ਮਹਾਂਭਾਰਤ · ਅਧਿਆਇ 1.142
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
1.142.1
प्रतिजग्राह तं भीष्मो गुरुं पाण्डुसुतैः सह ।
पौत्रानादाय तान्सर्वान्वसूनि विविधानि च ॥ १.१४२.१ ॥
ਪਾਂਡੂ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਸਮੇਤ ਭੀਸ਼ਮ ਨੇ ਉਸ ਗੁਰੂ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤਾ; ਉਹਨਾਂ ਸਾਰੇ ਪੋਤਰਿਆਂ ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਧਨਾਂ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ।
1.142.2
शिष्य इति ददौ राजन्द्रोणाय विधिपूर्वकम् ।
तदा द्रोणोऽब्रवीद्वाक्यं भीष्मं बुद्धिमतां वरम् ॥ १.१४२.२ ॥
'ਸ਼ਿਸ਼ ਸਮਝ ਕੇ ਹੇ ਰਾਜਨ, ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਦ੍ਰੋਣ ਨੂੰ ਦਿੱਤੇ; ਤਦ ਦ੍ਰੋਣ ਨੇ ਬੁੱਧੀਮਾਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਭੀਸ਼ਮ ਨੂੰ ਇਹ ਬਚਨ ਕਹੇ।
1.142.3
कृपस्तिष्ठति चाचार्यः शस्त्रज्ञः प्राज्ञसंमतः ।
मयि तिष्ठति चेद्विप्रो वैमनस्यं गमिष्यति ॥ १.१४२.३ ॥
ਕ੍ਰਿਪ ਆਚਾਰਿਆ ਹਨ, ਸ਼ਸਤਰਾਂ ਦੇ ਜਾਣਕਾਰ ਹਨ, ਗਿਆਨੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਮੰਨੇ ਗਏ ਹਨ; ਉਹ ਇੱਥੇ ਹੀ ਰਹਿਣ। ਜੇ ਇਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਰਹੇ ਤਾਂ ਮਨ-ਮੁਟਾਅ ਹੋਵੇਗਾ।
1.142.4
युष्मान्किंचिच्च याचित्वा धनं संगृह्य हर्षितः ।
स्वमाश्रमपदं राजन्गमिष्यामि यथागतम् ॥ १.१४२.४ ॥
ਤੁਹਾਡਿਆਂ ਤੋਂ ਕੁਝ ਮੰਗ ਕੇ, ਧਨ ਇਕੱਠਾ ਕਰਕੇ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਜਿਵੇਂ ਆਇਆ ਸੀ ਉਵੇਂ ਹੀ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਆਸ਼ਰਮ ਨੂੰ ਚਲਾ ਜਾਵਾਂਗਾ।
1.142.5
एवमुक्ते तु विप्रेन्द्रं भीष्मः प्रहरतां वरः ।
अब्रवीद्द्रोणमाचार्यमुख्यं शस्त्रविदां वरम् ॥ १.१४२.५ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹੇ ਜਾਣ ਤੇ, ਯੋਧਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਭੀਸ਼ਮ ਨੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਆਚਾਰਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਮੁੱਖ, ਸ਼ਸਤਰ-ਵਿੱਦਿਆ ਦੇ ਜਾਣਕਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਦ੍ਰੋਣ ਨੂੰ ਕਿਹਾ।
1.142.6
कृपस्तिष्ठतु पूज्यश्च भर्तव्यश्च मया सदा ।
त्वं गुरुर्भव पौत्राणामाचार्यस्त्वं मतो मम।
प्रतिगृह्णीष्व पुत्रांस्त्वमस्त्रज्ञान्कुरु वै सदा ॥ १.१४२.६ ॥
ਕ੍ਰਿਪ ਇੱਥੇ ਰਹਿਣ; ਉਹ ਪੂਜਨੀਯ ਹਨ ਅਤੇ ਮੈਨੂੰ ਸਦਾ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਪਾਲਣ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਤੁਸੀਂ ਪੋਤਰਿਆਂ ਦੇ ਗੁਰੂ ਬਣੋ; ਮੇਰੇ ਵਿਚਾਰ ਵਿੱਚ ਤੁਸੀਂ ਹੀ ਆਚਾਰਿਆ ਹੋ। ਇਹਨਾਂ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰੋ ਅਤੇ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸਦਾ ਸ਼ਸਤਰ-ਵਿੱਦਿਆ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁਣ ਬਣਾਓ।
1.142.7
ततः संपूजितो द्रोणो भीष्मेण द्विपदां वरः ।
विशश्राम महातेजाः पूजितः कुरुवेश्मनि ॥ १.१४२.७ ॥
ਫਿਰ ਭੀਸ਼ਮ ਦੁਆਰਾ ਸਨਮਾਨਿਤ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ, ਮਹਾਤੇਜਸਵੀ ਦ੍ਰੋਣ ਕੁਰੂਆਂ ਦੇ ਭਵਨ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਰਾਮ ਕਰਨ ਲੱਗੇ।
1.142.8
विश्रान्तेऽथ गुरौ तस्मिन्पौत्रानादाय कौरवान् ।
शिष्यत्वेन ददौ भीष्मो वसूनि विविधानि च ॥ १.१४२.८ ॥
ਗੁਰੂ ਦੇ ਵਿਸ਼ਰਾਮ ਕਰ ਲੈਣ ਮਗਰੋਂ ਭੀਸ਼ਮ ਨੇ ਕੌਰਵ ਪੋਤਰਿਆਂ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਿਸ਼ ਬਣਾ ਕੇ ਸੌਂਪਿਆ ਅਤੇ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਧਨ ਵੀ ਦਿੱਤਾ।
1.142.9
गृहं च सुपरिच्छन्नं धनधान्यसमाकुलम् ।
भारद्वाजाय सुप्रीतः प्रत्यपादयत प्रभुः ॥ १.१४२.९ ॥
ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਏ ਪ੍ਰਭੂ ਭੀਸ਼ਮ ਨੇ ਧਨ-ਧਾਨ ਨਾਲ ਭਰਿਆ, ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਢਕਿਆ ਹੋਇਆ ਇੱਕ ਘਰ ਭਾਰਦ੍ਵਾਜ (ਦ੍ਰੋਣ) ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ।
