มหาภารตะ · อัธยายะ 1.141
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
1.141.1
ततो द्रुपदमासाद्य भारद्वाजः प्रतापवान् ।
अब्रवीत्पार्थिवं राजन्सखायं विद्धि मामिह ॥ १.१४१.१ ॥
ครั้นนั้น ภารทวาชผู้มีอานุภาพ เข้าไปหาท้าวทรุบท แล้วกล่าวแก่กษัตริย์พระองค์นั้นว่า ข้าแต่พระราชา ขอพระองค์โปรดทรงทราบว่าข้าพระองค์นี้เป็นสหายของพระองค์
1.141.2
इत्येवमुक्तः सख्या स प्रीतिर्पूर्वं जनेश्वरः ।
भारद्वाजेन पाञ्चाल्यो नामृष्यत वचोऽस्य तत् ॥ १.१४१.२ ॥
เมื่อภารทวาชกล่าวเช่นนั้นในนามของมิตรภาพ ท้าวปาญจาลผู้เป็นเจ้าแห่งประชาชน ผู้เคยมีความรักใคร่ต่อท่านมาก่อน ไม่อาจทนฟังถ้อยคำนั้นได้
1.141.3
स क्रोधामर्षजिह्मभ्रूः कषायीकृतलोचनः ।
ऐश्वर्यमदसंपन्नो द्रोणं राजाऽब्रवीदिदम् ॥ १.१४१.३ ॥
ด้วยคิ้วที่ขมวดเพราะความโกรธและความไม่พอใจ และดวงตาที่แดงก่ำ กษัตริย์พระองค์นั้นผู้เต็มไปด้วยความเมามัวแห่งอำนาจ ตรัสถ้อยคำเหล่านี้แก่โทรณะ
1.141.4
अकृतेयं तव प्रज्ञा ब्रह्मन्नातिसमञ्जसा ।
यन्मां व्रवीषि प्रसभं सखा तेऽहमिति द्विज ॥ १.१४१.४ ॥
ปัญญาของท่านยังไม่สมบูรณ์ ข้าแต่พราหมณ์ ไม่เหมาะสมเอาเลย ที่ท่านกล้าหาญพูดกับข้าว่า ข้าเป็นสหายของท่าน ข้าแต่ผู้เกิดสองครั้ง
1.141.5
न हि राज्ञामुदीर्णानामेवंभूतैर्नरैः क्वचित् ।
सख्यं भवति मन्दात्मञ्श्रिया हीनैर्धनच्युतैः ॥ १.१४१.५ ॥
แท้จริง มิตรภาพกับคนเช่นนี้ ผู้ปราศจากโชคลาภและตกต่ำจากความมั่งคั่ง ไม่เคยเกิดขึ้นกับกษัตริย์ผู้สูงส่งเลย ข้าแต่ผู้มีจิตใจต่ำทราม
1.141.6
सौहृदान्यपि जीर्यन्ते कालेन परिजीर्यतः ।
सौहृदं मे त्वया ह्यासीत्पूर्वं सामर्थ्यबन्धनम् ॥ १.१४१.६ ॥
แม้มิตรภาพก็ย่อมเสื่อมโทรมไปตามกาลเวลา สำหรับผู้ที่ถูกกาลเวลาบั่นทอน มิตรภาพของเรากับท่านเคยเป็นพันธะที่มีกำลังเสมอกันมาก่อน
1.141.7
न सख्यमजरं लोके हृदि तिष्ठति कस्यचित् ।
कामश्चैतन्नाशयति क्रोधो वैनं रहत्युत ॥ १.१४१.७ ॥
ในโลกนี้ มิตรภาพย่อมไม่คงอยู่ในใจของใครอย่างไม่เสื่อมสลาย ความปรารถนาทำลายมันเสีย หรือความโกรธก็ละทิ้งมันไป
1.141.8
मैवं जीर्णमुपास्स्व त्वं सख्यं भवदुपाधिकृत् ।
आसीत्सख्यं द्विजश्रेष्ठ त्वया मेऽर्थनिबन्धनम् ॥ १.१४१.८ ॥
อย่าได้ยึดมั่นในมิตรภาพที่เสื่อมโทรมเช่นนี้เลย ข้าแต่ยอดพราหมณ์ มิตรภาพที่เกิดจากฐานะของท่านนั้น สำหรับข้าแล้วเป็นไปเพื่อผลประโยชน์
1.141.9
न दरिद्रो वसुमतो नाविद्वान्विदुषः सखा ।
न शूरस्य सखा क्लीबः सखिपूर्वं किमिष्यते ॥ १.१४१.९ ॥
คนยากจนย่อมไม่เป็นมิตรของคนมั่งมี คนไม่รู้ย่อมไม่เป็นมิตรของผู้รู้ คนขลาดย่อมไม่เป็นมิตรของผู้กล้า มิตรภาพในอดีตจะมีประโยชน์อะไรเล่า
1.141.10
ययोरेव समं वित्तं ययोरेव समं श्रुतम् ।
तयोर्विवाहः सख्यं च न तु पुष्टविपुष्टयोः ॥ १.१४१.१० ॥
การแต่งงานและมิตรภาพย่อมเกิดขึ้นเฉพาะระหว่างสองฝ่ายที่มีทรัพย์เท่ากันและมีความรู้เท่ากันเท่านั้น ไม่ใช่ระหว่างผู้ที่รุ่งเรืองกับผู้ที่ไม่รุ่งเรือง
