మహాభారతం · అధ్యాయం 1.142
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
1.142.1
प्रतिजग्राह तं भीष्मो गुरुं पाण्डुसुतैः सह ।
पौत्रानादाय तान्सर्वान्वसूनि विविधानि च ॥ १.१४२.१ ॥
పాండు పుత్రులతో కలిసి భీష్ముడు ఆ గురువును స్వీకరించాడు; ఆ మనవలను, వివిధ ధనాలను తీసుకున్నాడు.
1.142.2
शिष्य इति ददौ राजन्द्रोणाय विधिपूर्वकम् ।
तदा द्रोणोऽब्रवीद्वाक्यं भीष्मं बुद्धिमतां वरम् ॥ १.१४२.२ ॥
'శిష్యులు' అని భావించి, ఓ రాజా, విధిప్రకారం ద్రోణునికి అప్పగించాడు; అప్పుడు ద్రోణుడు బుద్ధిమంతులలో శ్రేష్ఠుడైన భీష్మునితో ఈ మాటలు చెప్పాడు.
1.142.3
कृपस्तिष्ठति चाचार्यः शस्त्रज्ञः प्राज्ञसंमतः ।
मयि तिष्ठति चेद्विप्रो वैमनस्यं गमिष्यति ॥ १.१४२.३ ॥
కృపుడు ఆచార్యుడు, శస్త్రజ్ఞుడు, జ్ఞానులచే గౌరవింపబడినవాడు; అతడు ఇక్కడే ఉండనీ. ఈ బ్రాహ్మణుడు నాతో ఉంటే అసంతృప్తి కలుగుతుంది.
1.142.4
युष्मान्किंचिच्च याचित्वा धनं संगृह्य हर्षितः ।
स्वमाश्रमपदं राजन्गमिष्यामि यथागतम् ॥ १.१४२.४ ॥
మీ వద్ద కొంత అడిగి, ధనం సంపాదించి సంతోషంతో, ఓ రాజా, నేను వచ్చినట్లే నా ఆశ్రమానికి తిరిగి వెళ్తాను.
1.142.5
एवमुक्ते तु विप्रेन्द्रं भीष्मः प्रहरतां वरः ।
अब्रवीद्द्रोणमाचार्यमुख्यं शस्त्रविदां वरम् ॥ १.१४२.५ ॥
ఇలా చెప్పబడగా, యోధులలో శ్రేష్ఠుడైన భీష్ముడు బ్రాహ్మణ శ్రేష్ఠుడు, ఆచార్యులలో ప్రధానుడు, శస్త్రవిద్యలలో శ్రేష్ఠుడైన ద్రోణునితో ఇలా అన్నాడు.
1.142.6
कृपस्तिष्ठतु पूज्यश्च भर्तव्यश्च मया सदा ।
त्वं गुरुर्भव पौत्राणामाचार्यस्त्वं मतो मम।
प्रतिगृह्णीष्व पुत्रांस्त्वमस्त्रज्ञान्कुरु वै सदा ॥ १.१४२.६ ॥
కృపుడు ఇక్కడే ఉండనివ్వు; అతడు పూజ్యుడు, నేను ఎల్లప్పుడూ అతన్ని పోషించాలి. నీవు మనవలకు గురువుగా ఉండు; నా దృష్టిలో నీవే ఆచార్యుడవు. ఈ పుత్రులను స్వీకరించి, వారిని ఎల్లప్పుడూ శస్త్రవిద్యలో నిపుణులుగా చేయి.
1.142.7
ततः संपूजितो द्रोणो भीष्मेण द्विपदां वरः ।
विशश्राम महातेजाः पूजितः कुरुवेश्मनि ॥ १.१४२.७ ॥
అప్పుడు భీష్ముడిచే గౌరవించబడిన, మానవులలో శ్రేష్ఠుడైన మహాతేజస్వి ద్రోణుడు కురువుల భవనంలో విశ్రాంతి తీసుకున్నాడు.
1.142.8
विश्रान्तेऽथ गुरौ तस्मिन्पौत्रानादाय कौरवान् ।
शिष्यत्वेन ददौ भीष्मो वसूनि विविधानि च ॥ १.१४२.८ ॥
గురువు విశ్రాంతి తీసుకున్న తర్వాత, భీష్ముడు కౌరవ పౌత్రులను తీసుకువచ్చి శిష్యులుగా అప్పగించి, వివిధ ధనాలను కూడా ఇచ్చాడు.
1.142.9
गृहं च सुपरिच्छन्नं धनधान्यसमाकुलम् ।
भारद्वाजाय सुप्रीतः प्रत्यपादयत प्रभुः ॥ १.१४२.९ ॥
అత్యంత సంతోషించిన ప్రభువు భీష్ముడు, ధనధాన్యాలతో నిండి చక్కగా కప్పబడిన ఒక ఇంటిని భారద్వాజునికి (ద్రోణునికి) ఇచ్చాడు.
1.142.10
स ताञ्शिष्यान्महेष्वासः प्रतिजग्राह कौरवान् ।
पाण्डवान्धार्तराष्ट्रांश्च द्रोणो मुदितमानसः ॥ १.१४२.१० ॥
ఆ మహాధనుర్ధరుడు ద్రోణుడు సంతోషించిన మనస్సుతో ఆ శిష్యులను—కౌరవులను, పాండవులను, ధృతరాష్ట్ర పుత్రులను—స్వీకరించాడు.
