മഹാഭാരതം · അധ്യായം 1.142
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
1.142.1
प्रतिजग्राह तं भीष्मो गुरुं पाण्डुसुतैः सह ।
पौत्रानादाय तान्सर्वान्वसूनि विविधानि च ॥ १.१४२.१ ॥
പാണ്ഡുപുത്രന്മാരോടൊപ്പം ഭീഷ്മർ ആ ഗുരുവിനെ സ്വീകരിച്ചു; ആ പൗത്രന്മാരെയും വിവിധ സമ്പത്തുകളെയും ഏറ്റുവാങ്ങി.
1.142.2
शिष्य इति ददौ राजन्द्रोणाय विधिपूर्वकम् ।
तदा द्रोणोऽब्रवीद्वाक्यं भीष्मं बुद्धिमतां वरम् ॥ १.१४२.२ ॥
'ശിഷ്യന്മാർ' എന്ന് കരുതി, രാജാവേ, വിധിപ്രകാരം ദ്രോണർക്ക് നൽകി; അപ്പോൾ ദ്രോണർ ബുദ്ധിമാന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ ഭീഷ്മരോട് ഈ വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു.
1.142.3
कृपस्तिष्ठति चाचार्यः शस्त्रज्ञः प्राज्ञसंमतः ।
मयि तिष्ठति चेद्विप्रो वैमनस्यं गमिष्यति ॥ १.१४२.३ ॥
കൃപർ ആചാര്യനാണ്, ആയുധജ്ഞനാണ്, ജ്ഞാനികൾ ആദരിക്കുന്നവനാണ്; അവൻ ഇവിടെ നിൽക്കട്ടെ. ഈ ബ്രാഹ്മണൻ എന്നോടൊപ്പം ഇരുന്നാൽ മനോവിഷമം ഉണ്ടാകും.
1.142.4
युष्मान्किंचिच्च याचित्वा धनं संगृह्य हर्षितः ।
स्वमाश्रमपदं राजन्गमिष्यामि यथागतम् ॥ १.१४२.४ ॥
നിങ്ങളോട് എന്തെങ്കിലും ചോദിച്ച്, ധനം ശേഖരിച്ച് സന്തോഷത്തോടെ, രാജാവേ, വന്നതുപോലെ ഞാൻ എന്റെ ആശ്രമത്തിലേക്ക് മടങ്ങും.
1.142.5
एवमुक्ते तु विप्रेन्द्रं भीष्मः प्रहरतां वरः ।
अब्रवीद्द्रोणमाचार्यमुख्यं शस्त्रविदां वरम् ॥ १.१४२.५ ॥
ഇങ്ങനെ പറയപ്പെട്ടപ്പോൾ, യോദ്ധാക്കളിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ ഭീഷ്മർ ബ്രാഹ്മണശ്രേഷ്ഠനും ആചാര്യന്മാരിൽ മുഖ്യനും ആയുധവിദ്യയിൽ ശ്രേഷ്ഠനുമായ ദ്രോണരോട് പറഞ്ഞു.
1.142.6
कृपस्तिष्ठतु पूज्यश्च भर्तव्यश्च मया सदा ।
त्वं गुरुर्भव पौत्राणामाचार्यस्त्वं मतो मम।
प्रतिगृह्णीष्व पुत्रांस्त्वमस्त्रज्ञान्कुरु वै सदा ॥ १.१४२.६ ॥
കൃപർ ഇവിടെ നിൽക്കട്ടെ; അദ്ദേഹം പൂജ്യനാണ്, ഞാൻ എപ്പോഴും അദ്ദേഹത്തെ പോഷിപ്പിക്കണം. നീ പൗത്രന്മാരുടെ ഗുരുവാകൂ; എന്റെ മതത്തിൽ നീയാണ് ആചാര്യൻ. ഈ പുത്രന്മാരെ സ്വീകരിച്ച് അവരെ എപ്പോഴും ആയുധവിദ്യയിൽ നിപുണരാക്കുക.
1.142.7
ततः संपूजितो द्रोणो भीष्मेण द्विपदां वरः ।
विशश्राम महातेजाः पूजितः कुरुवेश्मनि ॥ १.१४२.७ ॥
പിന്നീട് ഭീഷ്മരാൽ ആദരിക്കപ്പെട്ട, മനുഷ്യരിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ മഹാതേജസ്വിയായ ദ്രോണൻ കുരുക്കളുടെ ഭവനത്തിൽ വിശ്രമിച്ചു.
1.142.8
विश्रान्तेऽथ गुरौ तस्मिन्पौत्रानादाय कौरवान् ।
शिष्यत्वेन ददौ भीष्मो वसूनि विविधानि च ॥ १.१४२.८ ॥
ഗുരു വിശ്രമിച്ചതിനു ശേഷം ഭീഷ്മർ കൗരവ പൗത്രന്മാരെ കൂട്ടിക്കൊണ്ടുവന്ന് ശിഷ്യരായി സമർപ്പിച്ചു; വിവിധ സമ്പത്തുകളും നൽകി.
1.142.9
गृहं च सुपरिच्छन्नं धनधान्यसमाकुलम् ।
भारद्वाजाय सुप्रीतः प्रत्यपादयत प्रभुः ॥ १.१४२.९ ॥
അത്യന്തം സന്തുഷ്ടനായ പ്രഭു ഭീഷ്മർ, ധനധാന്യങ്ങൾ നിറഞ്ഞ നന്നായി മേഞ്ഞ ഒരു വീട് ഭരദ്വാജനായ ദ്രോണന് നൽകി.
1.142.10
स ताञ्शिष्यान्महेष्वासः प्रतिजग्राह कौरवान् ।
पाण्डवान्धार्तराष्ट्रांश्च द्रोणो मुदितमानसः ॥ १.१४२.१० ॥
ആ മഹാധനുർധരനായ ദ്രോണൻ സന്തോഷമനസ്സോടെ ആ ശിഷ്യന്മാരെ—കൗരവരെയും പാണ്ഡവരെയും ധൃതരാഷ്ട്രപുത്രന്മാരെയും—സ്വീകരിച്ചു.
1.142.11
प्रतिगृह्य च तान्सर्वान्द्रोणो वचनमब्रवीत् ।
रहस्येकः प्रतीतात्मा कृतोपसदनांस्तथा ॥ १.१४२.११ ॥
അവരെയെല്ലാം സ്വീകരിച്ചശേഷം ദ്രോണൻ തനിച്ച്, മനസ്സമാധാനത്തോടെ, ആദരപൂർവം അടുത്തുവന്ന ആ ശിഷ്യരോട് ഈ വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു.
