มหาภารตะ · อัธยายะ 1.142

हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย

อ่านพร้อมความหมาย

1.142.1

प्रतिजग्राह तं भीष्मो गुरुं पाण्डुसुतैः सह ।
पौत्रानादाय तान्सर्वान्वसूनि विविधानि च ॥ १.१४२.१ ॥

ภีษมะรับอาจารย์นั้นพร้อมกับโอรสของปาณฑุ รับบรรดาหลานทั้งหมดและทรัพย์สมบัติหลากหลายประเภท

1.142.2

शिष्य इति ददौ राजन्द्रोणाय विधिपूर्वकम् ।
तदा द्रोणोऽब्रवीद्वाक्यं भीष्मं बुद्धिमतां वरम् ॥ १.१४२.२ ॥

ข้าแต่พระราชา ภีษมะถือว่าพวกเขาเป็นศิษย์ จึงถวายแด่โทรณะตามพิธีกรรม แล้วโทรณะก็กล่าววาจากับภีษมะ ผู้เป็นยอดของผู้มีปัญญา

1.142.3

कृपस्तिष्ठति चाचार्यः शस्त्रज्ञः प्राज्ञसंमतः ।
मयि तिष्ठति चेद्विप्रो वैमनस्यं गमिष्यति ॥ १.१४२.३ ॥

กฤปะอาจารย์ผู้ชำนาญอาวุธและเป็นที่เคารพของปราชญ์ ควรอยู่ที่นี่ หากพราหมณ์ผู้นี้อยู่กับข้า ความไม่พอใจจะเกิดขึ้น

1.142.4

युष्मान्किंचिच्च याचित्वा धनं संगृह्य हर्षितः ।
स्वमाश्रमपदं राजन्गमिष्यामि यथागतम् ॥ १.१४२.४ ॥

ข้าแต่พระราชา เมื่อขอสิ่งหนึ่งจากพวกท่านและรวบรวมทรัพย์ได้แล้ว ข้าจะกลับไปยังอาศรมของข้าอย่างที่มา ด้วยความยินดี

1.142.5

एवमुक्ते तु विप्रेन्द्रं भीष्मः प्रहरतां वरः ।
अब्रवीद्द्रोणमाचार्यमुख्यं शस्त्रविदां वरम् ॥ १.१४२.५ ॥

เมื่อโทรณะกล่าวดังนี้แล้ว ภีษมะ ผู้เป็นยอดนักรบ ได้กล่าวกับโทรณะ ผู้เป็นหัวหน้าพราหมณ์ อาจารย์ผู้เป็นเลิศ และยอดของผู้รู้อาวุธ

1.142.6

कृपस्तिष्ठतु पूज्यश्च भर्तव्यश्च मया सदा ।
त्वं गुरुर्भव पौत्राणामाचार्यस्त्वं मतो मम।
प्रतिगृह्णीष्व पुत्रांस्त्वमस्त्रज्ञान्कुरु वै सदा ॥ १.१४२.६ ॥

ให้กฤปะอยู่ต่อไปเถิด เขาควรได้รับการเคารพและข้าจะดูแลเขาเสมอ ท่านจงเป็นอาจารย์ของบรรดาหลาน เพราะข้าถือว่าท่านเป็นอาจารย์ของพวกเขา จงรับโอรสเหล่านี้ไว้และทำให้พวกเขาชำนาญอาวุธเสมอ

1.142.7

ततः संपूजितो द्रोणो भीष्मेण द्विपदां वरः ।
विशश्राम महातेजाः पूजितः कुरुवेश्मनि ॥ १.१४२.७ ॥

ครั้งนั้น โทรณะ ผู้เป็นยอดของสองขา ซึ่งมีเดชะรุ่งเรืองมาก ได้รับการบูชาจากภีษมะ แล้วพักผ่อนอยู่ในเรือนของพวกกุรุ ทั้งตนเองก็ได้รับการเคารพ

1.142.8

विश्रान्तेऽथ गुरौ तस्मिन्पौत्रानादाय कौरवान् ।
शिष्यत्वेन ददौ भीष्मो वसूनि विविधानि च ॥ १.१४२.८ ॥

เมื่ออาจารย์นั้นพักผ่อนแล้ว ภีษมะจึงพาบรรดาหลานกุรุวงศ์มา มอบให้เป็นศิษย์ของท่าน และยังมอบทรัพย์สมบัติหลากหลายประเภทให้ด้วย

1.142.9

गृहं च सुपरिच्छन्नं धनधान्यसमाकुलम् ।
भारद्वाजाय सुप्रीतः प्रत्यपादयत प्रभुः ॥ १.१४२.९ ॥

และพระผู้เป็นเจ้าภีษมะ ด้วยความปีติยินดียิ่ง ได้มอบเรือนที่มุงหลังคาอย่างดี เต็มไปด้วยทรัพย์และธัญญาหารแก่ภารทวาชะ

1.142.10

स ताञ्शिष्यान्महेष्वासः प्रतिजग्राह कौरवान् ।
पाण्डवान्धार्तराष्ट्रांश्च द्रोणो मुदितमानसः ॥ १.१४२.१० ॥

โทรณะ ผู้เป็นนักธนูผู้ยิ่งใหญ่ ด้วยจิตใจยินดี ได้รับศิษย์เหล่านั้น คือพวกกุรุ พวกปาณฑพ และโอรสของธฤตราษฎร์

1.142.11

प्रतिगृह्य च तान्सर्वान्द्रोणो वचनमब्रवीत् ।
रहस्येकः प्रतीतात्मा कृतोपसदनांस्तथा ॥ १.१४२.११ ॥

