మహాభారతం · అధ్యాయం 1.141
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
1.141.1
ततो द्रुपदमासाद्य भारद्वाजः प्रतापवान् ।
अब्रवीत्पार्थिवं राजन्सखायं विद्धि मामिह ॥ १.१४१.१ ॥
అప్పుడు పరాక్రమవంతుడైన భారద్వాజుడు (ద్రోణుడు) ద్రుపదుని వద్దకు చేరి ఆ రాజుతో ఇలా అన్నాడు: రాజా, ఇక్కడ నన్ను నీ మిత్రునిగా తెలుసుకో.
1.141.2
इत्येवमुक्तः सख्या स प्रीतिर्पूर्वं जनेश्वरः ।
भारद्वाजेन पाञ्चाल्यो नामृष्यत वचोऽस्य तत् ॥ १.१४१.२ ॥
భారద్వాజుడు స్నేహం పేరుతో ఇలా చెప్పగా, పూర్వం ప్రేమ కలిగిన ఆ జనేశ్వరుడు, పాంచాల రాజు, అతని ఆ మాటలను సహించలేకపోయాడు.
1.141.3
स क्रोधामर्षजिह्मभ्रूः कषायीकृतलोचनः ।
ऐश्वर्यमदसंपन्नो द्रोणं राजाऽब्रवीदिदम् ॥ १.१४१.३ ॥
కోపం, అసహనంతో కనుబొమలు వంకరగా, కళ్లు ఎర్రబడి, అధికార మదంతో నిండిన ఆ రాజు ద్రోణునితో ఇలా అన్నాడు.
1.141.4
अकृतेयं तव प्रज्ञा ब्रह्मन्नातिसमञ्जसा ।
यन्मां व्रवीषि प्रसभं सखा तेऽहमिति द्विज ॥ १.१४१.४ ॥
బ్రాహ్మణుడా, నీ ఈ తెలివి సరైనది కాదు; నేను నీ స్నేహితుడనని నువ్వు బలవంతంగా అనడం అసలు తగదు, ద్విజా.
1.141.5
न हि राज्ञामुदीर्णानामेवंभूतैर्नरैः क्वचित् ।
सख्यं भवति मन्दात्मञ्श्रिया हीनैर्धनच्युतैः ॥ १.१४१.५ ॥
మందబుద్ధీ, ఉన్నత రాజులకు ఐశ్వర్యం కోల్పోయి, ధనం పోగొట్టుకున్న ఇలాంటి మనుషులతో ఎప్పుడూ స్నేహం ఉండదు.
1.141.6
सौहृदान्यपि जीर्यन्ते कालेन परिजीर्यतः ।
सौहृदं मे त्वया ह्यासीत्पूर्वं सामर्थ्यबन्धनम् ॥ १.१४१.६ ॥
కాలంతో క్షీణించినవారికి స్నేహాలు కూడా కాలంతో క్షీణిస్తాయి; పూర్వం నీతో నా స్నేహం సమాన సామర్థ్య బంధంగా ఉండేది.
1.141.7
न सख्यमजरं लोके हृदि तिष्ठति कस्यचित् ।
कामश्चैतन्नाशयति क्रोधो वैनं रहत्युत ॥ १.१४१.७ ॥
లోకంలో ఎవరి హృదయంలోనైనా స్నేహం శాశ్వతంగా నిలిచి ఉండదు. కామం దానిని నశింపజేస్తుంది, లేదా కోపం దానిని విడిచిపెట్టేలా చేస్తుంది.
1.141.8
मैवं जीर्णमुपास्स्व त्वं सख्यं भवदुपाधिकृत् ।
आसीत्सख्यं द्विजश्रेष्ठ त्वया मेऽर्थनिबन्धनम् ॥ १.१४१.८ ॥
ఓ ద్విజశ్రేష్ఠా, ఇలా క్షీణించిన స్నేహాన్ని పట్టుకోకు. నీ పరిస్థితి వల్ల ఏర్పడిన ఆ స్నేహం నా విషయంలో ప్రయోజనంపై ఆధారపడింది.
1.141.9
न दरिद्रो वसुमतो नाविद्वान्विदुषः सखा ।
न शूरस्य सखा क्लीबः सखिपूर्वं किमिष्यते ॥ १.१४१.९ ॥
పేదవాడు ధనవంతునికి స్నేహితుడు కాడు, అజ్ఞాని విద్వాంసునికి స్నేహితుడు కాడు, పిరికివాడు శూరునికి స్నేహితుడు కాడు. పూర్వ స్నేహంతో ఏమి ప్రయోజనం?
1.141.10
ययोरेव समं वित्तं ययोरेव समं श्रुतम् ।
तयोर्विवाहः सख्यं च न तु पुष्टविपुष्टयोः ॥ १.१४१.१० ॥
ఇద్దరికి సమానమైన ధనం, ఇద్దరికి సమానమైన విద్య ఉంటేనే వారి మధ్య వివాహం, స్నేహం కుదురుతాయి; ధనవంతునికీ, లేనివానికీ కాదు.