1.142.12
कार्यं मे काङ्क्षितं किंचिद्धृदि संपरिवर्तते ।
कृतास्त्रैस्तत्प्रदेयं मे तदेतद्वदतानघाः ॥ १.१४२.१२ ॥
എന്റെ ഹൃദയത്തിൽ ഒരു കാര്യം ആഗ്രഹമായി തിരിയുന്നു; നിഷ്കളങ്കരേ, അസ്ത്രവിദ്യയിൽ വിദഗ്ധരായ നിങ്ങൾ അത് എനിക്ക് നൽകണം—ഇത് പറയുക.
1.142.13
तच्छ्रुत्वा कौरवेयास्ते तूष्णीमासन्विशांपते ।
अर्जुनस्तु ततः सर्वं प्रतिजज्ञे परन्तप ॥ १.१४२.१३ ॥
അതു കേട്ട് കൗരവന്മാർ മൗനം പാലിച്ചു, ഹേ രാജാവേ. പിന്നീട് അർജ്ജുനൻ എല്ലാം ചെയ്യാമെന്ന് പ്രതിജ്ഞ ചെയ്തു, ഹേ ശത്രുതാപകാ.
1.142.14
ततोऽर्जुनं तदा मूर्ध्नि समाघ्राय पुनः पुनः ।
प्रीतिपूर्वं परिष्वज्य प्ररुरोद मुदा तदा ॥ १.१४२.१४ ॥
പിന്നീട് ദ്രോണർ അർജ്ജുനന്റെ തലയിൽ വീണ്ടും വീണ്ടും മണത്ത്, സ്നേഹത്തോടെ ആലിംഗനം ചെയ്ത്, അപ്പോൾ സന്തോഷത്താൽ കരഞ്ഞു.
1.142.15
अश्वत्थामानमाहूय द्रोणो वचनमब्रवीत् ।
सखायं विद्धि ते पार्थं मया दत्तः प्रगृह्यताम् ॥ १.१४२.१५ ॥
അശ്വത്ഥാമാവിനെ വിളിച്ച് ദ്രോണർ പറഞ്ഞു: 'പാർത്ഥനെ നിന്റെ സുഹൃത്തായി അറിയുക; ഞാൻ അവനെ നിനക്ക് നൽകിയിരിക്കുന്നു, അവനെ സ്വീകരിക്കുക.'
1.142.16
साधुसाध्विति तं पार्थः परिष्वज्येदमब्रवीत् ।
अद्यप्रभृति विप्रेन्द्र परवानस्मि धर्मतः ॥ १.१४२.१६ ॥
'സാധു, സാധു!' എന്ന് അവനെ ആലിംഗനം ചെയ്ത് പാർത്ഥൻ പറഞ്ഞു: 'ഹേ വിപ്രശ്രേഷ്ഠാ, ഇന്നുമുതൽ ഞാൻ ധർമ്മപ്രകാരം അങ്ങയുടെ അധീനനാണ്.'
1.142.17
शिष्योऽहं त्वत्प्रसादेन जीवामि द्विजसत्तम ।
इत्युक्त्वा तु तदा पार्थः पादौ जग्राह पाण्डवः ॥ १.१४२.१७ ॥
'ഹേ ദ്വിജോത്തമാ, ഞാൻ അങ്ങയുടെ ശിഷ്യനാണ്; അങ്ങയുടെ അനുഗ്രഹത്താലാണ് ഞാൻ ജീവിക്കുന്നത്.' എന്ന് പറഞ്ഞ് പാണ്ഡവനായ പാർത്ഥൻ അവന്റെ പാദങ്ങൾ പിടിച്ചു.
1.142.18
ततो द्रोणः पाण्डुपुत्रानस्त्राणि विविधानि च ।
ग्राहयामास दिव्यानि मानुषाणि च वीर्यवान् ॥ १.१४२.१८ ॥
പിന്നീട് വീര്യവാനായ ദ്രോണർ പാണ്ഡവപുത്രന്മാരെ വിവിധമായ ദിവ്യവും മാനുഷവുമായ അസ്ത്രങ്ങൾ പഠിപ്പിച്ചു.
1.142.19
राजपुत्रास्तथा चान्ये समेत्य भरतर्षभ ।
अभिजग्मुस्ततो द्रोणमस्त्रार्थे द्विजसत्तमम् ॥ १.१४२.१९ ॥
ഭരതശ്രേഷ്ഠാ, രാജകുമാരന്മാരും മറ്റുള്ളവരും ഒന്നിച്ചുചേർന്ന് അസ്ത്രവിദ്യയ്ക്കായി ദ്വിജോത്തമനായ ദ്രോണരുടെ അടുക്കൽ ചെന്നു.
1.142.20
वृष्णयश्चान्धकाश्चैव नानादेश्याश्च पार्थिवाः ।
सूतपुत्रश्च राधेयो गुरुं द्रोणमियात्तदा ॥ १.१४२.२० ॥
വൃഷ്ണികളും അന്ധകരും വിവിധ ദേശങ്ങളിലെ രാജാക്കന്മാരും സൂതപുത്രനായ രാധേയനും അപ്പോൾ ഗുരു ദ്രോണരുടെ അടുക്കൽ ചെന്നു.
1.142.21
स्पर्धमानस्तु पार्थेन सूतपुत्रोऽत्यमर्षणः ।
दुर्योधनं समाश्रित्य सोऽवमन्यत पाण्डवान् ॥ १.१४२.२१ ॥
പാർത്ഥനോട് മത്സരിച്ചിരുന്ന, അതിരറ്റ അസഹിഷ്ണുവായ സൂതപുത്രൻ ദുര്യോധനനെ ആശ്രയിച്ച് പാണ്ഡവരെ അവഹേളിച്ചു.
1.142.22
अभ्ययात्स ततो द्रोणं धनुर्वेदचिकीर्षया ।
शिक्षाभुजवलोद्योगैस्तेषु सर्वेषु पाण्डवः ॥ १.१४२.२२ ॥
ധനുർവേദം അഭ്യസിക്കാനുള്ള ആഗ്രഹത്തോടെ അവൻ ദ്രോണരുടെ അടുക്കൽ ചെന്നു. പഠനത്തിലും ഭുജബലത്തിലും പരിശ്രമത്തിലും അവരിൽ എല്ലാവരിലും പാണ്ഡവൻ മുന്നിട്ടുനിന്നു.
