મહાભારત · અધ્યાય 1.142
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
1.142.1
प्रतिजग्राह तं भीष्मो गुरुं पाण्डुसुतैः सह ।
पौत्रानादाय तान्सर्वान्वसूनि विविधानि च ॥ १.१४२.१ ॥
પાંડુપુત્રો સાથે ભીષ્મે એ ગુરુનો સ્વીકાર કર્યો; એ બધા પૌત્રોને અને વિવિધ ધનને લઈને.
1.142.2
शिष्य इति ददौ राजन्द्रोणाय विधिपूर्वकम् ।
तदा द्रोणोऽब्रवीद्वाक्यं भीष्मं बुद्धिमतां वरम् ॥ १.१४२.२ ॥
'શિષ્યો' માનીને હે રાજન્, વિધિપૂર્વક દ્રોણને આપ્યા; ત્યારે દ્રોણે બુદ્ધિમાનોમાં શ્રેષ્ઠ ભીષ્મને આ વચન કહ્યું.
1.142.3
कृपस्तिष्ठति चाचार्यः शस्त्रज्ञः प्राज्ञसंमतः ।
मयि तिष्ठति चेद्विप्रो वैमनस्यं गमिष्यति ॥ १.१४२.३ ॥
કૃપ આચાર્ય છે, શસ્ત્રજ્ઞ છે, જ્ઞાનીઓએ માન્ય કરેલા છે; તેઓ અહીં રહે. આ બ્રાહ્મણ મારી સાથે રહેશે તો મનમાં અણગમો થશે.
1.142.4
युष्मान्किंचिच्च याचित्वा धनं संगृह्य हर्षितः ।
स्वमाश्रमपदं राजन्गमिष्यामि यथागतम् ॥ १.१४२.४ ॥
તમારી પાસેથી કંઈક માગીને, ધન એકઠું કરીને આનંદિત થઈને, હે રાજન્, હું આવ્યો હતો તેમ મારા આશ્રમે પાછો જઈશ.
1.142.5
एवमुक्ते तु विप्रेन्द्रं भीष्मः प्रहरतां वरः ।
अब्रवीद्द्रोणमाचार्यमुख्यं शस्त्रविदां वरम् ॥ १.१४२.५ ॥
એમ કહેવાયા પછી, યોદ્ધાઓમાં શ્રેષ્ઠ ભીષ્મે બ્રાહ્મણોમાં શ્રેષ્ઠ, આચાર્યોમાં મુખ્ય, શસ્ત્રવિદોમાં શ્રેષ્ઠ દ્રોણને કહ્યું.
1.142.6
कृपस्तिष्ठतु पूज्यश्च भर्तव्यश्च मया सदा ।
त्वं गुरुर्भव पौत्राणामाचार्यस्त्वं मतो मम।
प्रतिगृह्णीष्व पुत्रांस्त्वमस्त्रज्ञान्कुरु वै सदा ॥ १.१४२.६ ॥
કૃપ અહીં રહે; તેઓ પૂજ્ય છે અને હું હંમેશાં તેમનું પોષણ કરીશ. તમે પૌત્રોના ગુરુ બનો; મારા મતે તમે જ આચાર્ય છો. આ પુત્રોનો સ્વીકાર કરો અને તેમને હંમેશાં શસ્ત્રવિદ્યામાં નિપુણ બનાવો.
1.142.7
ततः संपूजितो द्रोणो भीष्मेण द्विपदां वरः ।
विशश्राम महातेजाः पूजितः कुरुवेश्मनि ॥ १.१४२.७ ॥
ત્યારે ભીષ્મ દ્વારા સન્માનિત, મનુષ્યોમાં શ્રેષ્ઠ, મહાતેજસ્વી દ્રોણ કુરુઓના ભવનમાં વિશ્રામ કરવા લાગ્યા.
1.142.8
विश्रान्तेऽथ गुरौ तस्मिन्पौत्रानादाय कौरवान् ।
शिष्यत्वेन ददौ भीष्मो वसूनि विविधानि च ॥ १.१४२.८ ॥
ગુરુ વિશ્રામ કર્યા પછી ભીષ્મે કૌરવ પૌત્રોને લઈને તેમને શિષ્ય તરીકે સોંપ્યા અને વિવિધ ધન પણ આપ્યું.
1.142.9
गृहं च सुपरिच्छन्नं धनधान्यसमाकुलम् ।
भारद्वाजाय सुप्रीतः प्रत्यपादयत प्रभुः ॥ १.१४२.९ ॥
અત્યંત પ્રસન્ન થયેલા પ્રભુ ભીષ્મે ધનધાન્યથી ભરેલું, સારી રીતે ઢંકાયેલું એક ઘર ભારદ્વાજ (દ્રોણ) ને આપ્યું.
1.142.10
स ताञ्शिष्यान्महेष्वासः प्रतिजग्राह कौरवान् ।
पाण्डवान्धार्तराष्ट्रांश्च द्रोणो मुदितमानसः ॥ १.१४२.१० ॥
તે મહાધનુર્ધર દ્રોણે પ્રસન્ન મનથી તે શિષ્યોને—કૌરવો, પાંડવો અને ધૃતરાષ્ટ્રના પુત્રોને—સ્વીકાર્યા.