1.141.11
नाश्रोत्रियः श्रोत्रियस्य नारथी रथिनः सखा ।
नाराजा पार्थिवस्यापि सखिपूर्वं किमिष्यते ॥ १.१४१.११ ॥
ผู้ไม่รู้พระเวทย่อมไม่เป็นมิตรของผู้รู้พระเวท ผู้ไม่มีรถย่อมไม่เป็นมิตรของนักรบบนรถ แม้ผู้ที่ไม่เป็นกษัตริย์ก็ไม่เป็นมิตรของกษัตริย์ มิตรภาพในอดีตจะมีประโยชน์อะไรเล่า
1.141.12
द्रुपदेनैवमुक्तस्तु भारद्वाजः प्रतापवान् ।
मुहूर्तं चिन्तयित्वा तु मन्युनाऽभिपरिप्लुतः ॥ १.१४१.१२ ॥
เมื่อถูกท้าวทรุบทตรัสเช่นนั้น ภารทวาชผู้มีอานุภาพ ครุ่นคิดอยู่ครู่หนึ่ง แล้วก็ถูกความโกรธท่วมท้น
1.141.13
स विनिश्चित्य मनसा पाञ्चाल्यं प्रतिबुद्धिमान् ।
शिष्यैः परिवृतः श्रीमान्पुत्रेण सहितस्तथा ॥ १.१४१.१३ ॥
เมื่อตัดสินใจในใจแล้วต่อท้าวปาญจาลย์ ผู้มีปัญญาเฉียบแหลมและรุ่งเรืองนั้นก็ออกเดินทาง ล้อมรอบด้วยศิษย์ และมีบุตรชายไปด้วย
1.141.14
जगाम कुरुमुख्यानां नागरं नागसाह्वयम् ।
तां प्रतिज्ञां प्रतिज्ञाय यां कर्ता नचिरादिव ॥ १.१४१.१४ ॥
ท่านไปยังนครนาคาหวัย ซึ่งเป็นเมืองของนาคทั้งหลาย เมืองสำคัญของชาวกุรุ ทั้งที่ได้ปฏิญาณคำปฏิญาณที่ตนจะทำให้สำเร็จในไม่ช้า
1.141.15
स नागपुरमागम्य गौतमस्य निवेशने ।
भारद्वाजोऽवसत्तत्र प्रच्छन्नं द्विजसत्तमः ॥ १.१४१.१५ ॥
ท่านมาถึงนครหัสตินาปุระ ซึ่งเป็นเมืองของช้าง แล้วพำนักอยู่ที่นั่นอย่างลับๆ ในเรือนของเคาตมะ ข้าแต่ยอดแห่งผู้เกิดสองครั้ง ผู้เป็นบุตรของภารทวาชะ
1.141.16
ततोऽस्य तनुजः पार्थान्कृपस्यानन्तरं प्रभुः ।
अस्त्राणि शिक्षयामास नाबुध्यन्त च तं जनाः ॥ १.१४१.१६ ॥
ต่อมา บุตรผู้ทรงอานุภาพของท่าน หลังจากพระกฤปะ ได้สอนศาสตราวุธแก่บุตรของปฤถา คือปาณฑพ แต่ผู้คนไม่รู้จักท่าน
1.141.17
एवं स तत्र गूढात्मा कंचित्कालमुवास ह ।
कुमारास्त्वथ निष्क्रम्य समेता गजसाह्वयात् ॥ १.१४१.१७ ॥
ท่านพำนักอยู่ที่นั่นเป็นเวลาหนึ่งด้วยตัวตนที่ซ่อนเร้นเช่นนี้ ต่อมาเหล่ากุมารก็ออกไปจากนครที่เรียกว่าคชาหวัย และมาชุมนุมกัน
1.141.18
क्रीडन्तो वीटया तत्र वीराः पर्यचरन्मुदा ।
तेषां संक्रीडमानानामुदपानेऽङ्गुलीयकम् ॥ १.१४१.१८ ॥
เหล่าวีรบุรุษเล่นลูกบอลอยู่ที่นั่น ท่องเที่ยวไปด้วยความยินดี และในขณะที่พวกเขากำลังเล่นกันอยู่ แหวนวงหนึ่งก็ตกลงไปในบ่อน้ำ
1.141.19
पपात धर्मपुत्रस्य वीटा तत्रैव चापतत् ।
गर्तान्बुना प्रतिच्छन्नं तारारूपमिवाम्बरे ॥ १.१४१.१९ ॥
ลูกบอลของบุตรแห่งธรรมะตกลงไปตรงนั้นเอง ซ่อนอยู่ที่ก้นหลุม จมอยู่ในน้ำ ดูเหมือนรูปดาวบนท้องฟ้า
1.141.20
दृष्ट्वा चैते कुमाराश्च तं यत्नात्पर्यवारयन् ।
ततस्ते यत्नमातिष्ठन्वीटामुद्धर्तुमादृताः।
न च ते प्रत्ययद्यन्त कर्म वीटोपलब्धये ॥ १.१४१.२० ॥
เมื่อเห็นเช่นนั้น เหล่ากุมารก็พยายามอย่างยิ่งเพื่อห้ามมัน จากนั้นพวกเขาก็ตั้งใจพยายามยกลูกบอลขึ้นมาอย่างกระตือรือร้น แต่ก็ไม่สามารถนำลูกบอลกลับคืนมาได้