เมื่อรับทั้งหมดแล้ว โทรณะซึ่งอยู่ตามลำพังและจิตใจมั่นคง ได้กล่าววาจาเป็นการส่วนตัวกับศิษย์ทั้งหลายที่เข้ามาถวายความเคารพ

1.142.12

कार्यं मे काङ्क्षितं किंचिद्धृदि संपरिवर्तते ।
कृतास्त्रैस्तत्प्रदेयं मे तदेतद्वदतानघाः ॥ १.१४२.१२ ॥

ข้ามีกิจประสงค์บางอย่างวนเวียนอยู่ในใจ พวกเจ้าผู้ไร้บาปและชำนาญอาวุธแล้ว จงให้สิ่งนั้นแก่ข้า จงบอกข้ามา

1.142.13

तच्छ्रुत्वा कौरवेयास्ते तूष्णीमासन्विशांपते ।
अर्जुनस्तु ततः सर्वं प्रतिजज्ञे परन्तप ॥ १.१४२.१३ ॥

ข้าแต่เจ้าแห่งประชาชน เมื่อได้ยินดังนั้น พวกกุรุก็นิ่งเงียบ แล้วอรชุน ผู้ปราบศัตรู ก็รับปากจะทำทุกอย่าง

1.142.14

ततोऽर्जुनं तदा मूर्ध्नि समाघ्राय पुनः पुनः ।
प्रीतिपूर्वं परिष्वज्य प्ररुरोद मुदा तदा ॥ १.१४२.१४ ॥

ครั้งนั้น โทรณะดมศีรษะของอรชุนซ้ำแล้วซ้ำเล่า กอดด้วยความรัก แล้วร้องไห้ด้วยความยินดี

1.142.15

अश्वत्थामानमाहूय द्रोणो वचनमब्रवीत् ।
सखायं विद्धि ते पार्थं मया दत्तः प्रगृह्यताम् ॥ १.१४२.१५ ॥

โทรณะเรียกอัศวัตถามาแล้วกล่าวว่า "จงรู้ว่าปารถเป็นมิตรของเจ้า ข้ามอบเขาให้เจ้าแล้ว จงรับเขาไว้เถิด"

1.142.16

साधुसाध्विति तं पार्थः परिष्वज्येदमब्रवीत् ।
अद्यप्रभृति विप्रेन्द्र परवानस्मि धर्मतः ॥ १.१४२.१६ ॥

ปารถกล่าวว่า "สาธุ สาธุ" แล้วกอดโทรณะและกล่าวว่า "ข้าแต่พราหมณ์ผู้ประเสริฐ ตั้งแต่วันนี้เป็นต้นไป ข้าอยู่ใต้อำนาจของท่านตามธรรม"

1.142.17

शिष्योऽहं त्वत्प्रसादेन जीवामि द्विजसत्तम ।
इत्युक्त्वा तु तदा पार्थः पादौ जग्राह पाण्डवः ॥ १.१४२.१७ ॥

"ข้าแต่ผู้ประเสริฐแห่งทวิชาติ ข้าเป็นศิษย์ของท่าน ข้ามีชีวิตอยู่ด้วยพระคุณของท่าน" เมื่อกล่าวดังนี้แล้ว ปารถ โอรสของปาณฑุ ก็จับเท้าของท่าน

1.142.18

ततो द्रोणः पाण्डुपुत्रानस्त्राणि विविधानि च ।
ग्राहयामास दिव्यानि मानुषाणि च वीर्यवान् ॥ १.१४२.१८ ॥

จากนั้น โทรณะผู้มีกำลัง ให้โอรสของปาณฑุรับอาวุธต่างๆ ทั้งที่เป็นทิพย์และที่เป็นของมนุษย์

1.142.19

राजपुत्रास्तथा चान्ये समेत्य भरतर्षभ ।
अभिजग्मुस्ततो द्रोणमस्त्रार्थे द्विजसत्तमम् ॥ १.१४२.१९ ॥

ข้าแต่พระโคแห่งภรตวงศ์ บรรดาราชโอรสและคนอื่นๆ มาประชุมกัน แล้วเข้าไปหาโทรณะ ผู้ประเสริฐในทวิชาติ เพื่อจะได้ความรู้เรื่องอาวุธ

1.142.20

वृष्णयश्चान्धकाश्चैव नानादेश्याश्च पार्थिवाः ।
सूतपुत्रश्च राधेयो गुरुं द्रोणमियात्तदा ॥ १.१४२.२० ॥

พวกวฤษณิ พวกอันธกะ และพระราชาจากแคว้นต่างๆ รวมทั้งราธเทยะ โอรสของสารถี ก็เข้าไปหาอาจารย์โทรณะในครั้งนั้น

1.142.21

स्पर्धमानस्तु पार्थेन सूतपुत्रोऽत्यमर्षणः ।
दुर्योधनं समाश्रित्य सोऽवमन्यत पाण्डवान् ॥ १.१४२.२१ ॥

สูตบุตรผู้โกรธจัดยิ่ง แข่งขันกับปารถะ พึ่งพาทุรโยธน์ จึงดูหมิ่นปาณฑพทั้งหลาย

1.142.22

अभ्ययात्स ततो द्रोणं धनुर्वेदचिकीर्षया ।
शिक्षाभुजवलोद्योगैस्तेषु सर्वेषु पाण्डवः ॥ १.१४२.२२ ॥

จากนั้นเขาจึงเข้าหาโทรณะ ด้วยปรารถนาจะเชี่ยวชาญวิชาธนูเวท และในบรรดาศิษย์ทั้งหมดนั้น ปาณฑุบุตรโดดเด่นกว่าใครในการศึกษา กำลังแขน และความขยันหมั่นเพียร