1.142.11
प्रतिगृह्य च तान्सर्वान्द्रोणो वचनमब्रवीत् ।
रहस्येकः प्रतीतात्मा कृतोपसदनांस्तथा ॥ १.१४२.११ ॥
તે બધાને સ્વીકાર્યા પછી દ્રોણે એકાંતમાં, પ્રસન્ન ચિત્તે, આદરપૂર્વક નજીક આવેલા તે શિષ્યોને આ વચનો કહ્યાં.
1.142.12
कार्यं मे काङ्क्षितं किंचिद्धृदि संपरिवर्तते ।
कृतास्त्रैस्तत्प्रदेयं मे तदेतद्वदतानघाः ॥ १.१४२.१२ ॥
મારા હૃદયમાં એક કાર્યની ઇચ્છા ઘૂમી રહી છે; હે નિષ્પાપ શિષ્યો, અસ્ત્રવિદ્યામાં નિપુણ થયેલા તમારે તે મને આપવાનું છે—એ કહો.
1.142.13
तच्छ्रुत्वा कौरवेयास्ते तूष्णीमासन्विशांपते ।
अर्जुनस्तु ततः सर्वं प्रतिजज्ञे परन्तप ॥ १.१४२.१३ ॥
તે સાંભળીને કૌરવો મૌન રહ્યા, હે રાજન. પછી અર્જુને બધું કરવાનું વચન આપ્યું, હે શત્રુતાપક.
1.142.14
ततोऽर्जुनं तदा मूर्ध्नि समाघ्राय पुनः पुनः ।
प्रीतिपूर्वं परिष्वज्य प्ररुरोद मुदा तदा ॥ १.१४२.१४ ॥
પછી દ્રોણે અર્જુનનું માથું વારંવાર સૂંઘ્યું, પ્રેમથી આલિંગન આપ્યું, અને ત્યારે આનંદથી રડ્યા.
1.142.15
अश्वत्थामानमाहूय द्रोणो वचनमब्रवीत् ।
सखायं विद्धि ते पार्थं मया दत्तः प्रगृह्यताम् ॥ १.१४२.१५ ॥
અશ્વત્થામાને બોલાવીને દ્રોણે કહ્યું: 'પાર્થને તારો મિત્ર જાણ; મેં તેને તને આપ્યો છે, તેનો સ્વીકાર કર.'
1.142.16
साधुसाध्विति तं पार्थः परिष्वज्येदमब्रवीत् ।
अद्यप्रभृति विप्रेन्द्र परवानस्मि धर्मतः ॥ १.१४२.१६ ॥
'સાધુ, સાધુ!' કહીને તેને આલિંગન આપી પાર્થે કહ્યું: 'હે વિપ્રશ્રેષ્ઠ, આજથી હું ધર્માનુસાર તમારો આધીન છું.'
1.142.17
शिष्योऽहं त्वत्प्रसादेन जीवामि द्विजसत्तम ।
इत्युक्त्वा तु तदा पार्थः पादौ जग्राह पाण्डवः ॥ १.१४२.१७ ॥
'હે દ્વિજોત્તમ, હું તમારો શિષ્ય છું; તમારી કૃપાથી જ હું જીવું છું.' એમ કહીને પાંડુપુત્ર પાર્થે તે સમયે તેમના ચરણ પકડ્યા.
1.142.18
ततो द्रोणः पाण्डुपुत्रानस्त्राणि विविधानि च ।
ग्राहयामास दिव्यानि मानुषाणि च वीर्यवान् ॥ १.१४२.१८ ॥
પછી વીર્યવાન દ્રોણે પાંડુપુત્રોને વિવિધ દિવ્ય અને માનુષ અસ્ત્રો ગ્રહણ કરાવ્યા.
1.142.19
राजपुत्रास्तथा चान्ये समेत्य भरतर्षभ ।
अभिजग्मुस्ततो द्रोणमस्त्रार्थे द्विजसत्तमम् ॥ १.१४२.१९ ॥
હે ભરતશ્રેષ્ઠ, રાજપુત્રો અને અન્ય લોકો એકત્ર થઈને અસ્ત્રવિદ્યા માટે દ્વિજોત્તમ દ્રોણ પાસે ગયા.
1.142.20
वृष्णयश्चान्धकाश्चैव नानादेश्याश्च पार्थिवाः ।
सूतपुत्रश्च राधेयो गुरुं द्रोणमियात्तदा ॥ १.१४२.२० ॥
વૃષ્ણિઓ, અંધકો, વિવિધ દેશોના રાજાઓ અને સૂતપુત્ર રાધેય (કર્ણ) ત્યારે ગુરુ દ્રોણ પાસે ગયા.
1.142.21
स्पर्धमानस्तु पार्थेन सूतपुत्रोऽत्यमर्षणः ।
दुर्योधनं समाश्रित्य सोऽवमन्यत पाण्डवान् ॥ १.१४२.२१ ॥
પાર્થ સાથે સ્પર્ધા કરતો, અત્યંત અસહિષ્ણુ સૂતપુત્ર દુર્યોધનનો આશ્રય લઈને પાંડવોનો તિરસ્કાર કરવા લાગ્યો.
1.142.22
अभ्ययात्स ततो द्रोणं धनुर्वेदचिकीर्षया ।
शिक्षाभुजवलोद्योगैस्तेषु सर्वेषु पाण्डवः ॥ १.१४२.२२ ॥
ધનુર્વેદ શીખવાની ઇચ્છાથી તે દ્રોણ પાસે ગયો. શિક્ષણ, ભુજબળ અને પરિશ્રમમાં તે સર્વમાં પાંડુપુત્ર આગળ રહ્યો.