1.142.10
स ताञ्शिष्यान्महेष्वासः प्रतिजग्राह कौरवान् ।
पाण्डवान्धार्तराष्ट्रांश्च द्रोणो मुदितमानसः ॥ १.१४२.१० ॥
ਉਸ ਮਹਾਧਨੁਰਧਰ ਦ੍ਰੋਣ ਨੇ ਖੁਸ਼ ਮਨ ਨਾਲ ਉਹਨਾਂ ਸ਼ਿਸ਼ਾਂ—ਕੌਰਵਾਂ, ਪਾਂਡਵਾਂ ਅਤੇ ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ—ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤਾ।
1.142.11
प्रतिगृह्य च तान्सर्वान्द्रोणो वचनमब्रवीत् ।
रहस्येकः प्रतीतात्मा कृतोपसदनांस्तथा ॥ १.१४२.११ ॥
ਉਹਨਾਂ ਸਭ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਕੇ ਦ੍ਰੋਣ ਨੇ ਇਕਾਂਤ ਵਿੱਚ, ਪ੍ਰਸੰਨ ਚਿੱਤ ਨਾਲ, ਆਦਰ ਸਹਿਤ ਨੇੜੇ ਆਏ ਉਹਨਾਂ ਸ਼ਿਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਬਚਨ ਕਹੇ।
1.142.12
कार्यं मे काङ्क्षितं किंचिद्धृदि संपरिवर्तते ।
कृतास्त्रैस्तत्प्रदेयं मे तदेतद्वदतानघाः ॥ १.१४२.१२ ॥
ਮੇਰੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕੰਮ ਦੀ ਇੱਛਾ ਘੁੰਮ ਰਹੀ ਹੈ; ਹੇ ਨਿਰਦੋਸ਼ੋ, ਅਸਤ੍ਰ ਵਿੱਦਿਆ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਤੁਸੀਂ ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਦੇਣਾ ਹੈ—ਇਹ ਆਖੋ।
1.142.13
तच्छ्रुत्वा कौरवेयास्ते तूष्णीमासन्विशांपते ।
अर्जुनस्तु ततः सर्वं प्रतिजज्ञे परन्तप ॥ १.१४२.१३ ॥
ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਕੌਰਵ ਚੁੱਪ ਰਹੇ, ਹੇ ਰਾਜਨ। ਫਿਰ ਅਰਜੁਨ ਨੇ ਸਭ ਕੁਝ ਕਰਨ ਦਾ ਵਚਨ ਦਿੱਤਾ, ਹੇ ਸ਼ਤਰੂਤਾਪਕ।
1.142.14
ततोऽर्जुनं तदा मूर्ध्नि समाघ्राय पुनः पुनः ।
प्रीतिपूर्वं परिष्वज्य प्ररुरोद मुदा तदा ॥ १.१४२.१४ ॥
ਫਿਰ ਦ੍ਰੋਣ ਨੇ ਅਰਜੁਨ ਦਾ ਸਿਰ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਸੁੰਘਿਆ, ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਗਲ ਲਾਇਆ, ਅਤੇ ਤਦ ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਰੋ ਪਏ।
1.142.15
अश्वत्थामानमाहूय द्रोणो वचनमब्रवीत् ।
सखायं विद्धि ते पार्थं मया दत्तः प्रगृह्यताम् ॥ १.१४२.१५ ॥
ਅਸ਼ਵਥਾਮਾ ਨੂੰ ਬੁਲਾ ਕੇ ਦ੍ਰੋਣ ਨੇ ਇਹ ਬਚਨ ਕਿਹਾ: 'ਪਾਰਥ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਮਿੱਤਰ ਜਾਣ; ਮੈਂ ਉਸਨੂੰ ਤੈਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਉਸਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰ।'
1.142.16
साधुसाध्विति तं पार्थः परिष्वज्येदमब्रवीत् ।
अद्यप्रभृति विप्रेन्द्र परवानस्मि धर्मतः ॥ १.१४२.१६ ॥
'ਸਾਧੂ, ਸਾਧੂ!' ਕਹਿ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਗਲ ਲਾ ਕੇ ਪਾਰਥ ਨੇ ਕਿਹਾ: 'ਹੇ ਵਿਪ੍ਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ, ਅੱਜ ਤੋਂ ਮੈਂ ਧਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਤੁਹਾਡੇ ਅਧੀਨ ਹਾਂ।'
1.142.17
शिष्योऽहं त्वत्प्रसादेन जीवामि द्विजसत्तम ।
इत्युक्त्वा तु तदा पार्थः पादौ जग्राह पाण्डवः ॥ १.१४२.१७ ॥
'ਹੇ ਦ੍ਵਿਜੋਤਮ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਡਾ ਸ਼ਿਸ਼ ਹਾਂ; ਤੁਹਾਡੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਹੀ ਮੈਂ ਜੀਂਦਾ ਹਾਂ।' ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਉਸ ਵੇਲੇ ਪਾਂਡੂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਪਾਰਥ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੈਰ ਫੜ ਲਏ।
1.142.18
ततो द्रोणः पाण्डुपुत्रानस्त्राणि विविधानि च ।
ग्राहयामास दिव्यानि मानुषाणि च वीर्यवान् ॥ १.१४२.१८ ॥
ਫਿਰ ਵੀਰਜਵਾਨ ਦ੍ਰੋਣ ਨੇ ਪਾਂਡੂ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਵਿਭਿੰਨ ਦਿਵਯ ਅਤੇ ਮਾਨੁਸ਼ ਅਸਤ੍ਰ ਸਿਖਾਏ।
1.142.19
राजपुत्रास्तथा चान्ये समेत्य भरतर्षभ ।
अभिजग्मुस्ततो द्रोणमस्त्रार्थे द्विजसत्तमम् ॥ १.१४२.१९ ॥
ਹੇ ਭਰਤਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਅਤੇ ਹੋਰ ਲੋਕ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਕੇ ਅਸਤ੍ਰ-ਵਿਦਿਆ ਲਈ ਦ੍ਵਿਜੋਤਮ ਦ੍ਰੋਣ ਕੋਲ ਗਏ।
1.142.20
वृष्णयश्चान्धकाश्चैव नानादेश्याश्च पार्थिवाः ।
सूतपुत्रश्च राधेयो गुरुं द्रोणमियात्तदा ॥ १.१४२.२० ॥