1.142.23
अस्त्रविद्यानुरागाच्च विशिष्टोऽभवदर्जुनः ।
तुल्येष्वस्त्रप्रयोगेषु लाघवे सौष्टवेषु च ॥ १.१४२.२३ ॥
അസ്ത്രവിദ്യയോടുള്ള അനുരാഗത്താൽ അർജുനൻ വിശിഷ്ടനായി. അസ്ത്രപ്രയോഗത്തിലും ചടുലതയിലും നൈപുണ്യത്തിലും തുല്യരായവരിൽ പോലും അവൻ മുന്നിട്ടുനിന്നു.
1.142.24
सर्वेषामेव शिष्याणां बभूवाभ्यधिकोऽर्जुनः ।
ऐन्द्रिमप्रतिमं द्रोण उपदेशेष्वमन्यत ॥ १.१४२.२४ ॥
എല്ലാ ശിഷ്യന്മാരിലും അർജുനൻ അധികനായി. ഉപദേശങ്ങളിൽ ദ്രോണർ അവനെ ഇന്ദ്രനു തുല്യനായ, അതുല്യനായി കരുതി.
1.142.25
एवं सर्वकुमाराणामिष्वस्त्रं प्रत्यपादयत् ।
कमण्डलुं च सर्वेषां प्रायच्छच्चिरकारणात् ॥ १.१४२.२५ ॥
ഇങ്ങനെ അദ്ദേഹം എല്ലാ രാജകുമാരന്മാർക്കും വില്ലുവിദ്യ പഠിപ്പിച്ചു. ദീർഘമായ താമസം കാരണം എല്ലാവർക്കും ഒരു കമണ്ഡലു നൽകി.
1.142.26
पुत्राय च ददौ कुम्भमविलम्बनकारणात् ।
यावत्ते नोपगच्छ्ति तावदस्मै परां क्रियाम् ॥ १.१४२.२६ ॥
മകനും താമസമില്ലാതിരിക്കാൻ ഒരു കുംഭം നൽകി. അവർ വരുന്നതുവരെ ഇവന് ഉത്കൃഷ്ടമായ കർമ്മം നടക്കട്ടെ.
1.142.27
द्रोण आचष्ट पुत्राय कर्म तज्जिष्णुरौहत ।
ततः स वारुणास्त्रेण पूरयित्वा कमण्डलुम् ॥ १.१४२.२७ ॥
ദ്രോണൻ മകനോട് ആ കർമ്മം പറഞ്ഞുകൊടുത്തു; ജിഷ്ണുവായ അർജുനൻ അത് സ്വീകരിച്ചു. അനന്തരം അവൻ വരുണാസ്ത്രംകൊണ്ട് കമണ്ഡലു നിറച്ച്—
1.142.28
सममाचार्यपुत्रेण गुरुमभ्येति फाल्गुनः ।
आचार्यपुत्रात्तस्मात्तु विशेषोपचयेऽपृथक् ॥ १.१४२.२८ ॥
ആചാര്യപുത്രനോടൊപ്പം ഫാൽഗുനൻ ഗുരുവിന്റെ അടുത്തേക്ക് വരുന്നു. എന്നാൽ ആചാര്യപുത്രനിൽനിന്ന്, പ്രത്യേക അഭ്യാസസമ്പാദനത്തിൽ, അവൻ വേറിട്ടവനായിരുന്നില്ല.
1.142.29
न व्यहीयत मेधावी पार्थोऽप्यस्त्रविदां वरः ।
अर्जुनः परमं यत्नमातिष्ठद्गुरुपूजने ॥ १.१४२.२९ ॥
ബുദ്ധിമാനായ പാർത്ഥൻ, അസ്ത്രവിദ്യയറിയുന്നവരിൽ ശ്രേഷ്ഠനായിരുന്നിട്ടും പിന്നിലായില്ല. അർജുനൻ ഗുരുപൂജയിൽ പരമമായ യത്നം ചെയ്തു.
1.142.30
अस्त्रे च परमं योगं प्रियो द्रोणस्य चाभवत् ।
तं दृष्ट्वा नित्यमुद्युक्तमिष्वस्त्रं प्रति फाल्गुनम् ॥ १.१४२.३० ॥
അസ്ത്രവിദ്യയിൽ പരമമായ യോഗ്യത നേടി അവൻ ദ്രോണന്റെ പ്രിയനുമായി. അർജുനൻ വില്ലുവിദ്യയിൽ എപ്പോഴും ഉത്സാഹത്തോടെ ഇരിക്കുന്നത് കണ്ട്—
1.142.31
आहूय वचनं द्रोणो रहः सूदमभाषत ।
अन्धकारेऽर्जुनायान्नं न देयं ते कदाचन।
न चाख्येयमिदं चापि मद्वाक्यं विजयेत्वया ॥ १.१४२.३१ ॥
ദ്രോണൻ പാചകക്കാരനെ വിളിച്ച് രഹസ്യമായി പറഞ്ഞു: "ഇരുട്ടിൽ അർജുനന് ഒരിക്കലും ഭക്ഷണം നൽകരുത്. എന്റെ ഈ വാക്ക് ആരോടും പറയരുത്."
1.142.32
ततः कदाचिद्भुञ्जाने प्रववौ वायुरर्जुने ।
तेन तत्र प्रदीपः स दीप्यमानो विलोपितः ॥ १.१४२.३२ ॥
പിന്നീടൊരിക്കൽ അർജുനൻ ഭക്ഷണം കഴിക്കുമ്പോൾ കാറ്റു വീശി; അതിനാൽ അവിടെ എരിഞ്ഞുകൊണ്ടിരുന്ന ആ വിളക്ക് കെട്ടുപോയി.
1.142.33
भुक्त एव तु कौन्तेयो नास्यादन्यत्र वर्तते ।
हस्तस्तेजस्विनस्तस्य अनुग्रहणकारणात् ॥ १.१४२.३३ ॥
ഭക്ഷണം കഴിഞ്ഞിട്ടും കുന്തീപുത്രന്റെ കൈ ആ തേജസ്വിയുടെ അഭ്യാസത്തിന്റെ അനുഗ്രഹം കാരണം മറ്റൊന്നിലേക്കും പോയില്ല.