1.142.11
प्रतिगृह्य च तान्सर्वान्द्रोणो वचनमब्रवीत् ।
रहस्येकः प्रतीतात्मा कृतोपसदनांस्तथा ॥ १.१४२.११ ॥
వారందరినీ స్వీకరించి, ద్రోణుడు ఏకాంతంలో, సంతృప్త మనస్సుతో, సమీపించి వినయంగా ఉన్న ఆ శిష్యులతో ఈ మాటలు పలికాడు.
1.142.12
कार्यं मे काङ्क्षितं किंचिद्धृदि संपरिवर्तते ।
कृतास्त्रैस्तत्प्रदेयं मे तदेतद्वदतानघाः ॥ १.१४२.१२ ॥
నా హృదయంలో ఒక కార్యం కోరిక తిరుగుతోంది; నిర్దోషులారా, అస్త్రవిద్యలో నిపుణులైన మీరు అది నాకు ఇవ్వాలి—ఇది చెప్పండి.
1.142.13
तच्छ्रुत्वा कौरवेयास्ते तूष्णीमासन्विशांपते ।
अर्जुनस्तु ततः सर्वं प्रतिजज्ञे परन्तप ॥ १.१४२.१३ ॥
అది విని కౌరవులు మౌనంగా ఉన్నారు, ఓ రాజా. అప్పుడు అర్జునుడు అన్నింటినీ చేస్తానని ప్రతిజ్ఞ చేశాడు, ఓ శత్రుతాపకా.
1.142.14
ततोऽर्जुनं तदा मूर्ध्नि समाघ्राय पुनः पुनः ।
प्रीतिपूर्वं परिष्वज्य प्ररुरोद मुदा तदा ॥ १.१४२.१४ ॥
అప్పుడు ద్రోణుడు అర్జునుని తలను మళ్లీ మళ్లీ ముద్దాడి, ప్రేమతో కౌగిలించుకొని, ఆనందంతో ఏడ్చాడు.
1.142.15
अश्वत्थामानमाहूय द्रोणो वचनमब्रवीत् ।
सखायं विद्धि ते पार्थं मया दत्तः प्रगृह्यताम् ॥ १.१४२.१५ ॥
అశ్వత్థామను పిలిచి ద్రోణుడు ఇలా అన్నాడు: 'పార్థుడిని నీ స్నేహితునిగా తెలుసుకో; నేను అతన్ని నీకు ఇచ్చాను, అతన్ని స్వీకరించు.'
1.142.16
साधुसाध्विति तं पार्थः परिष्वज्येदमब्रवीत् ।
अद्यप्रभृति विप्रेन्द्र परवानस्मि धर्मतः ॥ १.१४२.१६ ॥
'సాధు, సాధు!' అని అతన్ని కౌగిలించుకొని పార్థుడు ఇలా అన్నాడు: 'ఓ విప్రశ్రేష్ఠా, ఇప్పటినుండి నేను ధర్మప్రకారం నీ అధీనంలో ఉన్నాను.'
1.142.17
शिष्योऽहं त्वत्प्रसादेन जीवामि द्विजसत्तम ।
इत्युक्त्वा तु तदा पार्थः पादौ जग्राह पाण्डवः ॥ १.१४२.१७ ॥
'ఓ ద్విజోత్తమా, నేను నీ శిష్యుడను; నీ అనుగ్రహంతోనే నేను బ్రతుకుతున్నాను.' అని చెప్పి, అప్పుడు పాండునందనుడు పార్థుడు ఆయన పాదాలను పట్టుకున్నాడు.
1.142.18
ततो द्रोणः पाण्डुपुत्रानस्त्राणि विविधानि च ।
ग्राहयामास दिव्यानि मानुषाणि च वीर्यवान् ॥ १.१४२.१८ ॥
అప్పుడు పరాక్రమశాలి ద్రోణుడు పాండునందనులకు వివిధమైన దివ్య మరియు మానుష అస్త్రాలను ఇప్పించాడు.
1.142.19
राजपुत्रास्तथा चान्ये समेत्य भरतर्षभ ।
अभिजग्मुस्ततो द्रोणमस्त्रार्थे द्विजसत्तमम् ॥ १.१४२.१९ ॥
భరతశ్రేష్ఠా, రాజకుమారులు మరియు ఇతరులు కలిసి, అస్త్రవిద్య కోసం ద్విజోత్తముడైన ద్రోణుని వద్దకు వెళ్లారు.
1.142.20
वृष्णयश्चान्धकाश्चैव नानादेश्याश्च पार्थिवाः ।
सूतपुत्रश्च राधेयो गुरुं द्रोणमियात्तदा ॥ १.१४२.२० ॥
వృష్ణులు, అంధకులు, వివిధ దేశాల రాజులు, సూతపుత్రుడైన రాధేయుడు కూడా అప్పుడు గురువు ద్రోణుని వద్దకు వెళ్లారు.
1.142.21
स्पर्धमानस्तु पार्थेन सूतपुत्रोऽत्यमर्षणः ।
दुर्योधनं समाश्रित्य सोऽवमन्यत पाण्डवान् ॥ १.१४२.२१ ॥
పార్థునితో పోటీపడుతూ, అత్యంత అసహనుడైన సూతపుత్రుడు దుర్యోధనుని ఆశ్రయించి పాండవులను అవమానించాడు.
1.142.22
अभ्ययात्स ततो द्रोणं धनुर्वेदचिकीर्षया ।
शिक्षाभुजवलोद्योगैस्तेषु सर्वेषु पाण्डवः ॥ १.१४२.२२ ॥
ధనుర్వేదాన్ని నేర్చుకోవాలనే కోరికతో అతడు ద్రోణుని వద్దకు వెళ్లాడు. శిక్షణ, బాహుబలం, పరిశ్రమలలో వారందరిలోనూ ఆ పాండవుడు ముందున్నాడు.
