग्निवेश्यस्य सकाशमहमच्युत ।
अस्त्रार्थमगमं पूर्वं धनुर्वेदजिघृक्षया ॥ १.१४१.४१ ॥
હે અચ્યુત, પહેલાં ધનુર્વેદ શીખવાની ઇચ્છાથી હું મહર્ષિ અગ્નિવેશ્ય પાસે અસ્ત્રવિદ્યા માટે ગયો હતો.
1.141.42
ब्रह्मचारी विनीतात्मा जटिलो बहुलाः समाः ।
अवसं सुचिरं तत्र गुरुशुश्रूषणे रतः ॥ १.१४१.४२ ॥
બ્રહ્મચારી, વિનમ્ર મનવાળો, જટાધારી થઈને ઘણાં વર્ષો સુધી ગુરુસેવામાં રત રહીને હું ત્યાં લાંબો સમય રહ્યો.
1.141.43
पाञ्चाल्यो राजपुत्रश्च यज्ञसेनो महाबलः ।
इष्वस्त्रहेतोर्न्यवसत्तस्मिन्नेव गुरौ प्रभुः ॥ १.१४१.४३ ॥
પાંચાલ દેશનો રાજકુમાર મહાબલી યજ્ઞસેન શસ્ત્રવિદ્યા માટે એ જ ગુરુને ત્યાં રહેતો હતો.
1.141.44
स मे तत्र सखा चासीदुपकारी प्रियश्च मे ।
तेनाहं सह संगम्य वर्तयन्सुचिरं प्रभो ॥ १.१४१.४४ ॥
ત્યાં તે મારો મિત્ર, ઉપકારી અને પ્રિય હતો. હે પ્રભુ, તેની સાથે મળીને મેં લાંબો સમય વિતાવ્યો.
1.141.45
बाल्यात्प्रभृति कौरव्य सहाध्ययनमेव च ।
स मे सखा सदा तत्र प्रियवादी प्रियंकरः ॥ १.१४१.४५ ॥
હે કૌરવ્ય, બાળપણથી જ અમે સાથે ભણ્યા. તે ત્યાં હંમેશાં મારો મિત્ર, પ્રિયવાદી અને પ્રિય કરનાર હતો.
1.141.46
अब्रवीदिति मां भीष्म वचनं प्रीतिवर्धनम् ।
अहं प्रियतमः पुत्रः पितुर्द्रोण महात्मनः ॥ १.१४१.४६ ॥
તેણે મને આ પ્રીતિ વધારનારા શબ્દો કહ્યા — હે ભીષ્મ! હું મારા પિતા મહાત્મા દ્રોણનો અતિ પ્રિય પુત્ર છું.
1.141.47
अभिषेक्ष्यति मां राज्ये स पाञ्चाल्यो यदा तदा ।
तद्भोज्यं भवता राज्यमर्धं सत्येन ते शपे ॥ १.१४१.४७ ॥
જ્યારે તે પાંચાલ મને રાજ્યે અભિષેક કરશે, ત્યારે તમે તે રાજ્યનો અડધો ભાગ ભોગવશો — સત્યના સોગંદ લઈને તમને કહું છું.
1.141.48
मम भोगाश्च वित्तं च त्वदधीनं सुखानि च ।
एवमुक्त्वाऽथ वव्राज कृतास्त्रः पूजितो मया ॥ १.१४१.४८ ॥
મારા ભોગ, ધન અને સુખ — એ બધું તમારા અધીન રહેશે. આમ કહીને, શસ્ત્રવિદ્યામાં સિદ્ધ થયેલ અને મારા દ્વારા પૂજિત થઈને તે ચાલ્યો ગયો.
1.141.49
तच्च वाक्यमहं नित्यं मनसा धारयंस्तदा ।
सोऽहं पितृनियोगेन पुत्रलोभाद्यशस्विनीम् ॥ १.१४१.४९ ॥
તે વચન હું સદા મનમાં ધારણ કરતો રહ્યો. ત્યારે પિતાની આજ્ઞાથી, પુત્રની લાલસાથી, મેં તે યશસ્વિની સ્ત્રી સાથે લગ્ન કર્યા.
1.141.50
शारद्वतीं महाप्रज्ञामुपयेमे महाव्रताम् ।
अग्निहोत्रे च सत्रे च दमे च सततं रताम् ॥ १.१४१.५० ॥
શારદ્વતની પુત્રી, મહાપ્રજ્ઞા અને મહાવ્રતધારિણી એવી તેની સાથે મેં લગ્ન કર્યા. તે સદા અગ્નિહોત્ર, યજ્ઞ અને આત્મસંયમમાં રત રહેતી.