1.142.23

अस्त्रविद्यानुरागाच्च विशिष्टोऽभवदर्जुनः ।
तुल्येष्वस्त्रप्रयोगेषु लाघवे सौष्टवेषु च ॥ १.१४२.२३ ॥

ด้วยความใฝ่รักในวิชาอาวุธ อรชุนจึงโดดเด่นขึ้น ในหมู่ผู้เท่าเทียมกันด้านการใช้อาวุธ ความว่องไวของมือ และความชำนาญ เขายืนหนึ่งเหนือผู้อื่น

1.142.24

सर्वेषामेव शिष्याणां बभूवाभ्यधिकोऽर्जुनः ।
ऐन्द्रिमप्रतिमं द्रोण उपदेशेष्वमन्यत ॥ १.१४२.२४ ॥

อรชุนกลายเป็นผู้เลิศที่สุดในบรรดาศิษย์ทั้งปวง และโทรณะเห็นเขาในการสอนว่าไม่มีใครเทียบได้ ดุจพระอินทร์

1.142.25

एवं सर्वकुमाराणामिष्वस्त्रं प्रत्यपादयत् ।
कमण्डलुं च सर्वेषां प्रायच्छच्चिरकारणात् ॥ १.१४२.२५ ॥

เช่นนั้นเอง เขาสอนวิชาอาวุธแก่เจ้าชายทั้งหมด และเพราะพวกเขาใช้เวลานาน จึงมอบหม้อน้ำให้แต่ละคน

1.142.26

पुत्राय च ददौ कुम्भमविलम्बनकारणात् ।
यावत्ते नोपगच्छ्ति तावदस्मै परां क्रियाम् ॥ १.१४२.२६ ॥

และมอบหม้อให้บุตรของตน เพื่อไม่ให้ล่าช้า ก่อนที่พวกเขาจะมาถึง ขอให้ประกอบพิธีอันสูงสุดให้เขา

1.142.27

द्रोण आचष्ट पुत्राय कर्म तज्जिष्णुरौहत ।
ततः स वारुणास्त्रेण पूरयित्वा कमण्डलुम् ॥ १.१४२.२७ ॥

โทรณะสอนบุตรของตนในกิจนั้น และอรชุนผู้พิชิตก็รับไปปฏิบัติ จากนั้นเขาเติมหม้อน้ำด้วยวารุณาสตร์

1.142.28

सममाचार्यपुत्रेण गुरुमभ्येति फाल्गुनः ।
आचार्यपुत्रात्तस्मात्तु विशेषोपचयेऽपृथक् ॥ १.१४२.२८ ॥

ฟาลคุนะไปหาอาจารย์พร้อมกับบุตรของอาจารย์ แต่ในการสั่งสมความชำนาญเป็นพิเศษนั้น เขาไม่ได้แยกจากบุตรของอาจารย์

1.142.29

न व्यहीयत मेधावी पार्थोऽप्यस्त्रविदां वरः ।
अर्जुनः परमं यत्नमातिष्ठद्गुरुपूजने ॥ १.१४२.२९ ॥

ปารถะผู้ฉลาด แม้เป็นยอดในบรรดาผู้รู้อาวุธ ก็มิได้ตกหลัง อรชุนทุ่มเทความพยายามอย่างยิ่งในการบูชาอาจารย์

1.142.30

अस्त्रे च परमं योगं प्रियो द्रोणस्य चाभवत् ।
तं दृष्ट्वा नित्यमुद्युक्तमिष्वस्त्रं प्रति फाल्गुनम् ॥ १.१४२.३० ॥

ในวิชาอาวุธ เขาบรรลุความชำนาญสูงสุด และเป็นที่รักของโทรณะ เมื่อโทรณะเห็นฟาลคุนะตั้งใจฝึกวิชาธนูอยู่เสมอ

1.142.31

आहूय वचनं द्रोणो रहः सूदमभाषत ।
अन्धकारेऽर्जुनायान्नं न देयं ते कदाचन।
न चाख्येयमिदं चापि मद्वाक्यं विजयेत्वया ॥ १.१४२.३१ ॥

โทรณะเรียกพ่อครัวมาแล้วพูดเป็นการส่วนตัวว่า "อย่าได้ให้อาหารแก่อรชุนในที่มืดเลย และอย่าบอกใครถึงคำของเรานี้"

1.142.32

ततः कदाचिद्भुञ्जाने प्रववौ वायुरर्जुने ।
तेन तत्र प्रदीपः स दीप्यमानो विलोपितः ॥ १.१४२.३२ ॥

ต่อมาวันหนึ่งขณะอรชุนกำลังรับประทานอาหาร ลมก็พัดมา ทำให้ตะเกียงที่กำลังลุกอยู่ตรงนั้นดับลง

1.142.33

भुक्त एव तु कौन्तेयो नास्यादन्यत्र वर्तते ।
हस्तस्तेजस्विनस्तस्य अनुग्रहणकारणात् ॥ १.१४२.३३ ॥

แม้รับประทานเสร็จแล้ว บุตรของกุนตีก็ยังไม่ไปที่อื่น เพราะพระหัตถ์ของผู้ทรงรัศมีนั้นทรงอนุเคราะห์ในการฝึกฝน

1.142.34

तदभ्यासकृतं मत्वा रात्रावपि स पाण्डवः ।
योग्यां चक्रे महाबाहुर्धनुषा पाण्डुनन्दनः ॥ १.१४२.३४ ॥