1.142.23
अस्त्रविद्यानुरागाच्च विशिष्टोऽभवदर्जुनः ।
तुल्येष्वस्त्रप्रयोगेषु लाघवे सौष्टवेषु च ॥ १.१४२.२३ ॥
అస్త్రవిద్యపై అనురాగంతో అర్జునుడు విశిష్టుడయ్యాడు. అస్త్రప్రయోగంలో, చురుకుదనంలో, నైపుణ్యంలో సమానులలో కూడా అతడు ప్రత్యేకంగా నిలిచాడు.
1.142.24
सर्वेषामेव शिष्याणां बभूवाभ्यधिकोऽर्जुनः ।
ऐन्द्रिमप्रतिमं द्रोण उपदेशेष्वमन्यत ॥ १.१४२.२४ ॥
శిష్యులందరిలోనూ అర్జునుడు అధికుడయ్యాడు. ద్రోణుడు ఉపదేశాలలో అతడిని ఇంద్రునితో సమానమైన అసమానుడిగా భావించాడు.
1.142.25
एवं सर्वकुमाराणामिष्वस्त्रं प्रत्यपादयत् ।
कमण्डलुं च सर्वेषां प्रायच्छच्चिरकारणात् ॥ १.१४२.२५ ॥
ఈ విధంగా అతడు రాజకుమారులందరికీ ధనుర్విద్యను నేర్పాడు. ఆలస్యం కారణంగా అందరికీ ఒక కమండలాన్ని ఇచ్చాడు.
1.142.26
पुत्राय च ददौ कुम्भमविलम्बनकारणात् ।
यावत्ते नोपगच्छ्ति तावदस्मै परां क्रियाम् ॥ १.१४२.२६ ॥
కుమారునికి కూడా ఆలస్యం కాకుండా ఒక కుండను ఇచ్చాడు. వారు వచ్చేంత వరకు ఇతనికి ఉత్కృష్టమైన కర్మ జరగాలి.
1.142.27
द्रोण आचष्ट पुत्राय कर्म तज्जिष्णुरौहत ।
ततः स वारुणास्त्रेण पूरयित्वा कमण्डलुम् ॥ १.१४२.२७ ॥
ద్రోణుడు కుమారునికి ఆ కర్మను చెప్పాడు; జిష్ణువు (అర్జునుడు) దానిని అందుకున్నాడు. తరువాత అతడు వరుణాస్త్రంతో కమండలాన్ని నింపి—
1.142.28
सममाचार्यपुत्रेण गुरुमभ्येति फाल्गुनः ।
आचार्यपुत्रात्तस्मात्तु विशेषोपचयेऽपृथक् ॥ १.१४२.२८ ॥
ఆచార్యుని కుమారునితో కలిసి ఫాల్గునుడు గురువు వద్దకు వస్తాడు. కానీ ఆచార్యుని కుమారుని నుండి, ప్రత్యేక అభ్యాసంలో, అతడు వేరుగా లేడు.
1.142.29
न व्यहीयत मेधावी पार्थोऽप्यस्त्रविदां वरः ।
अर्जुनः परमं यत्नमातिष्ठद्गुरुपूजने ॥ १.१४२.२९ ॥
బుద్ధిమంతుడైన పార్థుడు, అస్త్రవిదులలో శ్రేష్ఠుడైనప్పటికీ, వెనుకబడలేదు. అర్జునుడు గురుపూజలో పరమ ప్రయత్నం చేశాడు.
1.142.30
अस्त्रे च परमं योगं प्रियो द्रोणस्य चाभवत् ।
तं दृष्ट्वा नित्यमुद्युक्तमिष्वस्त्रं प्रति फाल्गुनम् ॥ १.१४२.३० ॥
అస్త్రవిద్యలో పరమ యోగ్యతను సాధించి అతడు ద్రోణునికి ప్రియుడయ్యాడు. అర్జునుడు ధనుర్విద్యపై నిత్యం ఉద్యుక్తుడై ఉండటం చూసి—
1.142.31
आहूय वचनं द्रोणो रहः सूदमभाषत ।
अन्धकारेऽर्जुनायान्नं न देयं ते कदाचन।
न चाख्येयमिदं चापि मद्वाक्यं विजयेत्वया ॥ १.१४२.३१ ॥
ద్రోణుడు వంటవాడిని పిలిచి రహస్యంగా ఇలా అన్నాడు: "చీకటిలో అర్జునునికి ఎప్పుడూ భోజనం ఇవ్వకూడదు. నా ఈ మాటను ఎవరికీ చెప్పకూడదు."
1.142.32
ततः कदाचिद्भुञ्जाने प्रववौ वायुरर्जुने ।
तेन तत्र प्रदीपः स दीप्यमानो विलोपितः ॥ १.१४२.३२ ॥
అప్పుడొకసారి అర్జునుడు భోజనం చేస్తుండగా గాలి వీచింది; దాంతో అక్కడ వెలుగుతున్న ఆ దీపం ఆరిపోయింది.
1.142.33
भुक्त एव तु कौन्तेयो नास्यादन्यत्र वर्तते ।
हस्तस्तेजस्विनस्तस्य अनुग्रहणकारणात् ॥ १.१४२.३३ ॥
భోజనం చేసిన తర్వాత కూడా కుంతీపుత్రుని చేయి ఆ తేజస్వి అభ్యాసపు అనుగ్రహం వల్ల మరెక్కడా కదలలేదు.