1.142.23
अस्त्रविद्यानुरागाच्च विशिष्टोऽभवदर्जुनः ।
तुल्येष्वस्त्रप्रयोगेषु लाघवे सौष्टवेषु च ॥ १.१४२.२३ ॥
અસ્ત્રવિદ્યા પ્રત્યેના અનુરાગથી અર્જુન વિશિષ્ટ બન્યો. અસ્ત્રપ્રયોગ, ચપળતા અને કૌશલ્યમાં સમાન હોવા છતાં તે ઉત્તમ ઠર્યો.
1.142.24
सर्वेषामेव शिष्याणां बभूवाभ्यधिकोऽर्जुनः ।
ऐन्द्रिमप्रतिमं द्रोण उपदेशेष्वमन्यत ॥ १.१४२.२४ ॥
બધા શિષ્યોમાં અર્જુન સર્વોપરી બન્યો. દ્રોણે ઉપદેશોમાં તેને ઇન્દ્ર સમાન અનુપમ માન્યો.
1.142.25
एवं सर्वकुमाराणामिष्वस्त्रं प्रत्यपादयत् ।
कमण्डलुं च सर्वेषां प्रायच्छच्चिरकारणात् ॥ १.१४२.२५ ॥
આ રીતે તેમણે સર્વ રાજકુમારોને ધનુર્વિદ્યા શીખવી. લાંબા વિલંબને કારણે તેમણે બધાને એક કમંડળ આપ્યું.
1.142.26
पुत्राय च ददौ कुम्भमविलम्बनकारणात् ।
यावत्ते नोपगच्छ्ति तावदस्मै परां क्रियाम् ॥ १.१४२.२६ ॥
પુત્રને પણ વિલંબ ન થાય તે માટે તેમણે એક કુંભ આપ્યો. તેઓ આવે ત્યાં સુધી તેના માટે ઉત્તમ કર્મ ચાલુ રહે.
1.142.27
द्रोण आचष्ट पुत्राय कर्म तज्जिष्णुरौहत ।
ततः स वारुणास्त्रेण पूरयित्वा कमण्डलुम् ॥ १.१४२.२७ ॥
દ્રોણે પુત્રને તે કર્મ બતાવ્યું; જિષ્ણુ (અર્જુન)એ તે ગ્રહણ કર્યું. પછી તેણે વરુણાસ્ત્રથી કમંડળ ભરીને—
1.142.28
सममाचार्यपुत्रेण गुरुमभ्येति फाल्गुनः ।
आचार्यपुत्रात्तस्मात्तु विशेषोपचयेऽपृथक् ॥ १.१४२.२८ ॥
આચાર્યપુત્ર સાથે ફાલ્ગુન ગુરુ પાસે આવે છે. પરંતુ આચાર્યપુત્રથી, વિશેષ સંચયમાં, તે અલગ નહોતો.
1.142.29
न व्यहीयत मेधावी पार्थोऽप्यस्त्रविदां वरः ।
अर्जुनः परमं यत्नमातिष्ठद्गुरुपूजने ॥ १.१४२.२९ ॥
બુદ્ધિશાળી પાર્થ, અસ્ત્રવિદોમાં શ્રેષ્ઠ હોવા છતાં, પાછળ પડ્યો નહિ. અર્જુને ગુરુપૂજનમાં પરમ પ્રયત્ન કર્યો.
1.142.30
अस्त्रे च परमं योगं प्रियो द्रोणस्य चाभवत् ।
तं दृष्ट्वा नित्यमुद्युक्तमिष्वस्त्रं प्रति फाल्गुनम् ॥ १.१४२.३० ॥
અસ્ત્રવિદ્યામાં પરમ યોગ્યતા મેળવીને તે દ્રોણનો પ્રિય પણ બન્યો. અર્જુનને ધનુર્વિદ્યામાં સદા ઉદ્યત જોઈને—
1.142.31
आहूय वचनं द्रोणो रहः सूदमभाषत ।
अन्धकारेऽर्जुनायान्नं न देयं ते कदाचन।
न चाख्येयमिदं चापि मद्वाक्यं विजयेत्वया ॥ १.१४२.३१ ॥
દ્રોણે રસોઈયાને બોલાવીને એકાંતમાં કહ્યું, "અંધારામાં અર્જુનને ક્યારેય ભોજન ન આપવું. અને મારી આ વાત કોઈને ન કહેવી."
1.142.32
ततः कदाचिद्भुञ्जाने प्रववौ वायुरर्जुने ।
तेन तत्र प्रदीपः स दीप्यमानो विलोपितः ॥ १.१४२.३२ ॥
પછી એક વાર અર્જુન ભોજન કરતા હતા ત્યારે પવન વાયો; તેથી ત્યાં બળતો તે દીવો ઓલવાઈ ગયો.
1.142.33
भुक्त एव तु कौन्तेयो नास्यादन्यत्र वर्तते ।
हस्तस्तेजस्विनस्तस्य अनुग्रहणकारणात् ॥ १.१४२.३३ ॥
ભોજન પૂરું થયા પછી પણ કુંતીપુત્રનો હાથ એ તેજસ્વીના અભ્યાસના અનુગ્રહને કારણે બીજે ક્યાંય જતો નહોતો.