ਵ੍ਰਿਸ਼ਣੀ, ਅੰਧਕ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਰਾਜੇ ਅਤੇ ਸੂਤਪੁੱਤਰ ਰਾਧੇਯ (ਕਰਣ) ਉਸ ਵੇਲੇ ਗੁਰੂ ਦ੍ਰੋਣ ਕੋਲ ਗਏ।
1.142.21
स्पर्धमानस्तु पार्थेन सूतपुत्रोऽत्यमर्षणः ।
दुर्योधनं समाश्रित्य सोऽवमन्यत पाण्डवान् ॥ १.१४२.२१ ॥
ਪਾਰਥ ਨਾਲ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਰਦਾ, ਬਹੁਤ ਅਸਹਿਣਸ਼ੀਲ ਸੂਤਪੁੱਤਰ ਦੁਰਯੋਧਨ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲੈ ਕੇ ਪਾਂਡਵਾਂ ਦਾ ਅਪਮਾਨ ਕਰਨ ਲੱਗਾ।
1.142.22
अभ्ययात्स ततो द्रोणं धनुर्वेदचिकीर्षया ।
शिक्षाभुजवलोद्योगैस्तेषु सर्वेषु पाण्डवः ॥ १.१४२.२२ ॥
ਧਨੁਰਵੇਦ ਸਿੱਖਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਉਹ ਦ੍ਰੋਣ ਕੋਲ ਗਿਆ। ਸਿੱਖਿਆ, ਬਾਂਹ ਦੇ ਬਲ ਅਤੇ ਯਤਨ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਭਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਪਾਂਡੂ-ਪੁੱਤਰ ਅੱਗੇ ਰਿਹਾ।
1.142.23
अस्त्रविद्यानुरागाच्च विशिष्टोऽभवदर्जुनः ।
तुल्येष्वस्त्रप्रयोगेषु लाघवे सौष्टवेषु च ॥ १.१४२.२३ ॥
ਅਸਤ੍ਰ-ਵਿਦਿਆ ਦੇ ਪ੍ਰੇਮ ਕਾਰਨ ਅਰਜੁਨ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਬਣਿਆ। ਅਸਤ੍ਰ ਪ੍ਰਯੋਗ, ਫੁਰਤੀ ਅਤੇ ਨਿਪੁੰਨਤਾ ਵਿੱਚ ਬਰਾਬਰ ਹੁੰਦਿਆਂ ਵੀ ਉਹ ਅੱਗੇ ਰਿਹਾ।
1.142.24
सर्वेषामेव शिष्याणां बभूवाभ्यधिकोऽर्जुनः ।
ऐन्द्रिमप्रतिमं द्रोण उपदेशेष्वमन्यत ॥ १.१४२.२४ ॥
ਸਾਰੇ ਸ਼ਿਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਅਰਜੁਨ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਬਣਿਆ। ਦ੍ਰੋਣ ਨੇ ਉਪਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਉਸਨੂੰ ਇੰਦਰ ਵਾਂਗ ਅਤੁੱਲ ਮੰਨਿਆ।
1.142.25
एवं सर्वकुमाराणामिष्वस्त्रं प्रत्यपादयत् ।
कमण्डलुं च सर्वेषां प्रायच्छच्चिरकारणात् ॥ १.१४२.२५ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਾਰੇ ਰਾਜਕੁਮਾਰਾਂ ਨੂੰ ਧਨੁਰਵਿਦਿਆ ਸਿਖਾਈ। ਲੰਮੀ ਦੇਰੀ ਕਾਰਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਭਨਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਕਮੰਡਲ ਦਿੱਤਾ।
1.142.26
पुत्राय च ददौ कुम्भमविलम्बनकारणात् ।
यावत्ते नोपगच्छ्ति तावदस्मै परां क्रियाम् ॥ १.१४२.२६ ॥
ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਵੀ ਦੇਰੀ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਇਸ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇੱਕ ਕੁੰਭ ਦਿੱਤਾ। ਜਦ ਤੱਕ ਉਹ ਨਾ ਆਉਣ, ਤਦ ਤੱਕ ਇਸ ਲਈ ਪਰਮ ਕਰਮ ਹੋਵੇ।
1.142.27
द्रोण आचष्ट पुत्राय कर्म तज्जिष्णुरौहत ।
ततः स वारुणास्त्रेण पूरयित्वा कमण्डलुम् ॥ १.१४२.२७ ॥
ਦ੍ਰੋਣ ਨੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਉਹ ਕਰਮ ਦੱਸਿਆ; ਜਿਸ਼ਣੂ (ਅਰਜੁਨ) ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕੀਤਾ। ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਵਰੁਣ ਅਸਤਰ ਨਾਲ ਕਮੰਡਲ ਭਰ ਕੇ—
1.142.28
सममाचार्यपुत्रेण गुरुमभ्येति फाल्गुनः ।
आचार्यपुत्रात्तस्मात्तु विशेषोपचयेऽपृथक् ॥ १.१४२.२८ ॥
ਆਚਾਰਿਆ-ਪੁੱਤਰ ਨਾਲ ਫਾਲਗੁਨ ਗੁਰੂ ਕੋਲ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਆਚਾਰਿਆ-ਪੁੱਤਰ ਤੋਂ, ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਅਭਿਆਸ-ਸੰਚੇ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਵੱਖਰਾ ਨਹੀਂ ਸੀ।
1.142.29
न व्यहीयत मेधावी पार्थोऽप्यस्त्रविदां वरः ।
अर्जुनः परमं यत्नमातिष्ठद्गुरुपूजने ॥ १.१४२.२९ ॥
ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਪਾਰਥ, ਅਸਤਰ-ਵਿਦਿਆ ਜਾਣਨ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਪਿੱਛੇ ਨਹੀਂ ਰਿਹਾ। ਅਰਜੁਨ ਨੇ ਗੁਰੂ-ਪੂਜਾ ਵਿੱਚ ਪਰਮ ਯਤਨ ਕੀਤਾ।
1.142.30
अस्त्रे च परमं योगं प्रियो द्रोणस्य चाभवत् ।
तं दृष्ट्वा नित्यमुद्युक्तमिष्वस्त्रं प्रति फाल्गुनम् ॥ १.१४२.३० ॥
ਅਸਤਰ-ਵਿਦਿਆ ਵਿੱਚ ਪਰਮ ਯੋਗਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ ਉਹ ਦ੍ਰੋਣ ਦਾ ਪਿਆਰਾ ਵੀ ਬਣ ਗਿਆ। ਅਰਜੁਨ ਨੂੰ ਧਨੁਰਵਿਦਿਆ ਵਿੱਚ ਸਦਾ ਉੱਦਮੀ ਵੇਖ ਕੇ—