1.141.21
ततोऽन्योन्यमवैक्षन्त व्रीडयावनताननाः ।
तस्या योगमविदन्तो भृशं चोत्कण्ठिताभवन् ॥ १.१४१.२१ ॥
จากนั้นพวกเขามองหน้ากันด้วยใบหน้าก้มต่ำเพราะความละอาย เมื่อไม่รู้วิธีที่จะได้สิ่งนั้นมา พวกเขาก็กระวนกระวายใจอย่างยิ่ง
1.141.22
तेऽपश्यन्ब्राह्मणं श्याममापन्नं पलितं कृशम् ।
कृत्यवन्तमदूरस्थमग्निहोत्रपुरस्कृतम् ॥ १.१४१.२२ ॥
พวกเขาเห็นพราหมณ์ผู้หนึ่งผิวคล้ำ ชราแล้ว ผมหงอก และผอมแห้ง ยืนอยู่ไม่ไกลนัก กำลังประกอบพิธีโดยมีไฟอัคนิโหตรวางอยู่ตรงหน้า
1.141.23
ते तं दृष्ट्वा महातमानमुपगम्य कुमारकाः ।
भग्नोत्साहक्रियात्मानो ब्राह्मणं पर्यवारयन् ॥ १.१४१.२३ ॥
เด็กๆ เห็นบุรุษผู้มีจิตใจยิ่งใหญ่นั้นแล้ว จึงเข้าไปหา มีความกระตือรือร้นและความพยายามสิ้นไป แล้วล้อมพราหมณ์ไว้
1.141.24
अथ द्रोणः कुमारांस्तान्दृष्ट्वा कत्यवशस्तदा ।
प्रहस्य मन्दं पैशल्यादभ्यभाषत वीर्यवान् ॥ १.१४१.२४ ॥
ครั้งนั้น ท่านโทรณะผู้มีกำลังมาก เมื่อเห็นกุมารเหล่านั้นก็เกิดความสงสาร จึงยิ้มเล็กน้อยและกล่าวกับพวกเขาด้วยความเมตตา
1.141.25
अहो वो धिग्बलं क्षात्रं धिगेतां वः कृतास्त्रताम् ।
भरतस्यान्वये जाता ये वीटां नाधिगच्छत ॥ १.१४१.२५ ॥
อนิจจา! ความแข็งแกร่งแบบกษัตริย์ของพวกเจ้าช่างน่าอับอาย ความชำนาญในอาวุธของพวกเจ้าก็น่าอับอายเช่นกัน พวกเจ้าเกิดในวงศ์ของภรตะ แต่กลับไม่อาจเอาลูกบอลนั้นได้
1.141.26
वीटां च मुद्रिकां चैव ह्यहमेतदपि द्वयम् ।
उद्धरेयमिषीकाभिर्भोजनं मे प्रदीयताम् ॥ १.१४१.२६ ॥
ลูกบอลและแหวนนี้ ทั้งสองสิ่งนี้ข้าจะยกขึ้นด้วยลูกศร ขอให้เตรียมอาหารให้ข้าด้วย
1.141.27
ततोऽब्रवीत्तदा द्रोणं कुन्तीपुत्रो युधिष्ठिरः ।
कृपस्यानुमते ब्रह्मन्भिक्षामाप्नुहि शाश्वतीम् ॥ १.१४१.२७ ॥
จากนั้น ยุธิษฐิระ บุตรของกุนตี กล่าวกับท่านโทรณะว่า ข้าแต่พราหมณ์ เมื่อได้รับความยินยอมจากท่านกฤปะ ขอท่านจงรับอาหารบิณฑบาตที่ยั่งยืนเถิด
1.141.28
एवमुक्तः प्रत्युवाच प्रहस्य भरतानिदम् ।
एषा मुष्टिरिषीकाणां मयाऽस्त्रेणाभिमन्त्रिता ॥ १.१४१.२८ ॥
เมื่อถูกกล่าวเช่นนั้น ท่านโทรณะก็ตอบพวกภรตะด้วยเสียงหัวเราะว่า ลูกศรกำมือนี้ข้าได้ปลุกเสกด้วยมนตร์อาวุธแล้ว
1.141.29
अस्या वीर्यं निरीक्षध्वं यदन्येषु न विद्यते ।
वेत्स्यामीषिकया वीटां तामिषीकां तथाऽन्यया ॥ १.१४१.२९ ॥
พวกเจ้าจงดูกำลังของลูกศรนี้ซึ่งไม่มีในผู้อื่น ข้าจะรู้ลูกบอลด้วยลูกศรดอกหนึ่ง และลูกศรดอกนั้นด้วยลูกศรอีกดอกหนึ่ง
1.141.30
तामन्यया समायोगे वीटाया ग्रहणं मम ।
ततो यथोक्तं द्रोणेन तत्सर्वं कृतमञ्जसा ॥ १.१४१.३० ॥
การที่ข้าจะเอาลูกบอลมาได้ด้วยการเอาลูกศรดอกนั้นไปต่อกับอีกดอกหนึ่งนั้นเป็นภารกิจของข้า จากนั้น ทุกสิ่งก็สำเร็จไปโดยพลันตามที่ท่านโทรณะได้กล่าวไว้
1.141.31
तदवेक्ष्य कुमारास्ते विस्मयोत्फुल्ललोचनाः ।