1.142.34
तदभ्यासकृतं मत्वा रात्रावपि स पाण्डवः ।
योग्यां चक्रे महाबाहुर्धनुषा पाण्डुनन्दनः ॥ १.१४२.३४ ॥
તે પોતાના અભ્યાસનું ફળ માનીને રાત્રે પણ એ પાંડવ, મહાબાહુ પાંડુપુત્રે ધનુષ્યથી યોગ્ય અભ્યાસ કર્યો.
1.142.35
तस्य ज्यातलनिर्घोषं द्रोणः शुश्राव भारत ।
उपेत्य चैनमुत्थाय परिष्वज्येदमब्रवीत् ॥ १.१४२.३५ ॥
હે ભારત, તેના ધનુષ્યની પણછના ટંકારનો અવાજ દ્રોણે સાંભળ્યો. પાસે જઈ, ઊભા થઈને તેને આલિંગન આપી તેમણે આ કહ્યું.
1.142.36
प्रयतिष्ये तथा कर्तुं यथा नान्यो धनुर्धरः ।
त्वत्समो भविता लोके सत्यमेतद्ब्रवीमि ते ॥ १.१४२.३६ ॥
જગતમાં તારા સમાન બીજો કોઈ ધનુર્ધર ન થાય એવો હું પ્રયત્ન કરીશ. આ તને સાચું કહું છું.
1.142.37
ततो द्रोणोऽर्जुनं भूयो हयेषु च गजेषु च ।
रथेषु भूमावपि च रणशिक्षामशिक्षयत् ॥ १.१४२.३७ ॥
પછી દ્રોણે અર્જુનને ઘોડા, હાથી, રથ પર અને ભૂમિ પર પણ ફરી યુદ્ધશિક્ષા આપી.
1.142.38
गदायुद्धेऽसिचर्यायां तोमरप्रासशक्तिषु ।
द्रोणः संकीर्णयुद्धे च शिक्षयामास कौरवान् ॥ १.१४२.३८ ॥
ગદાયુદ્ધ, તલવાર-અભ્યાસ, તોમર, પ્રાસ અને શક્તિમાં તથા મિશ્ર યુદ્ધમાં દ્રોણે કૌરવોને શિક્ષા આપી.
1.142.39
तस्य तत्कौशलं श्रुत्वा धनुर्वेदजिघृक्षवः ।
सजानो राजपुत्राश्च समाजग्मुः सहस्रशः ॥ १.१४२.३९ ॥
તેમની એ કુશળતા સાંભળીને ધનુર્વેદ શીખવાની ઇચ્છાવાળા રાજપુત્રો સગાઓ સહિત હજારોની સંખ્યામાં ભેગા થયા.
1.142.40
तान्सर्वाञ्शिक्षयामास द्रोणः शस्त्रभृतां वरः ।
ततो निषादराजस्य हिरण्यधनुषः सुतः।
एकलव्यो महाराज द्रोणमभ्याजगाम ह ॥ १.१४२.४० ॥
શસ્ત્રધારીઓમાં શ્રેષ્ઠ દ્રોણે તે સૌને શિક્ષા આપી. પછી, હે મહારાજ, નિષાદરાજ હિરણ્યધનુષનો પુત્ર એકલવ્ય દ્રોણ પાસે આવ્યો.
1.142.41
न स तं प्रतिजग्राह नैषादिरिति चिन्तयन् ।
शिष्यं धनुषि धर्मज्ञस्तेषामेवान्ववेक्षया ॥ १.१४२.४१ ॥
'આ નિષાદનો પુત્ર છે' એમ વિચારીને ધર્મજ્ઞ દ્રોણે તેને ધનુર્વિદ્યાના શિષ્ય તરીકે સ્વીકાર્યો નહીં; ફક્ત તેમના (રાજકુમારોના) સન્માનના વિચારથી.
1.142.42
शिष्योऽसि मम नैषादे प्रयोगे बलत्तरः ।
निवर्तस्व गृहानेव अनुज्ञातोऽसि नित्यशः ॥ १.१४२.४२ ॥
હે નિષાદપુત્ર, અભ્યાસમાં તું મારા શિષ્યોથી પણ બળવાન છે; છતાં પાછો જા, ઘરે જ પાછો જા — તને સદા અનુમતિ છે.
1.142.43
स तु द्रोणस्य शिरसा पादौ गृह्य परन्तपः ।
अरण्यमनुसंप्राप्य कृत्वा द्रोणं महीमयम् ॥ १.१४२.४३ ॥
શત્રુઓને પીડનાર તે વીરે દ્રોણના ચરણોમાં માથું નમાવીને વનમાં જઈ માટીની દ્રોણમૂર્તિ બનાવી.
1.142.44
तस्मिन्नाचार्यवृत्तिं च परमामास्थितस्तदा ।
इष्वस्त्रे योगमातस्थे परं नियममास्थितः ॥ १.१४२.४४ ॥
તે મૂર્તિમાં આચાર્ય પ્રત્યેનો પરમ આદરભાવ રાખીને તેણે ધનુર્વિદ્યા અને અસ્ત્રોના અભ્યાસમાં લાગી પરમ સંયમ ધારણ કર્યો.