1.142.31
आहूय वचनं द्रोणो रहः सूदमभाषत ।
अन्धकारेऽर्जुनायान्नं न देयं ते कदाचन।
न चाख्येयमिदं चापि मद्वाक्यं विजयेत्वया ॥ १.१४२.३१ ॥
ਦ੍ਰੋਣ ਨੇ ਰਸੋਈਏ ਨੂੰ ਬੁਲਾ ਕੇ ਇਕਾਂਤ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ, "ਹਨੇਰੇ ਵਿੱਚ ਅਰਜੁਨ ਨੂੰ ਕਦੇ ਵੀ ਭੋਜਨ ਨਾ ਦੇਣਾ। ਅਤੇ ਮੇਰੀ ਇਹ ਗੱਲ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਨਾ ਦੱਸਣਾ।"
1.142.32
ततः कदाचिद्भुञ्जाने प्रववौ वायुरर्जुने ।
तेन तत्र प्रदीपः स दीप्यमानो विलोपितः ॥ १.१४२.३२ ॥
ਫਿਰ ਇੱਕ ਵਾਰ ਅਰਜੁਨ ਭੋਜਨ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ, ਤਦ ਹਵਾ ਵਗੀ; ਉਸ ਨਾਲ ਉੱਥੇ ਬਲਦਾ ਉਹ ਦੀਵਾ ਬੁਝ ਗਿਆ।
1.142.33
भुक्त एव तु कौन्तेयो नास्यादन्यत्र वर्तते ।
हस्तस्तेजस्विनस्तस्य अनुग्रहणकारणात् ॥ १.१४२.३३ ॥
ਭੋਜਨ ਕਰ ਲੈਣ ਮਗਰੋਂ ਵੀ ਕੁੰਤੀਪੁੱਤਰ ਦਾ ਹੱਥ ਉਸ ਤੇਜਸਵੀ ਦੇ ਅਭਿਆਸ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਕਾਰਨ ਹੋਰ ਕਿਤੇ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।
1.142.34
तदभ्यासकृतं मत्वा रात्रावपि स पाण्डवः ।
योग्यां चक्रे महाबाहुर्धनुषा पाण्डुनन्दनः ॥ १.१४२.३४ ॥
ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਅਭਿਆਸ ਦਾ ਫਲ ਸਮਝ ਕੇ ਰਾਤ ਨੂੰ ਵੀ ਉਸ ਪਾਂਡਵ, ਮਹਾਬਾਹੂ ਪਾਂਡੂਪੁੱਤਰ ਨੇ ਧਨੁਸ਼ ਨਾਲ ਢੁਕਵਾਂ ਅਭਿਆਸ ਕੀਤਾ।
1.142.35
तस्य ज्यातलनिर्घोषं द्रोणः शुश्राव भारत ।
उपेत्य चैनमुत्थाय परिष्वज्येदमब्रवीत् ॥ १.१४२.३५ ॥
ਹੇ ਭਾਰਤ, ਉਸ ਦੇ ਧਨੁਸ਼ ਦੀ ਤਾਰ ਦੀ ਟੰਕਾਰ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਦ੍ਰੋਣ ਨੇ ਸੁਣੀ। ਕੋਲ ਜਾ ਕੇ, ਉੱਠ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਗਲ ਲਾ ਕੇ ਇਹ ਕਿਹਾ।
1.142.36
प्रयतिष्ये तथा कर्तुं यथा नान्यो धनुर्धरः ।
त्वत्समो भविता लोके सत्यमेतद्ब्रवीमि ते ॥ १.१४२.३६ ॥
ਮੈਂ ਐਸਾ ਯਤਨ ਕਰਾਂਗਾ ਕਿ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਤੇਰੇ ਵਰਗਾ ਕੋਈ ਹੋਰ ਧਨੁਰਧਰ ਨਾ ਹੋਵੇ। ਇਹ ਤੈਨੂੰ ਸੱਚ ਕਹਿੰਦਾ ਹਾਂ।
1.142.37
ततो द्रोणोऽर्जुनं भूयो हयेषु च गजेषु च ।
रथेषु भूमावपि च रणशिक्षामशिक्षयत् ॥ १.१४२.३७ ॥
ਫਿਰ ਦ੍ਰੋਣ ਨੇ ਅਰਜੁਨ ਨੂੰ ਘੋੜਿਆਂ, ਹਾਥੀਆਂ, ਰਥਾਂ ਉੱਤੇ ਅਤੇ ਜ਼ਮੀਨ ਉੱਤੇ ਵੀ ਫਿਰ ਯੁੱਧ ਦੀ ਸਿਖਲਾਈ ਦਿੱਤੀ।
1.142.38
गदायुद्धेऽसिचर्यायां तोमरप्रासशक्तिषु ।
द्रोणः संकीर्णयुद्धे च शिक्षयामास कौरवान् ॥ १.१४२.३८ ॥
ਗਦਾ-ਯੁੱਧ, ਤਲਵਾਰ-ਅਭਿਆਸ, ਤੋਮਰ, ਪ੍ਰਾਸ ਅਤੇ ਸ਼ਕਤੀ ਹਥਿਆਰਾਂ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਮਿਲਵੇਂ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਦ੍ਰੋਣ ਨੇ ਕੌਰਵਾਂ ਨੂੰ ਸਿਖਲਾਈ ਦਿੱਤੀ।
1.142.39
तस्य तत्कौशलं श्रुत्वा धनुर्वेदजिघृक्षवः ।
सजानो राजपुत्राश्च समाजग्मुः सहस्रशः ॥ १.१४२.३९ ॥
ਉਸ ਦੀ ਉਹ ਨਿਪੁੰਨਤਾ ਸੁਣ ਕੇ ਧਨੁਰਵੇਦ ਸਿੱਖਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਵਾਲੇ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਆਪਣੇ ਸਬੰਧੀਆਂ ਸਮੇਤ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ।
1.142.40
तान्सर्वाञ्शिक्षयामास द्रोणः शस्त्रभृतां वरः ।
ततो निषादराजस्य हिरण्यधनुषः सुतः।
एकलव्यो महाराज द्रोणमभ्याजगाम ह ॥ १.१४२.४० ॥
ਸ਼ਸਤਰਧਾਰੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਦ੍ਰੋਣ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਭ ਨੂੰ ਸਿਖਲਾਈ ਦਿੱਤੀ। ਫਿਰ, ਹੇ ਮਹਾਰਾਜ, ਨਿਸ਼ਾਦਰਾਜ ਹਿਰਣਯਧਨੁ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਏਕਲਵਿਆ ਦ੍ਰੋਣ ਕੋਲ ਆਇਆ।
1.142.41
न स तं प्रतिजग्राह नैषादिरिति चिन्तयन् ।
शिष्यं धनुषि धर्मज्ञस्तेषामेवान्ववेक्षया ॥ १.१४२.४१ ॥
'ਇਹ ਨਿਸ਼ਾਦ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਹੈ' ਇਹ ਸੋਚ ਕੇ, ਧਰਮ ਦੇ ਜਾਣਕਾਰ ਦ੍ਰੋਣ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਧਨੁਰਵਿਦਿਆ ਦੇ ਸ਼ਿਸ਼ ਵਜੋਂ ਸਵੀਕਾਰ ਨਾ ਕੀਤਾ; ਸਿਰਫ਼ ਉਨ੍ਹਾਂ (ਰਾਜਕੁਮਾਰਾਂ) ਦੇ ਮਾਣ ਦੇ ਖ਼ਿਆਲ ਨਾਲ।
1.142.42
शिष्योऽसि मम नैषादे प्रयोगे बलत्तरः ।
निवर्तस्व गृहानेव अनुज्ञातोऽसि नित्यशः ॥ १.१४२.४२ ॥