1.142.34
तदभ्यासकृतं मत्वा रात्रावपि स पाण्डवः ।
योग्यां चक्रे महाबाहुर्धनुषा पाण्डुनन्दनः ॥ १.१४२.३४ ॥
అది తన అభ్యాసం వల్ల కలిగినదని భావించి, రాత్రివేళ కూడా ఆ పాండవుడు, మహాబాహువు, పాండు కుమారుడు విల్లుతో తగిన అభ్యాసం చేశాడు.
1.142.35
तस्य ज्यातलनिर्घोषं द्रोणः शुश्राव भारत ।
उपेत्य चैनमुत्थाय परिष्वज्येदमब्रवीत् ॥ १.१४२.३५ ॥
ఓ భారత, అతని విల్లు నారి చప్పుడును ద్రోణుడు విన్నాడు. దగ్గరకు వెళ్లి, లేచి, అతన్ని కౌగిలించుకొని ఇలా అన్నాడు.
1.142.36
प्रयतिष्ये तथा कर्तुं यथा नान्यो धनुर्धरः ।
त्वत्समो भविता लोके सत्यमेतद्ब्रवीमि ते ॥ १.१४२.३६ ॥
లోకంలో నీతో సమానమైన మరో ధనుర్ధరుడు లేకుండా చేయడానికి నేను అలాగే ప్రయత్నిస్తాను. ఇది నిజంగా నీతో చెబుతున్నాను.
1.142.37
ततो द्रोणोऽर्जुनं भूयो हयेषु च गजेषु च ।
रथेषु भूमावपि च रणशिक्षामशिक्षयत् ॥ १.१४२.३७ ॥
తరువాత ద్రోణుడు అర్జునునికి గుర్రాలు, ఏనుగులు, రథాలు మీద, నేలపై కూడా యుద్ధ శిక్షణ మళ్ళీ ఇచ్చాడు.
1.142.38
गदायुद्धेऽसिचर्यायां तोमरप्रासशक्तिषु ।
द्रोणः संकीर्णयुद्धे च शिक्षयामास कौरवान् ॥ १.१४२.३८ ॥
గదా యుద్ధం, కత్తి అభ్యాసం, తోమరం, ప్రాసం, శక్తి ఆయుధాలలో, కలయిక యుద్ధంలో ద్రోణుడు కౌరవులకు శిక్షణ ఇచ్చాడు.
1.142.39
तस्य तत्कौशलं श्रुत्वा धनुर्वेदजिघृक्षवः ।
सजानो राजपुत्राश्च समाजग्मुः सहस्रशः ॥ १.१४२.३९ ॥
అతని ఆ నైపుణ్యం విని, ధనుర్వేదం నేర్వాలనుకున్న రాజకుమారులు బంధువులతో కలిసి వేలాదిగా చేరారు.
1.142.40
तान्सर्वाञ्शिक्षयामास द्रोणः शस्त्रभृतां वरः ।
ततो निषादराजस्य हिरण्यधनुषः सुतः।
एकलव्यो महाराज द्रोणमभ्याजगाम ह ॥ १.१४२.४० ॥
ఆయుధధారులలో శ్రేష్ఠుడైన ద్రోణుడు వారందరికీ శిక్షణ ఇచ్చాడు. అప్పుడు, మహారాజా, నిషాదరాజు హిరణ్యధనుస్సు కుమారుడు ఏకలవ్యుడు ద్రోణుని వద్దకు వచ్చాడు.
1.142.41
न स तं प्रतिजग्राह नैषादिरिति चिन्तयन् ।
शिष्यं धनुषि धर्मज्ञस्तेषामेवान्ववेक्षया ॥ १.१४२.४१ ॥
'ఇతడు నిషాదుని కుమారుడు' అని ఆలోచించి, ధర్మజ్ఞుడైన ద్రోణుడు అతన్ని ధనుర్విద్యా శిష్యుడిగా స్వీకరించలేదు; వారి గౌరవాన్ని దృష్టిలో ఉంచుకొని మాత్రమే.
1.142.42
शिष्योऽसि मम नैषादे प्रयोगे बलत्तरः ।
निवर्तस्व गृहानेव अनुज्ञातोऽसि नित्यशः ॥ १.१४२.४२ ॥
ఓ నిషాదుడా, అభ్యాసంలో నీవు నా శిష్యుల కంటే బలవంతుడివి; అయినా వెనక్కి వెళ్ళు, ఇంటికే వెళ్ళు — నీకు ఎల్లప్పుడూ అనుమతి ఉంది.
1.142.43
स तु द्रोणस्य शिरसा पादौ गृह्य परन्तपः ।
अरण्यमनुसंप्राप्य कृत्वा द्रोणं महीमयम् ॥ १.१४२.४३ ॥
ఆ శత్రుసంహారకుడు ద్రోణుని పాదాలకు శిరసుతో నమస్కరించి, అడవికి వెళ్లి మట్టితో ఒక ద్రోణ విగ్రహాన్ని చేశాడు.
1.142.44
तस्मिन्नाचार्यवृत्तिं च परमामास्थितस्तदा ।
इष्वस्त्रे योगमातस्थे परं नियममास्थितः ॥ १.१४२.४४ ॥
ఆ విగ్రహంలో ఆచార్యునికి తగిన అత్యుత్తమ వినయంతో, అతడు బాణాలు, అస్త్రాల సాధనలో మునిగి పరమ నియమాన్ని పాటించాడు.