1.142.45
परया श्रद्धयोपेतो योगेन परमेण च ।
विमोक्षादानसन्धाने लघुत्वं परमाप सः ॥ १.१४२.४५ ॥
પરમ શ્રદ્ધા અને શ્રેષ્ઠ અભ્યાસથી તેણે બાણ છોડવામાં, લેવામાં અને ચડાવવામાં પરમ ચપળતા મેળવી.
1.142.46
लाघवं चास्त्रयोगं च नचिरात्प्रत्यपद्यत ।
अथ द्रोणाभ्यनुज्ञाताः कदाचित्कुरुपाण्डवाः।
रथैर्विनिर्ययुः सर्वे मृगयामरिमर्दनाः ॥ १.१४२.४६ ॥
તેણે જલદી ચપળતા અને અસ્ત્રપ્રયોગ બંને મેળવ્યા. પછી એકવાર દ્રોણની અનુમતિ મેળવી કૌરવ અને પાંડવો, શત્રુમર્દન સૌ રથમાં શિકાર માટે નીકળ્યા.
1.142.47
तत्रोपकरणं गृह्य नरः कश्चिद्यदृच्छया ।
राजन्ननुजगामैकः श्वानमादाय पाण्डवान् ॥ १.१४२.४७ ॥
હે રાજન, ત્યાં કોઈ એક માણસ સંયોગથી સામગ્રી લઈને, કૂતરાને સાથે લઈ એકલો પાંડવોની પાછળ ગયો.
1.142.48
तेषां विचरतां तत्र तत्तत्कर्मचिकीर्षया ।
श्वाचरन्स पथा क्रीडन्नैषादिं प्रति जग्मिवान् ॥ १.१४२.४८ ॥
તેઓ ત્યાં ફરતા હતા ત્યારે, દરેક કાર્ય કરવાની ઇચ્છાથી તે કૂતરો રસ્તામાં રમતો નિષાદ સ્ત્રી તરફ ગયો.
1.142.49
स कृष्णमलदिग्धाङ्गं कृष्णाजिनजटाघरम् ।
नैषादिं श्वा समालक्ष्य भषंस्तस्थौ तदन्तिके ॥ १.१४२.४९ ॥
કાળા મેલથી લેપાયેલા શરીરવાળા, કાળું મૃગચર્મ અને જટા ધારણ કરેલા નિષાદને જોઈને કૂતરું ભસતું તેની પાસે ઊભું રહ્યું.
1.142.50
तदा तस्याथ भषतः शुनः सप्त शरान्मुखे ।
लाघवं दर्शन्नस्त्रे मुमोच युगपद्यथा ॥ १.१४२.५० ॥
ત્યારે તે ભસતા કૂતરાના મુખમાં તેણે પોતાની ચપળતા બતાવતાં સાત બાણ એકસાથે છોડ્યાં.
1.142.51
स तु श्वा शरपूर्णास्यः पाण्डवानाजगाम ह ।
तं दृष्ट्वा पाण्डवा वीराः परं विस्मयमागताः ॥ १.१४२.५१ ॥
તે કૂતરું બાણોથી ભરેલા મુખ સાથે પાંડવો પાસે આવ્યું. તેને જોઈને વીર પાંડવો અત્યંત વિસ્મિત થયા.
1.142.52
लाघवं शब्धवेधित्वं दृष्ट्वा तत्परमं तदा ।
प्रेक्ष्य तं व्रीडिताश्चासन्प्रशशंसुश्च सर्वशः ॥ १.१४२.५२ ॥
તે પરમ ચપળતા અને શબ્દવેધી કૌશલ્ય જોઈને તે સમયે તેને જોઈ તેઓ લજ્જિત થયા અને સર્વ બાજુથી તેની પ્રશંસા કરી.
1.142.53
तं ततोऽन्वेषमाणास्ते वने वननिवासिनम् ।
ददृशुः पाण्डवा राजन्नस्यन्तमनिशं शरान् ॥ १.१४२.५३ ॥
હે રાજન, ત્યારે તેને શોધતાં પાંડવોએ વનમાં તે વનવાસીને જોયો; તે નિરંતર બાણો છોડી રહ્યો હતો.
1.142.54
न चैनमभ्यजानंस्ते तदा विकृतदर्शनम् ।
तथैनं परिपप्रच्छ्रुः को भवान्कस्य वेत्युत ॥ १.१४२.५४ ॥
ત્યારે તેઓએ વિકૃત રૂપવાળા તેને ઓળખ્યો નહીં. તેઓએ તેને પૂછ્યું, "તમે કોણ છો, અને કોના પુત્ર છો?"
1.142.55
निषादाधिपतेर्वीरा हिरण्यधनुषः सुतम् ।
द्रोणशिष्यं च मां वित्त धुर्वेदकृतश्रमम् ॥ १.१४२.५५ ॥
હે વીરો, નિષાદાધિપતિ હિરણ્યધનુનો પુત્ર અને દ્રોણનો શિષ્ય, ધનુર્વેદમાં શ્રમ કરનાર મને જાણો.
1.142.56
ते तमाज्ञाय तत्त्वेन पुनरागम्य पाण्डवाः ।
यथा वृत्तं वने सर्वं द्रोणायाचख्युरद्भुतम् ॥ १.१४२.५६ ॥
તેને સાચી રીતે ઓળખીને, ફરી પાછા ફરીને, વનમાં જે બન્યું તે બધું અદ્ભુત વૃત્તાંત પાંડવોએ દ્રોણને કહ્યું.