ปาณฑพผู้มีแขนใหญ่ บุตรของปาณฑุ คิดว่านี่เกิดจากการฝึกฝนของตน จึงฝึกธนูให้เหมาะสมแม้ในเวลากลางคืน

1.142.35

तस्य ज्यातलनिर्घोषं द्रोणः शुश्राव भारत ।
उपेत्य चैनमुत्थाय परिष्वज्येदमब्रवीत् ॥ १.१४२.३५ ॥

ภารตะเอ๋ย โทรณะได้ยินเสียงสายธนูดังก้อง จึงเข้าไปหา ลุกขึ้น โอบกอดเขา และกล่าวคำเหล่านี้

1.142.36

प्रयतिष्ये तथा कर्तुं यथा नान्यो धनुर्धरः ।
त्वत्समो भविता लोके सत्यमेतद्ब्रवीमि ते ॥ १.१४२.३६ ॥

เราจะพยายามทำให้ไม่มีนักธนูคนอื่นในโลกที่จะเทียบเท่าเจ้าได้ นี่คือความจริงที่เราบอกแก่เจ้า

1.142.37

ततो द्रोणोऽर्जुनं भूयो हयेषु च गजेषु च ।
रथेषु भूमावपि च रणशिक्षामशिक्षयत् ॥ १.१४२.३७ ॥

จากนั้นโทรณะฝึกอรชุนในศิลปะการรบอีกครั้ง ทั้งบนม้า บนช้าง บนรถศึก และบนพื้นดิน

1.142.38

गदायुद्धेऽसिचर्यायां तोमरप्रासशक्तिषु ।
द्रोणः संकीर्णयुद्धे च शिक्षयामास कौरवान् ॥ १.१४२.३८ ॥

ในการต่อสู้ด้วยกระบอง การฝึกดาบ และการใช้อาวุธโตมร ประาสะ และศักติ รวมทั้งการรบประชิดปนกัน โทรณะฝึกฝนเการพทั้งหลาย

1.142.39

तस्य तत्कौशलं श्रुत्वा धनुर्वेदजिघृक्षवः ।
सजानो राजपुत्राश्च समाजग्मुः सहस्रशः ॥ १.१४२.३९ ॥

เมื่อได้ยินถึงความชำนาญของเขา เจ้าชายทั้งหลายที่ปรารถนาจะเรียนวิชาธนูเวท พร้อมด้วยญาติพี่น้อง ก็มารวมกันเป็นพันๆ

1.142.40

तान्सर्वाञ्शिक्षयामास द्रोणः शस्त्रभृतां वरः ।
ततो निषादराजस्य हिरण्यधनुषः सुतः।
एकलव्यो महाराज द्रोणमभ्याजगाम ह ॥ १.१४२.४० ॥

โทรณะผู้เป็นยอดแห่งผู้ถืออาวุธ ฝึกสอนคนเหล่านั้นทั้งหมด จากนั้น มหาราชเอ๋ย เอกลวยะ บุตรของหิรัณยธนุส ราชาแห่งนิษาทะ ก็เข้าไปหาโทรณะ

1.142.41

न स तं प्रतिजग्राह नैषादिरिति चिन्तयन् ।
शिष्यं धनुषि धर्मज्ञस्तेषामेवान्ववेक्षया ॥ १.१४२.४१ ॥

แต่ท่านไม่รับเขาเป็นศิษย์ในการยิงธนู เพราะคิดว่า "เขาเป็นบุตรของชาวนิษาท" ท่านโทรณะผู้รู้ธรรมะ ทำเช่นนั้นเพียงเพื่อรักษาความเหมาะสมแก่ศิษย์เหล่านั้นเท่านั้น

1.142.42

शिष्योऽसि मम नैषादे प्रयोगे बलत्तरः ।
निवर्तस्व गृहानेव अनुज्ञातोऽसि नित्यशः ॥ १.१४२.४२ ॥

ดูก่อนบุตรแห่งนิษาท เจ้าเป็นศิษย์ของเรา และในการฝึกฝนเจ้าก็เข้มแข็งยิ่งกว่าศิษย์ของเรา แต่จงกลับไปเสียเถิด จงกลับบ้านไปเถิด เจ้าได้รับอนุญาตให้ทำเช่นนี้ได้เสมอ

1.142.43

स तु द्रोणस्य शिरसा पादौ गृह्य परन्तपः ।
अरण्यमनुसंप्राप्य कृत्वा द्रोणं महीमयम् ॥ १.१४२.४३ ॥

ฝ่ายผู้ที่เผาผลาญศัตรูนั้น ก้มศีรษะลงแตะเท้าของท่านโทรณะแล้วจึงเข้าไปในป่า ทำรูปท่านโทรณะด้วยดินขึ้นมา

1.142.44

तस्मिन्नाचार्यवृत्तिं च परमामास्थितस्तदा ।
इष्वस्त्रे योगमातस्थे परं नियममास्थितः ॥ १.१४२.४४ ॥

ในรูปนั้น เขาประพฤติตนตามแบบศิษย์ต่ออาจารย์อย่างยิ่งยวด แล้วจึงตั้งมั่นฝึกฝนการใช้ลูกศรและอาวุธทิพย์ โดยรักษาวินัยอย่างเคร่งครัดที่สุด

1.142.45

परया श्रद्धयोपेतो योगेन परमेण च ।
विमोक्षादानसन्धाने लघुत्वं परमाप सः ॥ १.१४२.४५ ॥

ด้วยความศรัทธาอันยิ่งใหญ่และการฝึกฝนอันยอดเยี่ยม เขาจึงได้ความคล่องแคล่วอย่างยิ่งในการปล่อย ดึง และเล็งลูกศร

