ਮਹਾਂਭਾਰਤ · ਅਧਿਆਇ 1.143
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
1.143.1
ततो धनञ्जयं द्रोणः स्मयमानोऽभ्यभाषत ।
त्वयेदानीं प्रहर्तव्यमेतल्लक्ष्यं विलोक्यताम् ॥ १.१४३.१ ॥
ਫਿਰ ਮੁਸਕਰਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਦ੍ਰੋਣ ਨੇ ਧਨੰਜਯ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, "ਹੁਣ ਤੂੰ ਇਸ ਨਿਸ਼ਾਨੇ ਉੱਤੇ ਵਾਰ ਕਰਨਾ ਹੈ, ਇਸਨੂੰ ਵੇਖ ਲੈ।"
1.143.2
मद्वाक्यसमकालं ते मोक्तव्योऽत्र भवेच्छरः ।
वितत्य कार्मुकं पुत्र तिष्ठ तावन्मुहूर्तकम् ॥ १.१४३.२ ॥
"ਮੇਰੇ ਬੋਲ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਤੈਨੂੰ ਇੱਥੇ ਤੀਰ ਛੱਡਣਾ ਹੈ। ਪੁੱਤਰ, ਧਨੁਸ਼ ਤਾਣ ਕੇ ਇੱਕ ਪਲ ਲਈ ਖੜ੍ਹਾ ਰਹਿ।"
1.143.3
एवमुक्तः सव्यसाची मण्डलीकृतकार्मुकः ।
तस्थौ भासं समुद्दिश्य गुरुवाक्यप्रचोदितः ॥ १.१४३.३ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਖੇ ਜਾਣ ਤੇ ਸਵਿਆਸਾਚੀ ਅਰਜੁਨ ਨੇ ਧਨੁਸ਼ ਨੂੰ ਗੋਲ ਕਰਕੇ, ਗੁਰੂ ਦੇ ਬੋਲਾਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਪੰਛੀ ਨੂੰ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਬਣਾ ਕੇ ਖੜ੍ਹਾ ਹੋਇਆ।
1.143.4
मुहूर्तादिव तं द्रोणस्तथैव समभाषत ।
पश्यस्येनं स्थितं भासं द्रुमं मामपि चार्जुन ॥ १.१४३.४ ॥
ਕੁਝ ਦੇਰ ਬਾਅਦ ਦ੍ਰੋਣ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ, "ਅਰਜੁਨ, ਕੀ ਤੂੰ ਇਸ ਖੜ੍ਹੇ ਪੰਛੀ ਨੂੰ, ਇਸ ਰੁੱਖ ਨੂੰ, ਅਤੇ ਮੈਨੂੰ ਵੀ ਵੇਖ ਰਿਹਾ ਹੈਂ?"
1.143.5
पश्याम्येकं भासमिति द्रोणं पार्थोऽभ्यभाषत ।
न तु वृक्षं भवन्तं वा पश्यामीति च भारत ॥ १.१४३.५ ॥
"ਮੈਂ ਇੱਕ ਪੰਛੀ ਨੂੰ ਵੇਖਦਾ ਹਾਂ" ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਪਾਰਥ ਨੇ ਦ੍ਰੋਣ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ। "ਭਾਰਤ, ਮੈਂ ਨਾ ਰੁੱਖ ਨੂੰ ਵੇਖਦਾ ਹਾਂ, ਨਾ ਆਪ ਨੂੰ ਵੇਖਦਾ ਹਾਂ।"
1.143.6
ततः प्रीतमना द्रोणो मुहूर्तादिव तं पुनः ।
प्रत्यभाषत दुर्धर्षः पाण्डवानां महारथम् ॥ १.१४३.६ ॥
ਫਿਰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਮਨ ਦ੍ਰੋਣ ਨੇ, ਜਿਵੇਂ ਕੁਝ ਪਲ ਬਾਅਦ, ਪਾਂਡਵਾਂ ਦੇ ਉਸ ਅਜੇਯ ਮਹਾਰਥੀ ਨੂੰ ਮੁੜ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ।
1.143.7
भासं पश्यसि यद्येनं तथा ब्रूहि पुनर्वचः ।
शिरः पश्यामि भासस्य न गात्रमिति सोऽब्रवीत् ॥ १.१४३.७ ॥
ਜੇ ਤੂੰ ਇਹਨੂੰ ਭਾਸ ਪੰਛੀ ਵੇਖਦਾ ਹੈਂ, ਤਾਂ ਫਿਰ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਖ। ਮੈਂ ਭਾਸ ਦਾ ਸਿਰ ਵੇਖਦਾ ਹਾਂ, ਸਰੀਰ ਨਹੀਂ — ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਸਨੇ ਕਿਹਾ।