1.142.57
कौन्तेयस्त्वर्जुनो राजन्नेकलव्यमनुस्मरन् ।
रहो द्रोणं समासाद्य प्रणयादिदमब्रवीत् ॥ १.१४२.५७ ॥
હે રાજન, કુંતીપુત્ર અર્જુન એકલવ્યનું સ્મરણ કરીને એકાંતમાં દ્રોણ પાસે જઈને પ્રેમથી આ બોલ્યો.
1.142.58
नन्वहं परिरभ्यैकः प्रीतिपूर्वमिदं वचः ।
भवतोक्तो न मे शिष्यस्त्वद्विशिष्टो भविष्यति ॥ १.१४२.५८ ॥
શું તમે જ મને પ્રેમથી આલિંગન આપીને, એકાંતમાં આ વાત કહી નહોતી કે મારો કોઈ શિષ્ય તમારાથી શ્રેષ્ઠ નહીં થાય?
1.142.59
अथ कस्मान्मद्विशिष्टो लोकादपि च वीर्यवान् ।
अन्योऽस्ति भवतः शिष्यो निषादाधिपतेः सुतः। ॥ १.१४२.५९ ॥
તો પછી જગતમાં પણ પરાક્રમી અને મારાથી શ્રેષ્ઠ એવો તમારો બીજો શિષ્ય, નિષાદાધિપતિનો પુત્ર, કેમ છે?
1.142.60
मुहूर्तमिव तं द्रोणश्चिन्तयित्वा विनिश्चयम् ।
सव्यसाचिनमादाय नैषादिं प्रति जग्मिवान् ॥ १.१४२.६० ॥
દ્રોણે ક્ષણભર તે વિશે વિચારીને નિશ્ચય કર્યો, અને સવ્યસાચી અર્જુનને સાથે લઈને નૈષાદિ તરફ ગયા.
1.142.61
ददर्श मलदिग्धाङ्गं जटिलं चीरवाससम् ।
एकलव्यं धनुष्पाणिमस्यन्तमनिशं शरान् ॥ १.१४२.६१ ॥
તેમણે જોયું કે એકલવ્ય શરીરે મેલથી લપેટાયેલો, જટાધારી, વલ્કલ વસ્ત્ર પહેરેલો, હાથમાં ધનુષ્ય લઈને સતત બાણ છોડી રહ્યો છે.
1.142.62
एकलव्यस्तु तं दृष्ट्वा द्रोणमायान्तमन्तिकात् ।
अभिगम्योपसंगृह्य जगाम शिरसा महीम् ॥ १.१४२.६२ ॥
એકલવ્યે નજીક આવતા દ્રોણને જોયા, અને તેમની પાસે જઈ, તેમના ચરણ પકડીને મસ્તકથી ભૂમિને સ્પર્શ કરી પ્રણામ કર્યા.
1.142.63
पूजयित्वा ततो द्रोणं विधिवत्स निषादजः ।
निवेद्य शिष्यमात्मानं तस्थौ प्राञ्जलिरग्रतः ॥ १.१४२.६३ ॥
પછી તે નિષાદપુત્રે દ્રોણની વિધિપૂર્વક પૂજા કરી, પોતાને શિષ્ય તરીકે સમર્પિત કરી, હાથ જોડીને તેમની સામે ઊભો રહ્યો.
1.142.64
ततो द्रोणोऽब्रवीद्राजन्नेकलव्यमिदं वचः ।
यदि शिष्योऽसि मे वीर वेतनं दीयतां मम ॥ १.१४२.६४ ॥
ત્યારે, હે રાજન, દ્રોણે એકલવ્યને આ વચન કહ્યું: હે વીર, જો તું મારો શિષ્ય છે, તો મને ગુરુદક્ષિણા આપ.
1.142.65
एकलव्यस्तु तच्छ्रुत्वा प्रीयमाणोऽब्रवीदिदम् ।
किं प्रयच्छामि भगवन्नाज्ञापयतु मां गुरुः ॥ १.१४२.६५ ॥
એકલવ્યે તે સાંભળીને પ્રસન્ન થઈને કહ્યું: હે ભગવન્, હું શું આપું? ગુરુ મને આજ્ઞા કરે.
1.142.66
न हि किंचिददेयं मे गुरवे ब्रह्मवित्तम ।
तमब्रवीत्त्वयाङ्गुष्ठो दक्षिणो दीयतामिति ॥ १.१४२.६६ ॥
હે બ્રહ્મજ્ઞોમાં શ્રેષ્ઠ, ગુરુને આપવા યોગ્ય મારી પાસે કંઈ નથી. ત્યારે દ્રોણે તેને કહ્યું: તારો જમણો અંગૂઠો આપ.
1.142.67
एकलव्यस्तु तच्छ्रुत्वा वचो द्रोणस्य दारुणम् ।
प्रतिज्ञामात्मनो रक्षन्सत्ये च नियतः सदा ॥ १.१४२.६७ ॥
દ્રોણના તે કઠોર વચનો સાંભળીને એકલવ્ય, પોતાની પ્રતિજ્ઞાનું રક્ષણ કરતો અને સત્યમાં સદા અડગ રહીને.