1.141.51
लेभे च गौतमी पुत्रमश्वत्थामानमौरसम् ।
भीमविक्रमकर्माणमादित्यसमतेजसम् ॥ १.१४१.५१ ॥
ગૌતમીએ મને મારા પોતાના શરીરથી જન્મેલો પુત્ર અશ્વત્થામા આપ્યો. તેના પરાક્રમો ભયંકર હતા અને તેજ સૂર્ય સમાન હતું.
1.141.52
पुत्रेण तेन प्रीतोऽहं भरद्वाजो मया यथा ।
गोक्षीरं पिबतो दृष्ट्वा धनिनस्तत्र पुत्रकान्।
अश्वत्थामारुदद्बालस्तन्मे संदेहयद्दिशः ॥ १.१४१.५२ ॥
તે પુત્રથી હું પ્રસન્ન થયો, જેમ મારા પિતા ભરદ્વાજ મારાથી પ્રસન્ન થયા હતા. ત્યાં ધનિકોના બાળકોને ગાયનું દૂધ પીતા જોઈને બાળક અશ્વત્થામા રડી પડ્યો; તેના રુદનથી મારી દિશાઓ સંશયમાં પડી ગઈ.
1.141.53
न स्नातकोऽवसीदेत वर्तमानः स्वकर्मसु ।
इति संचिन्त्य मनसा तं देशं बहुशो भ्रमन् ॥ १.१४१.५३ ॥
પોતાના કર્મોમાં સ્થિર રહેલો સ્નાતક નાશ ન પામવો જોઈએ. આમ મનમાં વિચારીને હું તે દેશમાં ઘણી વાર ભટકતો રહ્યો.
1.141.54
विशुद्धणिच्छन्गाङ्गेय धर्मोपेतं प्रतिग्रहम् ।
अन्तादन्तं परिक्रम्य नाध्यगच्छं पयस्विनीम् ॥ १.१४१.५४ ॥
હે ગંગાપુત્ર, શુદ્ધ અને ધર્મયુક્ત દાનની ઇચ્છા રાખીને હું એક છેડેથી બીજા છેડા સુધી ફરતો રહ્યો; પણ દૂધ આપતી ગાય મને મળી નહીં.
1.141.55
यवपिष्टोदकेनैनं लोभयेयं कुमारकम् ।
पीत्वा पिष्टरसं बालः क्षीरं पीतं मयाऽपि च ॥ १.१४१.५५ ॥
હું આ બાળકને જવના લોટના પાણીથી લલચાવીશ. બાળકે લોટનો રસ પીધો, અને મેં પણ દૂધ પીધું.
1.141.56
ननर्तोत्थाय कौरव्य हृष्टो बाल्याद्विमोहितः ।
तं दृष्ट्वा नृत्यमानं तु बालैः परिवृतं सुतम् ॥ १.१४१.५६ ॥
હે કૌરવ્ય, બાળપણના મોહથી આનંદિત થઈને તે ઊભો થઈને નાચ્યો. બાળકોથી ઘેરાયેલા તે પુત્રને નાચતો જોઈને...
1.141.57
हास्यतामुपसंप्राप्तं कश्मलं तत्र मेऽभवत् ।
द्रोणं धिगस्त्वधनिनं यो धनं नाधिगच्छति ॥ १.१४१.५७ ॥
ત્યાં હાસ્યનો વિષય બનવાથી મને વ્યાકુળતા થઈ. ધન ન મેળવી શકનાર આ નિર્ધન દ્રોણને ધિક્કાર છે!
1.141.58
पिष्टोदकं सुतो यस्य पीत्वा क्षीरस्य तृष्णया ।
नृत्यतिस्म मुदाविष्टः क्षीरं पीतं मयाऽप्युत ॥ १.१४१.५८ ॥
લોટનું પાણી પીને દૂધની તૃષ્ણાથી આનંદમાં નાચેલો જેનો પુત્ર હતો! મેં પણ દૂધ પીધું હતું.
1.141.59
इति संभाषतां वाचं श्रुत्वा मे बुद्धिरच्यवत् ।
आत्मानं चात्मना गर्हन्मनसेदं व्यचिन्तयम् ॥ १.१४१.५९ ॥
આવું બોલાયેલું વચન સાંભળીને મારી બુદ્ધિ ડગી ગઈ. પોતાની જાતને જ ધિક્કારીને મેં મનમાં આ વિચાર્યું.
1.141.60
अपि चाहं पुरा विप्रैर्वर्जितो गर्हितो वसे ।
परोपसेवां पापिष्ठां न च कुर्यां धनेप्सया ॥ १.१४१.६० ॥
હું પહેલાં પણ બ્રાહ્મણોથી ત્યજાયેલો અને નિંદાયેલો રહ્યો છું. પણ ધનની ઇચ્છાથી હું બીજાઓની પાપી સેવા નહીં કરું.