1.142.34
तदभ्यासकृतं मत्वा रात्रावपि स पाण्डवः ।
योग्यां चक्रे महाबाहुर्धनुषा पाण्डुनन्दनः ॥ १.१४२.३४ ॥
അത് തന്റെ അഭ്യാസത്താൽ ഉണ്ടായതെന്ന് കരുതി, രാത്രിയിലും ആ പാണ്ഡവൻ, മഹാബാഹുവായ പാണ്ഡുപുത്രൻ, വില്ലുകൊണ്ട് യോഗ്യമായ അഭ്യാസം ചെയ്തു.
1.142.35
तस्य ज्यातलनिर्घोषं द्रोणः शुश्राव भारत ।
उपेत्य चैनमुत्थाय परिष्वज्येदमब्रवीत् ॥ १.१४२.३५ ॥
ഭാരതാ, അവന്റെ വില്ലിന്റെ ഞാണൊലി ദ്രോണൻ കേട്ടു. അടുത്തുചെന്ന് എഴുന്നേറ്റ് അവനെ ആലിംഗനം ചെയ്ത് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.
1.142.36
प्रयतिष्ये तथा कर्तुं यथा नान्यो धनुर्धरः ।
त्वत्समो भविता लोके सत्यमेतद्ब्रवीमि ते ॥ १.१४२.३६ ॥
ലോകത്ത് നിനക്കു തുല്യനായ മറ്റൊരു വില്ലാളി ഉണ്ടാകാതിരിക്കാൻ ഞാൻ അങ്ങനെ പരിശ്രമിക്കും. ഇതു നിന്നോട് സത്യമായി പറയുന്നു.
1.142.37
ततो द्रोणोऽर्जुनं भूयो हयेषु च गजेषु च ।
रथेषु भूमावपि च रणशिक्षामशिक्षयत् ॥ १.१४२.३७ ॥
പിന്നീട് ദ്രോണൻ അർജ്ജുനനെ കുതിരകളിലും ആനകളിലും രഥങ്ങളിലും നിലത്തും യുദ്ധശിക്ഷണം വീണ്ടും നൽകി.
1.142.38
गदायुद्धेऽसिचर्यायां तोमरप्रासशक्तिषु ।
द्रोणः संकीर्णयुद्धे च शिक्षयामास कौरवान् ॥ १.१४२.३८ ॥
ഗദായുദ്ധം, വാൾപ്പയറ്റ്, തോമരം, പ്രാസം, ശക്തി എന്നിവയിലും സങ്കീർണ്ണ യുദ്ധത്തിലും ദ്രോണൻ കൗരവരെ പരിശീലിപ്പിച്ചു.
1.142.39
तस्य तत्कौशलं श्रुत्वा धनुर्वेदजिघृक्षवः ।
सजानो राजपुत्राश्च समाजग्मुः सहस्रशः ॥ १.१४२.३९ ॥
അദ്ദേഹത്തിന്റെ ആ വൈദഗ്ധ്യം കേട്ട്, ധനുർവേദം പഠിക്കാൻ ആഗ്രഹിച്ച രാജകുമാരന്മാർ ബന്ധുക്കളോടൊപ്പം ആയിരക്കണക്കിന് എത്തിച്ചേർന്നു.
1.142.40
तान्सर्वाञ्शिक्षयामास द्रोणः शस्त्रभृतां वरः ।
ततो निषादराजस्य हिरण्यधनुषः सुतः।
एकलव्यो महाराज द्रोणमभ्याजगाम ह ॥ १.१४२.४० ॥
ആയുധധാരികളിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ ദ്രോണൻ അവരെല്ലാവരെയും പരിശീലിപ്പിച്ചു. പിന്നീട്, മഹാരാജാവേ, നിഷാദരാജാവായ ഹിരണ്യധനുസ്സിന്റെ പുത്രൻ ഏകലവ്യൻ ദ്രോണന്റെ അടുത്തെത്തി.
1.142.41
न स तं प्रतिजग्राह नैषादिरिति चिन्तयन् ।
शिष्यं धनुषि धर्मज्ञस्तेषामेवान्ववेक्षया ॥ १.१४२.४१ ॥
'ഇവൻ നിഷാദന്റെ പുത്രനാണ്' എന്ന് ചിന്തിച്ച്, ധർമ്മജ്ഞനായ ദ്രോണൻ അവനെ വില്ലുവിദ്യയുടെ ശിഷ്യനായി സ്വീകരിച്ചില്ല; അവരുടെ (രാജകുമാരന്മാരുടെ) ആദരവ് കരുതി മാത്രം.
1.142.42
शिष्योऽसि मम नैषादे प्रयोगे बलत्तरः ।
निवर्तस्व गृहानेव अनुज्ञातोऽसि नित्यशः ॥ १.१४२.४२ ॥
നിഷാദ പുത്രാ, പരിശീലനത്തിൽ നീ എന്റെ ശിഷ്യനേക്കാൾ ശക്തനാണ്; എങ്കിലും മടങ്ങിപ്പോകൂ, വീട്ടിലേക്കുതന്നെ മടങ്ങൂ — നിനക്ക് എപ്പോഴും അനുമതിയുണ്ട്.
1.142.43
स तु द्रोणस्य शिरसा पादौ गृह्य परन्तपः ।
अरण्यमनुसंप्राप्य कृत्वा द्रोणं महीमयम् ॥ १.१४२.४३ ॥
ശത്രുക്കളെ പീഡിപ്പിക്കുന്നവൻ ദ്രോണരുടെ പാദങ്ങളിൽ ശിരസ്സുകൊണ്ട് വണങ്ങി, കാട്ടിലെത്തി മണ്ണുകൊണ്ട് ഒരു ദ്രോണരൂപം ഉണ്ടാക്കി.
1.142.44
तस्मिन्नाचार्यवृत्तिं च परमामास्थितस्तदा ।
इष्वस्त्रे योगमातस्थे परं नियममास्थितः ॥ १.१४२.४४ ॥
ആ രൂപത്തിൽ ആചാര്യനോടുള്ള പരമമായ വിനയം പുലർത്തി, അവൻ അമ്പും അസ്ത്രങ്ങളും അഭ്യസിക്കുന്നതിൽ മുഴുകി പരമനിയമം പാലിച്ചു.