1.142.45
परया श्रद्धयोपेतो योगेन परमेण च ।
विमोक्षादानसन्धाने लघुत्वं परमाप सः ॥ १.१४२.४५ ॥
పరమ శ్రద్ధతో, గొప్ప అభ్యాసంతో అతడు బాణాన్ని వదలడం, తీయడం, సంధించడంలో అత్యంత చురుకుదనాన్ని సాధించాడు.
1.142.46
लाघवं चास्त्रयोगं च नचिरात्प्रत्यपद्यत ।
अथ द्रोणाभ्यनुज्ञाताः कदाचित्कुरुपाण्डवाः।
रथैर्विनिर्ययुः सर्वे मृगयामरिमर्दनाः ॥ १.१४२.४६ ॥
త్వరలోనే అతడు చురుకుదనాన్నీ అస్త్రప్రయోగాన్నీ పొందాడు. అప్పుడు ద్రోణుని అనుమతితో కౌరవులు, పాండవులు, శత్రుసంహారకులందరూ రథాలపై వేటకు బయలుదేరారు.
1.142.47
तत्रोपकरणं गृह्य नरः कश्चिद्यदृच्छया ।
राजन्ननुजगामैकः श्वानमादाय पाण्डवान् ॥ १.१४२.४७ ॥
రాజా, అక్కడ ఒకడు యాదృచ్ఛికంగా సామగ్రి తీసుకుని, కుక్కను వెంట తీసుకుని ఒంటరిగా పాండవులను అనుసరించాడు.
1.142.48
तेषां विचरतां तत्र तत्तत्कर्मचिकीर्षया ।
श्वाचरन्स पथा क्रीडन्नैषादिं प्रति जग्मिवान् ॥ १.१४२.४८ ॥
అక్కడ వారు తిరుగుతుండగా, ప్రతి పనినీ చేయాలనే ఆశతో ఆ కుక్క దారిలో ఆడుకుంటూ నిషాద స్త్రీ వైపు వెళ్లింది.
1.142.49
स कृष्णमलदिग्धाङ्गं कृष्णाजिनजटाघरम् ।
नैषादिं श्वा समालक्ष्य भषंस्तस्थौ तदन्तिके ॥ १.१४२.४९ ॥
నల్లని మురికితో అంగాలు పూసుకుని, నల్ల జింక చర్మం, జటలు ధరించిన ఆ నిషాదుడిని చూసి, కుక్క మొరుగుతూ అతని దగ్గర నిలిచింది.
1.142.50
तदा तस्याथ भषतः शुनः सप्त शरान्मुखे ।
लाघवं दर्शन्नस्त्रे मुमोच युगपद्यथा ॥ १.१४२.५० ॥
అప్పుడు ఆ మొరుగుతున్న కుక్క నోటిలోకి అతడు ఏడు బాణాలు ఒకేసారి, తన చురుకుదనాన్ని చూపుతూ వదిలాడు.
1.142.51
स तु श्वा शरपूर्णास्यः पाण्डवानाजगाम ह ।
तं दृष्ट्वा पाण्डवा वीराः परं विस्मयमागताः ॥ १.१४२.५१ ॥
ఆ కుక్క బాణాలతో నిండిన నోటితో పాండవుల దగ్గరకు వచ్చింది. దాన్ని చూసి వీరులైన పాండవులు ఎంతో ఆశ్చర్యపడ్డారు.
1.142.52
लाघवं शब्धवेधित्वं दृष्ट्वा तत्परमं तदा ।
प्रेक्ष्य तं व्रीडिताश्चासन्प्रशशंसुश्च सर्वशः ॥ १.१४२.५२ ॥
ఆ గొప్ప చురుకుదనాన్ని, శబ్దవేధి నైపుణ్యాన్ని చూసి, అప్పుడు అతన్ని చూస్తూ వారు సిగ్గుపడి అన్ని విధాలుగా ప్రశంసించారు.
1.142.53
तं ततोऽन्वेषमाणास्ते वने वननिवासिनम् ।
ददृशुः पाण्डवा राजन्नस्यन्तमनिशं शरान् ॥ १.१४२.५३ ॥
రాజా, అప్పుడు వారు అతన్ని వెతుకుతూ అడవిలో ఆ అడవిలో నివసించేవానిని చూశారు; అతడు ఎడతెగకుండా బాణాలు వేస్తూ ఉన్నాడు.
1.142.54
न चैनमभ्यजानंस्ते तदा विकृतदर्शनम् ।
तथैनं परिपप्रच्छ्रुः को भवान्कस्य वेत्युत ॥ १.१४२.५४ ॥
అప్పుడు వారు ఆ వికృత రూపం కలవానిని గుర్తించలేదు. వారు అతన్ని అడిగారు, "నీవు ఎవరు, ఎవరి కుమారుడవు?" అని.
1.142.55
निषादाधिपतेर्वीरा हिरण्यधनुषः सुतम् ।
द्रोणशिष्यं च मां वित्त धुर्वेदकृतश्रमम् ॥ १.१४२.५५ ॥
వీరులారా, నిషాదాధిపతి హిరణ్యధనువు కుమారుడినైన నన్ను, ద్రోణుని శిష్యుడిగా, ధనుర్వేదంలో శ్రమించినవాడిగా తెలుసుకోండి.
1.142.56
ते तमाज्ञाय तत्त्वेन पुनरागम्य पाण्डवाः ।
यथा वृत्तं वने सर्वं द्रोणायाचख्युरद्भुतम् ॥ १.१४२.५६ ॥
అతన్ని నిజంగా గుర్తించి, మళ్ళీ తిరిగివచ్చి, అరణ్యంలో జరిగినదంతా ఆ అద్భుతాన్ని పాండవులు ద్రోణునికి చెప్పారు.