आश्चर्यमिदमत्यन्तमिति मत्वा वचोऽब्रुवन् ॥ १.१४१.३१ ॥
เมื่อเห็นเช่นนั้น เจ้าชายเหล่านั้นมีดวงตาเบิกกว้างด้วยความอัศจรรย์ คิดว่า นี่เป็นเรื่องน่าทึ่งยิ่งนัก แล้วจึงกล่าวถ้อยคำเหล่านี้
1.141.32
मुद्रिकामणि विप्रर्षे शीध्रमेतां समुद्धरथ ।
ततः शरं समादाय धनुश्चापि महायशाः ॥ १.१४१.३२ ॥
ข้าแต่พราหมณ์ผู้เป็นฤๅษี ขอท่านโปรดนำแหวนอัญมณีนี้ขึ้นมาโดยเร็วเถิด แล้วผู้มีชื่อเสียงยิ่งนั้นก็หยิบลูกศรและคันธนูขึ้น
1.141.33
शरेण विद्ध्वा मुद्रां तामूर्ध्वमावाहयत्प्रभुः ।
स शरं समुपादाय कूपादङ्गुलिवेष्टनम् ॥ १.१४१.३३ ॥
ท่านผู้เป็นใหญ่ใช้ลูกศรเจาะตราประทับนั้นแล้วดึงขึ้นไปทางด้านบน จากนั้นจึงหยิบลูกศรนั้นขึ้น และนำแหวนที่สวมนิ้วขึ้นมาจากบ่อน้ำ
1.141.34
ददौ ततः कुमाराणां विस्मितानामविस्मितः ।
मुद्रिकामुद्धृतां दृष्ट्वा तमाहुस्ते कुमारकाः ॥ १.१४१.३४ ॥
จากนั้น ท่านผู้ไม่ประหลาดใจเอง ก็มอบแหวนให้แก่เจ้าชายทั้งหลายที่กำลังตื่นตะลึง เมื่อเห็นแหวนที่ถูกนำขึ้นมาแล้ว กุมารเหล่านั้นก็กล่าวกับท่านว่า
1.141.35
अभिवन्दामहे ब्रह्मन्नैतदन्येषु विद्यते ।
कोऽसि कस्यासि जानीमो वयं किं करवामहे ॥ १.१४१.३५ ॥
ข้าแต่พราหมณ์ พวกข้าขอนมัสการท่าน ความชำนาญเช่นนี้ไม่มีในผู้อื่น ท่านเป็นผู้ใดและเป็นบุตรของผู้ใด พวกข้าไม่รู้ พวกข้าควรทำอย่างไรเล่า
1.141.36
एवमुक्तस्ततो द्रोणः प्रत्युवाच कुमारकान् ।
आचक्षध्वं च भीष्माय रूपेण च गुणैश्च माम् ॥ १.१४१.३६ ॥
เมื่อถูกกล่าวเช่นนั้น ท่านโทรณะจึงตอบบรรดากุมารว่า จงบอกภีษมะเถิด และให้รู้จักข้าจากรูปร่างและคุณสมบัติของข้า
1.141.37
स एव सुमहातेजाः सांप्रतं प्रतिपत्स्यते ।
तथेत्युक्त्वा च गत्वा च भीष्ममूचुः कुमारकाः ॥ १.१४१.३७ ॥
ท่านผู้มีความรุ่งเรืองยิ่งใหญ่นั้นจะรับตำแหน่งนี้ในบัดนี้ กุมารทั้งหลายกล่าวว่า "ขอให้เป็นเช่นนั้น" แล้วไปกราบทูลภีษมะ
1.141.38
ब्राह्मणस्य वचः कृत्स्नं तच्च कर्म तथाविधम् ।
भीष्मः श्रुत्वा कुमाराणां द्रोणं तं प्रत्यजानत ॥ १.१४१.३८ ॥
ภีษมะได้ฟังถ้อยคำทั้งหมดของพราหมณ์จากบรรดากุมาร และได้ฟังการกระทำเช่นนั้น จึงยอมรับท่านโทรณะผู้นั้น
1.141.39
युक्तरूपः स हि गुरुरित्येवमनुचिन्त्य च ।
अथैनमानीय तदा स्वयमेव सुसत्कृतम् ॥ १.१४१.३९ ॥
ภีษมะคิดว่า "ท่านผู้นี้มีรูปลักษณ์สมควรเป็นครูจริงๆ" แล้วจึงนำท่านเข้ามาและให้เกียรติอย่างดียิ่งด้วยตนเอง
1.141.40
परिपप्रच्छ निपुणं भीष्मः शस्त्रभृतां वरः ।
हेतुमागमने तच्च द्रोणः सर्वं न्यवेदयत् ॥ १.१४१.४० ॥
ภีษมะ ผู้ประเสริฐที่สุดในหมู่ผู้ถืออาวุธ ซักถามอย่างละเอียดรอบคอบ และท่านโทรณะก็รายงานเหตุผลทั้งหมดของการมาถึงของตน
1.141.41
महर्षेरग्निवेश्यस्य सकाशमहमच्युत ।
अस्त्रार्थमगमं पूर्वं धनुर्वेदजिघृक्षया ॥ १.१४१.४१ ॥
ข้าแต่พระอจยุต ครั้งก่อนข้าพเจ้าได้ไปยังสำนักของมหาฤๅษีอัคนิเวศย์ เพื่อศึกษาอาวุธ ด้วยปรารถนาจะได้รับความรู้เรื่องศาสตร์แห่งธนู