1.142.46

लाघवं चास्त्रयोगं च नचिरात्प्रत्यपद्यत ।
अथ द्रोणाभ्यनुज्ञाताः कदाचित्कुरुपाण्डवाः।
रथैर्विनिर्ययुः सर्वे मृगयामरिमर्दनाः ॥ १.१४२.४६ ॥

ไม่นานนัก เขาก็ได้ทั้งความว่องไวและความชำนาญในการใช้อาวุธ ต่อมาวันหนึ่ง พวกกุรุและปาณฑพ ผู้เป็นนักรบที่ปราบศัตรูได้ทุกคน ได้รับอนุญาตจากท่านโทรณะ แล้วขึ้นรถศึกออกไปล่าสัตว์

1.142.47

तत्रोपकरणं गृह्य नरः कश्चिद्यदृच्छया ।
राजन्ननुजगामैकः श्वानमादाय पाण्डवान् ॥ १.१४२.४७ ॥

ดูก่อนพระราชา มีชายคนหนึ่งถือเครื่องมือของตน ติดตามปาณฑพไปแต่ผู้เดียวโดยบังเอิญ พร้อมพาสุนัขไปด้วย

1.142.48

तेषां विचरतां तत्र तत्तत्कर्मचिकीर्षया ।
श्वाचरन्स पथा क्रीडन्नैषादिं प्रति जग्मिवान् ॥ १.१४२.४८ ॥

ขณะที่พวกเขาท่องเที่ยวอยู่ที่นั่น ปรารถนาจะทำกิจต่าง ๆ ของตน สุนัขตัวนั้นก็เล่นไปตามทาง มุ่งไปยังหญิงชาวนิษาท

1.142.49

स कृष्णमलदिग्धाङ्गं कृष्णाजिनजटाघरम् ।
नैषादिं श्वा समालक्ष्य भषंस्तस्थौ तदन्तिके ॥ १.१४२.४९ ॥

เมื่อเห็นชายชาวนิษาทนั้น ร่างกายเปรอะเปื้อนด้วยสิ่งสกปรกสีดำ สวมหนังกวางดำและมีผมเผ้าเป็นชฎา สุนัขจึงยืนอยู่ใกล้เขา พลางเห่าไม่หยุด

1.142.50

तदा तस्याथ भषतः शुनः सप्त शरान्मुखे ।
लाघवं दर्शन्नस्त्रे मुमोच युगपद्यथा ॥ १.१४२.५० ॥

แล้วเขาก็แสดงความชำนาญอันว่องไวด้วยอาวุธ ยิงลูกศรเจ็ดดอกพร้อมกันเข้าไปในปากของสุนัขที่กำลังเห่า

1.142.51

स तु श्वा शरपूर्णास्यः पाण्डवानाजगाम ह ।
तं दृष्ट्वा पाण्डवा वीराः परं विस्मयमागताः ॥ १.१४२.५१ ॥

สุนัขตัวนั้นมีปากเต็มไปด้วยลูกศร จึงกลับไปหาปาณฑพ เมื่อเหล่าปาณฑพวีรบุรุษเห็นมัน ก็เกิดความอัศจรรย์อย่างยิ่ง

1.142.52

लाघवं शब्धवेधित्वं दृष्ट्वा तत्परमं तदा ।
प्रेक्ष्य तं व्रीडिताश्चासन्प्रशशंसुश्च सर्वशः ॥ १.१४२.५२ ॥

เมื่อเห็นความชำนาญอันยอดเยี่ยม และความสามารถในการยิงเป้าด้วยเสียง พวกเขาก็รู้สึกละอายใจ มองหาเจ้าของ และสรรเสริญเขาไปทุกทิศทาง

1.142.53

तं ततोऽन्वेषमाणास्ते वने वननिवासिनम् ।
ददृशुः पाण्डवा राजन्नस्यन्तमनिशं शरान् ॥ १.१४२.५३ ॥

ดูก่อนพระราชา ต่อมา เมื่อปาณฑพค้นหาเขาในป่า ก็เห็นชายผู้อาศัยอยู่ในป่านั้น กำลังยิงลูกศรไม่หยุดหย่อน

1.142.54

न चैनमभ्यजानंस्ते तदा विकृतदर्शनम् ।
तथैनं परिपप्रच्छ्रुः को भवान्कस्य वेत्युत ॥ १.१४२.५४ ॥

แต่พวกเขาก็จำเขาไม่ได้ในรูปร่างที่ผิดแปลกนั้น จึงถามเขาว่า "ท่านเป็นผู้ใด และเป็นบุตรของผู้ใด"

1.142.55

निषादाधिपतेर्वीरा हिरण्यधनुषः सुतम् ।
द्रोणशिष्यं च मां वित्त धुर्वेदकृतश्रमम् ॥ १.१४२.५५ ॥

ดูก่อนวีรบุรุษทั้งหลาย จงรู้ว่าข้าพเจ้าเป็นบุตรของหิรัณยธนุส เจ้าผู้ปกครองชาวนิษาท และเป็นศิษย์ของท่านโทรณะ ผู้ได้บากบั่นฝึกฝนศาสตร์แห่งธนูมาแล้ว

1.142.56

ते तमाज्ञाय तत्त्वेन पुनरागम्य पाण्डवाः ।
यथा वृत्तं वने सर्वं द्रोणायाचख्युरद्भुतम् ॥ १.१४२.५६ ॥