1.142.68
तथैव हृष्टवदनस्तथैवादीनमानसः ।
छित्त्वाऽविचार्य तं प्रादाद्द्रोणायाङ्गुष्ठमात्मनः ॥ १.१४२.६८ ॥
એ જ રીતે પ્રસન્ન ચહેરે અને અવિચલિત મનથી, વિચાર્યા વિના તેણે પોતાનો અંગૂઠો કાપીને દ્રોણને આપ્યો.
1.142.69
ततः शरं तु नैषादिरङ्गुलीभिर्व्यकर्षत ।
न तथा च स शीघ्रोऽभूद्यथा पूर्वं नराधिप ॥ १.१४२.६९ ॥
પછી નિષાદપુત્રે આંગળીઓ વડે બાણ ખેંચ્યું; પણ પહેલાંની જેમ તે ઝડપી ન રહ્યું, હે નરાધિપ.
1.142.70
ततोऽर्जुनः प्रीतमना बभूव विगतज्वरः ।
द्रोणश्च सत्यवागासीन्नान्योऽभिभविताऽर्जुनं ॥ १.१४२.७० ॥
ત્યારે અર્જુન પ્રસન્ન મનવાળો અને ચિંતામુક્ત થયો; દ્રોણ સત્યવાદી રહ્યા; અર્જુનને પાછળ પાડનાર બીજો કોઈ ન રહ્યો.
1.142.71
द्रोणस्य तु तदा शिष्यौ गदायोग्यौ बभूवतुः ।
दुर्योधनश्च भीमश्च सदा संरब्धणानसौ ॥ १.१४२.७१ ॥
ત્યારે દ્રોણના બે શિષ્યો ગદાયુદ્ધ માટે યોગ્ય બન્યા — દુર્યોધન અને ભીમ, જેઓ સદા યુદ્ધમાં ઉગ્ર રહેતા.
1.142.72
अश्वत्थामा रहस्येषु सर्वेष्वभ्यधिकोऽभवत् ।
तथाऽतिपुरुषानन्यान्त्सारुकौ यमजावुभौ ॥ १.१४२.७२ ॥
અશ્વત્થામા બધી ગુપ્ત વિદ્યાઓમાં શ્રેષ્ઠ બન્યો; બીજા અસાધારણ પુરુષો અને બે જોડિયા ભાઈઓ પણ.
1.142.73
युधिष्ठिरो रथश्रेष्ठः सर्वत्र तु धनञ्जयः ।
प्रथितः सागरान्तायां रथयूथपयूथपः ॥ १.१४२.७३ ॥
યુધિષ્ઠિર રથશ્રેષ્ઠ હતા; પરંતુ સર્વત્ર, સાગરના છેડા સુધી, ધનંજય (અર્જુન) પ્રસિદ્ધ હતા, રથસમૂહોના સ્વામીઓના સ્વામી.
1.142.74
बुद्धियोगबलोत्साहः सर्वास्त्रेषु च निष्ठितः ।
अस्त्रे गुर्वनुरागे च विशिष्टोऽभवदर्जुनः ॥ १.१४२.७४ ॥
બુદ્ધિ, યોગ, બળ અને ઉત્સાહથી સંપન્ન અર્જુન સર્વ અસ્ત્રોમાં નિષ્ણાત થયા; અસ્ત્રવિદ્યામાં અને ગુરુ પ્રત્યેના અનુરાગમાં વિશિષ્ટ બન્યા.
1.142.75
तुल्येष्वस्त्रोपदेशेषु सौष्ठवेन च वीर्यवान् ।
एकः सर्वकुमाराणां बभूवातिरथोऽर्जुनः ॥ १.१४२.७५ ॥
સમાન અસ્ત્રોપદેશમાં પણ પોતાના કૌશલ્ય અને પરાક્રમથી અર્જુન એકલા સર્વ કુમારોમાં અતિરથી બન્યા.
1.142.76
प्राणाधिकं भीमसेनं कृतविद्यं धनञ्जयम् ।
धार्तराष्ट्रा दुरात्मानो नामृष्यन्त परस्परम् ॥ १.१४२.७६ ॥
પ્રાણથી પણ પ્રિય ભીમસેન અને વિદ્યામાં નિપુણ ધનંજયને દુરાત્મા ધૃતરાષ્ટ્રપુત્રો એકબીજા પ્રત્યે સહન ન કરી શક્યા.
1.142.77
तांस्तु सर्वान्समानीय सर्वविद्यास्त्रशिक्षितान् ।
द्रोणः प्रहरणज्ञाने जिज्ञासुः पुरुषर्षभः ॥ १.१४२.७७ ॥
તે સર્વને — સર્વ વિદ્યા અને અસ્ત્રોમાં શિક્ષિત થયેલાઓને — એકઠા કરી, શસ્ત્રજ્ઞાન ચકાસવાની ઇચ્છાવાળા પુરુષર્ષભ દ્રોણ.
1.142.78
कृत्रिमं भासमारोप्य वृक्षाग्रे शिल्पिभिः कृतम् ।
अविज्ञातं कुमाराणां लक्ष्यभूतमुपादिशत् ॥ १.१४२.७८ ॥
શિલ્પીઓએ બનાવેલા કૃત્રિમ પક્ષીને વૃક્ષના શિખર પર મૂકી, રાજકુમારોએ ક્યારેય ન જોયેલાને લક્ષ્ય તરીકે તેમણે બતાવ્યું.