1.141.61
इति मत्वा प्रियं पुत्रं भीष्मादाय ततो ह्यहम् ।
पूर्वस्नेहानुरागित्वात्सदारः सौमकिं गतः ॥ १.१४१.६१ ॥
એમ વિચારીને હું પ્રિય પુત્રને લઈને, ભીષ્મ પાસેથી લઈને, પૂર્વ સ્નેહના અનુરાગથી પત્ની સહિત સૌમકિ પાસે ગયો.
1.141.62
अभिषिक्तं तु श्रुत्वैव कृतार्थोऽस्मीति चिन्तयन् ।
प्रियं सखायं सुप्रीतो राज्यस्थं समुपागमम् ॥ १.१४१.६२ ॥
અભિષેક થયો છે એ સાંભળતાં જ 'હું કૃતાર્થ થયો' એમ વિચારીને, અત્યંત પ્રસન્ન થઈ, રાજ્યમાં સ્થિત પ્રિય મિત્ર પાસે હું ગયો.
1.141.63
संस्मरन्सङ्गमं चैव वचनं चैव तस्य तत् ।
ततो द्रुपदमागम्य सखइपूर्वमहं प्रभो ॥ १.१४१.६३ ॥
તેની એ મુલાકાત અને તેના એ વચનો યાદ કરીને, પછી દ્રુપદ પાસે આવીને, હે પ્રભુ, પહેલાંની જેમ મિત્ર તરીકે હું...
1.141.64
अब्रुवं पुरुषव्याघ्र सखायं विद्धि मामिति ।
उपस्थितस्तु द्रुपदं सखिवच्चास्मि सङ्गतः ॥ १.१४१.६४ ॥
હે પુરુષશ્રેષ્ઠ, મેં કહ્યું, 'મને તારો મિત્ર જાણ.' દ્રુપદ પાસે ઊભા રહીને મિત્રની જેમ હું તેમને મળ્યો.
1.141.65
स मां निराकारमिव प्रहसन्निदमब्रवीत् ।
अकृतेयं तव प्रज्ञा ब्रह्मन्नातिसमञ्जसा ॥ १.१४१.६५ ॥
તે મને અજાણ્યાની જેમ હસીને બોલ્યો, 'હે બ્રાહ્મણ, તારી આ બુદ્ધિ અપરિપક્વ છે, બહુ યોગ્ય નથી.'
1.141.66
यदात्थ मां त्वं प्रसभं सखा तेऽहमिति द्विज ।
संगतनीह जीर्यन्ति कालेन परिजीर्यतः ॥ १.१४१.६६ ॥
હે દ્વિજ, 'હું તારો મિત્ર છું' એમ તેં મને ધૃષ્ટતાથી કહ્યું. અહીં મૈત્રી કાળથી જીર્ણ થતી નથી; કાળથી જીર્ણ થનાર...
1.141.67
सौहृदं मे त्वया ह्यासीत्पूर्वं सामर्थ्यबन्धनम् ।
नाश्रोत्रियः श्रोत्रियस्य नारथी रथिनः सखा ॥ १.१४१.६७ ॥
પહેલાં તારી સાથેની મારી મિત્રતા સમાન સામર્થ્યના બંધન પર હતી. વેદજ્ઞનો મિત્ર વેદ વિનાનો ન હોય, રથીનો મિત્ર રથ વિનાનો ન હોય.
1.141.68
साम्याद्धि सख्यं भवति वैषम्यान्नोपपद्यते ।
न सख्यमजरं लोके विद्यते जातु कस्यचित् ॥ १.१४१.६८ ॥
સમાનતાથી જ મિત્રતા થાય છે, વિષમતાથી તે શક્ય નથી. જગતમાં કોઈની પણ મિત્રતા કદી અજર રહેતી નથી.
1.141.69
कामो वैनं विहरति क्रोधो वैनं रहत्युत ।
मैवं जीर्णमुपास्स्व त्वं सख्यं भवदुपाधिकृत् ॥ १.१४१.६९ ॥
કામ તેને ભમાવે છે, અથવા ક્રોધ તેને છોડી દે છે. આ જીર્ણ મિત્રતાને તું વળગી ન રહે; તે તારા આધારે બનેલી કૃત્રિમ મિત્રતા છે.
1.141.70
आसीत्सख्यं द्विजश्रेष्ठ त्वया मेऽर्थनिबन्धनम् ।
नह्यनाढ्यः सखाऽऽढ्यस्य नाविद्वान्विदुषः सखा ॥ १.१४१.७० ॥
હે દ્વિજશ્રેષ્ઠ, તારી સાથેની મારી મિત્રતા ધન પર આધારિત હતી. નિર્ધન ધનવાનનો મિત્ર ન બને; અવિદ્વાન વિદ્વાનનો મિત્ર ન બને.