1.142.57
कौन्तेयस्त्वर्जुनो राजन्नेकलव्यमनुस्मरन् ।
रहो द्रोणं समासाद्य प्रणयादिदमब्रवीत् ॥ १.१४२.५७ ॥
రాజా, కుంతీ కుమారుడైన అర్జునుడు ఏకలవ్యుని స్మరిస్తూ, ఏకాంతంగా ద్రోణుని సమీపించి ప్రేమపూర్వకంగా ఇలా అన్నాడు.
1.142.58
नन्वहं परिरभ्यैकः प्रीतिपूर्वमिदं वचः ।
भवतोक्तो न मे शिष्यस्त्वद्विशिष्टो भविष्यति ॥ १.१४२.५८ ॥
నిన్ను నేను ప్రేమతో కౌగలించుకుని, ఏకాంతంగా ఈ మాట చెప్పలేదా, నా శిష్యుడు నీకంటే విశిష్టుడు కాడని?
1.142.59
अथ कस्मान्मद्विशिष्टो लोकादपि च वीर्यवान् ।
अन्योऽस्ति भवतः शिष्यो निषादाधिपतेः सुतः। ॥ १.१४२.५९ ॥
అలాంటప్పుడు, ప్రపంచంలోనే పరాక్రమవంతుడూ, నాకంటే విశిష్టుడూ అయిన మరో శిష్యుడు, నిషాదాధిపతి కుమారుడు, మీకు ఎలా ఉన్నాడు?
1.142.60
मुहूर्तमिव तं द्रोणश्चिन्तयित्वा विनिश्चयम् ।
सव्यसाचिनमादाय नैषादिं प्रति जग्मिवान् ॥ १.१४२.६० ॥
ద్రోణుడు కొద్దిసేపు దాని గురించి ఆలోచించి ఒక నిశ్చయానికి వచ్చి, సవ్యసాచి అర్జునుడిని వెంటబెట్టుకుని నిషాదుని కుమారుని వైపు వెళ్ళాడు.
1.142.61
ददर्श मलदिग्धाङ्गं जटिलं चीरवाससम् ।
एकलव्यं धनुष्पाणिमस्यन्तमनिशं शरान् ॥ १.१४२.६१ ॥
శరీరం మురికితో అంటుకుపోయి, జటలు ధరించి, నారచీరలు కట్టుకుని, చేతిలో విల్లుతో ఎడతెగకుండా బాణాలు వేస్తున్న ఏకలవ్యుడిని ఆయన చూశాడు.
1.142.62
एकलव्यस्तु तं दृष्ट्वा द्रोणमायान्तमन्तिकात् ।
अभिगम्योपसंगृह्य जगाम शिरसा महीम् ॥ १.१४२.६२ ॥
ఏకలవ్యుడు దగ్గరకు వస్తున్న ద్రోణుని చూసి, ఆయన వద్దకు వెళ్లి, పాదాలను పట్టుకొని తలతో నేలను తాకి నమస్కరించాడు.
1.142.63
पूजयित्वा ततो द्रोणं विधिवत्स निषादजः ।
निवेद्य शिष्यमात्मानं तस्थौ प्राञ्जलिरग्रतः ॥ १.१४२.६३ ॥
అప్పుడు ఆ నిషాద పుత్రుడు ద్రోణుని విధివత్తుగా పూజించి, తనను శిష్యుడిగా సమర్పించుకొని, అంజలి ఘటించి ఆయన ఎదుట నిలిచాడు.
1.142.64
ततो द्रोणोऽब्रवीद्राजन्नेकलव्यमिदं वचः ।
यदि शिष्योऽसि मे वीर वेतनं दीयतां मम ॥ १.१४२.६४ ॥
అప్పుడు, ఓ రాజా, ద్రోణుడు ఏకలవ్యునితో ఇలా అన్నాడు: వీరుడా, నీవు నా శిష్యుడవైతే, నాకు గురుదక్షిణ ఇవ్వు.
1.142.65
एकलव्यस्तु तच्छ्रुत्वा प्रीयमाणोऽब्रवीदिदम् ।
किं प्रयच्छामि भगवन्नाज्ञापयतु मां गुरुः ॥ १.१४२.६५ ॥
ఏకలవ్యుడు అది విని సంతోషించి ఇలా అన్నాడు: భగవాన్, నేను ఏమి ఇవ్వగలను? గురువు నాకు ఆజ్ఞాపించుగాక.
1.142.66
न हि किंचिददेयं मे गुरवे ब्रह्मवित्तम ।
तमब्रवीत्त्वयाङ्गुष्ठो दक्षिणो दीयतामिति ॥ १.१४२.६६ ॥
ఓ బ్రహ్మజ్ఞులలో శ్రేష్ఠుడా, గురువుకు ఇవ్వదగినది నా వద్ద ఏదీ లేదు. అప్పుడు ద్రోణుడు అతనితో అన్నాడు: నీ కుడి బొటనవేలు ఇవ్వు.
1.142.67
एकलव्यस्तु तच्छ्रुत्वा वचो द्रोणस्य दारुणम् ।
प्रतिज्ञामात्मनो रक्षन्सत्ये च नियतः सदा ॥ १.१४२.६७ ॥
ద్రోణుని ఆ కఠిన వచనాలు విని, తన ప్రతిజ్ఞను కాపాడుకుంటూ, సత్యంలో ఎల్లప్పుడూ స్థిరంగా ఉండి, ఏకలవ్యుడు.