1.142.45
परया श्रद्धयोपेतो योगेन परमेण च ।
विमोक्षादानसन्धाने लघुत्वं परमाप सः ॥ १.१४२.४५ ॥
പരമമായ ശ്രദ്ധയോടും ഉന്നത അഭ്യാസത്തോടും കൂടി അവൻ അമ്പെയ്യുന്നതിലും എടുക്കുന്നതിലും തൊടുക്കുന്നതിലും അതിവേഗം നേടി.
1.142.46
लाघवं चास्त्रयोगं च नचिरात्प्रत्यपद्यत ।
अथ द्रोणाभ्यनुज्ञाताः कदाचित्कुरुपाण्डवाः।
रथैर्विनिर्ययुः सर्वे मृगयामरिमर्दनाः ॥ १.१४२.४६ ॥
വേഗം തന്നെ അവൻ അതിവേഗവും അസ്ത്രപ്രയോഗവും നേടി. പിന്നെ ഒരിക്കൽ ദ്രോണരുടെ അനുവാദത്തോടെ കൗരവരും പാണ്ഡവരും ശത്രുമർദകരെല്ലാം രഥങ്ങളിൽ വേട്ടയ്ക്കായി പുറപ്പെട്ടു.
1.142.47
तत्रोपकरणं गृह्य नरः कश्चिद्यदृच्छया ।
राजन्ननुजगामैकः श्वानमादाय पाण्डवान् ॥ १.१४२.४७ ॥
രാജാവേ, അവിടെ ഒരാൾ യാദൃച്ഛികമായി ഉപകരണങ്ങളുമായി, നായയെ കൂട്ടി, ഒറ്റയ്ക്ക് പാണ്ഡവരെ പിന്തുടർന്നു.
1.142.48
तेषां विचरतां तत्र तत्तत्कर्मचिकीर्षया ।
श्वाचरन्स पथा क्रीडन्नैषादिं प्रति जग्मिवान् ॥ १.१४२.४८ ॥
അവർ അവിടെ അലഞ്ഞുതിരിയുമ്പോൾ, ഓരോ കർമ്മവും ചെയ്യാനുള്ള ആഗ്രഹത്തോടെ ആ നായ വഴിയിൽ കളിച്ചുകൊണ്ട് നിഷാദസ്ത്രീയുടെ അടുത്തേക്കു പോയി.
1.142.49
स कृष्णमलदिग्धाङ्गं कृष्णाजिनजटाघरम् ।
नैषादिं श्वा समालक्ष्य भषंस्तस्थौ तदन्तिके ॥ १.१४२.४९ ॥
കറുത്ത അഴുക്ക് പൂശിയ ശരീരത്തോടും കറുത്ത മാൻതോലും ജടയും ധരിച്ച ആ നിഷാദനെ കണ്ട് നായ കുരച്ചുകൊണ്ട് അവന്റെ അരികിൽ നിന്നു.
1.142.50
तदा तस्याथ भषतः शुनः सप्त शरान्मुखे ।
लाघवं दर्शन्नस्त्रे मुमोच युगपद्यथा ॥ १.१४२.५० ॥
അപ്പോൾ കുരയ്ക്കുന്ന ആ നായയുടെ വായിലേക്ക് തന്റെ വേഗത കാണിച്ചുകൊണ്ട് അവൻ ഏഴ് അമ്പുകൾ ഒരേസമയം എയ്തു.
1.142.51
स तु श्वा शरपूर्णास्यः पाण्डवानाजगाम ह ।
तं दृष्ट्वा पाण्डवा वीराः परं विस्मयमागताः ॥ १.१४२.५१ ॥
ആ നായ അമ്പുകൾ നിറഞ്ഞ വായുമായി പാണ്ഡവരുടെ അരികിലേക്ക് വന്നു. അതിനെ കണ്ട് വീരന്മാരായ പാണ്ഡവർ അത്യധികം വിസ്മയിച്ചു.
1.142.52
लाघवं शब्धवेधित्वं दृष्ट्वा तत्परमं तदा ।
प्रेक्ष्य तं व्रीडिताश्चासन्प्रशशंसुश्च सर्वशः ॥ १.१४२.५२ ॥
ആ പരമമായ വേഗതയും ശബ്ദവേധി പാടവവും കണ്ട് അപ്പോൾ അവനെ നോക്കി അവർ ലജ്ജിച്ചു; എല്ലാ വശത്തുനിന്നും അവർ അവനെ പ്രശംസിച്ചു.
1.142.53
तं ततोऽन्वेषमाणास्ते वने वननिवासिनम् ।
ददृशुः पाण्डवा राजन्नस्यन्तमनिशं शरान् ॥ १.१४२.५३ ॥
രാജാവേ, അപ്പോൾ അവനെ അന്വേഷിച്ച് കാട്ടിൽ പാണ്ഡവർ ആ വനവാസിയെ കണ്ടു; അവൻ നിരന്തരം അമ്പുകൾ എയ്തുകൊണ്ടിരുന്നു.
1.142.54
न चैनमभ्यजानंस्ते तदा विकृतदर्शनम् ।
तथैनं परिपप्रच्छ्रुः को भवान्कस्य वेत्युत ॥ १.१४२.५४ ॥
അപ്പോൾ അവർ വികൃത രൂപമുള്ള അവനെ തിരിച്ചറിഞ്ഞില്ല. അവർ അവനോട് ചോദിച്ചു, "നീ ആരാണ്, ആരുടെ മകനാണ്?" എന്ന്.
1.142.55
निषादाधिपतेर्वीरा हिरण्यधनुषः सुतम् ।
द्रोणशिष्यं च मां वित्त धुर्वेदकृतश्रमम् ॥ १.१४२.५५ ॥
വീരന്മാരേ, നിഷാദാധിപതിയായ ഹിരണ്യധനുസ്സിന്റെ പുത്രനും ദ്രോണരുടെ ശിഷ്യനും ധനുർവേദത്തിൽ പരിശ്രമം ചെയ്തവനുമായ എന്നെ അറിയുക.
1.142.56
ते तमाज्ञाय तत्त्वेन पुनरागम्य पाण्डवाः ।
यथा वृत्तं वने सर्वं द्रोणायाचख्युरद्भुतम् ॥ १.१४२.५६ ॥
അവനെ യഥാർത്ഥത്തിൽ തിരിച്ചറിഞ്ഞ്, വീണ്ടും മടങ്ങിവന്ന്, കാട്ടിൽ നടന്ന ആ അത്ഭുതവൃത്താന്തമെല്ലാം പാണ്ഡവർ ദ്രോണരോട് പറഞ്ഞു.