เมื่อปาณฑพรู้จักเขาโดยแท้จริงแล้ว ก็กลับมาเล่าเรื่องราวอันน่าอัศจรรย์ทั้งหมดที่เกิดขึ้นในป่าแก่ท่านโทรณะ

1.142.57

कौन्तेयस्त्वर्जुनो राजन्नेकलव्यमनुस्मरन् ।
रहो द्रोणं समासाद्य प्रणयादिदमब्रवीत् ॥ १.१४२.५७ ॥

ดูก่อนพระราชา ฝ่ายอรชุนบุตรแห่งกุนตี ระลึกถึงเอกลัพยะ จึงเข้าไปหาท่านโทรณะเป็นการส่วนตัว และด้วยความรักใคร่ได้กล่าวดังนี้

1.142.58

नन्वहं परिरभ्यैकः प्रीतिपूर्वमिदं वचः ।
भवतोक्तो न मे शिष्यस्त्वद्विशिष्टो भविष्यति ॥ १.१४२.५८ ॥

มิใช่หรือที่ท่านได้กอดข้าพเจ้าด้วยความรักใคร่ แล้วกล่าววาจานี้แก่ข้าพเจ้าเพียงผู้เดียวว่า ไม่มีศิษย์ของท่านคนใดจะเหนือกว่าท่านได้

1.142.59

अथ कस्मान्मद्विशिष्टो लोकादपि च वीर्यवान् ।
अन्योऽस्ति भवतः शिष्यो निषादाधिपतेः सुतः। ॥ १.१४२.५९ ॥

ดังนั้น เหตุใดศิษย์อีกคนหนึ่งของท่าน บุตรแห่งเจ้าผู้ปกครองชาวนิษาท ผู้ทรงพลังและเหนือกว่าข้าพเจ้าในโลกนี้ จึงมีอยู่ได้เล่า

1.142.60

मुहूर्तमिव तं द्रोणश्चिन्तयित्वा विनिश्चयम् ।
सव्यसाचिनमादाय नैषादिं प्रति जग्मिवान् ॥ १.१४२.६० ॥

ท่านโทรณะครุ่นคิดอยู่ครู่หนึ่งราวกับหยั่งใจตนเองได้ข้อสรุปแล้ว จึงพาสัพยสาจินะ (อรชุน) ไปด้วย แล้วมุ่งไปยังบุตรของชาวนิษาท

1.142.61

ददर्श मलदिग्धाङ्गं जटिलं चीरवाससम् ।
एकलव्यं धनुष्पाणिमस्यन्तमनिशं शरान् ॥ १.१४२.६१ ॥

เขาเห็นเอกลวยะ ร่างกายเปรอะด้วยฝุ่น ผมพันเป็นชฎา นุ่งห่มผ้าเปลือกไม้ ถือธนูในมือ ยิงลูกศรไม่หยุดพัก

1.142.62

एकलव्यस्तु तं दृष्ट्वा द्रोणमायान्तमन्तिकात् ।
अभिगम्योपसंगृह्य जगाम शिरसा महीम् ॥ १.१४२.६२ ॥

เอกลวยะเมื่อเห็นโทรณะเดินมาใกล้ ก็เข้าไปหา จับเท้าไว้ แล้วก้มศีรษะลงแตะพื้นดิน

1.142.63

पूजयित्वा ततो द्रोणं विधिवत्स निषादजः ।
निवेद्य शिष्यमात्मानं तस्थौ प्राञ्जलिरग्रतः ॥ १.१४२.६३ ॥

จากนั้น บุตรของชาวนิษาทะผู้นั้นบูชาโทรณะตามพิธีอย่างถูกต้อง นำตนเสนอเป็นศิษย์ แล้วยืนประนมมืออยู่เบื้องหน้าท่าน

1.142.64

ततो द्रोणोऽब्रवीद्राजन्नेकलव्यमिदं वचः ।
यदि शिष्योऽसि मे वीर वेतनं दीयतां मम ॥ १.१४२.६४ ॥

ครั้งนั้น ข้าแต่พระราชา โทรณะกล่าวถ้อยคำนี้กับเอกลวยะว่า วีรบุรุษเอ๋ย ถ้าเจ้าเป็นศิษย์ของเรา ขอให้ส่งค่าสอนมาให้เรา

1.142.65

एकलव्यस्तु तच्छ्रुत्वा प्रीयमाणोऽब्रवीदिदम् ।
किं प्रयच्छामि भगवन्नाज्ञापयतु मां गुरुः ॥ १.१४२.६५ ॥

เอกลวยะเมื่อได้ฟังดังนั้นก็ปีติยินดี จึงกล่าวว่า ข้าแต่ท่านผู้ประเสริฐ ข้าพเจ้าจะถวายอะไรดี ขอให้อาจารย์สั่งข้าพเจ้าเถิด

1.142.66

न हि किंचिददेयं मे गुरवे ब्रह्मवित्तम ।
तमब्रवीत्त्वयाङ्गुष्ठो दक्षिणो दीयतामिति ॥ १.१४२.६६ ॥

ข้าแต่ผู้รู้พรหมันอันประเสริฐสุด ไม่มีสิ่งใดเลยที่ข้าพเจ้าจะถวายแด่อาจารย์ได้ ครั้งนั้น โทรณะกล่าวกับเขาว่า จงให้นิ้วหัวแม่มือขวาของเจ้าแก่เรา

1.142.67

एकलव्यस्तु तच्छ्रुत्वा वचो द्रोणस्य दारुणम् ।
प्रतिज्ञामात्मनो रक्षन्सत्ये च नियतः सदा ॥ १.१४२.६७ ॥