1.143.8
अर्जुनेनैवमुक्तस्तु द्रोणो हृष्टतनूरुहः ।
मुञ्चस्वेत्यब्रवीत्पार्थं स मुमोचाविचारयन् ॥ १.१४३.८ ॥
ਅਰਜੁਨ ਦੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਖਣ 'ਤੇ, ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਰੋਮਾਂਚਿਤ ਹੋਏ ਦ੍ਰੋਣ ਨੇ ਕਿਹਾ, 'ਛੱਡ'; ਅਰਜੁਨ ਨੇ ਸੋਚੇ ਬਿਨਾਂ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ।
1.143.9
ततस्तस्य गस्थस्य क्षुरेण निशितेन च ।
शिर उत्कृत्य तरसा पातयामास पाण्डवः ॥ १.१४३.९ ॥
ਫਿਰ ਪਾਂਡਵ ਨੇ ਤਿੱਖੇ ਕਸ਼ੁਰ ਬਾਣ ਨਾਲ ਉਸ ਖੜ੍ਹੇ ਜੀਵ ਦਾ ਸਿਰ ਝਟਪਟ ਵੱਢ ਕੇ ਡੇਗ ਦਿੱਤਾ।
1.143.10
तस्मिन्कर्मणि संसिद्धे पर्यष्वजत पाण्डवम् ।
मेने च द्रुपदं सङ्ख्ये सानुबन्धं पराजितम् ॥ १.१४३.१० ॥
ਉਹ ਕੰਮ ਸਿੱਧ ਹੋਣ 'ਤੇ ਉਸਨੇ ਪਾਂਡਵ ਨੂੰ ਗਲ ਲਾਇਆ; ਅਤੇ ਸਮਝਿਆ ਕਿ ਰਣ ਵਿੱਚ ਦ੍ਰੁਪਦ ਆਪਣੇ ਸਾਥੀਆਂ ਸਮੇਤ ਹਾਰ ਗਿਆ ਹੈ।
1.143.11
कस्य चित्त्वथ कालस्य सशिष्योऽङ्गिरसां वरः ।
जगाम गङ्गामभितो मज्जितुं भरतर्षभ ॥ १.१४३.११ ॥
ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ ਅੰਗਿਰਸਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਦ੍ਰੋਣ ਆਪਣੇ ਚੇਲਿਆਂ ਸਮੇਤ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨ ਲਈ ਗੰਗਾ ਵੱਲ ਗਏ, ਹੇ ਭਰਤਾਂ ਦੇ ਬਲਦ!
1.143.12
अवगाढमथो द्रोणं सलिले सलिलेचरः ।
ग्राहो जग्राह बलवाञ्जङ्घान्ते कालचोदितः ॥ १.१४३.१२ ॥
ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਡੂੰਘੇ ਡੁੱਬੇ ਦ੍ਰੋਣ ਨੂੰ ਕਾਲ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਨਾਲ ਇੱਕ ਬਲਵਾਨ ਜਲਜੀਵ ਮਗਰਮੱਛ ਨੇ ਲੱਤ ਦੇ ਹੇਠਲੇ ਹਿੱਸੇ ਤੋਂ ਫੜ ਲਿਆ।
1.143.13
स समर्थोऽपि मोक्षाय शिष्यान्सर्वानचोदयत् ।
ग्राहं हत्वा तु मोक्ष्यध्वं मामिति त्वरयन्निव ॥ १.१४३.१३ ॥
ਉਹ ਸਮਰੱਥ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਸਾਰੇ ਚੇਲਿਆਂ ਨੂੰ "ਮਗਰਮੱਛ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ ਮੈਨੂੰ ਛੁਡਾਓ" ਕਹਿ ਕੇ ਜਿਵੇਂ ਜਲਦੀ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕੀਤਾ।
1.143.14
तद्वाक्यसमकालं तु बीभत्सुर्निशितैः शरैः ।
अवार्यैः पञ्चभिर्ग्राहं मग्नमम्भस्यताडयत् ॥ १.१४३.१४ ॥
ਉਨ੍ਹਾਂ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਬੀਭਤਸੁ (ਅਰਜੁਨ) ਨੇ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬੇ ਮਗਰਮੱਛ ਨੂੰ ਤਿੱਖੇ, ਅਟੱਲ ਪੰਜ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਮਾਰਿਆ।
1.143.15
इतरे त्वथ संमूढास्तत्रपत्र प्रपेदिरे ।
तं तु दृष्ट्वा क्रियोपेतं द्रोणोऽमन्यत पाण्डवम् ॥ १.१४३.१५ ॥