1.141.42
ब्रह्मचारी विनीतात्मा जटिलो बहुलाः समाः ।
अवसं सुचिरं तत्र गुरुशुश्रूषणे रतः ॥ १.१४१.४२ ॥
ข้าพเจ้าอยู่ที่นั่นเป็นเวลานานหลายปี ในฐานะพรหมจารี มีจิตถ่อมตน ผมพันเป็นชฎา และยินดีในการปรนนิบัติครู
1.141.43
पाञ्चाल्यो राजपुत्रश्च यज्ञसेनो महाबलः ।
इष्वस्त्रहेतोर्न्यवसत्तस्मिन्नेव गुरौ प्रभुः ॥ १.१४१.४३ ॥
เจ้าชายแห่งปัญจาละ ท้าวยัชญเสนะ ผู้มีกำลังมหาศาล ก็พำนักอยู่ในสำนักครูนั้นเช่นกัน เพื่อศึกษาการยิงธนูและอาวุธ
1.141.44
स मे तत्र सखा चासीदुपकारी प्रियश्च मे ।
तेनाहं सह संगम्य वर्तयन्सुचिरं प्रभो ॥ १.१४१.४४ ॥
ที่นั่นเขาเป็นมิตรของข้าพเจ้า เป็นผู้ช่วยเหลือและเป็นที่รักของข้าพเจ้า ข้าแต่พระผู้เป็นเจ้า ข้าพเจ้าได้อยู่ร่วมกับเขาเป็นเวลานาน
1.141.45
बाल्यात्प्रभृति कौरव्य सहाध्ययनमेव च ।
स मे सखा सदा तत्र प्रियवादी प्रियंकरः ॥ १.१४१.४५ ॥
ข้าแต่ผู้สืบเชื้อสายกุรุ ตั้งแต่วัยเด็กเราเรียนไปด้วยกัน เขาเป็นมิตรของข้าพเจ้าเสมอในที่นั้น เป็นผู้พูดคำไพเราะและทำสิ่งที่ทำให้ข้าพเจ้าพอใจ
1.141.46
अब्रवीदिति मां भीष्म वचनं प्रीतिवर्धनम् ।
अहं प्रियतमः पुत्रः पितुर्द्रोण महात्मनः ॥ १.१४१.४६ ॥
เขาได้กล่าวถ้อยคำเหล่านี้แก่ข้าพเจ้า ซึ่งเพิ่มความรักใคร่ว่า ข้าแต่ภีษมะ เราเป็นบุตรที่รักที่สุดของบิดาข้าพเจ้า คือท่านโทรณะผู้มีจิตใจสูงส่ง
1.141.47
अभिषेक्ष्यति मां राज्ये स पाञ्चाल्यो यदा तदा ।
तद्भोज्यं भवता राज्यमर्धं सत्येन ते शपे ॥ १.१४१.४७ ॥
เมื่อท่านปัญจาละนั้นจะทำพิธีอภิเษกข้าพเจ้าขึ้นเป็นกษัตริย์ ในเวลานั้นท่านจะได้รับครึ่งหนึ่งของอาณาจักรไปเสวย ข้าพเจ้าขอสาบานต่อท่านด้วยความสัตย์
1.141.48
मम भोगाश्च वित्तं च त्वदधीनं सुखानि च ।
एवमुक्त्वाऽथ वव्राज कृतास्त्रः पूजितो मया ॥ १.१४१.४८ ॥
ความสุขสบาย ทรัพย์สิน และความสำราญทั้งหลายของข้าพเจ้าจะขึ้นอยู่กับท่าน เมื่อกล่าวดังนี้แล้ว เขาผู้เชี่ยวชาญอาวุธ ซึ่งข้าพเจ้าให้เกียรติ ก็จากไป
1.141.49
तच्च वाक्यमहं नित्यं मनसा धारयंस्तदा ।
सोऽहं पितृनियोगेन पुत्रलोभाद्यशस्विनीम् ॥ १.१४१.४९ ॥
ข้าพเจ้าได้จดจำถ้อยคำนั้นไว้ในใจเสมอมา แล้วด้วยคำสั่งของบิดา และด้วยความปรารถนาจะมีบุตร ข้าพเจ้าจึงรับสตรีผู้มีชื่อเสียงนั้นเป็นภรรยา
1.141.50
शारद्वतीं महाप्रज्ञामुपयेमे महाव्रताम् ।
अग्निहोत्रे च सत्रे च दमे च सततं रताम् ॥ १.१४१.५० ॥
ข้าพเจ้าได้อภิเษกกับศารทวตี ธิดาของศารทวัต ผู้มีปัญญายิ่ง ผู้ถือมั่นในวรตใหญ่ ผู้ยินดีในพิธีบูชาไฟ ในพิธีสัตระ และในการข่มใจตนเสมอ
1.141.51
लेभे च गौतमी पुत्रमश्वत्थामानमौरसम् ।
भीमविक्रमकर्माणमादित्यसमतेजसम् ॥ १.१४१.५१ ॥
และจากนางเคาตมี ข้าพเจ้าได้บุตรแท้ๆ ของตนคืออัศวัตถามา ผู้มีความกล้าหาญดุจภีมะ มีการกระทำอันเกรียงไกร และมีรัศมีเทียบเท่าพระอาทิตย์
1.141.52