เอกลวยะเมื่อได้ฟังถ้อยคำอันโหดร้ายของโทรณะ ก็รักษาคำปฏิญาณของตนและมั่นคงในสัจจะเสมอ

1.142.68

तथैव हृष्टवदनस्तथैवादीनमानसः ।
छित्त्वाऽविचार्य तं प्रादाद्द्रोणायाङ्गुष्ठमात्मनः ॥ १.१४२.६८ ॥

เขายังคงมีใบหน้าเบิกบานและจิตใจไม่หวั่นไหวเช่นเดิม ตัดนิ้วหัวแม่มือของตนโดยไม่ลังเล แล้วถวายแด่โทรณะ

1.142.69

ततः शरं तु नैषादिरङ्गुलीभिर्व्यकर्षत ।
न तथा च स शीघ्रोऽभूद्यथा पूर्वं नराधिप ॥ १.१४२.६९ ॥

ต่อจากนั้น บุตรของชาวนิษาทะใช้นิ้วดึงลูกศร แต่มันไม่เร็วเหมือนแต่ก่อนอีกแล้ว ข้าแต่จอมคน

1.142.70

ततोऽर्जुनः प्रीतमना बभूव विगतज्वरः ।
द्रोणश्च सत्यवागासीन्नान्योऽभिभविताऽर्जुनं ॥ १.१४२.७० ॥

ครั้งนั้น อรชุนมีใจยินดีและพ้นจากความกังวล โทรณะก็รักษาวาจาสัตย์ ไม่มีผู้ใดอื่นจะเอาชนะอรชุนได้

1.142.71

द्रोणस्य तु तदा शिष्यौ गदायोग्यौ बभूवतुः ।
दुर्योधनश्च भीमश्च सदा संरब्धणानसौ ॥ १.१४२.७१ ॥

ครั้งนั้น ศิษย์ทั้งสองของโทรณะได้เป็นผู้ควรแก่การใช้คทา คือทุรโยธน์และภีมะ ผู้ซึ่งดุดันในการรบอยู่เสมอ

1.142.72

अश्वत्थामा रहस्येषु सर्वेष्वभ्यधिकोऽभवत् ।
तथाऽतिपुरुषानन्यान्त्सारुकौ यमजावुभौ ॥ १.१४२.७२ ॥

อัศวัตถามาเป็นผู้เหนือกว่าทุกคนในวิชาลับ และบุรุษผู้วิเศษอื่น ๆ รวมทั้งฝาแฝดทั้งสองก็เช่นกัน

1.142.73

युधिष्ठिरो रथश्रेष्ठः सर्वत्र तु धनञ्जयः ।
प्रथितः सागरान्तायां रथयूथपयूथपः ॥ १.१४२.७३ ॥

ยุธิษฐิระเป็นผู้ประเสริฐที่สุดในหมู่นักรบรถศึก แต่ทุกหนทุกแห่งจนถึงขอบมหาสมุทร ธนัญชัย หรืออรชุน เป็นที่เลื่องลือ ท่านเป็นจอมแห่งจอมกองทัพรถศึก

1.142.74

बुद्धियोगबलोत्साहः सर्वास्त्रेषु च निष्ठितः ।
अस्त्रे गुर्वनुरागे च विशिष्टोऽभवदर्जुनः ॥ १.१४२.७४ ॥

อรชุนประกอบด้วยปัญญา วินัย กำลัง และความกระตือรือร้น ชำนาญในอาวุธทั้งปวง และโดดเด่นทั้งในศิลปะการรบและความภักดีต่อครูบาอาจารย์

1.142.75

तुल्येष्वस्त्रोपदेशेषु सौष्ठवेन च वीर्यवान् ।
एकः सर्वकुमाराणां बभूवातिरथोऽर्जुनः ॥ १.१४२.७५ ॥

แม้ทุกคนได้รับการสอนอาวุธอย่างเท่าเทียม แต่อรชุนผู้มีกำลังด้วยความชำนาญ เพียงผู้เดียวกลายเป็นอติรถะผู้ยิ่งใหญ่ในหมู่กุมารทั้งปวง

1.142.76

प्राणाधिकं भीमसेनं कृतविद्यं धनञ्जयम् ।
धार्तराष्ट्रा दुरात्मानो नामृष्यन्त परस्परम् ॥ १.१४२.७६ ॥

บรรดาบุตรชั่วของธฤตราษฎร์ทนไม่ได้ ภีมเสนซึ่งเป็นที่รักยิ่งกว่าชีวิตของพวกเขา และธนัญชัยผู้ชำนาญในวิชา ต่างถูกพวกเขาอิจฉาทั้งสองคน ต่างฝ่ายต่างเกลียดกันเอง

1.142.77

तांस्तु सर्वान्समानीय सर्वविद्यास्त्रशिक्षितान् ।
द्रोणः प्रहरणज्ञाने जिज्ञासुः पुरुषर्षभः ॥ १.१४२.७७ ॥

โทรณะผู้เป็นดั่งวัวจอมคนนั้น ต้องการทดสอบความรู้ด้านอาวุธของศิษย์ จึงรวบรวมพวกเขาทั้งหมดซึ่งได้รับการฝึกฝนในทุกวิทยาและอาวุธ

1.142.78

कृत्रिमं भासमारोप्य वृक्षाग्रे शिल्पिभिः कृतम् ।
अविज्ञातं कुमाराणां लक्ष्यभूतमुपादिशत् ॥ १.१४२.७८ ॥

ท่านให้ช่างฝีมือทำนกเทียมตัวหนึ่ง ตั้งไว้บนปลายต้นไม้ เป็นสิ่งที่กุมารยังไม่เคยเห็นมาก่อน แล้วชี้ให้เห็นว่าเป็นเป้าหมาย