1.142.57
कौन्तेयस्त्वर्जुनो राजन्नेकलव्यमनुस्मरन् ।
रहो द्रोणं समासाद्य प्रणयादिदमब्रवीत् ॥ १.१४२.५७ ॥
രാജാവേ, കുന്തിയുടെ പുത്രനായ അർജ്ജുനൻ ഏകലവ്യനെ ഓർത്തുകൊണ്ട്, ഏകാന്തത്തിൽ ദ്രോണരുടെ അടുത്തെത്തി സ്നേഹപൂർവ്വം ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.
1.142.58
नन्वहं परिरभ्यैकः प्रीतिपूर्वमिदं वचः ।
भवतोक्तो न मे शिष्यस्त्वद्विशिष्टो भविष्यति ॥ १.१४२.५८ ॥
ഞാൻ നിന്നെ സ്നേഹത്തോടെ ആലിംഗനം ചെയ്ത്, ഏകാന്തത്തിൽ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞില്ലേ, എന്റെ ശിഷ്യൻ നിന്നെക്കാൾ വിശിഷ്ടനാവില്ലെന്ന്?
1.142.59
अथ कस्मान्मद्विशिष्टो लोकादपि च वीर्यवान् ।
अन्योऽस्ति भवतः शिष्यो निषादाधिपतेः सुतः। ॥ १.१४२.५९ ॥
അങ്ങനെയെങ്കിൽ, ലോകത്തിൽത്തന്നെ വീര്യവാനും എന്നെക്കാൾ വിശിഷ്ടനുമായ മറ്റൊരു ശിഷ്യൻ, നിഷാദാധിപതിയുടെ പുത്രൻ, അങ്ങേക്ക് എങ്ങനെ ഉണ്ടായി?
1.142.60
मुहूर्तमिव तं द्रोणश्चिन्तयित्वा विनिश्चयम् ।
सव्यसाचिनमादाय नैषादिं प्रति जग्मिवान् ॥ १.१४२.६० ॥
ദ്രോണർ അല്പനേരം അതിനെക്കുറിച്ച് ചിന്തിച്ച് ഒരു തീരുമാനമെടുത്ത്, സവ്യസാചിയായ അർജ്ജുനനെ കൂട്ടി നൈഷാദിയുടെ അടുത്തേക്ക് പോയി.
1.142.61
ददर्श मलदिग्धाङ्गं जटिलं चीरवाससम् ।
एकलव्यं धनुष्पाणिमस्यन्तमनिशं शरान् ॥ १.१४२.६१ ॥
ശരീരം മണ്ണണിഞ്ഞവനും ജടാധാരിയും വൽക്കലവസ്ത്രം ധരിച്ചവനുമായി, കയ്യിൽ വില്ലേന്തി ഇടവിടാതെ അമ്പെയ്യുന്ന ഏകലവ്യനെ അദ്ദേഹം കണ്ടു.
1.142.62
एकलव्यस्तु तं दृष्ट्वा द्रोणमायान्तमन्तिकात् ।
अभिगम्योपसंगृह्य जगाम शिरसा महीम् ॥ १.१४२.६२ ॥
ഏകലവ്യൻ അടുത്തേക്ക് വരുന്ന ദ്രോണനെ കണ്ടപ്പോൾ, അദ്ദേഹത്തിന്റെ അടുത്തുചെന്ന് പാദങ്ങളിൽ പിടിച്ച്, തലകൊണ്ട് നിലം തൊട്ട് നമസ്കരിച്ചു.
1.142.63
पूजयित्वा ततो द्रोणं विधिवत्स निषादजः ।
निवेद्य शिष्यमात्मानं तस्थौ प्राञ्जलिरग्रतः ॥ १.१४२.६३ ॥
പിന്നെ ആ നിഷാദപുത്രൻ ദ്രോണനെ വിധിപ്രകാരം പൂജിച്ച്, തന്നെത്തന്നെ ശിഷ്യനായി സമർപ്പിച്ച്, കൈകൂപ്പി അദ്ദേഹത്തിന് മുന്നിൽ നിന്നു.
1.142.64
ततो द्रोणोऽब्रवीद्राजन्नेकलव्यमिदं वचः ।
यदि शिष्योऽसि मे वीर वेतनं दीयतां मम ॥ १.१४२.६४ ॥
അപ്പോൾ, ഹേ രാജാവേ, ദ്രോണൻ ഏകലവ്യനോട് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു: വീരാ, നീ എന്റെ ശിഷ്യനാണെങ്കിൽ എനിക്ക് ഗുരുദക്ഷിണ തരിക.
1.142.65
एकलव्यस्तु तच्छ्रुत्वा प्रीयमाणोऽब्रवीदिदम् ।
किं प्रयच्छामि भगवन्नाज्ञापयतु मां गुरुः ॥ १.१४२.६५ ॥
ഏകലവ്യൻ അത് കേട്ട് സന്തോഷിച്ച് പറഞ്ഞു: ഭഗവാനേ, ഞാൻ എന്താണ് തരേണ്ടത്? ഗുരു എന്നോട് ആജ്ഞാപിക്കട്ടെ.
1.142.66
न हि किंचिददेयं मे गुरवे ब्रह्मवित्तम ।
तमब्रवीत्त्वयाङ्गुष्ठो दक्षिणो दीयतामिति ॥ १.१४२.६६ ॥
ബ്രഹ്മജ്ഞരിൽ ശ്രേഷ്ഠനായവനേ, ഗുരുവിന് കൊടുക്കത്തക്കതായി എന്റെ പക്കൽ ഒന്നും ഇല്ല. അപ്പോൾ ദ്രോണൻ അവനോട് പറഞ്ഞു: നിന്റെ വലത്തെ പെരുവിരൽ തരിക.
1.142.67
एकलव्यस्तु तच्छ्रुत्वा वचो द्रोणस्य दारुणम् ।
प्रतिज्ञामात्मनो रक्षन्सत्ये च नियतः सदा ॥ १.१४२.६७ ॥
ദ്രോണന്റെ ആ കഠിനവാക്കുകൾ കേട്ട ഏകലവ്യൻ, തന്റെ പ്രതിജ്ഞ സംരക്ഷിച്ചും സത്യത്തിൽ എപ്പോഴും ഉറച്ചുനിന്നും.