1.141.11
नाश्रोत्रियः श्रोत्रियस्य नारथी रथिनः सखा ।
नाराजा पार्थिवस्यापि सखिपूर्वं किमिष्यते ॥ १.१४१.११ ॥
వేదజ్ఞానం లేనివాడు వేదజ్ఞుని మిత్రుడు కాడు, రథం లేనివాడు రథికుని మిత్రుడు కాడు, రాజు కానివాడు రాజుకు కూడా మిత్రుడు కాడు. పూర్వ స్నేహంతో ఏమి ప్రయోజనం?
1.141.12
द्रुपदेनैवमुक्तस्तु भारद्वाजः प्रतापवान् ।
मुहूर्तं चिन्तयित्वा तु मन्युनाऽभिपरिप्लुतः ॥ १.१४१.१२ ॥
ద్రుపదుడు ఇలా పలికిన తరువాత, ప్రతాపవంతుడైన భారద్వాజుడు (ద్రోణుడు) క్షణకాలం ఆలోచించి, కోపంతో నిండిపోయాడు.
1.141.13
स विनिश्चित्य मनसा पाञ्चाल्यं प्रतिबुद्धिमान् ।
शिष्यैः परिवृतः श्रीमान्पुत्रेण सहितस्तथा ॥ १.१४१.१३ ॥
అతడు మనసులో నిశ్చయించుకొని, పాంచాల్యుని (ద్రుపదుని) ఎదిరించడానికి, తెలివిగల ఆ తేజస్వి శిష్యులతో చుట్టబడి, తన కుమారునితో కూడా బయలుదేరాడు.
1.141.14
जगाम कुरुमुख्यानां नागरं नागसाह्वयम् ।
तां प्रतिज्ञां प्रतिज्ञाय यां कर्ता नचिरादिव ॥ १.१४१.१४ ॥
కురు ముఖ్యుల నగరమైన నాగసాహ్వయ (హస్తినాపురం)కు అతడు వెళ్లాడు; త్వరలోనే నెరవేర్చబోయే ఆ ప్రతిజ్ఞను చేసి.
1.141.15
स नागपुरमागम्य गौतमस्य निवेशने ।
भारद्वाजोऽवसत्तत्र प्रच्छन्नं द्विजसत्तमः ॥ १.१४१.१५ ॥
అతడు నాగపురం (హస్తినాపురం)కు వచ్చి, గౌతముని (కృపుని) నివాసంలో అక్కడ రహస్యంగా నివసించాడు; ఆ ద్విజులలో శ్రేష్ఠుడు భారద్వాజుని కుమారుడు (ద్రోణుడు).
1.141.16
ततोऽस्य तनुजः पार्थान्कृपस्यानन्तरं प्रभुः ।
अस्त्राणि शिक्षयामास नाबुध्यन्त च तं जनाः ॥ १.१४१.१६ ॥
అప్పుడు అతని ప్రభువైన కుమారుడు కృపుని తరువాత పృథ కుమారులకు (పాండవులకు) అస్త్రవిద్యను నేర్పించాడు; ప్రజలు అతన్ని గుర్తించలేదు.
1.141.17
एवं स तत्र गूढात्मा कंचित्कालमुवास ह ।
कुमारास्त्वथ निष्क्रम्य समेता गजसाह्वयात् ॥ १.१४१.१७ ॥
ఈ విధంగా అతడు రహస్య స్వరూపంతో అక్కడ కొంతకాలం నివసించాడు; అప్పుడు కుమారులు గజాహ్వయం (హస్తినాపురం) నుండి బయటకు వెళ్లి సమావేశమయ్యారు.
1.141.18
क्रीडन्तो वीटया तत्र वीराः पर्यचरन्मुदा ।
तेषां संक्रीडमानानामुदपानेऽङ्गुलीयकम् ॥ १.१४१.१८ ॥
ఆ వీరులు అక్కడ బంతితో ఆడుతూ సంతోషంగా తిరిగారు; వారు ఆడుతుండగా ఒక ఉంగరం బావిలో పడింది.
1.141.19
पपात धर्मपुत्रस्य वीटा तत्रैव चापतत् ।
गर्तान्बुना प्रतिच्छन्नं तारारूपमिवाम्बरे ॥ १.१४१.१९ ॥
ధర్మపుత్రుని బంతి అక్కడే పడింది; గుంట అడుగున దాగి ఆకాశంలో నక్షత్రరూపంలా కనిపించింది.
1.141.20
दृष्ट्वा चैते कुमाराश्च तं यत्नात्पर्यवारयन् ।
ततस्ते यत्नमातिष्ठन्वीटामुद्धर्तुमादृताः।
न च ते प्रत्ययद्यन्त कर्म वीटोपलब्धये ॥ १.१४१.२० ॥
అది చూసి ఆ కుమారులు శ్రమతో దాన్ని ఆపడానికి ప్రయత్నించారు. తరువాత బంతిని పైకి తీయడానికి ఆదరంగా ప్రయత్నించారు; కానీ బంతిని పొందే పనిలో వారు విజయం సాధించలేదు.