पुत्रेण तेन प्रीतोऽहं भरद्वाजो मया यथा ।
गोक्षीरं पिबतो दृष्ट्वा धनिनस्तत्र पुत्रकान्।
अश्वत्थामारुदद्बालस्तन्मे संदेहयद्दिशः ॥ १.१४१.५२ ॥
ข้าพเจ้าชื่นชมบุตรนั้น ดังที่บิดาของข้าพเจ้า ภารัทวาชะ เคยชื่นชมข้าพเจ้า ข้าพเจ้าเห็นเด็กของคนมั่งมีที่นั่นดื่มนมวัว และเด็กชายอัศวัตถามาร้องไห้ เสียงร้องนั้นทำให้ข้าพเจ้าสับสนในทุกทิศทาง
1.141.53
न स्नातकोऽवसीदेत वर्तमानः स्वकर्मसु ।
इति संचिन्त्य मनसा तं देशं बहुशो भ्रमन् ॥ १.१४१.५३ ॥
คฤหัสถ์ผู้เรียนจบแล้วและดำรงอยู่ในหน้าที่ของตน ไม่ควรประสบความทุกข์ยาก ข้าพเจ้าคิดดังนี้ในใจ แล้วเดินท่องไปในแผ่นดินนั้นหลายครั้ง
1.141.54
विशुद्धणिच्छन्गाङ्गेय धर्मोपेतं प्रतिग्रहम् ।
अन्तादन्तं परिक्रम्य नाध्यगच्छं पयस्विनीम् ॥ १.१४१.५४ ॥
ข้าแต่บุตรแห่งคงคา ข้าพเจ้าแสวงหาของทานที่บริสุทธิ์และประกอบด้วยธรรม ข้าพเจ้าเดินวนไปทั่วจากที่หนึ่งถึงอีกที่หนึ่ง แต่ไม่พบโคนมเลย
1.141.55
यवपिष्टोदकेनैनं लोभयेयं कुमारकम् ।
पीत्वा पिष्टरसं बालः क्षीरं पीतं मयाऽपि च ॥ १.१४१.५५ ॥
ข้าพเจ้าคิดจะล่อเด็กนี้ด้วยน้ำที่ผสมแป้งข้าวบาร์เลย์บด เด็กนั้นดื่มน้ำแป้งที่บดแล้ว ส่วนข้าพเจ้าก็เคยดื่มนมมาแล้วเช่นกัน
1.141.56
ननर्तोत्थाय कौरव्य हृष्टो बाल्याद्विमोहितः ।
तं दृष्ट्वा नृत्यमानं तु बालैः परिवृतं सुतम् ॥ १.१४१.५६ ॥
ข้าแต่ผู้สืบเชื้อสายกุรุ เด็กนั้นลุกขึ้นเต้นรำด้วยความยินดีและหลงใหลด้วยความเป็นเด็ก เมื่อเห็นบุตรนั้นกำลังเต้นรำ ล้อมรอบด้วยเด็กทั้งหลาย
1.141.57
हास्यतामुपसंप्राप्तं कश्मलं तत्र मेऽभवत् ।
द्रोणं धिगस्त्वधनिनं यो धनं नाधिगच्छति ॥ १.१४१.५७ ॥
ข้าพเจ้าจึงกลายเป็นที่ขบขัน และเกิดความทุกข์ใจอย่างยิ่ง ขอให้โทรณะผู้ยากจนซึ่งหาทรัพย์ไม่ได้ จงถูกประณามเถิด
1.141.58
पिष्टोदकं सुतो यस्य पीत्वा क्षीरस्य तृष्णया ।
नृत्यतिस्म मुदाविष्टः क्षीरं पीतं मयाऽप्युत ॥ १.१४१.५८ ॥
บุตรของผู้ใดดื่มน้ำที่ผสมแป้งบด ด้วยความอยากนม แล้วเต้นรำด้วยความยินดี ทั้งที่ข้าพเจ้าเองก็ได้ดื่มนมมาแล้ว
1.141.59
इति संभाषतां वाचं श्रुत्वा मे बुद्धिरच्यवत् ।
आत्मानं चात्मना गर्हन्मनसेदं व्यचिन्तयम् ॥ १.१४१.५९ ॥
เมื่อได้ยินถ้อยคำที่กล่าวกันเช่นนั้น ปัญญาของข้าพเจ้าก็สั่นคลอน ข้าพเจ้าติเตียนตนเองด้วยตนเอง แล้วคิดในใจดังนี้
1.141.60
अपि चाहं पुरा विप्रैर्वर्जितो गर्हितो वसे ।
परोपसेवां पापिष्ठां न च कुर्यां धनेप्सया ॥ १.१४१.६० ॥
แม้ก่อนหน้านี้ ข้าพเจ้าก็อาศัยอยู่ท่ามกลางการถูกพราหมณ์ทั้งหลายรังเกียจและติเตียน แต่เพราะความปรารถนาทรัพย์ ข้าพเจ้าจะไม่รับใช้ผู้อื่นอย่างบาปหนาเด็ดขาด
1.141.61
इति मत्वा प्रियं पुत्रं भीष्मादाय ततो ह्यहम् ।
पूर्वस्नेहानुरागित्वात्सदारः सौमकिं गतः ॥ १.१४१.६१ ॥
ข้าพเจ้าคิดดังนี้แล้ว จึงรับบุตรผู้เป็นที่รักจากภีษมะ แล้วพาภรรยาไปยังเมืองเสาเมกิ เพราะความรักใคร่ที่มีต่อกันแต่ก่อน