ਹੇ ਨਿਸ਼ਾਦ ਪੁੱਤਰ, ਅਭਿਆਸ ਵਿੱਚ ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਸ਼ਿਸ਼ਾਂ ਨਾਲੋਂ ਵੀ ਬਲਵਾਨ ਹੈਂ; ਫਿਰ ਵੀ ਮੁੜ ਜਾ, ਘਰ ਨੂੰ ਹੀ ਮੁੜ ਜਾ — ਤੈਨੂੰ ਸਦਾ ਲਈ ਆਗਿਆ ਹੈ।
1.142.43
स तु द्रोणस्य शिरसा पादौ गृह्य परन्तपः ।
अरण्यमनुसंप्राप्य कृत्वा द्रोणं महीमयम् ॥ १.१४२.४३ ॥
ਵੈਰੀਆਂ ਨੂੰ ਸਤਾਉਣ ਵਾਲੇ ਉਸ ਨੇ ਦ੍ਰੋਣ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਉੱਤੇ ਸਿਰ ਨਿਵਾਇਆ, ਫਿਰ ਜੰਗਲ ਜਾ ਕੇ ਮਿੱਟੀ ਦੀ ਦ੍ਰੋਣ ਮੂਰਤੀ ਬਣਾਈ।
1.142.44
तस्मिन्नाचार्यवृत्तिं च परमामास्थितस्तदा ।
इष्वस्त्रे योगमातस्थे परं नियममास्थितः ॥ १.१४२.४४ ॥
ਉਸ ਮੂਰਤੀ ਵਿੱਚ ਆਚਾਰੀਆ ਪ੍ਰਤੀ ਪਰਮ ਆਦਰ ਰੱਖ ਕੇ ਉਹ ਤੀਰਅੰਦਾਜ਼ੀ ਤੇ ਅਸਤਰਾਂ ਦੇ ਅਭਿਆਸ ਵਿੱਚ ਲੱਗਾ ਅਤੇ ਪਰਮ ਨਿਯਮ ਧਾਰਨ ਕੀਤਾ।
1.142.45
परया श्रद्धयोपेतो योगेन परमेण च ।
विमोक्षादानसन्धाने लघुत्वं परमाप सः ॥ १.१४२.४५ ॥
ਪਰਮ ਸ਼ਰਧਾ ਤੇ ਉੱਤਮ ਅਭਿਆਸ ਨਾਲ ਉਸ ਨੇ ਤੀਰ ਛੱਡਣ, ਚੁੱਕਣ ਅਤੇ ਚੜ੍ਹਾਉਣ ਵਿੱਚ ਪਰਮ ਫੁਰਤੀ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ।
1.142.46
लाघवं चास्त्रयोगं च नचिरात्प्रत्यपद्यत ।
अथ द्रोणाभ्यनुज्ञाताः कदाचित्कुरुपाण्डवाः।
रथैर्विनिर्ययुः सर्वे मृगयामरिमर्दनाः ॥ १.१४२.४६ ॥
ਛੇਤੀ ਹੀ ਉਸ ਨੇ ਫੁਰਤੀ ਤੇ ਅਸਤਰ-ਪ੍ਰਯੋਗ ਦੋਵੇਂ ਹਾਸਲ ਕਰ ਲਏ। ਫਿਰ ਇੱਕ ਵਾਰ ਦ੍ਰੋਣ ਦੀ ਆਗਿਆ ਲੈ ਕੇ ਕੌਰਵ ਤੇ ਪਾਂਡਵ, ਸਾਰੇ ਵੈਰੀਆਂ ਨੂੰ ਮਸਲਣ ਵਾਲੇ, ਰਥਾਂ ਉੱਤੇ ਸ਼ਿਕਾਰ ਲਈ ਨਿਕਲੇ।
1.142.47
तत्रोपकरणं गृह्य नरः कश्चिद्यदृच्छया ।
राजन्ननुजगामैकः श्वानमादाय पाण्डवान् ॥ १.१४२.४७ ॥
ਹੇ ਰਾਜਨ, ਉੱਥੇ ਕੋਈ ਇੱਕ ਬੰਦਾ ਇਤਫ਼ਾਕ ਨਾਲ ਸਾਮਾਨ ਲੈ ਕੇ, ਕੁੱਤਾ ਨਾਲ ਲੈ ਕੇ, ਇਕੱਲਾ ਪਾਂਡਵਾਂ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਤੁਰ ਪਿਆ।
1.142.48
तेषां विचरतां तत्र तत्तत्कर्मचिकीर्षया ।
श्वाचरन्स पथा क्रीडन्नैषादिं प्रति जग्मिवान् ॥ १.१४२.४८ ॥
ਉਹ ਉੱਥੇ ਘੁੰਮ ਰਹੇ ਸਨ, ਹਰ ਕੰਮ ਕਰਨ ਦੀ ਚਾਹ ਨਾਲ ਉਹ ਕੁੱਤਾ ਰਾਹ ਵਿੱਚ ਖੇਡਦਾ ਹੋਇਆ ਨਿਸ਼ਾਦ ਔਰਤ ਵੱਲ ਚਲਾ ਗਿਆ।
1.142.49
स कृष्णमलदिग्धाङ्गं कृष्णाजिनजटाघरम् ।
नैषादिं श्वा समालक्ष्य भषंस्तस्थौ तदन्तिके ॥ १.१४२.४९ ॥
ਕਾਲੀ ਮੈਲ ਨਾਲ ਲਿਬੜੇ ਸਰੀਰ ਵਾਲੇ, ਕਾਲੀ ਮਿਰਗਛਾਲ ਅਤੇ ਜਟਾਵਾਂ ਵਾਲੇ ਨਿਸ਼ਾਦ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਕੁੱਤਾ ਭੌਂਕਦਾ ਹੋਇਆ ਉਸ ਕੋਲ ਖੜ੍ਹਾ ਹੋ ਗਿਆ।
1.142.50
तदा तस्याथ भषतः शुनः सप्त शरान्मुखे ।
लाघवं दर्शन्नस्त्रे मुमोच युगपद्यथा ॥ १.१४२.५० ॥
ਫਿਰ ਉਸ ਭੌਂਕਦੇ ਕੁੱਤੇ ਦੇ ਮੂੰਹ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਫੁਰਤੀ ਦਿਖਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਸੱਤ ਤੀਰ ਇਕੱਠੇ ਛੱਡੇ।
1.142.51
स तु श्वा शरपूर्णास्यः पाण्डवानाजगाम ह ।
तं दृष्ट्वा पाण्डवा वीराः परं विस्मयमागताः ॥ १.१४२.५१ ॥
ਉਹ ਕੁੱਤਾ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਭਰੇ ਮੂੰਹ ਨਾਲ ਪਾਂਡਵਾਂ ਕੋਲ ਆਇਆ। ਉਸਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਵੀਰ ਪਾਂਡਵ ਬਹੁਤ ਹੈਰਾਨ ਹੋਏ।
1.142.52
लाघवं शब्धवेधित्वं दृष्ट्वा तत्परमं तदा ।
प्रेक्ष्य तं व्रीडिताश्चासन्प्रशशंसुश्च सर्वशः ॥ १.१४२.५२ ॥
ਉਸ ਪਰਮ ਫੁਰਤੀ ਅਤੇ ਸ਼ਬਦਵੇਧੀ ਕੌਸ਼ਲ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਉਸ ਵੇਲੇ ਉਸਨੂੰ ਤੱਕਦੇ ਹੋਏ ਉਹ ਸ਼ਰਮਿੰਦੇ ਹੋਏ ਅਤੇ ਹਰ ਪਾਸਿਓਂ ਉਸਦੀ ਸਿਫ਼ਤ ਕਰਨ ਲੱਗੇ।
1.142.53
तं ततोऽन्वेषमाणास्ते वने वननिवासिनम् ।
ददृशुः पाण्डवा राजन्नस्यन्तमनिशं शरान् ॥ १.१४२.५३ ॥
ਹੇ ਰਾਜਨ, ਫਿਰ ਉਸਨੂੰ ਲੱਭਦਿਆਂ ਪਾਂਡਵਾਂ ਨੇ ਬਨ ਵਿੱਚ ਉਸ ਬਨਵਾਸੀ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਜੋ ਲਗਾਤਾਰ ਤੀਰ ਚਲਾ ਰਿਹਾ ਸੀ।
1.142.54
न चैनमभ्यजानंस्ते तदा विकृतदर्शनम् ।
तथैनं परिपप्रच्छ्रुः को भवान्कस्य वेत्युत ॥ १.१४२.५४ ॥
ਤਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵਿਗੜੇ ਰੂਪ ਵਾਲੇ ਉਸਨੂੰ ਪਛਾਣਿਆ ਨਹੀਂ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਉਸ ਤੋਂ ਪੁੱਛਿਆ, "ਤੁਸੀਂ ਕੌਣ ਹੋ, ਅਤੇ ਕਿਸ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਹੋ?"