1.141.71
न शूरस्य सखा क्लीबः सखिपूर्वं किमिष्यते ।
न हि राज्ञामुदीर्णानामेवं भूतैर्नरैः क्वचित् ॥ १.१४१.७१ ॥
શૂરવીરનો મિત્ર કાયર ન હોય. પહેલાંનો મિત્ર હવે શું ઇચ્છાય? ઉન્નત રાજાઓને આવી સ્થિતિમાં રહેલા માણસો સાથે ક્યાંય મિત્રતા હોતી નથી.
1.141.72
सख्यं भवति मन्दात्मञ्छ्रिया हीनैर्धनच्युतैः ।
नाश्रोत्रियः श्रोत्रियस्य नारथी रथिनः सखा ॥ १.१४१.७२ ॥
હે મંદબુદ્ધિ, મિત્રતા સમૃદ્ધ લોકો વચ્ચે થાય છે, શ્રીહીન અને ધન ગુમાવેલા લોકો વચ્ચે નહીં. વેદજ્ઞનો મિત્ર વેદ વિનાનો ન હોય, રથીનો મિત્ર રથ વિનાનો ન હોય.
1.141.73
नाराजा पार्थिवस्यापि सखिपूर्वं किमिष्यते ।
अहं त्वया न जानामि राज्यार्थे संविदं कृताम् ॥ १.१४१.७३ ॥
રાજા ન હોય એવો માણસ પૃથ્વીપતિનો મિત્ર હોય તોપણ તે શા માટે ઇચ્છાય છે? રાજ્ય માટે તેં કરેલો કરાર હું જાણતો નથી.
1.141.74
एकरात्रं तु ते ब्रह्मन्कामं दास्यामि भोजनम् ।
एवमुक्तस्त्वहं तेन सदारः प्रस्थितस्तदा ॥ १.१४१.७४ ॥
હે બ્રાહ્મણ, એક રાત્રિ માટે તને ઇચ્છા મુજબ ભોજન આપીશ. એમ કહેવાયા પછી હું તે વખતે પત્ની સાથે ચાલ્યો.
1.141.75
तां प्रतिज्ञां प्रतिज्ञाय यां कर्ताऽस्म्यचिरादिव ।
द्रुपदेनैवमुक्तोऽहं मन्युनाऽभिपरिप्लुतः ॥ १.१४१.७५ ॥
હું જલદી જે કરીશ તે પ્રતિજ્ઞા મેં લીધી. દ્રુપદે એમ કહ્યું ત્યારે હું ક્રોધથી ભરાઈ ગયો.
1.141.76
अभ्यागच्छं कुरून्भीष्म शिष्यैरर्थी गुणान्वितैः ।
ततोऽहं भवतः कामं संवर्धयितुमागतः ॥ १.१४१.७६ ॥
હે ભીષ્મ, ગુણવાન શિષ્યો સાથે ધનની ઇચ્છાથી હું કુરુઓ પાસે આવ્યો. પછી તમારી ઇચ્છા પૂર્ણ કરવા હું આવ્યો છું.
1.141.77
इदं नागपुरं रम्यं ब्रूहि किं करवाणि ते ।
एवमुक्तस्तदा भीष्मो भारद्वाजमभाषत ॥ १.१४१.७७ ॥
આ રમણીય નાગપુર છે. તારા માટે હું શું કરું તે કહે. ત્યારે એમ કહેવાયા પછી ભીષ્મે ભારદ્વાજના પુત્ર સાથે વાત કરી.
1.141.78
अपज्यं क्रियतां चापं साध्वस्त्रं प्रतिपादय ।
भुङ्क्ष भोगान्भृशं प्रीतः पूज्यमानः कुरुक्षये ॥ १.१४१.७८ ॥
ધનુષની દોરી ઉતારી દેવામાં આવે. અસ્ત્ર સારી રીતે શીખવો. કુરુદેશમાં સન્માનિત થઈ અતિ પ્રસન્ન થઈને ભોગ ભોગવો.
1.141.79
कुरूणामस्ति यद्वित्तं राज्यं चेदं सराष्ट्रकम् ।
त्वमेव परमो राजा सर्वे वाक्यकरास्तव ॥ १.१४१.७९ ॥
કુરુઓનું જે ધન છે અને રાષ્ટ્ર સહિતનું આ રાજ્ય છે, તમે જ પરમ રાજા છો; સૌ તમારા વચન પ્રમાણે ચાલનારા છે.
1.141.80
यच्च ते प्रार्थितं ब्रह्मन्कृतं तदिति चिन्त्यताम् ।
दिष्ट्या प्राप्तोऽसि विप्रर्षे महान्मेऽनुग्रहः कृतः ॥ १.१४१.८० ॥
હે બ્રાહ્મણ, તમે જે માગ્યું તે કરાયું એમ માનો. સદભાગ્યે તમે આવ્યા છો, હે વિપ્રર્ષિ; તમે મારા પર મહાન કૃપા કરી છે.