1.142.68
तथैव हृष्टवदनस्तथैवादीनमानसः ।
छित्त्वाऽविचार्य तं प्रादाद्द्रोणायाङ्गुष्ठमात्मनः ॥ १.१४२.६८ ॥
അതുപോലെ പ്രസന്നമുഖത്തോടും തളരാത്ത മനസ്സോടും കൂടി, ആലോചിക്കാതെ തന്റെ പെരുവിരൽ മുറിച്ച് ദ്രോണന് നൽകി.
1.142.69
ततः शरं तु नैषादिरङ्गुलीभिर्व्यकर्षत ।
न तथा च स शीघ्रोऽभूद्यथा पूर्वं नराधिप ॥ १.१४२.६९ ॥
അപ്പോൾ നിഷാദപുത്രൻ വിരലുകൾകൊണ്ട് അമ്പു വലിച്ചു; എന്നാൽ മുൻപുപോലെ അത് വേഗമുള്ളതായില്ല, ഹേ നരാധിപാ.
1.142.70
ततोऽर्जुनः प्रीतमना बभूव विगतज्वरः ।
द्रोणश्च सत्यवागासीन्नान्योऽभिभविताऽर्जुनं ॥ १.१४२.७० ॥
അപ്പോൾ അർജുനൻ സന്തുഷ്ടമനസ്സോടെ ദുഃഖരഹിതനായി; ദ്രോണൻ സത്യവാക്കായി; മറ്റാരും അർജുനനെ മറികടക്കില്ല.
1.142.71
द्रोणस्य तु तदा शिष्यौ गदायोग्यौ बभूवतुः ।
दुर्योधनश्च भीमश्च सदा संरब्धणानसौ ॥ १.१४२.७१ ॥
അപ്പോൾ ദ്രോണന്റെ രണ്ടു ശിഷ്യന്മാർ ഗദായുദ്ധത്തിന് യോഗ്യരായി — ദുര്യോധനനും ഭീമനും; അവർ എപ്പോഴും യുദ്ധത്തിൽ ഉഗ്രരായിരുന്നു.
1.142.72
अश्वत्थामा रहस्येषु सर्वेष्वभ्यधिकोऽभवत् ।
तथाऽतिपुरुषानन्यान्त्सारुकौ यमजावुभौ ॥ १.१४२.७२ ॥
അശ്വത്ഥാമാവ് എല്ലാ രഹസ്യവിദ്യകളിലും മേലെയായി; മറ്റ് അസാധാരണ പുരുഷന്മാരും ഇരട്ട സഹോദരന്മാരും.
1.142.73
युधिष्ठिरो रथश्रेष्ठः सर्वत्र तु धनञ्जयः ।
प्रथितः सागरान्तायां रथयूथपयूथपः ॥ १.१४२.७३ ॥
യുധിഷ്ഠിരൻ രഥശ്രേഷ്ഠനാണ്; എന്നാൽ എല്ലായിടത്തും, സമുദ്രാന്തം വരെ, ധനഞ്ജയൻ (അർജുനൻ) പ്രസിദ്ധനാണ്, രഥസമൂഹങ്ങളുടെ നായകന്മാർക്കും നായകൻ.
1.142.74
बुद्धियोगबलोत्साहः सर्वास्त्रेषु च निष्ठितः ।
अस्त्रे गुर्वनुरागे च विशिष्टोऽभवदर्जुनः ॥ १.१४२.७४ ॥
ബുദ്ധി, യോഗം, ബലം, ഉത്സാഹം എന്നിവയുള്ള അർജുനൻ എല്ലാ അസ്ത്രങ്ങളിലും നിപുണനായി; അസ്ത്രവിദ്യയിലും ഗുരുഭക്തിയിലും വിശിഷ്ടനായി.
1.142.75
तुल्येष्वस्त्रोपदेशेषु सौष्ठवेन च वीर्यवान् ।
एकः सर्वकुमाराणां बभूवातिरथोऽर्जुनः ॥ १.१४२.७५ ॥
തുല്യമായ അസ്ത്രോപദേശത്തിലും തന്റെ നൈപുണ്യത്താലും വീര്യത്താലും അർജുനൻ മാത്രം എല്ലാ രാജകുമാരന്മാരിലും അതിരഥനായി.
1.142.76
प्राणाधिकं भीमसेनं कृतविद्यं धनञ्जयम् ।
धार्तराष्ट्रा दुरात्मानो नामृष्यन्त परस्परम् ॥ १.१४२.७६ ॥
പ്രാണനെക്കാൾ പ്രിയനായ ഭീമസേനനെയും വിദ്യയിൽ നിപുണനായ ധനഞ്ജയനെയും ദുരാത്മാക്കളായ ധൃതരാഷ്ട്രപുത്രന്മാർ പരസ്പരം സഹിച്ചില്ല.
1.142.77
तांस्तु सर्वान्समानीय सर्वविद्यास्त्रशिक्षितान् ।
द्रोणः प्रहरणज्ञाने जिज्ञासुः पुरुषर्षभः ॥ १.१४२.७७ ॥
അവരെയെല്ലാം — എല്ലാ വിദ്യകളിലും അസ്ത്രങ്ങളിലും പരിശീലനം നേടിയവരെ — ഒരുമിച്ചുകൂട്ടി, ആയുധജ്ഞാനം പരിശോധിക്കാൻ ആഗ്രഹിച്ച പുരുഷർഷഭനായ ദ്രോണർ.
1.142.78
कृत्रिमं भासमारोप्य वृक्षाग्रे शिल्पिभिः कृतम् ।
अविज्ञातं कुमाराणां लक्ष्यभूतमुपादिशत् ॥ १.१४२.७८ ॥
ശിൽപികൾ നിർമ്മിച്ച കൃത്രിമപക്ഷിയെ മരത്തിന്റെ അഗ്രത്തിൽ വെച്ച്, രാജകുമാരന്മാർ കാണാത്തതായ അതിനെ ലക്ഷ്യമായി അദ്ദേഹം നിർദ്ദേശിച്ചു.