1.142.55
निषादाधिपतेर्वीरा हिरण्यधनुषः सुतम् ।
द्रोणशिष्यं च मां वित्त धुर्वेदकृतश्रमम् ॥ १.१४२.५५ ॥
ਹੇ ਵੀਰੋ, ਨਿਸ਼ਾਦਾਂ ਦੇ ਅਧਿਪਤੀ ਹਿਰਣਯਧਨੁ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਦ੍ਰੋਣ ਦਾ ਸ਼ਿਸ਼ ਅਤੇ ਧਨੁਰਵੇਦ ਵਿੱਚ ਮਿਹਨਤ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਮੈਨੂੰ ਜਾਣੋ।
1.142.56
ते तमाज्ञाय तत्त्वेन पुनरागम्य पाण्डवाः ।
यथा वृत्तं वने सर्वं द्रोणायाचख्युरद्भुतम् ॥ १.१४२.५६ ॥
ਉਸਨੂੰ ਸੱਚਮੁੱਚ ਪਛਾਣ ਕੇ, ਮੁੜ ਆ ਕੇ, ਜੋ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ ਉਹ ਸਾਰਾ ਅਦਭੁਤ ਵਾਕਿਆ ਪਾਂਡਵਾਂ ਨੇ ਦ੍ਰੋਣ ਨੂੰ ਸੁਣਾਇਆ।
1.142.57
कौन्तेयस्त्वर्जुनो राजन्नेकलव्यमनुस्मरन् ।
रहो द्रोणं समासाद्य प्रणयादिदमब्रवीत् ॥ १.१४२.५७ ॥
ਹੇ ਰਾਜਨ, ਕੁੰਤੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਅਰਜੁਨ ਨੇ ਏਕਲਵਿਆ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦਿਆਂ, ਇਕਾਂਤ ਵਿੱਚ ਦ੍ਰੋਣ ਕੋਲ ਜਾ ਕੇ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਇਹ ਕਿਹਾ।
1.142.58
नन्वहं परिरभ्यैकः प्रीतिपूर्वमिदं वचः ।
भवतोक्तो न मे शिष्यस्त्वद्विशिष्टो भविष्यति ॥ १.१४२.५८ ॥
ਕੀ ਤੂੰ ਹੀ ਮੈਨੂੰ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਗਲ ਲਾ ਕੇ, ਇਕਾਂਤ ਵਿੱਚ ਇਹ ਨਹੀਂ ਆਖਿਆ ਸੀ ਕਿ ਮੇਰਾ ਕੋਈ ਸ਼ਿਸ਼ ਤੇਰੇ ਨਾਲੋਂ ਵੱਡਾ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ?
1.142.59
अथ कस्मान्मद्विशिष्टो लोकादपि च वीर्यवान् ।
अन्योऽस्ति भवतः शिष्यो निषादाधिपतेः सुतः। ॥ १.१४२.५९ ॥
ਫਿਰ ਕਿਉਂ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਵੀ ਪਰਾਕਰਮੀ ਅਤੇ ਮੇਰੇ ਨਾਲੋਂ ਵੱਡਾ ਤੁਹਾਡਾ ਇੱਕ ਹੋਰ ਸ਼ਿਸ਼, ਨਿਸ਼ਾਦਾਂ ਦੇ ਅਧਿਪਤੀ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਮੌਜੂਦ ਹੈ?
1.142.60
मुहूर्तमिव तं द्रोणश्चिन्तयित्वा विनिश्चयम् ।
सव्यसाचिनमादाय नैषादिं प्रति जग्मिवान् ॥ १.१४२.६० ॥
ਦ੍ਰੋਣ ਨੇ ਪਲ ਭਰ ਉਸ ਬਾਰੇ ਸੋਚ ਕੇ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਸਵਿਆਸਾਚੀ ਅਰਜੁਨ ਨੂੰ ਨਾਲ ਲੈ ਕੇ ਨੈਸ਼ਾਦੀ ਵੱਲ ਤੁਰ ਪਏ।
1.142.61
ददर्श मलदिग्धाङ्गं जटिलं चीरवाससम् ।
एकलव्यं धनुष्पाणिमस्यन्तमनिशं शरान् ॥ १.१४२.६१ ॥
ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਵੇਖਿਆ ਕਿ ਏਕਲਵਿਆ ਸਰੀਰ ਉੱਤੇ ਮੈਲ ਲਿਪਟੀ ਹੋਈ, ਜਟਾਧਾਰੀ, ਛਾਲ ਦੇ ਕੱਪੜੇ ਪਹਿਨੀ, ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਧਨੁਸ਼ ਲਈ ਲਗਾਤਾਰ ਤੀਰ ਚਲਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।
1.142.62
एकलव्यस्तु तं दृष्ट्वा द्रोणमायान्तमन्तिकात् ।
अभिगम्योपसंगृह्य जगाम शिरसा महीम् ॥ १.१४२.६२ ॥
ਏਕਲਵਿਆ ਨੇ ਨੇੜੇ ਆਉਂਦੇ ਦ੍ਰੋਣ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਤਾਂ ਉਹਨਾਂ ਕੋਲ ਜਾ ਕੇ, ਚਰਨਾਂ ਨੂੰ ਫੜ ਕੇ ਸਿਰ ਨਾਲ ਧਰਤੀ ਛੂਹ ਕੇ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕੀਤਾ।
1.142.63
पूजयित्वा ततो द्रोणं विधिवत्स निषादजः ।
निवेद्य शिष्यमात्मानं तस्थौ प्राञ्जलिरग्रतः ॥ १.१४२.६३ ॥
ਫਿਰ ਉਸ ਨਿਸ਼ਾਦ ਪੁੱਤਰ ਨੇ ਦ੍ਰੋਣ ਦੀ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ, ਆਪਣੇ-ਆਪ ਨੂੰ ਸ਼ਿਸ਼ ਵਜੋਂ ਅਰਪਿਤ ਕਰ, ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਖੜ੍ਹਾ ਹੋ ਗਿਆ।
1.142.64
ततो द्रोणोऽब्रवीद्राजन्नेकलव्यमिदं वचः ।
यदि शिष्योऽसि मे वीर वेतनं दीयतां मम ॥ १.१४२.६४ ॥
ਤਦ ਹੇ ਰਾਜਨ, ਦ੍ਰੋਣ ਨੇ ਏਕਲਵਿਆ ਨੂੰ ਇਹ ਬਚਨ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਵੀਰ, ਜੇ ਤੂੰ ਮੇਰਾ ਸ਼ਿਸ਼ ਹੈਂ, ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਗੁਰੂ-ਦਕਸ਼ਿਣਾ ਦੇ।
1.142.65
एकलव्यस्तु तच्छ्रुत्वा प्रीयमाणोऽब्रवीदिदम् ।
किं प्रयच्छामि भगवन्नाज्ञापयतु मां गुरुः ॥ १.१४२.६५ ॥
ਏਕਲਵਿਆ ਨੇ ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਖ਼ੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਭਗਵਾਨ, ਮੈਂ ਕੀ ਦਿਆਂ? ਗੁਰੂ ਮੈਨੂੰ ਹੁਕਮ ਕਰਨ।
1.142.66
न हि किंचिददेयं मे गुरवे ब्रह्मवित्तम ।
तमब्रवीत्त्वयाङ्गुष्ठो दक्षिणो दीयतामिति ॥ १.१४२.६६ ॥
ਹੇ ਬ੍ਰਹਮਗਿਆਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ, ਗੁਰੂ ਨੂੰ ਦੇਣ ਯੋਗ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਤਦ ਦ੍ਰੋਣ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਕਿਹਾ: ਤੇਰਾ ਸੱਜਾ ਅੰਗੂਠਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ।
1.142.67
एकलव्यस्तु तच्छ्रुत्वा वचो द्रोणस्य दारुणम् ।