ਬਾਕੀ ਚੇਲੇ ਉੱਥੇ ਘਬਰਾ ਕੇ ਡਿੱਗ ਪਏ। ਪਰ ਉਸ ਕਰਮਕੁਸ਼ਲ ਪਾਂਡਵ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਦ੍ਰੋਣ ਨੇ ਉਸਨੂੰ (ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ) ਸਮਝਿਆ।
1.143.16
विशिष्टं सर्वशिष्येभ्यः प्रीतिमांश्चाभवत्तदा ।
स पार्थबाणैर्बहुधा खण्डशः परिकल्पितः ॥ १.१४३.१६ ॥
ਸਾਰੇ ਚੇਲਿਆਂ ਨਾਲੋਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਵੇਖ ਕੇ ਦ੍ਰੋਣ ਉਦੋਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਏ। ਉਹ ਮਗਰਮੱਛ ਪਾਰਥ ਦੇ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਅਨੇਕ ਟੁਕੜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਕੱਟਿਆ ਗਿਆ।
1.143.17
ग्राहः पञ्चत्वमापेदे जङ्घां त्यक्त्वा महात्मनः ।
सर्वक्रियाभ्यनुज्ञानात्तथा शिष्यान्समानयत् ॥ १.१४३.१७ ॥
ਮਹਾਤਮਾ (ਦ੍ਰੋਣ) ਦੀ ਲੱਤ ਛੱਡ ਕੇ ਉਹ ਮਗਰਮੱਛ ਪੰਚਤਵ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਗਿਆ। ਸਾਰੇ ਕਾਰਜਾਂ ਦੀ ਆਗਿਆ ਮਿਲਣ ਮਗਰੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਚੇਲਿਆਂ ਨੂੰ ਇਕੱਠਾ ਕੀਤਾ।
1.143.18
दुर्योधनं चित्रसेनं दुःशासनविविंशती ।
अर्जुनं च समानीय ह्यश्वत्थामानमेव च ॥ १.१४३.१८ ॥
ਦੁਰਯੋਧਨ, ਚਿਤ੍ਰਸੇਨ, ਦੁਃਸ਼ਾਸਨ, ਵਿਵਿੰਸ਼ਤੀ, ਅਰਜੁਨ ਅਤੇ ਅਸ਼ਵਥਾਮਾ ਨੂੰ ਵੀ ਇਕੱਠਾ ਕਰਕੇ (ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬੁਲਾਇਆ)।
1.143.19
शिशुकं मृण्मयं कृत्वा द्रोणो गङ्गाजले ततः ।
शिष्याणां पश्यतां चैव क्षिपति स्म महाभुजः ॥ १.१४३.१९ ॥
ਮਹਾਬਾਹੂ ਦ੍ਰੋਣ ਨੇ ਮਿੱਟੀ ਦੀ ਇੱਕ ਛੋਟੀ ਮੂਰਤੀ ਬਣਾ ਕੇ ਸ਼ਿਸ਼ਾਂ ਦੇ ਵੇਖਦਿਆਂ ਗੰਗਾ ਦੇ ਜਲ ਵਿੱਚ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤੀ।
1.143.20
चक्षुषी वाससा चैव बद्ध्वा प्रादाच्छरासनम् ।
शिशुकं विद्ध्यतेमं वै जलस्थं बद्धचक्षुषः ॥ १.१४३.२० ॥
ਅੱਖਾਂ ਕੱਪੜੇ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ ਧਨੁਸ਼ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਕਿਹਾ, "ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਖੜੀ ਇਸ ਛੋਟੀ ਮੂਰਤੀ ਨੂੰ ਅੱਖਾਂ ਬੰਨ੍ਹੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਵਾਂਗ ਵਿੰਨ੍ਹ।"
1.143.21
तत्क्षणेनैव बीभत्सुरावापैर्दशभिर्वशी ।
पञ्चकैरनुविव्याध मग्नं शिशुकमम्भसि ॥ १.१४३.२१ ॥
ਉਸੇ ਪਲ ਸੰਜਮੀ ਬੀਭਤਸੂ (ਅਰਜੁਨ) ਨੇ ਦਸ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਅਤੇ ਫਿਰ ਪੰਜ ਨਾਲ, ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬੀ ਉਸ ਛੋਟੀ ਮੂਰਤੀ ਨੂੰ ਲਗਾਤਾਰ ਵਿੰਨ੍ਹ ਦਿੱਤਾ।
