મહાભારત · અધ્યાય 1.143
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
1.143.1
ततो धनञ्जयं द्रोणः स्मयमानोऽभ्यभाषत ।
त्वयेदानीं प्रहर्तव्यमेतल्लक्ष्यं विलोक्यताम् ॥ १.१४३.१ ॥
ત્યારે હસતાં દ્રોણે ધનંજયને કહ્યું, "હવે તારે આ લક્ષ્ય પર પ્રહાર કરવાનો છે, તેને જોઈ લે."
1.143.2
मद्वाक्यसमकालं ते मोक्तव्योऽत्र भवेच्छरः ।
वितत्य कार्मुकं पुत्र तिष्ठ तावन्मुहूर्तकम् ॥ १.१४३.२ ॥
"મારા શબ્દની સાથે જ તારે અહીં બાણ છોડવાનું છે. પુત્ર, ધનુષ્ય તાણીને ક્ષણભર ઊભો રહે."
1.143.3
एवमुक्तः सव्यसाची मण्डलीकृतकार्मुकः ।
तस्थौ भासं समुद्दिश्य गुरुवाक्यप्रचोदितः ॥ १.१४३.३ ॥
આમ કહેવાતાં સવ્યસાચી અર્જુને ધનુષ્યને વર્તુળાકાર કરીને, ગુરુના વચનથી પ્રેરાઈને, પક્ષીને લક્ષ્ય બનાવીને ઊભો રહ્યો.
1.143.4
मुहूर्तादिव तं द्रोणस्तथैव समभाषत ।
पश्यस्येनं स्थितं भासं द्रुमं मामपि चार्जुन ॥ १.१४३.४ ॥
થોડીક વાર પછી દ્રોણે તેને એ જ રીતે કહ્યું, "અર્જુન, તું આ સ્થિર રહેલા પક્ષીને, આ વૃક્ષને, અને મને પણ જુએ છે?"
1.143.5
पश्याम्येकं भासमिति द्रोणं पार्थोऽभ्यभाषत ।
न तु वृक्षं भवन्तं वा पश्यामीति च भारत ॥ १.१४३.५ ॥
"હું એક પક્ષીને જોઉં છું" એમ કહીને પાર્થે દ્રોણને ઉત્તર આપ્યો. "ભારત, હું વૃક્ષને કે આપને જોતો નથી."
1.143.6
ततः प्रीतमना द्रोणो मुहूर्तादिव तं पुनः ।
प्रत्यभाषत दुर्धर्षः पाण्डवानां महारथम् ॥ १.१४३.६ ॥
ત્યારે પ્રસન્ન મનવાળા દ્રોણે, થોડીક વાર પછી જાણે, પાંડવોમાંના એ અજેય મહારથીને ફરીથી ઉત્તર આપ્યો.
1.143.7
भासं पश्यसि यद्येनं तथा ब्रूहि पुनर्वचः ।
शिरः पश्यामि भासस्य न गात्रमिति सोऽब्रवीत् ॥ १.१४३.७ ॥
જો તું આને ભાસ પક્ષી તરીકે જુએ છે, તો ફરીથી એમ જ કહે. હું ભાસનું માથું જોઉં છું, શરીર નહીં — એમ તેણે કહ્યું.
1.143.8
अर्जुनेनैवमुक्तस्तु द्रोणो हृष्टतनूरुहः ।
मुञ्चस्वेत्यब्रवीत्पार्थं स मुमोचाविचारयन् ॥ १.१४३.८ ॥
અર્જુને આમ કહેતાં, હર્ષથી રોમાંચિત થયેલા દ્રોણે કહ્યું, 'છોડ'; અને અર્જુને વિચાર્યા વિના છોડી દીધું.
1.143.9
ततस्तस्य गस्थस्य क्षुरेण निशितेन च ।
शिर उत्कृत्य तरसा पातयामास पाण्डवः ॥ १.१४३.९ ॥
પછી પાંડવે તીક્ષ્ણ ક્ષુરબાણથી તે ઊભેલા પ્રાણીનું માથું ઝડપથી કાપીને પાડી દીધું.
1.143.10
तस्मिन्कर्मणि संसिद्धे पर्यष्वजत पाण्डवम् ।
मेने च द्रुपदं सङ्ख्ये सानुबन्धं पराजितम् ॥ १.१४३.१० ॥
તે કાર્ય સિદ્ધ થતાં તેણે પાંડવને આલિંગન આપ્યું; અને યુદ્ધમાં અનુચરો સહિત દ્રુપદ પરાજિત થયો એમ માન્યું.
1.143.11
कस्य चित्त्वथ कालस्य सशिष्योऽङ्गिरसां वरः ।
जगाम गङ्गामभितो मज्जितुं भरतर्षभ ॥ १.१४३.११ ॥
થોડા સમય પછી અંગિરસોમાં શ્રેષ્ઠ દ્રોણ પોતાના શિષ્યો સાથે સ્નાન કરવા ગંગા તરફ ગયા, હે ભરતશ્રેષ્ઠ!
1.143.12
अवगाढमथो द्रोणं सलिले सलिलेचरः ।
ग्राहो जग्राह बलवाञ्जङ्घान्ते कालचोदितः ॥ १.१४३.१२ ॥
પાણીમાં ડૂબેલા દ્રોણને, કાળથી પ્રેરાયેલા એક બળવાન જળચર મગરે પગની પિંડી નીચે પકડી લીધા.
1.143.13
स समर्थोऽपि मोक्षाय शिष्यान्सर्वानचोदयत् ।
ग्राहं हत्वा तु मोक्ष्यध्वं मामिति त्वरयन्निव ॥ १.१४३.१३ ॥
તે સમર્થ હોવા છતાં બધા શિષ્યોને "મગરને મારીને મને છોડાવો" એમ જાણે ઉતાવળ કરતા હોય તેમ પ્રેરિત કર્યા.
1.143.14
तद्वाक्यसमकालं तु बीभत्सुर्निशितैः शरैः ।
अवार्यैः पञ्चभिर्ग्राहं मग्नमम्भस्यताडयत् ॥ १.१४३.१४ ॥
તે શબ્દો સાથે જ બીભત્સુ (અર્જુન) એ પાણીમાં ડૂબેલા મગરને તીક્ષ્ણ, અવારી ન શકાય તેવા પાંચ બાણોથી પ્રહાર કર્યો.
1.143.15
इतरे त्वथ संमूढास्तत्रपत्र प्रपेदिरे ।
तं तु दृष्ट्वा क्रियोपेतं द्रोणोऽमन्यत पाण्डवम् ॥ १.१४३.१५ ॥
બાકીના શિષ્યો ત્યાં મૂંઝાઈને પડ્યા. પણ એ કર્મકુશળ પાંડવને જોઈને દ્રોણે તેને (શ્રેષ્ઠ) ગણ્યો.
1.143.16
विशिष्टं सर्वशिष्येभ्यः प्रीतिमांश्चाभवत्तदा ।
स पार्थबाणैर्बहुधा खण्डशः परिकल्पितः ॥ १.१४३.१६ ॥
બધા શિષ્યોમાં તે વિશિષ્ટ છે એ જોઈને દ્રોણ ત્યારે પ્રસન્ન થયા. તે મગર પાર્થના બાણોથી અનેક ટુકડા થઈ ગયો.
1.143.17
ग्राहः पञ्चत्वमापेदे जङ्घां त्यक्त्वा महात्मनः ।
सर्वक्रियाभ्यनुज्ञानात्तथा शिष्यान्समानयत् ॥ १.१४३.१७ ॥
મહાત્માની (દ્રોણની) જાંઘ છોડીને તે મગર પંચત્વ પામ્યો. બધાં કાર્યોની અનુમતિ મળતાં તેમણે શિષ્યોને એકત્ર કર્યા.
1.143.18
दुर्योधनं चित्रसेनं दुःशासनविविंशती ।
अर्जुनं च समानीय ह्यश्वत्थामानमेव च ॥ १.१४३.१८ ॥
દુર્યોધન, ચિત્રસેન, દુઃશાસન, વિવિંશતિ, અર્જુન અને અશ્વત્થામાને એકત્ર કરીને (તેમણે બોલાવ્યા).
1.143.19
शिशुकं मृण्मयं कृत्वा द्रोणो गङ्गाजले ततः ।
शिष्याणां पश्यतां चैव क्षिपति स्म महाभुजः ॥ १.१४३.१९ ॥
મહાબાહુ દ્રોણે માટીની એક નાની મૂર્તિ બનાવીને શિષ્યોની આંખો સામે તેને ગંગાજળમાં ફેંકી.
1.143.20
चक्षुषी वाससा चैव बद्ध्वा प्रादाच्छरासनम् ।
शिशुकं विद्ध्यतेमं वै जलस्थं बद्धचक्षुषः ॥ १.१४३.२० ॥
આંખો કપડાથી બાંધીને ધનુષ્ય આપ્યું અને કહ્યું, "પાણીમાં રહેલી આ નાની મૂર્તિને આંખો બાંધેલી અવસ્થામાં વીંધ."
1.143.21
तत्क्षणेनैव बीभत्सुरावापैर्दशभिर्वशी ।
पञ्चकैरनुविव्याध मग्नं शिशुकमम्भसि ॥ १.१४३.२१ ॥
તે જ ક્ષણે સંયમી બીભત્સુ (અર્જુન) દસ બાણોથી અને પછી પાંચથી પાણીમાં ડૂબેલી તે નાની મૂર્તિને ક્રમશઃ વીંધી નાખી.
1.143.22
ताः स दृष्ट्वा क्रियाः सर्वा द्रोणोऽमन्यत पाण्डवम् ।
विशिष्टं सर्वशिष्येभ्यः प्रीतिमांश्चाभवत्तदा।
तथाब्रवीन्महात्मानं भारद्वाजो महारथम् ॥ १.१४३.२२ ॥
તે સર્વ કર્મો જોઈને દ્રોણે પાંડવ (અર્જુન)ને સર્વ શિષ્યોમાં શ્રેષ્ઠ માન્યો અને ત્યારે તે પ્રસન્ન થયા; પછી મહારથી ભારદ્વાજે તે મહાત્માને આમ કહ્યું.
1.143.23
गृहाणेदं महाबाहो विशिष्टमतिदुर्धरम् ।
अस्त्रं ब्रह्मशिरो नाम सप्रयोगनिवर्तनम् ॥ १.१४३.२३ ॥
હે મહાબાહુ, આ શ્રેષ્ઠ અને અતિ દુર્ધર્ષ 'બ્રહ્મશિર' નામનું અસ્ત્ર ગ્રહણ કર; તેનો પ્રયોગ અને નિવર્તન બંને એની સાથે છે.
1.143.24
न च ते मानुषेष्वेतत्प्रयोक्तव्यं कथंचन ।
जगद्विनिर्दहेदेतदल्पतेजसि पातितम् ॥ १.१४३.२४ ॥
તારે આને કોઈ પણ રીતે મનુષ્યો પર પ્રયોજવું નહીં; અલ્પતેજ પર છોડાય તો આ જગતને જ બાળી નાખશે.
1.143.25
असामान्यमिदं तात लोकेष्वस्त्रं निगद्यते ।
तद्धारयेथाः प्रयतः शृणु चेदं वचो मम ॥ १.१४३.२५ ॥
હે વત્સ, આ અસ્ત્ર લોકોમાં અસામાન્ય કહેવાય છે. તેને સંયમપૂર્વક ધારણ કરજે; અને મારું આ વચન સાંભળ.
1.143.26
बाधेतामानुषः शत्रुर्यदि त्वां वीर कश्चन ।
तद्वधाय प्रयुञ्जीथास्तदस्त्रमिदमाहवे ॥ १.१४३.२६ ॥
હે વીર, જો કોઈ અમાનુષ શત્રુ તને પીડા આપે, તો તેના વધ માટે યુદ્ધમાં આ જ અસ્ત્રનો પ્રયોગ કરજે.
1.143.27
तथेति संप्रतिश्रुत्य बीभत्सुः स कृताञ्जलिः ।
जग्राह परमास्त्रं तदाह चैनं पुनर्गुरुः।
भविता त्वत्समो नान्यः पुमाँल्लोके धनुर्धरः ॥ १.१४३.२७ ॥
'એમ જ થાઓ' કહી બીભત્સુ (અર્જુન) હાથ જોડીને તે પરમ અસ્ત્ર ગ્રહણ કર્યું. ત્યારે ગુરુએ તેને ફરી કહ્યું: જગતમાં તારા જેવો બીજો ધનુર્ધર કોઈ નહીં થાય.