प्रतिज्ञामात्मनो रक्षन्सत्ये च नियतः सदा ॥ १.१४२.६७ ॥
ਦ੍ਰੋਣ ਦੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਠੋਰ ਬਚਨਾਂ ਨੂੰ ਸੁਣ ਕੇ ਏਕਲਵਿਆ, ਆਪਣੀ ਪ੍ਰਤਿਗਿਆ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਸੱਚ ਵਿੱਚ ਸਦਾ ਦ੍ਰਿੜ ਰਹਿੰਦਾ ਹੋਇਆ।
1.142.68
तथैव हृष्टवदनस्तथैवादीनमानसः ।
छित्त्वाऽविचार्य तं प्रादाद्द्रोणायाङ्गुष्ठमात्मनः ॥ १.१४२.६८ ॥
ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਖਿੜੇ ਮੁੱਖ ਅਤੇ ਅਡੋਲ ਮਨ ਨਾਲ, ਬਿਨਾਂ ਸੋਚੇ ਉਸਨੇ ਆਪਣਾ ਅੰਗੂਠਾ ਕੱਟ ਕੇ ਦ੍ਰੋਣ ਨੂੰ ਦੇ ਦਿੱਤਾ।
1.142.69
ततः शरं तु नैषादिरङ्गुलीभिर्व्यकर्षत ।
न तथा च स शीघ्रोऽभूद्यथा पूर्वं नराधिप ॥ १.१४२.६९ ॥
ਫਿਰ ਨਿਸ਼ਾਦ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੇ ਉਂਗਲਾਂ ਨਾਲ ਤੀਰ ਖਿੱਚਿਆ; ਪਰ ਉਹ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ ਤੇਜ਼ ਨਾ ਰਿਹਾ, ਹੇ ਨਰਾਧਿਪ।
1.142.70
ततोऽर्जुनः प्रीतमना बभूव विगतज्वरः ।
द्रोणश्च सत्यवागासीन्नान्योऽभिभविताऽर्जुनं ॥ १.१४२.७० ॥
ਤਦ ਅਰਜੁਨ ਪ੍ਰਸੰਨ ਮਨ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਚਿੰਤਾ-ਰਹਿਤ ਹੋ ਗਿਆ; ਦ੍ਰੋਣ ਸੱਚ ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ ਸਿੱਧ ਹੋਏ; ਅਰਜੁਨ ਨੂੰ ਹਰਾਉਣ ਵਾਲਾ ਕੋਈ ਹੋਰ ਨਾ ਰਿਹਾ।
1.142.71
द्रोणस्य तु तदा शिष्यौ गदायोग्यौ बभूवतुः ।
दुर्योधनश्च भीमश्च सदा संरब्धणानसौ ॥ १.१४२.७१ ॥
ਤਦ ਦ੍ਰੋਣ ਦੇ ਦੋ ਸ਼ਿਸ਼ ਗਦਾ-ਯੁੱਧ ਦੇ ਯੋਗ ਹੋ ਗਏ — ਦੁਰਯੋਧਨ ਅਤੇ ਭੀਮ, ਜੋ ਸਦਾ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਉਗਰ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ।
1.142.72
अश्वत्थामा रहस्येषु सर्वेष्वभ्यधिकोऽभवत् ।
तथाऽतिपुरुषानन्यान्त्सारुकौ यमजावुभौ ॥ १.१४२.७२ ॥
ਅਸ਼ਵੱਥਾਮਾ ਸਾਰੀਆਂ ਗੁਪਤ ਵਿੱਦਿਆਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਹੋ ਗਿਆ; ਹੋਰ ਅਸਾਧਾਰਨ ਪੁਰਸ਼ ਅਤੇ ਜੁੜਵੇਂ ਭਰਾ ਵੀ।
1.142.73
युधिष्ठिरो रथश्रेष्ठः सर्वत्र तु धनञ्जयः ।
प्रथितः सागरान्तायां रथयूथपयूथपः ॥ १.१४२.७३ ॥
ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਸਨ; ਪਰ ਸਰਵਤ੍ਰ, ਸਾਗਰ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ ਤੱਕ, ਧਨੰਜਯ (ਅਰਜੁਨ) ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸਨ, ਰੱਥ-ਯੂਥਾਂ ਦੇ ਯੂਥਪਤੀਆਂ ਦੇ ਯੂਥਪਤੀ।
1.142.74
बुद्धियोगबलोत्साहः सर्वास्त्रेषु च निष्ठितः ।
अस्त्रे गुर्वनुरागे च विशिष्टोऽभवदर्जुनः ॥ १.१४२.७४ ॥
ਬੁੱਧੀ, ਯੋਗ, ਬਲ ਤੇ ਉਤਸ਼ਾਹ ਵਾਲੇ ਅਰਜੁਨ ਸਾਰੇ ਅਸਤ੍ਰਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਹੋਏ; ਅਸਤ੍ਰ-ਵਿਦਿਆ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਪ੍ਰਤੀ ਅਨੁਰਾਗ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਬਣੇ।
1.142.75
तुल्येष्वस्त्रोपदेशेषु सौष्ठवेन च वीर्यवान् ।
एकः सर्वकुमाराणां बभूवातिरथोऽर्जुनः ॥ १.१४२.७५ ॥
ਬਰਾਬਰ ਅਸਤ੍ਰ-ਉਪਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਵੀ ਆਪਣੀ ਨਿਪੁੰਨਤਾ ਤੇ ਬਲ ਨਾਲ ਅਰਜੁਨ ਇਕੱਲੇ ਸਾਰੇ ਕੁਮਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਅਤਿਰਥੀ ਹੋਏ।
1.142.76
प्राणाधिकं भीमसेनं कृतविद्यं धनञ्जयम् ।
धार्तराष्ट्रा दुरात्मानो नामृष्यन्त परस्परम् ॥ १.१४२.७६ ॥
ਪ੍ਰਾਣਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਪਿਆਰੇ ਭੀਮਸੇਨ ਅਤੇ ਵਿਦਿਆ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਧਨੰਜਯ ਨੂੰ ਦੁਰਾਤਮਾ ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ-ਪੁੱਤਰ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਸਹਿ ਨਾ ਸਕੇ।
1.142.77
तांस्तु सर्वान्समानीय सर्वविद्यास्त्रशिक्षितान् ।
द्रोणः प्रहरणज्ञाने जिज्ञासुः पुरुषर्षभः ॥ १.१४२.७७ ॥
ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਭ ਨੂੰ — ਜੋ ਸਾਰੀਆਂ ਵਿਦਿਆਵਾਂ ਤੇ ਅਸਤ੍ਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਿਅਤ ਸਨ — ਇਕੱਠਾ ਕਰਕੇ, ਸ਼ਸਤ੍ਰ-ਗਿਆਨ ਪਰਖਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਵਾਲੇ ਪੁਰਸ਼ਰਿਸ਼ਭ ਦ੍ਰੋਣ।
1.142.78
कृत्रिमं भासमारोप्य वृक्षाग्रे शिल्पिभिः कृतम् ।
अविज्ञातं कुमाराणां लक्ष्यभूतमुपादिशत् ॥ १.१४२.७८ ॥
ਕਾਰੀਗਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਬਣਾਏ ਨਕਲੀ ਪੰਛੀ ਨੂੰ ਰੁੱਖ ਦੀ ਟਹਿਣੀ ਉੱਤੇ ਰੱਖ ਕੇ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਕੁਮਾਰਾਂ ਨੇ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਵੇਖਿਆ ਸੀ, ਉਸ ਨੇ ਉਹ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਦੱਸਿਆ।
1.142.79
शीघ्रं भन्तः सर्वेऽपि धनूंष्यादाय सर्वशः ।
भासमेतं समुद्दिश्य तिष्ठध्वं सन्धितेषतः ॥ १.१४२.७९ ॥
ਹੇ ਪਿਆਰਿਓ, ਤੁਸੀਂ ਸਾਰੇ ਛੇਤੀ ਧਨੁਸ਼ ਚੁੱਕ ਕੇ, ਇਸ ਭਾਸ ਪੰਛੀ ਨੂੰ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਬਣਾ ਕੇ, ਤੀਰ ਚੜ੍ਹਾ ਕੇ ਖੜ੍ਹੋ।
1.142.80
मद्वाक्यसमकालं तु शिरोऽस्य विनिपात्यताम् ।
एकैकशो नियोक्ष्यामि तथा कुरुत पुत्रकाः ॥ १.१४२.८० ॥
ਮੇਰੇ ਬੋਲ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਇਸਦਾ ਸਿਰ ਡੇਗ ਦਿਓ। ਮੈਂ ਇੱਕ-ਇੱਕ ਕਰਕੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਿਯੁਕਤ ਕਰਾਂਗਾ; ਪੁੱਤਰੋ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਰੋ।
1.142.81
ततो युधिष्ठिरं पूर्वमुवाचाङ्गिरसां वरः ।
संधत्स्व बामं दुर्धर्ष मद्वाक्यान्ते विमुञ्चतम् ॥ १.१४२.८१ ॥
ਤਦ ਅੰਗਿਰਸ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਸ੍ਰੇਸ਼ਟ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਨੂੰ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਦੁਰਧਰਸ਼, ਖੱਬਾ ਧਨੁਸ਼ ਚੜ੍ਹਾ; ਮੇਰੇ ਬੋਲ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਛੱਡ।
1.142.82
ततो युधिष्ठिरः पूर्वं धनुर्गृह्य परन्तपः ।
तस्थौ भासं समुद्दिश्य गुरुवाक्यप्रचोदितः ॥ १.१४२.८२ ॥
ਤਦ ਵੈਰੀਆਂ ਨੂੰ ਤਪਾਉਣ ਵਾਲੇ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਧਨੁਸ਼ ਚੁੱਕਿਆ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਦੇ ਬੋਲਾਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਹੋ ਕੇ ਭਾਸ ਪੰਛੀ ਨੂੰ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਬਣਾ ਕੇ ਖੜ੍ਹੇ ਹੋਏ।
1.142.83
ततो विततधन्वानं द्रोणस्तं कुरुनन्दनम् ।
स मुहूर्तादुवाचेदं वचनं भरतर्षभ ॥ १.१४२.८३ ॥
ਤਦ ਦ੍ਰੋਣ ਨੇ ਧਨੁਸ਼ ਤਾਣੀ ਖੜ੍ਹੇ ਉਸ ਕੁਰੂਨੰਦਨ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ। ਇੱਕ ਪਲ ਬਾਅਦ ਉਹ ਬੋਲਿਆ: ਹੇ ਭਰਤਾਂ ਦੇ ਸ੍ਰੇਸ਼ਟ,
1.142.84
पश्यसि त्वं द्रुमाग्रस्थं भासं नरवरात्मज ।
पश्यामीत्येवमाचार्यं प्रत्युवाच युधिष्ठिरः ॥ १.१४२.८४ ॥
ਹੇ ਨਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਟ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਕੀ ਤੂੰ ਰੁੱਖ ਦੀ ਚੋਟੀ ਉੱਤੇ ਬੈਠੇ ਉਸ ਭਾਸ ਪੰਛੀ ਨੂੰ ਵੇਖਦਾ ਹੈਂ? "ਵੇਖਦਾ ਹਾਂ", ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਨੇ ਆਚਾਰੀਆ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ।
1.142.85
स मुहूर्तादिव पुनर्द्रोणस्तं प्रत्यभाषत ।
अथ वृक्षमिमं मां वा भ्रातॄन्वाऽपि प्रपश्यसि ॥ १.१४२.८५ ॥
ਕੁਝ ਪਲਾਂ ਬਾਅਦ ਦ੍ਰੋਣ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਫਿਰ ਕਿਹਾ, "ਹੁਣ ਕੀ ਤੂੰ ਇਸ ਰੁੱਖ ਨੂੰ ਵੇਖਦਾ ਹੈਂ, ਜਾਂ ਮੈਨੂੰ, ਜਾਂ ਆਪਣੇ ਭਰਾਵਾਂ ਨੂੰ ਵੀ?"
1.142.86
तमुवाच स कौन्तेयः पश्याम्येनं नवस्पतिम् ।
भन्तं च तथा भ्रातॄन्भासं चेति पुनःपुनः ॥ १.१४२.८६ ॥
ਕੁੰਤੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਕਿਹਾ, "ਮੈਂ ਇਸ ਰੁੱਖ, ਪੰਛੀ ਅਤੇ ਭਰਾਵਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਵੇਖਦਾ ਹਾਂ," ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਾਰ-ਵਾਰ।
1.142.87
तमुवाचापसर्पेति द्रोणोऽप्रीतमना इव ।
नैतच्छक्यं त्वया वेद्धुं लक्ष्यमित्येव कुत्सयन् ॥ १.१४२.८७ ॥
ਫਿਰ ਦ੍ਰੋਣ ਨੇ ਅਪ੍ਰਸੰਨ ਮਨ ਨਾਲ ਉਸਨੂੰ ਕਿਹਾ, "ਪਰੇ ਹਟ ਜਾ।" ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਝਿੜਕਦੇ ਹੋਏ ਕਿਹਾ, "ਇਹ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਤੈਥੋਂ ਵਿੰਨ੍ਹਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ।"
1.142.88
ततो दुर्योधनादींस्तान्धार्तराष्ट्रान्महायशाः ।
तेनैव क्रमयोगेन जिज्ञासुः पर्यपृच्छत ॥ १.१४२.८८ ॥
ਫਿਰ ਉਸ ਮਹਾਯਸ਼ਸਵੀ ਨੇ, ਜਾਣਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ, ਦੁਰਯੋਧਨ ਆਦਿ ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਤੋਂ ਉਸੇ ਕ੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਪੁੱਛਿਆ।
1.142.89
अन्यांश्च शिष्यान्भीमादीन्राज्ञश्चैवान्यदेशजान् ।
यदा च सर्वे तत्सर्वं पश्याम इति कुत्सिताः ॥ १.१४२.८९ ॥
ਹੋਰ ਚੇਲਿਆਂ, ਭੀਮ ਆਦਿ ਨੂੰ ਅਤੇ ਹੋਰ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਜੰਮੇ ਰਾਜਿਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਪੁੱਛਿਆ; ਜਦੋਂ ਸਾਰਿਆਂ ਨੇ "ਅਸੀਂ ਇਹ ਸਭ ਵੇਖਦੇ ਹਾਂ" ਕਿਹਾ, ਤਾਂ ਉਹ ਨਿੰਦਿਤ ਹੋਏ।