1.141.62
अभिषिक्तं तु श्रुत्वैव कृतार्थोऽस्मीति चिन्तयन् ।
प्रियं सखायं सुप्रीतो राज्यस्थं समुपागमम् ॥ १.१४१.६२ ॥
เมื่อได้ยินว่าเขาได้รับการอภิเษกเป็นกษัตริย์แล้ว ข้าพเจ้าคิดว่า 'บัดนี้ข้าได้สำเร็จประโยชน์แล้ว' ด้วยความยินดียิ่ง จึงเข้าไปหามิตรผู้เป็นที่รัก ผู้ประทับในราชอาณาจักรแล้ว
1.141.63
संस्मरन्सङ्गमं चैव वचनं चैव तस्य तत् ।
ततो द्रुपदमागम्य सखइपूर्वमहं प्रभो ॥ १.१४१.६३ ॥
ระลึกถึงการพบกันนั้นและถ้อยคำของเขา ข้าพเจ้าจึงไปหาทรุบท ข้าแต่ท่านผู้เป็นใหญ่ และพูดกับเขาในฐานะมิตรดังเช่นเมื่อก่อน
1.141.64
अब्रुवं पुरुषव्याघ्र सखायं विद्धि मामिति ।
उपस्थितस्तु द्रुपदं सखिवच्चास्मि सङ्गतः ॥ १.१४१.६४ ॥
ข้าแต่ผู้เป็นเสือในหมู่มนุษย์ ข้าพเจ้าได้กล่าวว่า 'จงรู้จักข้าว่าเป็นมิตรของท่าน' เมื่อเข้าไปเฝ้าทรุบท ข้าพเจ้าได้พบเขาในฐานะมิตร
1.141.65
स मां निराकारमिव प्रहसन्निदमब्रवीत् ।
अकृतेयं तव प्रज्ञा ब्रह्मन्नातिसमञ्जसा ॥ १.१४१.६५ ॥
ทรุบทหัวเราะ ราวกับข้าพเจ้าเป็นคนแปลกหน้า แล้วกล่าวกับข้าพเจ้าดังนี้ว่า 'ข้าแต่พราหมณ์ ความเข้าใจของท่านนี้ยังไม่สุกงอม และไม่เหมาะสมเลย'
1.141.66
यदात्थ मां त्वं प्रसभं सखा तेऽहमिति द्विज ।
संगतनीह जीर्यन्ति कालेन परिजीर्यतः ॥ १.१४१.६६ ॥
ข้าแต่ผู้เกิดสองครั้ง คำที่ท่านกล่าวอย่างกล้าหาญว่า 'ข้าเป็นมิตรของท่าน' นั้น ในโลกนี้มิตรภาพไม่คร่ำคร่าไปตามกาลเวลา ผู้ที่คร่ำคร่าไปตามกาลเวลาต่างหากคือผู้ที่แก่ลง
1.141.67
सौहृदं मे त्वया ह्यासीत्पूर्वं सामर्थ्यबन्धनम् ।
नाश्रोत्रियः श्रोत्रियस्य नारथी रथिनः सखा ॥ १.१४१.६७ ॥
แต่ก่อนมิตรภาพของเราเป็นสายสัมพันธ์ที่ผูกไว้ด้วยความเสมอกันในความสามารถ ผู้เป็นมิตรของผู้ที่ศึกษาพระเวทแล้วย่อมไม่ใช่ผู้ไม่รู้ ผู้เป็นมิตรของนักรบบนรถย่อมไม่ใช่ผู้ไร้รถ
1.141.68
साम्याद्धि सख्यं भवति वैषम्यान्नोपपद्यते ।
न सख्यमजरं लोके विद्यते जातु कस्यचित् ॥ १.१४१.६८ ॥
มิตรภาพย่อมเกิดจากความเสมอกันแน่นอน จากความไม่เสมอกันย่อมเกิดขึ้นไม่ได้ ในโลกนี้ไม่มีมิตรภาพใดของผู้ใดที่ไม่มีวันคร่ำคร่าเลย
1.141.69
कामो वैनं विहरति क्रोधो वैनं रहत्युत ।
मैवं जीर्णमुपास्स्व त्वं सख्यं भवदुपाधिकृत् ॥ १.१४१.६९ ॥
กามอาจพาเขาให้หลงไป หรือความโกรธอาจละทิ้งเขาไป อย่ายึดมั่นในมิตรภาพที่คร่ำคร่าเช่นนี้เลย มิตรภาพนั้นถูกทำให้เป็นของเทียมด้วยฐานะของท่านเอง
1.141.70
आसीत्सख्यं द्विजश्रेष्ठ त्वया मेऽर्थनिबन्धनम् ।
नह्यनाढ्यः सखाऽऽढ्यस्य नाविद्वान्विदुषः सखा ॥ १.१४१.७० ॥
ข้าแต่ผู้ประเสริฐในหมู่ผู้เกิดสองครั้ง มิตรภาพของเรากับท่านตั้งอยู่บนทรัพย์สมบัติ คนยากจนย่อมไม่เป็นมิตรของคนร่ำรวย คนไม่มีความรู้ก็ไม่เป็นมิตรของผู้มีความรู้
1.141.71
न शूरस्य सखा क्लीबः सखिपूर्वं किमिष्यते ।
न हि राज्ञामुदीर्णानामेवं भूतैर्नरैः क्वचित् ॥ १.१४१.७१ ॥