1.142.68
तथैव हृष्टवदनस्तथैवादीनमानसः ।
छित्त्वाऽविचार्य तं प्रादाद्द्रोणायाङ्गुष्ठमात्मनः ॥ १.१४२.६८ ॥
అలాగే ప్రసన్న ముఖంతో, దైన్యం లేని మనసుతో, ఆలోచించకుండా తన బొటనవేలును కోసి ద్రోణునికి ఇచ్చాడు.
1.142.69
ततः शरं तु नैषादिरङ्गुलीभिर्व्यकर्षत ।
न तथा च स शीघ्रोऽभूद्यथा पूर्वं नराधिप ॥ १.१४२.६९ ॥
అప్పుడు నిషాదుని కుమారుడు వేళ్లతో బాణాన్ని లాగాడు; కానీ ముందులాగా అది వేగంగా లేదు, ఓ నరాధిపా.
1.142.70
ततोऽर्जुनः प्रीतमना बभूव विगतज्वरः ।
द्रोणश्च सत्यवागासीन्नान्योऽभिभविताऽर्जुनं ॥ १.१४२.७० ॥
అప్పుడు అర్జునుడు సంతోషమనస్కుడై, దుఃఖరహితుడయ్యాడు; ద్రోణుడు సత్యవాది అయ్యాడు; మరెవ్వరూ అర్జునుని అధిగమించలేరు.
1.142.71
द्रोणस्य तु तदा शिष्यौ गदायोग्यौ बभूवतुः ।
दुर्योधनश्च भीमश्च सदा संरब्धणानसौ ॥ १.१४२.७१ ॥
అప్పుడు ద్రోణుని ఇద్దరు శిష్యులు గదాయుద్ధానికి తగినవారయ్యారు — దుర్యోధనుడు, భీముడు; వారు ఎల్లప్పుడూ యుద్ధంలో ఉగ్రులు.
1.142.72
अश्वत्थामा रहस्येषु सर्वेष्वभ्यधिकोऽभवत् ।
तथाऽतिपुरुषानन्यान्त्सारुकौ यमजावुभौ ॥ १.१४२.७२ ॥
అశ్వత్థామ రహస్య విద్యలన్నింటిలో అందరికంటే ఉన్నతుడయ్యాడు; ఇతర అసాధారణ పురుషులు, ఇద్దరు యమళ సోదరులు కూడా.
1.142.73
युधिष्ठिरो रथश्रेष्ठः सर्वत्र तु धनञ्जयः ।
प्रथितः सागरान्तायां रथयूथपयूथपः ॥ १.१४२.७३ ॥
యుధిష్ఠిరుడు రథవీరులలో శ్రేష్ఠుడు; కానీ ఎల్లెడలా, సముద్రాంతం వరకు, ధనంజయుడు (అర్జునుడు) ప్రసిద్ధుడు, రథసమూహాలకు అధిపతులకు అధిపతి.
1.142.74
बुद्धियोगबलोत्साहः सर्वास्त्रेषु च निष्ठितः ।
अस्त्रे गुर्वनुरागे च विशिष्टोऽभवदर्जुनः ॥ १.१४२.७४ ॥
బుద్ధి, యోగం, బలం, ఉత్సాహం కలిగిన అర్జునుడు అన్ని అస్త్రాలలో నిష్ణాతుడయ్యాడు; అస్త్రవిద్యలో, గురువు పట్ల అనురాగంలో విశిష్టుడయ్యాడు.
1.142.75
तुल्येष्वस्त्रोपदेशेषु सौष्ठवेन च वीर्यवान् ।
एकः सर्वकुमाराणां बभूवातिरथोऽर्जुनः ॥ १.१४२.७५ ॥
సమానమైన అస్త్రోపదేశాలలోనూ, తన నైపుణ్యంతో, వీర్యంతో అర్జునుడు ఒక్కడే అన్ని రాజకుమారులలో అతిరథుడయ్యాడు.
1.142.76
प्राणाधिकं भीमसेनं कृतविद्यं धनञ्जयम् ।
धार्तराष्ट्रा दुरात्मानो नामृष्यन्त परस्परम् ॥ १.१४२.७६ ॥
ప్రాణాలకంటే ప్రియుడైన భీమసేనుని, విద్యలో నిష్ణాతుడైన ధనంజయుని — దురాత్ములైన ధృతరాష్ట్ర పుత్రులు పరస్పరం సహించలేకపోయారు.
1.142.77
तांस्तु सर्वान्समानीय सर्वविद्यास्त्रशिक्षितान् ।
द्रोणः प्रहरणज्ञाने जिज्ञासुः पुरुषर्षभः ॥ १.१४२.७७ ॥
వారందరినీ — అన్ని విద్యలు, అస్త్రాలలో శిక్షణ పొందిన వారిని — సమకూర్చి, ఆయుధజ్ఞానాన్ని పరీక్షించాలనే కోరికతో ద్రోణుడు, పురుషవృషభుడు.
1.142.78
कृत्रिमं भासमारोप्य वृक्षाग्रे शिल्पिभिः कृतम् ।
अविज्ञातं कुमाराणां लक्ष्यभूतमुपादिशत् ॥ १.१४२.७८ ॥
శిల్పులు చేసిన కృత్రిమ పక్షిని చెట్టు శిఖరంపై ఉంచి, రాకుమారులు ఇంతవరకు చూడని దానిని లక్ష్యంగా ఆయన చూపించెను.