1.142.79
शीघ्रं भन्तः सर्वेऽपि धनूंष्यादाय सर्वशः ।
भासमेतं समुद्दिश्य तिष्ठध्वं सन्धितेषतः ॥ १.१४२.७९ ॥
പ്രിയരേ, നിങ്ങളെല്ലാവരും വേഗം വില്ലെടുത്ത്, ഈ ഭാസപക്ഷിയെ ലക്ഷ്യമാക്കി, അമ്പുകൾ തൊടുത്ത് നിൽക്കുവിൻ.
1.142.80
मद्वाक्यसमकालं तु शिरोऽस्य विनिपात्यताम् ।
एकैकशो नियोक्ष्यामि तथा कुरुत पुत्रकाः ॥ १.१४२.८० ॥
എന്റെ വാക്കിനോടൊപ്പം തന്നെ ഇതിന്റെ തല വീഴ്ത്തട്ടെ. ഓരോരുത്തരെയായി ഞാൻ നിയോഗിക്കും; മക്കളേ, അങ്ങനെ ചെയ്യുവിൻ.
1.142.81
ततो युधिष्ठिरं पूर्वमुवाचाङ्गिरसां वरः ।
संधत्स्व बामं दुर्धर्ष मद्वाक्यान्ते विमुञ्चतम् ॥ १.१४२.८१ ॥
അപ്പോൾ അംഗിരസ വംശത്തിലെ ശ്രേഷ്ഠൻ ആദ്യം യുധിഷ്ഠിരനോട് പറഞ്ഞു: ദുർധർഷാ, ഇടത് വില്ല് തൊടുക്കുക; എന്റെ വാക്കിന്റെ അവസാനത്തിൽ വിടുക.
1.142.82
ततो युधिष्ठिरः पूर्वं धनुर्गृह्य परन्तपः ।
तस्थौ भासं समुद्दिश्य गुरुवाक्यप्रचोदितः ॥ १.१४२.८२ ॥
അപ്പോൾ ശത്രുക്കളെ പീഡിപ്പിക്കുന്ന യുധിഷ്ഠിരൻ ആദ്യം വില്ലെടുത്ത്, ഗുരുവിന്റെ വാക്കാൽ പ്രേരിതനായി, ഭാസപക്ഷിയെ ലക്ഷ്യമാക്കി നിന്നു.
1.142.83
ततो विततधन्वानं द्रोणस्तं कुरुनन्दनम् ।
स मुहूर्तादुवाचेदं वचनं भरतर्षभ ॥ १.१४२.८३ ॥
അപ്പോൾ ദ്രോണൻ വില്ല് വലിച്ചുനിന്ന ആ കുരുനന്ദനനെ നോക്കി. ഒരു നിമിഷത്തിന് ശേഷം അദ്ദേഹം ഈ വാക്ക് പറഞ്ഞു: ഭരതശ്രേഷ്ഠാ,
1.142.84
पश्यसि त्वं द्रुमाग्रस्थं भासं नरवरात्मज ।
पश्यामीत्येवमाचार्यं प्रत्युवाच युधिष्ठिरः ॥ १.१४२.८४ ॥
നരശ്രേഷ്ഠന്റെ പുത്രാ, മരത്തിന്റെ അഗ്രത്തിൽ നിൽക്കുന്ന ആ ഭാസപക്ഷിയെ നീ കാണുന്നുണ്ടോ? "കാണുന്നു" എന്ന് യുധിഷ്ഠിരൻ ആചാര്യനോട് മറുപടി പറഞ്ഞു.
1.142.85
स मुहूर्तादिव पुनर्द्रोणस्तं प्रत्यभाषत ।
अथ वृक्षमिमं मां वा भ्रातॄन्वाऽपि प्रपश्यसि ॥ १.१४२.८५ ॥
അല്പനേരത്തിനുശേഷം ദ്രോണൻ അവനോട് വീണ്ടും പറഞ്ഞു: "ഇപ്പോൾ നീ ഈ മരത്തെയാണോ, എന്നെയാണോ, അതോ നിന്റെ സഹോദരന്മാരെയുമാണോ കാണുന്നത്?"
1.142.86
तमुवाच स कौन्तेयः पश्याम्येनं नवस्पतिम् ।
भन्तं च तथा भ्रातॄन्भासं चेति पुनःपुनः ॥ १.१४२.८६ ॥
കുന്തിയുടെ പുത്രൻ അവനോട് പറഞ്ഞു: "ഞാൻ ഈ മരത്തെയും, പക്ഷിയെയും, സഹോദരന്മാരെയും കാണുന്നു" എന്ന് പലതവണ പറഞ്ഞു.
1.142.87
तमुवाचापसर्पेति द्रोणोऽप्रीतमना इव ।
नैतच्छक्यं त्वया वेद्धुं लक्ष्यमित्येव कुत्सयन् ॥ १.१४२.८७ ॥
അപ്പോൾ ദ്രോണൻ അതൃപ്തനെപ്പോലെ അവനോട്, "മാറിനിൽക്കൂ" എന്ന് പറഞ്ഞു; "ഈ ലക്ഷ്യം നിനക്ക് ഭേദിക്കാൻ കഴിയില്ല" എന്ന് അവനെ ശകാരിച്ചുകൊണ്ട് പറഞ്ഞു.
1.142.88
ततो दुर्योधनादींस्तान्धार्तराष्ट्रान्महायशाः ।
तेनैव क्रमयोगेन जिज्ञासुः पर्यपृच्छत ॥ १.१४२.८८ ॥
അനന്തരം ആ മഹായശസ്വി അറിയാൻ ആഗ്രഹിച്ച് ദുര്യോധനൻ മുതലായ ധൃതരാഷ്ട്രപുത്രന്മാരോട് അതേ ക്രമത്തിൽ ചോദിച്ചു.
1.142.89
अन्यांश्च शिष्यान्भीमादीन्राज्ञश्चैवान्यदेशजान् ।
यदा च सर्वे तत्सर्वं पश्याम इति कुत्सिताः ॥ १.१४२.८९ ॥
മറ്റു ശിഷ്യന്മാരെയും ഭീമൻ തുടങ്ങിയവരെയും മറ്റു ദേശങ്ങളിൽ ജനിച്ച രാജാക്കന്മാരെയും ചോദിച്ചു; എല്ലാവരും "ഇതെല്ലാം കാണുന്നു" എന്ന് പറഞ്ഞപ്പോൾ അവർ നിന്ദിക്കപ്പെട്ടു.