1.141.21
ततोऽन्योन्यमवैक्षन्त व्रीडयावनताननाः ।
तस्या योगमविदन्तो भृशं चोत्कण्ठिताभवन् ॥ १.१४१.२१ ॥
తరువాత వారు సిగ్గుతో తలలు వంచి ఒకరినొకరు చూసుకున్నారు. దాన్ని తీసే ఉపాయం తెలియక ఎంతో ఆందోళన చెందారు.
1.141.22
तेऽपश्यन्ब्राह्मणं श्याममापन्नं पलितं कृशम् ।
कृत्यवन्तमदूरस्थमग्निहोत्रपुरस्कृतम् ॥ १.१४१.२२ ॥
వారు ఒక బ్రాహ్మణుడిని చూశారు; అతడు నల్లని రంగు, వృద్ధుడు, తెల్లని జుట్టు, కృశించిన శరీరం కలవాడు; దగ్గరలోనే నిలబడి అగ్నిహోత్రాన్ని ముందుంచుకుని కర్మ చేస్తున్నాడు.
1.141.23
ते तं दृष्ट्वा महातमानमुपगम्य कुमारकाः ।
भग्नोत्साहक्रियात्मानो ब्राह्मणं पर्यवारयन् ॥ १.१४१.२३ ॥
ఆ మహాత్ముని చూసి ఆ కుమారులు దగ్గరకు వెళ్ళారు; ఉత్సాహం, పని ప్రయత్నం విరిగిపోయి, ఆ బ్రాహ్మణుని చుట్టుముట్టారు.
1.141.24
अथ द्रोणः कुमारांस्तान्दृष्ट्वा कत्यवशस्तदा ।
प्रहस्य मन्दं पैशल्यादभ्यभाषत वीर्यवान् ॥ १.१४१.२४ ॥
అప్పుడు కరుణతో ప్రేరితుడైన వీరుడు ద్రోణుడు ఆ కుమారులను చూసి, మందంగా నవ్వి, ప్రేమతో వారితో మాట్లాడాడు.
1.141.25
अहो वो धिग्बलं क्षात्रं धिगेतां वः कृतास्त्रताम् ।
भरतस्यान्वये जाता ये वीटां नाधिगच्छत ॥ १.१४१.२५ ॥
అయ్యో! మీ క్షాత్ర బలానికి ధిక్కారం; మీ ఈ అస్త్ర నైపుణ్యానికి ధిక్కారం; భరత వంశంలో పుట్టి కూడా మీరు ఆ బంతిని పొందలేకపోయారు.
1.141.26
वीटां च मुद्रिकां चैव ह्यहमेतदपि द्वयम् ।
उद्धरेयमिषीकाभिर्भोजनं मे प्रदीयताम् ॥ १.१४१.२६ ॥
ఆ బంతిని, ఉంగరాన్ని ఈ రెండింటినీ కూడా నేను బాణాలతో పైకెత్తుతాను; నాకు భోజనం ఇవ్వండి.
1.141.27
ततोऽब्रवीत्तदा द्रोणं कुन्तीपुत्रो युधिष्ठिरः ।
कृपस्यानुमते ब्रह्मन्भिक्षामाप्नुहि शाश्वतीम् ॥ १.१४१.२७ ॥
అప్పుడు కుంతీపుత్రుడు యుధిష్ఠిరుడు ద్రోణునితో ఇలా అన్నాడు: బ్రాహ్మణుడా, కృపుని అనుమతితో శాశ్వతమైన భిక్షను పొందండి.
1.141.28
एवमुक्तः प्रत्युवाच प्रहस्य भरतानिदम् ।
एषा मुष्टिरिषीकाणां मयाऽस्त्रेणाभिमन्त्रिता ॥ १.१४१.२८ ॥
అలా చెప్పబడ్డ ద్రోణుడు నవ్వుతూ భరతులతో ఇలా అన్నాడు: ఇది నేను అస్త్రమంత్రంతో అభిమంత్రించిన ఒక పిడికెడు బాణాలు.
1.141.29
अस्या वीर्यं निरीक्षध्वं यदन्येषु न विद्यते ।
वेत्स्यामीषिकया वीटां तामिषीकां तथाऽन्यया ॥ १.१४१.२९ ॥
దీని శక్తిని చూడండి; ఇది ఇతరులలో లేనిది. ఒక బాణంతో నేను ఆ బంతిని తెలుసుకుంటాను; ఆ బాణాన్ని మరొక బాణంతో.
1.141.30
तामन्यया समायोगे वीटाया ग्रहणं मम ।
ततो यथोक्तं द्रोणेन तत्सर्वं कृतमञ्जसा ॥ १.१४१.३० ॥
ఆ బాణాన్ని మరొక బాణంతో కలిపి బంతిని పట్టుకోవడం నా పని; తర్వాత ద్రోణుడు చెప్పినట్లే అంతా వెంటనే చేయబడింది.
1.141.31
तदवेक्ष्य कुमारास्ते विस्मयोत्फुल्ललोचनाः ।
आश्चर्यमिदमत्यन्तमिति मत्वा वचोऽब्रुवन् ॥ १.१४१.३१ ॥
దానిని చూసి ఆ రాజకుమారుల కళ్ళు ఆశ్చర్యంతో విప్పారాయి. 'ఇది అత్యంత ఆశ్చర్యకరం' అని భావించి వారు ఇలా పలికారు.
1.141.32
मुद्रिकामणि विप्रर्षे शीध्रमेतां समुद्धरथ ।
ततः शरं समादाय धनुश्चापि महायशाः ॥ १.१४१.३२ ॥
'బ్రాహ్మణ ఋషీ, ఈ ముద్రికా-మణిని త్వరగా బయటకు తీయండి.' అప్పుడు మహా యశస్వి బాణాన్ని, ధనుస్సును తీసుకున్నాడు.
1.141.33
शरेण विद्ध्वा मुद्रां तामूर्ध्वमावाहयत्प्रभुः ।
स शरं समुपादाय कूपादङ्गुलिवेष्टनम् ॥ १.१४१.३३ ॥
బాణంతో ఆ ముద్రను గుచ్చి ఆ ప్రభువు దానిని పైకి లాగాడు. తరువాత ఆ బాణాన్ని తీసుకొని, బావిలోనుంచి వేలి ఉంగరాన్ని తీశాడు.
1.141.34
ददौ ततः कुमाराणां विस्मितानामविस्मितः ।
मुद्रिकामुद्धृतां दृष्ट्वा तमाहुस्ते कुमारकाः ॥ १.१४१.३४ ॥
అప్పుడు ఆశ్చర్యపోయిన రాజకుమారులకు, తాను ఆశ్చర్యం లేకుండా, అతడు దానిని ఇచ్చాడు. తీయబడిన ఉంగరాన్ని చూసి ఆ కుమారులు అతనితో ఇలా అన్నారు.
1.141.35
अभिवन्दामहे ब्रह्मन्नैतदन्येषु विद्यते ।
कोऽसि कस्यासि जानीमो वयं किं करवामहे ॥ १.१४१.३५ ॥
'బ్రాహ్మణా, మేము నీకు నమస్కరిస్తున్నాము; ఇది ఇతరులలో కనిపించదు. నీవు ఎవరు, ఎవరి కుమారుడవు — మాకు తెలియదు; మేము ఏమి చేయాలి?'
1.141.36
एवमुक्तस्ततो द्रोणः प्रत्युवाच कुमारकान् ।
आचक्षध्वं च भीष्माय रूपेण च गुणैश्च माम् ॥ १.१४१.३६ ॥
ఇలా చెప్పబడ్డాక, ద్రోణుడు రాజకుమారులకు ఇలా జవాబిచ్చాడు: 'భీష్మునికి చెప్పండి, నన్ను రూపంతోనూ గుణాలతోనూ తెలుసుకోండి.'
1.141.37
स एव सुमहातेजाः सांप्रतं प्रतिपत्स्यते ।
तथेत्युक्त्वा च गत्वा च भीष्ममूचुः कुमारकाः ॥ १.१४१.३७ ॥
ఆయన మహా తేజస్సంపన్నుడు; ఇప్పుడు అంగీకరిస్తాడు. "సరే" అని చెప్పి వెళ్లి, కుమారులు భీష్మునితో అన్నారు.
1.141.38
ब्राह्मणस्य वचः कृत्स्नं तच्च कर्म तथाविधम् ।
भीष्मः श्रुत्वा कुमाराणां द्रोणं तं प्रत्यजानत ॥ १.१४१.३८ ॥
బ్రాహ్మణుని మాటలన్నింటినీ, అటువంటి కార్యాన్నీ కుమారుల ద్వారా విన్న భీష్ముడు ఆ ద్రోణుని గుర్తించాడు.
1.141.39
युक्तरूपः स हि गुरुरित्येवमनुचिन्त्य च ।
अथैनमानीय तदा स्वयमेव सुसत्कृतम् ॥ १.१४१.३९ ॥
"ఆయన తగిన గురువు" అని ఆలోచించి, భీష్ముడు స్వయంగా ఆయనను తీసుకువచ్చి బాగా సత్కరించాడు.
1.141.40
परिपप्रच्छ निपुणं भीष्मः शस्त्रभृतां वरः ।
हेतुमागमने तच्च द्रोणः सर्वं न्यवेदयत् ॥ १.१४१.४० ॥
ఆయుధధారులలో శ్రేష్ఠుడైన భీష్ముడు జాగ్రత్తగా అడిగాడు; ద్రోణుడు వచ్చిన కారణమంతా తెలియజేశాడు.
1.141.41
महर्षेरग्निवेश्यस्य सकाशमहमच्युत ।
अस्त्रार्थमगमं पूर्वं धनुर्वेदजिघृक्षया ॥ १.१४१.४१ ॥
అచ్యుతా, పూర్వం నేను ధనుర్వేదాన్ని నేర్చుకోవాలనే కోరికతో మహర్షి అగ్నివేశ్యుని వద్ద అస్త్రవిద్య కోసం వెళ్ళాను.
1.141.42
ब्रह्मचारी विनीतात्मा जटिलो बहुलाः समाः ।
अवसं सुचिरं तत्र गुरुशुश्रूषणे रतः ॥ १.१४१.४२ ॥
బ్రహ్మచారిగా, వినయ మనస్కుడిగా, జటాధారిగా, అనేక సంవత్సరాలు అక్కడ గురుసేవలో మునిగి చాలాకాలం నివసించాను.
1.141.43
पाञ्चाल्यो राजपुत्रश्च यज्ञसेनो महाबलः ।
इष्वस्त्रहेतोर्न्यवसत्तस्मिन्नेव गुरौ प्रभुः ॥ १.१४१.४३ ॥
పాంచాల దేశపు రాకుమారుడు, మహాబలుడు యజ్ఞసేనుడు ఆయుధ విద్య కోసం అదే గురువు వద్ద నివసించాడు.
1.141.44
स मे तत्र सखा चासीदुपकारी प्रियश्च मे ।
तेनाहं सह संगम्य वर्तयन्सुचिरं प्रभो ॥ १.१४१.४४ ॥
అక్కడ అతను నాకు మిత్రుడు, ఉపకారి, ప్రియుడు. ఓ ప్రభూ, అతనితో కలిసి నేను చాలా కాలం గడిపాను.
1.141.45
बाल्यात्प्रभृति कौरव्य सहाध्ययनमेव च ।
स मे सखा सदा तत्र प्रियवादी प्रियंकरः ॥ १.१४१.४५ ॥
ఓ కౌరవ్యా, చిన్ననాటి నుండి మేము కలిసి చదువుకున్నాము. అతను అక్కడ ఎల్లప్పుడూ నాకు మిత్రుడు, ప్రియవచనుడు, ప్రియం చేసేవాడు.
1.141.46
अब्रवीदिति मां भीष्म वचनं प्रीतिवर्धनम् ।
अहं प्रियतमः पुत्रः पितुर्द्रोण महात्मनः ॥ १.१४१.४६ ॥
అతను నాతో ఈ ప్రీతిని పెంచే మాటలు అన్నాడు — ఓ భీష్మా! నేను మహాత్ముడైన నా తండ్రి ద్రోణుడికి అత్యంత ప్రియమైన కుమారుడను.
1.141.47
अभिषेक्ष्यति मां राज्ये स पाञ्चाल्यो यदा तदा ।
तद्भोज्यं भवता राज्यमर्धं सत्येन ते शपे ॥ १.१४१.४७ ॥
ఆ పాంచాలుడు నన్ను రాజ్యంపై అభిషేకించినప్పుడు, ఆ రాజ్యంలో సగం నువ్వు అనుభవిస్తావు — సత్యంపై ఒట్టు పెట్టి నీకు చెబుతున్నాను.
1.141.48
मम भोगाश्च वित्तं च त्वदधीनं सुखानि च ।
एवमुक्त्वाऽथ वव्राज कृतास्त्रः पूजितो मया ॥ १.१४१.४८ ॥
నా భోగాలు, నా ధనం, సుఖాలు — అన్నీ నీ అధీనంలో ఉంటాయి. ఇలా చెప్పి, అస్త్రవిద్యలో సిద్ధుడై, నా చేత గౌరవించబడి అతను వెళ్ళిపోయాడు.
1.141.49
तच्च वाक्यमहं नित्यं मनसा धारयंस्तदा ।
सोऽहं पितृनियोगेन पुत्रलोभाद्यशस्विनीम् ॥ १.१४१.४९ ॥
ఆ మాటను నేను ఎల్లప్పుడూ మనసులో ఉంచుకున్నాను. అప్పుడు తండ్రి ఆజ్ఞతో, కుమారుని కోరికతో, ఆ యశస్విని అయిన స్త్రీని నేను వివాహమాడాను.
1.141.50
शारद्वतीं महाप्रज्ञामुपयेमे महाव्रताम् ।
अग्निहोत्रे च सत्रे च दमे च सततं रताम् ॥ १.१४१.५० ॥
శారద్వతుని కుమార్తె, మహా ప్రజ్ఞాశాలిని, మహావ్రతధారిణి అయిన ఆమెను నేను వివాహమాడాను. ఆమె ఎల్లప్పుడూ అగ్నిహోత్రంలో, యజ్ఞాలలో, ఆత్మనిగ్రహంలో నిమగ్నమై ఉండేది.
1.141.51
लेभे च गौतमी पुत्रमश्वत्थामानमौरसम् ।
भीमविक्रमकर्माणमादित्यसमतेजसम् ॥ १.१४१.५१ ॥
గౌతమి నాకు నా స్వంత శరీరం నుండి జన్మించిన కుమారుడు అశ్వత్థామను ప్రసాదించింది. అతని పరాక్రమ కర్మలు భయంకరమైనవి, అతని తేజస్సు సూర్యునితో సమానం.
1.141.52
पुत्रेण तेन प्रीतोऽहं भरद्वाजो मया यथा ।
गोक्षीरं पिबतो दृष्ट्वा धनिनस्तत्र पुत्रकान्।
अश्वत्थामारुदद्बालस्तन्मे संदेहयद्दिशः ॥ १.१४१.५२ ॥
ఆ కుమారునితో నేను, నా తండ్రి భరద్వాజుడు నాతో సంతోషించినట్లే సంతోషించాను. అక్కడ ధనవంతుల పిల్లలు ఆవుపాలు తాగడం చూసి బాలుడు అశ్వత్థామ ఏడ్చాడు; అతని ఏడుపు నా దిక్కులను సందేహంలో ముంచింది.
1.141.53
न स्नातकोऽवसीदेत वर्तमानः स्वकर्मसु ।
इति संचिन्त्य मनसा तं देशं बहुशो भ्रमन् ॥ १.१४१.५३ ॥
తన కర్మలలో నిలిచి ఉన్న స్నాతకుడు క్షీణించకూడదు. ఇలా మనసులో ఆలోచించి, నేను ఆ దేశంలో అనేకసార్లు తిరిగాను.
1.141.54
विशुद्धणिच्छन्गाङ्गेय धर्मोपेतं प्रतिग्रहम् ।
अन्तादन्तं परिक्रम्य नाध्यगच्छं पयस्विनीम् ॥ १.१४१.५४ ॥
గంగా కుమారుడా, శుద్ధమైన ధర్మయుక్తమైన దానాన్ని కోరుతూ నేను ఒక అంచు నుండి మరో అంచు వరకు తిరిగాను; కానీ పాలిచ్చే ఆవును నేను కనుగొనలేకపోయాను.
1.141.55
यवपिष्टोदकेनैनं लोभयेयं कुमारकम् ।
पीत्वा पिष्टरसं बालः क्षीरं पीतं मयाऽपि च ॥ १.१४१.५५ ॥
ఈ బాలుడిని యవపిష్ట జలంతో మోసగిస్తాను. బాలుడు పిండి రసాన్ని తాగాడు, నేనూ పాలు తాగాను.
1.141.56
ननर्तोत्थाय कौरव्य हृष्टो बाल्याद्विमोहितः ।
तं दृष्ट्वा नृत्यमानं तु बालैः परिवृतं सुतम् ॥ १.१४१.५६ ॥
ఓ కౌరవ్యా, బాల్య మోహంతో ఆనందించి అతడు లేచి నాట్యం చేశాడు. బాలురతో చుట్టబడిన ఆ కుమారుడు నాట్యం చేయడం చూసి...
1.141.57
हास्यतामुपसंप्राप्तं कश्मलं तत्र मेऽभवत् ।
द्रोणं धिगस्त्वधनिनं यो धनं नाधिगच्छति ॥ १.१४१.५७ ॥
అక్కడ నవ్వులపాలైనందుకు నాకు కలత కలిగింది. ధనం పొందలేని ఈ దరిద్రుడైన ద్రోణుడికి ధిక్కారం!
1.141.58
पिष्टोदकं सुतो यस्य पीत्वा क्षीरस्य तृष्णया ।
नृत्यतिस्म मुदाविष्टः क्षीरं पीतं मयाऽप्युत ॥ १.१४१.५८ ॥
పిండి నీళ్లు తాగి పాలపై ఆశతో ఆనందంతో నాట్యం చేసిన కుమారుడు గలవాడు! నేనూ పాలు తాగి ఉన్నాను.
1.141.59
इति संभाषतां वाचं श्रुत्वा मे बुद्धिरच्यवत् ।
आत्मानं चात्मना गर्हन्मनसेदं व्यचिन्तयम् ॥ १.१४१.५९ ॥
ఇలా మాట్లాడిన మాటలు విని నా బుద్ధి చలించింది. నన్ను నేనే నిందించుకుంటూ మనసులో ఇలా ఆలోచించాను.
1.141.60
अपि चाहं पुरा विप्रैर्वर्जितो गर्हितो वसे ।
परोपसेवां पापिष्ठां न च कुर्यां धनेप्सया ॥ १.१४१.६० ॥
నేను పూర్వం కూడా బ్రాహ్మణులచే తిరస్కరించబడి నిందితుడిగా జీవిస్తున్నాను. కానీ ధనాశతో ఇతరులకు పాపకరమైన సేవ చేయను.
1.141.61
इति मत्वा प्रियं पुत्रं भीष्मादाय ततो ह्यहम् ।
पूर्वस्नेहानुरागित्वात्सदारः सौमकिं गतः ॥ १.१४१.६१ ॥
ఇలా తలచి, ప్రియ పుత్రుని తీసుకుని, భీష్ముని నుండి పొంది, పూర్వ స్నేహానురాగంతో భార్యతో కూడి సౌమకి వద్దకు వెళ్ళాను.
1.141.62
अभिषिक्तं तु श्रुत्वैव कृतार्थोऽस्मीति चिन्तयन् ।
प्रियं सखायं सुप्रीतो राज्यस्थं समुपागमम् ॥ १.१४१.६२ ॥
పట్టాభిషేకం జరిగిందని విని, 'నేను కృతార్థుడనయ్యాను' అని భావిస్తూ, మిక్కిలి సంతోషంతో రాజ్యంలో స్థిరపడిన ప్రియ మిత్రుని వద్దకు నేను వచ్చాను.
1.141.63
संस्मरन्सङ्गमं चैव वचनं चैव तस्य तत् ।
ततो द्रुपदमागम्य सखइपूर्वमहं प्रभो ॥ १.१४१.६३ ॥
అతనితో కలయికను, అతని ఆ మాటలను స్మరిస్తూ, ఆ తర్వాత ద్రుపదుని వద్దకు వచ్చి, ప్రభూ, నేను పూర్వంలాగే స్నేహితుడిగా...
1.141.64
अब्रुवं पुरुषव्याघ्र सखायं विद्धि मामिति ।
उपस्थितस्तु द्रुपदं सखिवच्चास्मि सङ्गतः ॥ १.१४१.६४ ॥
పురుషశ్రేష్ఠా, 'నన్ను నీ మిత్రుడని తెలుసుకో' అని నేను అన్నాను. ద్రుపదుని వద్ద నిలిచి, మిత్రునిలా నేను కలిశాను.
1.141.65
स मां निराकारमिव प्रहसन्निदमब्रवीत् ।
अकृतेयं तव प्रज्ञा ब्रह्मन्नातिसमञ्जसा ॥ १.१४१.६५ ॥
అతడు నన్ను గుర్తుపట్టనట్లు నవ్వుతూ ఇలా అన్నాడు: 'బ్రాహ్మణుడా, నీ ఈ బుద్ధి అసమంజసమైనది, అసలు తగినది కాదు.'
1.141.66
यदात्थ मां त्वं प्रसभं सखा तेऽहमिति द्विज ।
संगतनीह जीर्यन्ति कालेन परिजीर्यतः ॥ १.१४१.६६ ॥
ద్విజా, 'నేను నీ మిత్రుడను' అని నీవు నాతో ధైర్యంగా అన్నావు. ఇక్కడ స్నేహం కాలంతో జీర్ణమవదు, కానీ కాలంతో జీర్ణించేవాడే...
1.141.67
सौहृदं मे त्वया ह्यासीत्पूर्वं सामर्थ्यबन्धनम् ।
नाश्रोत्रियः श्रोत्रियस्य नारथी रथिनः सखा ॥ १.१४१.६७ ॥
పూర్వం నీతో నా స్నేహం సమాన సామర్థ్యమనే బంధంపై నిలిచింది. వేదజ్ఞునికి వేదం తెలియనివాడు స్నేహితుడు కాడు; రథికునికి రథం లేనివాడు స్నేహితుడు కాడు.
1.141.68
साम्याद्धि सख्यं भवति वैषम्यान्नोपपद्यते ।
न सख्यमजरं लोके विद्यते जातु कस्यचित् ॥ १.१४१.६८ ॥
సమానత్వం వల్లే స్నేహం కలుగుతుంది; అసమానత్వం వల్ల అది కుదరదు. లోకంలో ఎవరికీ స్నేహం శాశ్వతంగా నిలిచేది కాదు.
1.141.69
कामो वैनं विहरति क्रोधो वैनं रहत्युत ।
मैवं जीर्णमुपास्स्व त्वं सख्यं भवदुपाधिकृत् ॥ १.१४१.६९ ॥
కామం ఇతనిని వశం చేసుకుంటుంది, లేదా క్రోధం ఇతనిని విడిచిపెడుతుంది. ఇలా జీర్ణమైన స్నేహాన్ని నీవు పట్టుకోకు; అది నీ ఆధారంపైనే కృత్రిమంగా నిలిచిన స్నేహం.
1.141.70
आसीत्सख्यं द्विजश्रेष्ठ त्वया मेऽर्थनिबन्धनम् ।
नह्यनाढ्यः सखाऽऽढ्यस्य नाविद्वान्विदुषः सखा ॥ १.१४१.७० ॥
ద్విజశ్రేష్ఠా, నీతో నా స్నేహం ధనంపై నిలిచింది. ధనహీనుడు ధనవంతునికి స్నేహితుడు కాడు; అవిద్వాంసుడు విద్వాంసునికి స్నేహితుడు కాడు.
1.141.71
न शूरस्य सखा क्लीबः सखिपूर्वं किमिष्यते ।
न हि राज्ञामुदीर्णानामेवं भूतैर्नरैः क्वचित् ॥ १.१४१.७१ ॥
శూరునికి స్నేహితుడు భీరువు కాడు. పూర్వం స్నేహితుడైనవాడిని ఇప్పుడు ఏమి కోరతారు? ఉన్నత రాజులకు ఇలాంటి స్థితిలో ఉన్న మనుషులతో ఎక్కడా స్నేహం ఉండదు.
1.141.72
सख्यं भवति मन्दात्मञ्छ्रिया हीनैर्धनच्युतैः ।
नाश्रोत्रियः श्रोत्रियस्य नारथी रथिनः सखा ॥ १.१४१.७२ ॥
మందబుద్ధీ, స్నేహం శ్రీమంతులైనవారి మధ్య కలుగుతుంది; శ్రీహీనులు, ధనం కోల్పోయినవారితో కాదు. వేదజ్ఞునికి వేదం తెలియనివాడు స్నేహితుడు కాడు; రథికునికి రథం లేనివాడు స్నేహితుడు కాడు.
1.141.73
नाराजा पार्थिवस्यापि सखिपूर्वं किमिष्यते ।
अहं त्वया न जानामि राज्यार्थे संविदं कृताम् ॥ १.१४१.७३ ॥
రాజు కానివాడు రాజుకు మిత్రుడైనా అది దేనికి కోరబడుతుంది? రాజ్యం కోసం నీవు చేసిన ఒప్పందాన్ని నేను ఎరుగను.
1.141.74
एकरात्रं तु ते ब्रह्मन्कामं दास्यामि भोजनम् ।
एवमुक्तस्त्वहं तेन सदारः प्रस्थितस्तदा ॥ १.१४१.७४ ॥
బ్రాహ్మణా, ఒక రాత్రికి నీకు కోరినంత భోజనం ఇస్తాను. అలా చెప్పబడిన నేను అప్పుడు భార్యతో కలిసి బయలుదేరాను.
1.141.75
तां प्रतिज्ञां प्रतिज्ञाय यां कर्ताऽस्म्यचिरादिव ।
द्रुपदेनैवमुक्तोऽहं मन्युनाऽभिपरिप्लुतः ॥ १.१४१.७५ ॥
నేను త్వరలో చేయబోయే ఆ ప్రతిజ్ఞను చేశాను. ద్రుపదుడు ఇలా అనగా నేను కోపంతో నిండిపోయాను.
1.141.76
अभ्यागच्छं कुरून्भीष्म शिष्यैरर्थी गुणान्वितैः ।
ततोऽहं भवतः कामं संवर्धयितुमागतः ॥ १.१४१.७६ ॥
భీష్మా, గుణవంతులైన శిష్యులతో ధనాన్ని కోరి నేను కురువుల వద్దకు వచ్చాను. తరువాత నీ కోరికను నెరవేర్చడానికి నేను వచ్చాను.
1.141.77
इदं नागपुरं रम्यं ब्रूहि किं करवाणि ते ।
एवमुक्तस्तदा भीष्मो भारद्वाजमभाषत ॥ १.१४१.७७ ॥
ఇది రమ్యమైన నాగపురం. నీకోసం నేను ఏమి చేయాలో చెప్పు. అప్పుడు ఇలా అనగా భీష్ముడు భారద్వాజుని కుమారునితో మాట్లాడాడు.
1.141.78
अपज्यं क्रियतां चापं साध्वस्त्रं प्रतिपादय ।
भुङ्क्ष भोगान्भृशं प्रीतः पूज्यमानः कुरुक्षये ॥ १.१४१.७८ ॥
ధనుస్సు నారిని విడిచిపెట్టనివ్వు. అస్త్రాన్ని సక్రమంగా బోధించు. కురుదేశంలో గౌరవించబడుతూ మిక్కిలి సంతోషంతో భోగాలు అనుభవించు.
1.141.79
कुरूणामस्ति यद्वित्तं राज्यं चेदं सराष्ट्रकम् ।
त्वमेव परमो राजा सर्वे वाक्यकरास्तव ॥ १.१४१.७९ ॥
కురువులకు ఉన్న సంపదా, ఈ రాజ్యమూ రాష్ట్రంతో సహా ఉన్నాయి; నీవే పరమ రాజువు, అందరూ నీ మాట ప్రకారం నడిచేవారు.
1.141.80
यच्च ते प्रार्थितं ब्रह्मन्कृतं तदिति चिन्त्यताम् ।
दिष्ट्या प्राप्तोऽसि विप्रर्षे महान्मेऽनुग्रहः कृतः ॥ १.१४१.८० ॥
బ్రాహ్మణుడా, నీవు కోరినది జరిగిందని భావించు. అదృష్టవశాత్తు వచ్చావు, విప్రఋషీ; నాపై నీవు గొప్ప అనుగ్రహం చూపావు.