ผู้กล้าหาญไม่มีมิตรที่เป็นคนขี้ขลาด เมื่อก่อนเป็นมิตรแล้วจะต้องการอะไรอีก ในหมู่กษัตริย์ผู้ยิ่งใหญ่ ไม่เคยพบมิตรภาพกับคนในสภาพเช่นนี้ที่ใดเลย
1.141.72
सख्यं भवति मन्दात्मञ्छ्रिया हीनैर्धनच्युतैः ।
नाश्रोत्रियः श्रोत्रियस्य नारथी रथिनः सखा ॥ १.१४१.७२ ॥
ข้าแต่ผู้มีจิตใจเขลา มิตรภาพย่อมเกิดขึ้นกับผู้ที่มีสิริ ไม่ใช่กับผู้ที่ไร้สิริและตกต่ำจากทรัพย์สมบัติ ผู้เป็นมิตรของผู้ศึกษาพระเวทย่อมไม่ใช่ผู้ไม่รู้ ผู้เป็นมิตรของนักรบบนรถย่อมไม่ใช่ผู้ไร้รถ
1.141.73
नाराजा पार्थिवस्यापि सखिपूर्वं किमिष्यते ।
अहं त्वया न जानामि राज्यार्थे संविदं कृताम् ॥ १.१४१.७३ ॥
แม้แต่กับผู้ปกครองแผ่นดิน เมื่อตนเองไม่ใช่กษัตริย์ จะแสวงหามิตรภาพเพราะเหตุใดกัน ข้าพเจ้าไม่รู้ถึงข้อตกลงที่ท่านทำไว้เพื่อประโยชน์แห่งราชอาณาจักร
1.141.74
एकरात्रं तु ते ब्रह्मन्कामं दास्यामि भोजनम् ।
एवमुक्तस्त्वहं तेन सदारः प्रस्थितस्तदा ॥ १.१४१.७४ ॥
ข้าแต่พราหมณ์ เพียงหนึ่งคืน ข้าจะให้อาหารแก่ท่านตามที่ท่านปรารถนา เมื่อท่านกล่าวดังนี้แล้ว ข้าพเจ้าจึงออกเดินทางพร้อมภรรยาในตอนนั้น
1.141.75
तां प्रतिज्ञां प्रतिज्ञाय यां कर्ताऽस्म्यचिरादिव ।
द्रुपदेनैवमुक्तोऽहं मन्युनाऽभिपरिप्लुतः ॥ १.१४१.७५ ॥
ข้าพเจ้าได้ให้คำปฏิญาณนั้น ซึ่งข้าพเจ้าจะทำให้สำเร็จในไม่ช้า เมื่อทรุบทกล่าวดังนี้แก่ข้าพเจ้า ข้าพเจ้าก็ถูกความโกรธท่วมท้น
1.141.76
अभ्यागच्छं कुरून्भीष्म शिष्यैरर्थी गुणान्वितैः ।
ततोऽहं भवतः कामं संवर्धयितुमागतः ॥ १.१४१.७६ ॥
ข้าแต่ภีษมะ ข้าพเจ้าแสวงหาทรัพย์ จึงมายังแคว้นกุรุพร้อมกับศิษย์ผู้ประกอบด้วยคุณธรรม บัดนี้ข้าพเจ้ามาเพื่อให้ความปรารถนาของท่านสำเร็จ
1.141.77
इदं नागपुरं रम्यं ब्रूहि किं करवाणि ते ।
एवमुक्तस्तदा भीष्मो भारद्वाजमभाषत ॥ १.१४१.७७ ॥
นี่คือเมืองนาคบุระอันงดงาม จงบอกมาว่าข้าพเจ้าจะทำอะไรให้ท่าน เมื่อถูกกล่าวถึงดังนี้แล้ว ภีษมะจึงกล่าวกับบุตรของภรัทวาชะ
1.141.78
अपज्यं क्रियतां चापं साध्वस्त्रं प्रतिपादय ।
भुङ्क्ष भोगान्भृशं प्रीतः पूज्यमानः कुरुक्षये ॥ १.१४१.७८ ॥
จงให้ปลดสายธนูออกเสีย และถ่ายทอดอาวุธให้ดีเถิด จงยินดียิ่งนัก ได้รับการเคารพในแผ่นดินกุรุ และเสวยความสุขเถิด
1.141.79
कुरूणामस्ति यद्वित्तं राज्यं चेदं सराष्ट्रकम् ।
त्वमेव परमो राजा सर्वे वाक्यकरास्तव ॥ १.१४१.७९ ॥
ทรัพย์สมบัติใดที่ชาวกุรุมี และราชอาณาจักรนี้พร้อมทั้งแว่นแคว้น ท่านเพียงผู้เดียวเป็นกษัตริย์สูงสุด ทุกคนเชื่อฟังถ้อยคำของท่าน
1.141.80
यच्च ते प्रार्थितं ब्रह्मन्कृतं तदिति चिन्त्यताम् ।
दिष्ट्या प्राप्तोऽसि विप्रर्षे महान्मेऽनुग्रहः कृतः ॥ १.१४१.८० ॥
ข้าแต่พราหมณ์ ขอท่านพิจารณาว่าสิ่งที่ท่านขอนั้นได้ทำสำเร็จแล้ว ข้าแต่ฤๅษีผู้เป็นพราหมณ์ ท่านมาถึงด้วยโชคดี ท่านได้แสดงความเมตตาอันยิ่งใหญ่แก่ข้าพเจ้า