1.142.79

शीघ्रं भन्तः सर्वेऽपि धनूंष्यादाय सर्वशः ।
भासमेतं समुद्दिश्य तिष्ठध्वं सन्धितेषतः ॥ १.१४२.७९ ॥

ลูกรักทั้งหลาย ทุกคนจงรีบหยิบธนูขึ้นมา มุ่งเล็งไปยังนกภาสะนี้ แล้วยืนพร้อมลูกศรที่ขึงสายแล้ว

1.142.80

मद्वाक्यसमकालं तु शिरोऽस्य विनिपात्यताम् ।
एकैकशो नियोक्ष्यामि तथा कुरुत पुत्रकाः ॥ १.१४२.८० ॥

ในขณะที่เราพูดจบ ขอให้ยิงตัดศีรษะของมันเถิด เราจะสั่งให้พวกเจ้าทำทีละคน ลูกรัก จงทำตามนั้น

1.142.81

ततो युधिष्ठिरं पूर्वमुवाचाङ्गिरसां वरः ।
संधत्स्व बामं दुर्धर्ष मद्वाक्यान्ते विमुञ्चतम् ॥ १.१४२.८१ ॥

จากนั้น ผู้เลิศแห่งอังคิรัสได้กล่าวกับยุธิษฐิระก่อนว่า ผู้ที่ใครไม่อาจต่อกรได้เอ๋ย จงขึงคันธนูด้านซ้าย และปล่อยเมื่อคำของข้าจบลง

1.142.82

ततो युधिष्ठिरः पूर्वं धनुर्गृह्य परन्तपः ।
तस्थौ भासं समुद्दिश्य गुरुवाक्यप्रचोदितः ॥ १.१४२.८२ ॥

จากนั้น ยุธิษฐิระ ผู้ทำให้ศัตรูหวาดหวั่น ได้จับคันธนูก่อน แล้วยืนเล็งไปยังนกภาสะ โดยถูกกระตุ้นด้วยคำของอาจารย์

1.142.83

ततो विततधन्वानं द्रोणस्तं कुरुनन्दनम् ।
स मुहूर्तादुवाचेदं वचनं भरतर्षभ ॥ १.१४२.८३ ॥

จากนั้น โทรณะมองดูบุตรแห่งกุรุผู้นั้น ซึ่งยืนขึงคันธนูกว้างอยู่ หลังจากครู่หนึ่งจึงกล่าวถ้อยคำนี้ว่า ข้าแต่ผู้เลิศแห่งภรตะ

1.142.84

पश्यसि त्वं द्रुमाग्रस्थं भासं नरवरात्मज ।
पश्यामीत्येवमाचार्यं प्रत्युवाच युधिष्ठिरः ॥ १.१४२.८४ ॥

ข้าแต่บุตรของบุรุษผู้ประเสริฐ เจ้าเห็นนกภาสะที่เกาะอยู่บนยอดไม้หรือไม่ ยุธิษฐิระตอบอาจารย์ว่า ข้าเห็นมัน

1.142.85

स मुहूर्तादिव पुनर्द्रोणस्तं प्रत्यभाषत ।
अथ वृक्षमिमं मां वा भ्रातॄन्वाऽपि प्रपश्यसि ॥ १.१४२.८५ ॥

หลังจากครู่หนึ่ง โทรณะจึงกล่าวกับเขาอีกครั้งว่า บัดนี้เจ้าเห็นต้นไม้นี้ เห็นข้า หรือเห็นพี่น้องของเจ้าด้วยหรือไม่

1.142.86

तमुवाच स कौन्तेयः पश्याम्येनं नवस्पतिम् ।
भन्तं च तथा भ्रातॄन्भासं चेति पुनःपुनः ॥ १.१४२.८६ ॥

บุตรแห่งกุนตีกล่าวตอบท่านซ้ำแล้วซ้ำเล่าว่า ข้าเห็นต้นไม้นี้ เห็นนกนั้น และเห็นพี่น้องของข้าด้วย

1.142.87

तमुवाचापसर्पेति द्रोणोऽप्रीतमना इव ।
नैतच्छक्यं त्वया वेद्धुं लक्ष्यमित्येव कुत्सयन् ॥ १.१४२.८७ ॥

จากนั้น โทรณะ ดูราวกับไม่พอใจ จึงกล่าวกับเขาว่า จงถอยออกไป และตำหนิเขาว่า เป้านี้เจ้าไม่อาจยิงถูกได้

1.142.88

ततो दुर्योधनादींस्तान्धार्तराष्ट्रान्महायशाः ।
तेनैव क्रमयोगेन जिज्ञासुः पर्यपृच्छत ॥ १.१४२.८८ ॥

จากนั้น ผู้มีชื่อเสียงยิ่งใหญ่ ปรารถนาจะรู้ ได้ซักถามทุรโยธน์และบุตรของธฤตราษฎร์คนอื่น ๆ ตามลำดับเดียวกันนั้น

1.142.89

अन्यांश्च शिष्यान्भीमादीन्राज्ञश्चैवान्यदेशजान् ।
यदा च सर्वे तत्सर्वं पश्याम इति कुत्सिताः ॥ १.१४२.८९ ॥

ท่านยังซักถามศิษย์คนอื่น ๆ เช่น ภีมะเป็นต้น และกษัตริย์จากแดนอื่น เมื่อทุกคนกล่าวว่า พวกข้าเห็นทั้งหมดนั้น ท่านก็ตำหนิพวกเขา