1.143.22
ताः स दृष्ट्वा क्रियाः सर्वा द्रोणोऽमन्यत पाण्डवम् ।
विशिष्टं सर्वशिष्येभ्यः प्रीतिमांश्चाभवत्तदा।
तथाब्रवीन्महात्मानं भारद्वाजो महारथम् ॥ १.१४३.२२ ॥
ਉਹ ਸਭ ਕਰਤਬ ਵੇਖ ਕੇ ਦ੍ਰੋਣ ਨੇ ਪਾਂਡਵ (ਅਰਜੁਨ) ਨੂੰ ਸਾਰੇ ਸ਼ਿਸ਼ਾਂ ਨਾਲੋਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਮੰਨਿਆ ਅਤੇ ਉਸ ਵੇਲੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਏ; ਫਿਰ ਮਹਾਰਥੀ ਭਾਰਦ੍ਵਾਜ ਨੇ ਉਸ ਮਹਾਤਮਾ ਨੂੰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ।
1.143.23
गृहाणेदं महाबाहो विशिष्टमतिदुर्धरम् ।
अस्त्रं ब्रह्मशिरो नाम सप्रयोगनिवर्तनम् ॥ १.१४३.२३ ॥
ਹੇ ਮਹਾਬਾਹੂ, ਇਹ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਅਤੇ ਅਤਿ ਦੁਰਧਰਸ਼ ਬ੍ਰਹਮਸ਼ਿਰ ਨਾਮਕ ਅਸਤ੍ਰ ਲੈ; ਇਸਦਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਅਤੇ ਨਿਵਰਤਨ ਇਸਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਹੈ।
1.143.24
न च ते मानुषेष्वेतत्प्रयोक्तव्यं कथंचन ।
जगद्विनिर्दहेदेतदल्पतेजसि पातितम् ॥ १.१४३.२४ ॥
ਤੂੰ ਇਸਨੂੰ ਕਿਸੇ ਵੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਨੁੱਖਾਂ ਉੱਤੇ ਨਾ ਵਰਤੀਂ; ਅਲਪ-ਤੇਜ ਵਾਲੇ ਉੱਤੇ ਛੱਡਿਆ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਇਹ ਜਗਤ ਨੂੰ ਹੀ ਸਾੜ ਦੇਵੇਗਾ।
1.143.25
असामान्यमिदं तात लोकेष्वस्त्रं निगद्यते ।
तद्धारयेथाः प्रयतः शृणु चेदं वचो मम ॥ १.१४३.२५ ॥
ਹੇ ਪੁੱਤਰ, ਇਹ ਅਸਤ੍ਰ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਅਸਾਧਾਰਨ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸਨੂੰ ਸੰਜਮ ਨਾਲ ਧਾਰਨ ਕਰੀਂ; ਅਤੇ ਮੇਰਾ ਇਹ ਬਚਨ ਸੁਣ।
1.143.26
बाधेतामानुषः शत्रुर्यदि त्वां वीर कश्चन ।
तद्वधाय प्रयुञ्जीथास्तदस्त्रमिदमाहवे ॥ १.१४३.२६ ॥
ਹੇ ਵੀਰ, ਜੇ ਕੋਈ ਅਮਾਨੁਸ਼ ਵੈਰੀ ਤੈਨੂੰ ਦੁੱਖ ਦੇਵੇ, ਤਾਂ ਉਸ ਦੇ ਵਧ ਲਈ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਇਹੀ ਅਸਤ੍ਰ ਵਰਤੀਂ।
1.143.27
तथेति संप्रतिश्रुत्य बीभत्सुः स कृताञ्जलिः ।
जग्राह परमास्त्रं तदाह चैनं पुनर्गुरुः।
भविता त्वत्समो नान्यः पुमाँल्लोके धनुर्धरः ॥ १.१४३.२७ ॥
'ਐਸਾ ਹੀ ਹੋਵੇ' ਆਖ ਕੇ ਬੀਭਤਸੂ (ਅਰਜੁਨ) ਨੇ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਉਹ ਪਰਮ ਅਸਤ੍ਰ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕੀਤਾ। ਫਿਰ ਗੁਰੂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਮੁੜ ਆਖਿਆ: ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਤੇਰੇ ਵਰਗਾ ਧਨੁਰਧਾਰੀ ਹੋਰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ।