महाभारत · अध्याय 1.143
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
1.143.1
ततो धनञ्जयं द्रोणः स्मयमानोऽभ्यभाषत ।
त्वयेदानीं प्रहर्तव्यमेतल्लक्ष्यं विलोक्यताम् ॥ १.१४३.१ ॥
तेव्हा हसत द्रोण धनंजयाला म्हणाला, "आता तुला या लक्ष्यावर प्रहार करायचा आहे, हे नीट पाहा."
1.143.2
मद्वाक्यसमकालं ते मोक्तव्योऽत्र भवेच्छरः ।
वितत्य कार्मुकं पुत्र तिष्ठ तावन्मुहूर्तकम् ॥ १.१४३.२ ॥
"माझ्या शब्दाबरोबरच तू येथे बाण सोडायचा आहेस. पुत्रा, धनुष्य ताणून क्षणभर थांब."
1.143.3
एवमुक्तः सव्यसाची मण्डलीकृतकार्मुकः ।
तस्थौ भासं समुद्दिश्य गुरुवाक्यप्रचोदितः ॥ १.१४३.३ ॥
असे सांगितल्यावर सव्यसाची अर्जुन धनुष्य वर्तुळाकार धरून, गुरूच्या वचनाने प्रेरित होऊन, पक्ष्याला लक्ष्य करून उभा राहिला.
1.143.4
मुहूर्तादिव तं द्रोणस्तथैव समभाषत ।
पश्यस्येनं स्थितं भासं द्रुमं मामपि चार्जुन ॥ १.१४३.४ ॥
थोड्या वेळाने द्रोण त्याला तसेच म्हणाला, "अर्जुना, तू या स्थित असलेल्या पक्ष्याला, या वृक्षाला, आणि मलाही पाहतोस का?"
1.143.5
पश्याम्येकं भासमिति द्रोणं पार्थोऽभ्यभाषत ।
न तु वृक्षं भवन्तं वा पश्यामीति च भारत ॥ १.१४३.५ ॥
"मी एक पक्षी पाहतो आहे" असे म्हणून पार्थाने द्रोणाला उत्तर दिले. "भारता, मी वृक्षालाही पाहत नाही आणि आपल्यालाही पाहत नाही."
1.143.6
ततः प्रीतमना द्रोणो मुहूर्तादिव तं पुनः ।
प्रत्यभाषत दुर्धर्षः पाण्डवानां महारथम् ॥ १.१४३.६ ॥
तेव्हा प्रसन्नमनस्क द्रोण, थोड्या वेळाने जणू, पांडवांमधील त्या अजेय महारथ्याला पुन्हा उत्तर देता झाला.
1.143.7
भासं पश्यसि यद्येनं तथा ब्रूहि पुनर्वचः ।
शिरः पश्यामि भासस्य न गात्रमिति सोऽब्रवीत् ॥ १.१४३.७ ॥
जर तू याला भास पक्षी म्हणून पाहतोस, तर तसेच पुन्हा सांग. मी भासाचे डोके पाहतो, शरीर नाही — असे तो म्हणाला.
1.143.8
अर्जुनेनैवमुक्तस्तु द्रोणो हृष्टतनूरुहः ।
मुञ्चस्वेत्यब्रवीत्पार्थं स मुमोचाविचारयन् ॥ १.१४३.८ ॥
अर्जुनाने असे म्हटल्यावर आनंदाने रोमांचित झालेले द्रोण म्हणाले, 'सोड'; आणि अर्जुनाने विचार न करता सोडले.
1.143.9
ततस्तस्य गस्थस्य क्षुरेण निशितेन च ।
शिर उत्कृत्य तरसा पातयामास पाण्डवः ॥ १.१४३.९ ॥
मग पांडवाने तीक्ष्ण क्षुरबाणाने त्या उभ्या असलेल्या प्राण्याचे डोके वेगाने तोडून पाडले.
1.143.10
तस्मिन्कर्मणि संसिद्धे पर्यष्वजत पाण्डवम् ।
मेने च द्रुपदं सङ्ख्ये सानुबन्धं पराजितम् ॥ १.१४३.१० ॥
ते कार्य सिद्ध झाल्यावर त्याने पांडवाला आलिंगन दिले; आणि युद्धात अनुयायांसह द्रुपद पराजित झाला असे मानले.
1.143.11
कस्य चित्त्वथ कालस्य सशिष्योऽङ्गिरसां वरः ।
जगाम गङ्गामभितो मज्जितुं भरतर्षभ ॥ १.१४३.११ ॥
काही काळानंतर अंगिरसांमध्ये श्रेष्ठ असलेले द्रोण शिष्यांसह स्नानासाठी गंगेकडे गेले, हे भरतर्षभा!
1.143.12
अवगाढमथो द्रोणं सलिले सलिलेचरः ।
ग्राहो जग्राह बलवाञ्जङ्घान्ते कालचोदितः ॥ १.१४३.१२ ॥
पाण्यात बुडालेल्या द्रोणाला, काळाने प्रेरित झालेल्या एका बलवान जलचर मगराने पोटरीच्या खालच्या भागात पकडले.
1.143.13
स समर्थोऽपि मोक्षाय शिष्यान्सर्वानचोदयत् ।
ग्राहं हत्वा तु मोक्ष्यध्वं मामिति त्वरयन्निव ॥ १.१४३.१३ ॥
तो समर्थ असूनही सर्व शिष्यांना "मगरीला मारून मला सोडवा" असे जणू घाई करत प्रेरित करू लागला.
1.143.14
तद्वाक्यसमकालं तु बीभत्सुर्निशितैः शरैः ।
अवार्यैः पञ्चभिर्ग्राहं मग्नमम्भस्यताडयत् ॥ १.१४३.१४ ॥
त्या शब्दांबरोबरच बीभत्सु (अर्जुन) याने पाण्यात बुडालेल्या मगरीला तीक्ष्ण, अवार्य अशा पाच बाणांनी प्रहार केला.
1.143.15
इतरे त्वथ संमूढास्तत्रपत्र प्रपेदिरे ।
तं तु दृष्ट्वा क्रियोपेतं द्रोणोऽमन्यत पाण्डवम् ॥ १.१४३.१५ ॥
इतर शिष्य तेथे गोंधळून पडले. पण त्या कर्तृत्ववान पाण्डवाला पाहून द्रोणाने त्याला (श्रेष्ठ) मानले.
1.143.16
विशिष्टं सर्वशिष्येभ्यः प्रीतिमांश्चाभवत्तदा ।
स पार्थबाणैर्बहुधा खण्डशः परिकल्पितः ॥ १.१४३.१६ ॥
सर्व शिष्यांपेक्षा तो विशिष्ट आहे हे पाहून द्रोण तेव्हा प्रसन्न झाला. ती मगर पार्थाच्या बाणांनी अनेक प्रकारे तुकडे तुकडे केली गेली.
1.143.17
ग्राहः पञ्चत्वमापेदे जङ्घां त्यक्त्वा महात्मनः ।
सर्वक्रियाभ्यनुज्ञानात्तथा शिष्यान्समानयत् ॥ १.१४३.१७ ॥
महात्म्याची (द्रोणाची) जांघ सोडून ती मगर पंचत्वाला प्राप्त झाली. सर्व कृतींची अनुमती मिळाल्यानंतर त्याने शिष्यांना एकत्र आणले.
1.143.18
दुर्योधनं चित्रसेनं दुःशासनविविंशती ।
अर्जुनं च समानीय ह्यश्वत्थामानमेव च ॥ १.१४३.१८ ॥
दुर्योधन, चित्रसेन, दुःशासन, विविंशती, अर्जुन आणि अश्वत्थामा यांना एकत्र आणून (त्याने बोलावले).
1.143.19
शिशुकं मृण्मयं कृत्वा द्रोणो गङ्गाजले ततः ।
शिष्याणां पश्यतां चैव क्षिपति स्म महाभुजः ॥ १.१४३.१९ ॥
महाबाहू द्रोणाने मातीची एक लहान मूर्ती बनवून शिष्यांच्या देखत ती गंगेच्या पाण्यात फेकली.
1.143.20
चक्षुषी वाससा चैव बद्ध्वा प्रादाच्छरासनम् ।
शिशुकं विद्ध्यतेमं वै जलस्थं बद्धचक्षुषः ॥ १.१४३.२० ॥
डोळे कापडाने बांधून त्याने धनुष्य दिले आणि म्हणाला, "पाण्यात असलेल्या या लहानशा मूर्तीला डोळे बांधलेल्या स्थितीत भेद."
1.143.21
तत्क्षणेनैव बीभत्सुरावापैर्दशभिर्वशी ।
पञ्चकैरनुविव्याध मग्नं शिशुकमम्भसि ॥ १.१४३.२१ ॥
त्याच क्षणी संयमी बीभत्सु (अर्जुन) दहा बाणांनी आणि नंतर पाच बाणांनी पाण्यात बुडालेल्या त्या लहानशा मूर्तीला एकापाठोपाठ भेदले.
1.143.22
ताः स दृष्ट्वा क्रियाः सर्वा द्रोणोऽमन्यत पाण्डवम् ।
विशिष्टं सर्वशिष्येभ्यः प्रीतिमांश्चाभवत्तदा।
तथाब्रवीन्महात्मानं भारद्वाजो महारथम् ॥ १.१४३.२२ ॥
ते सर्व पराक्रम पाहून द्रोणाने पांडवाला (अर्जुनाला) सर्व शिष्यांमध्ये श्रेष्ठ मानले आणि तेव्हा तो आनंदित झाला; मग महारथी भारद्वाज त्या महात्म्याला असे म्हणाला.
1.143.23
गृहाणेदं महाबाहो विशिष्टमतिदुर्धरम् ।
अस्त्रं ब्रह्मशिरो नाम सप्रयोगनिवर्तनम् ॥ १.१४३.२३ ॥
हे महाबाहो, हे श्रेष्ठ आणि अतिदुर्धर्ष 'ब्रह्मशिर' नावाचे अस्त्र घे; त्याचा प्रयोग आणि निवर्तन यांसह ते तुला मिळो.
1.143.24
न च ते मानुषेष्वेतत्प्रयोक्तव्यं कथंचन ।
जगद्विनिर्दहेदेतदल्पतेजसि पातितम् ॥ १.१४३.२४ ॥
हे तू कोणत्याही प्रकारे माणसांवर वापरू नकोस; अल्पतेजस्वी व्यक्तीवर सोडले गेले तर ते जगालाच जाळून टाकील.
1.143.25
असामान्यमिदं तात लोकेष्वस्त्रं निगद्यते ।
तद्धारयेथाः प्रयतः शृणु चेदं वचो मम ॥ १.१४३.२५ ॥
हे वत्सा, हे अस्त्र जगतात असामान्य म्हटले जाते. ते संयमाने धारण कर; आणि माझे हे वचन ऐक.
1.143.26
बाधेतामानुषः शत्रुर्यदि त्वां वीर कश्चन ।
तद्वधाय प्रयुञ्जीथास्तदस्त्रमिदमाहवे ॥ १.१४३.२६ ॥
हे वीरा, जर कोणी अमानुष शत्रू तुला त्रास देईल, तर त्याच्या वधासाठी युद्धात हेच अस्त्र वापर.
1.143.27
तथेति संप्रतिश्रुत्य बीभत्सुः स कृताञ्जलिः ।
जग्राह परमास्त्रं तदाह चैनं पुनर्गुरुः।
भविता त्वत्समो नान्यः पुमाँल्लोके धनुर्धरः ॥ १.१४३.२७ ॥
'तसेच होवो' असे म्हणून बीभत्सु (अर्जुन) याने हात जोडून ते परम अस्त्र घेतले. तेव्हा गुरू त्याला पुन्हा म्हणाले: जगात तुझ्यासारखा धनुर्धर दुसरा कोणी होणार नाही.