1.142.79
शीघ्रं भन्तः सर्वेऽपि धनूंष्यादाय सर्वशः ।
भासमेतं समुद्दिश्य तिष्ठध्वं सन्धितेषतः ॥ १.१४२.७९ ॥
હે પ્રિયજનો, તમે સૌ ઝડપથી ધનુષ્ય લઈને, આ ભાસ પક્ષીને લક્ષ્ય બનાવી બાણ ચઢાવીને ઊભા રહો.
1.142.80
मद्वाक्यसमकालं तु शिरोऽस्य विनिपात्यताम् ।
एकैकशो नियोक्ष्यामि तथा कुरुत पुत्रकाः ॥ १.१४२.८० ॥
મારા શબ્દની સાથે જ તેનું માથું પાડી દો. હું તમને એક પછી એક નિયુક્ત કરીશ; પુત્રો, તેમ કરો.
1.142.81
ततो युधिष्ठिरं पूर्वमुवाचाङ्गिरसां वरः ।
संधत्स्व बामं दुर्धर्ष मद्वाक्यान्ते विमुञ्चतम् ॥ १.१४२.८१ ॥
ત્યારે અંગિરસ વંશના શ્રેષ્ઠે પ્રથમ યુધિષ્ઠિરને કહ્યું: હે દુર્ધર્ષ, ડાબું ધનુષ્ય ચઢાવ; મારા શબ્દના અંતે છોડ.
1.142.82
ततो युधिष्ठिरः पूर्वं धनुर्गृह्य परन्तपः ।
तस्थौ भासं समुद्दिश्य गुरुवाक्यप्रचोदितः ॥ १.१४२.८२ ॥
ત્યારે શત્રુઓને તપાવનાર યુધિષ્ઠિરે પ્રથમ ધનુષ્ય લીધું, ગુરુના વચનથી પ્રેરાઈને ભાસ પક્ષીને લક્ષ્ય બનાવી ઊભા રહ્યા.
1.142.83
ततो विततधन्वानं द्रोणस्तं कुरुनन्दनम् ।
स मुहूर्तादुवाचेदं वचनं भरतर्षभ ॥ १.१४२.८३ ॥
ત્યારે દ્રોણે ધનુષ્ય તાણીને ઊભેલા તે કુરુનંદનને જોયો. ક્ષણ પછી તેણે આ વચન કહ્યું: હે ભરતશ્રેષ્ઠ,
1.142.84
पश्यसि त्वं द्रुमाग्रस्थं भासं नरवरात्मज ।
पश्यामीत्येवमाचार्यं प्रत्युवाच युधिष्ठिरः ॥ १.१४२.८४ ॥
હે નરશ્રેષ્ઠના પુત્ર, વૃક્ષના અગ્રભાગે રહેલા તે ભાસ પક્ષીને તું જુએ છે? "જોઉં છું" એમ યુધિષ્ઠિરે આચાર્યને ઉત્તર આપ્યો.
1.142.85
स मुहूर्तादिव पुनर्द्रोणस्तं प्रत्यभाषत ।
अथ वृक्षमिमं मां वा भ्रातॄन्वाऽपि प्रपश्यसि ॥ १.१४२.८५ ॥
થોડી ક્ષણ પછી દ્રોણે તેને ફરી કહ્યું, "હવે તું આ વૃક્ષને જુએ છે, કે મને, કે તારા ભાઈઓને પણ?"
1.142.86
तमुवाच स कौन्तेयः पश्याम्येनं नवस्पतिम् ।
भन्तं च तथा भ्रातॄन्भासं चेति पुनःपुनः ॥ १.१४२.८६ ॥
કુંતીપુત્રે તેને કહ્યું, "હું આ વૃક્ષ, પક્ષી અને ભાઈઓને પણ જોઉં છું," એમ વારંવાર.
1.142.87
तमुवाचापसर्पेति द्रोणोऽप्रीतमना इव ।
नैतच्छक्यं त्वया वेद्धुं लक्ष्यमित्येव कुत्सयन् ॥ १.१४२.८७ ॥
પછી દ્રોણે અપ્રસન્ન મનથી તેને કહ્યું, "ખસી જા." અને તેને ઠપકો આપતાં કહ્યું, "આ લક્ષ્યને તારાથી વીંધી શકાય તેમ નથી."
1.142.88
ततो दुर्योधनादींस्तान्धार्तराष्ट्रान्महायशाः ।
तेनैव क्रमयोगेन जिज्ञासुः पर्यपृच्छत ॥ १.१४२.८८ ॥
પછી તે મહાયશસ્વીએ, જાણવાની ઇચ્છાથી, દુર્યોધન વગેરે ધૃતરાષ્ટ્રના પુત્રોને એ જ ક્રમે પૂછ્યું.
1.142.89
अन्यांश्च शिष्यान्भीमादीन्राज्ञश्चैवान्यदेशजान् ।
यदा च सर्वे तत्सर्वं पश्याम इति कुत्सिताः ॥ १.१४२.८९ ॥
બીજા શિષ્યો, ભીમ વગેરેને અને અન્ય દેશોમાં જન્મેલા રાજાઓને પણ પૂછ્યું; જ્યારે બધાએ "આ બધું જોઈએ છીએ" કહ્યું, ત્યારે તેઓ નિંદાપાત્ર બન્યા.