1.142.79
शीघ्रं भन्तः सर्वेऽपि धनूंष्यादाय सर्वशः ।
भासमेतं समुद्दिश्य तिष्ठध्वं सन्धितेषतः ॥ १.१४२.७९ ॥
ప్రియులారా, మీరందరూ వేగంగా విల్లులు తీసుకుని, ఈ భాసపక్షిని లక్ష్యంగా చేసుకుని, బాణాలు సంధించి నిలబడండి.
1.142.80
मद्वाक्यसमकालं तु शिरोऽस्य विनिपात्यताम् ।
एकैकशो नियोक्ष्यामि तथा कुरुत पुत्रकाः ॥ १.१४२.८० ॥
నా మాట పలికిన క్షణమే దీని తల నేలకూలాలి. ఒక్కొక్కరినీ నియమిస్తాను; పుత్రులారా, అలాగే చేయండి.
1.142.81
ततो युधिष्ठिरं पूर्वमुवाचाङ्गिरसां वरः ।
संधत्स्व बामं दुर्धर्ष मद्वाक्यान्ते विमुञ्चतम् ॥ १.१४२.८१ ॥
అప్పుడు అంగిరస వంశ శ్రేష్ఠుడు మొదట యుధిష్ఠిరునితో చెప్పాడు: ఓ దుర్ధర్షుడా, ఎడమ విల్లు సంధించు; నా మాట ముగిసినప్పుడు వదులు.
1.142.82
ततो युधिष्ठिरः पूर्वं धनुर्गृह्य परन्तपः ।
तस्थौ भासं समुद्दिश्य गुरुवाक्यप्रचोदितः ॥ १.१४२.८२ ॥
అప్పుడు శత్రువులను బాధించే యుధిష్ఠిరుడు ముందుగా విల్లు పట్టి, గురువు మాటలచే ప్రేరేపితుడై, భాసపక్షిని లక్ష్యంగా చేసుకుని నిలబడ్డాడు.
1.142.83
ततो विततधन्वानं द्रोणस्तं कुरुनन्दनम् ।
स मुहूर्तादुवाचेदं वचनं भरतर्षभ ॥ १.१४२.८३ ॥
అప్పుడు ద్రోణుడు విల్లు సారించి నిలిచిన ఆ కురునందనుని చూశాడు. క్షణకాలం తర్వాత అతడు ఈ మాట అన్నాడు: భరతశ్రేష్ఠుడా,
1.142.84
पश्यसि त्वं द्रुमाग्रस्थं भासं नरवरात्मज ।
पश्यामीत्येवमाचार्यं प्रत्युवाच युधिष्ठिरः ॥ १.१४२.८४ ॥
నరశ్రేష్ఠుని కుమారుడా, చెట్టు శిఖరంపై నిలిచిన ఆ భాసపక్షిని నీవు చూస్తున్నావా? "చూస్తున్నాను" అని యుధిష్ఠిరుడు ఆచార్యునికి సమాధానమిచ్చాడు.
1.142.85
स मुहूर्तादिव पुनर्द्रोणस्तं प्रत्यभाषत ।
अथ वृक्षमिमं मां वा भ्रातॄन्वाऽपि प्रपश्यसि ॥ १.१४२.८५ ॥
కొంతసేపటి తర్వాత ద్రోణుడు అతనితో మళ్లీ ఇలా అన్నాడు: "ఇప్పుడు నీవు ఈ వృక్షాన్నా చూస్తున్నావు, నన్నా, లేక నీ సోదరులనా?"
1.142.86
तमुवाच स कौन्तेयः पश्याम्येनं नवस्पतिम् ।
भन्तं च तथा भ्रातॄन्भासं चेति पुनःपुनः ॥ १.१४२.८६ ॥
కుంతీ పుత్రుడు అతనితో ఇలా అన్నాడు: "నేను ఈ వృక్షాన్ని, పక్షిని, సోదరులను కూడా చూస్తున్నాను" అని పదే పదే చెప్పాడు.
1.142.87
तमुवाचापसर्पेति द्रोणोऽप्रीतमना इव ।
नैतच्छक्यं त्वया वेद्धुं लक्ष्यमित्येव कुत्सयन् ॥ १.१४२.८७ ॥
అప్పుడు ద్రోణుడు అసంతృప్త మనస్సుతో అతనితో "తొలగిపో" అని అన్నాడు; "ఈ లక్ష్యాన్ని నీవు ఛేదించలేవు" అని అతన్ని నిందిస్తూ చెప్పాడు.
1.142.88
ततो दुर्योधनादींस्तान्धार्तराष्ट्रान्महायशाः ।
तेनैव क्रमयोगेन जिज्ञासुः पर्यपृच्छत ॥ १.१४२.८८ ॥
అప్పుడు ఆ మహాయశస్వి, తెలుసుకోవాలన్న కోరికతో, దుర్యోధనుడు మొదలైన ధృతరాష్ట్ర కుమారులను అదే క్రమంలో ప్రశ్నించాడు.
1.142.89
अन्यांश्च शिष्यान्भीमादीन्राज्ञश्चैवान्यदेशजान् ।
यदा च सर्वे तत्सर्वं पश्याम इति कुत्सिताः ॥ १.१४२.८९ ॥
ఇతర శిష్యులను, భీముడు మొదలైనవారిని, ఇతర దేశాల రాజులను కూడా అడిగాడు; అందరూ "ఇవన్నీ చూస్తున్నాం" అని చెప్పినప్పుడు వారు నిందించబడ్డారు.