महाभारत · अध्याय 1.144
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
1.144.1
कृतास्त्रान्धार्तराष्ट्रांश्च पाण्डुपुत्रांश्च भारत ।
दृष्ट्वा द्रोणोऽब्रवीद्राजन्धृतराष्ट्रं जनेश्वरम् ॥ १.१४४.१ ॥
हे भारता, शस्त्रविद्येत निपुण झालेल्या धृतराष्ट्रपुत्रांना आणि पांडुपुत्रांना पाहून द्रोण जनेश्वर राजा धृतराष्ट्राला म्हणाला.
1.144.2
कृपस्य सोमदत्तस्य वाह्लीकस्य च धीमतः ।
गाङ्गेयस्य च सान्निध्ये व्यासस्य विदुरस्य च ॥ १.१४४.२ ॥
कृप, सोमदत्त, बुद्धिमान वाह्लीक, गांगेय (भीष्म), व्यास आणि विदुर यांच्या सान्निध्यात.
1.144.3
राजन्संप्राप्तविद्यास्ते कुमाराः कुरुसत्तम ।
ते दर्शयेयुः स्वां शिक्षां राजन्ननुमते तव ॥ १.१४४.३ ॥
हे राजा, कुरुश्रेष्ठा, विद्या संपादन केलेल्या त्या कुमारांनी तुमच्या अनुमतीने आपले कौशल्य दाखवावे.
1.144.4
ततोऽब्रवीन्महाराजः प्रहृष्टेनान्तरात्मना ।
भारद्वाज महत्कर्म कृतं ते द्विजसत्तम ॥ १.१४४.४ ॥
तेव्हा महाराज आनंदित मनाने म्हणाले - हे भारद्वाजा, द्विजश्रेष्ठा, तुम्ही महान कार्य केले आहे.
1.144.5
यदानुमन्यसे कालं यस्मिन्देशे यथायथा ।
तथातथा विधानाय स्वयमाज्ञापयस्व माम् ॥ १.१४४.५ ॥
ज्या वेळी, ज्या ठिकाणी, जशा प्रकारे तुम्हाला योग्य वाटेल त्या व्यवस्थेसाठी तुम्ही स्वतः मला आज्ञा द्या.
1.144.6
स्पृहयाम्यद्य निर्वेदान्पुरुषाणां सचक्षुषाम् ।
अस्त्रहेतोः पराक्रान्तान्ये मे द्रक्ष्यन्ति पुत्रकान् ॥ १.१४४.६ ॥
आज अस्त्रविद्येसाठी पराक्रम करणाऱ्या, डोळस मनुष्यांच्या आनंददायक दृश्याची मी इच्छा करतो; ते माझ्या पुत्रांना पाहतील.
1.144.7
क्षत्तर्यद्गुरुराचार्यो ब्रवीति कुरु तत्तथा ।
न हीदृशं प्रियं मन्ये भविता धर्मवत्सल ॥ १.१४४.७ ॥
हे विदुरा, गुरू आचार्य जे सांगतात ते तसेच कर. हे धर्मप्रिया, यापेक्षा प्रिय काही होईल असे मला वाटत नाही.
1.144.8
ततो राजानमामन्त्र्य विदुरानुमतोपि हि ।
भारद्वाजो महाप्राज्ञो मापयामास मेदिनीम् ॥ १.१४४.८ ॥
नंतर राजाची अनुमती घेऊन, विदुराच्या संमतीनेही, महाप्राज्ञ भारद्वाजांनी भूमीचे मापन करवले.
1.144.9
समामवृक्षां निर्गुलमामुदक्प्रवणसंस्थिताम् ।
तस्यां भूमौ बलिं चक्रे तिथौ नक्षत्रपूजिते ॥ १.१४४.९ ॥
सपाट, वृक्षविरहित, झाडाझुडुपांपासून मुक्त, उत्तरेकडे उतरती असलेल्या त्या भूमीवर, नक्षत्रपूजित तिथीला त्याने बली अर्पण केला.
1.144.10
अवघुष्टं पुरं चापि तदर्थं भरतर्षभ ।
रङ्गभूमौ सुविपुलं शास्त्रदृष्टं यथाविधि ॥ १.१४४.१० ॥
हे भरतश्रेष्ठा, त्यासाठी नगरातही घोषणा केली गेली; रंगभूमीवर शास्त्रविधीनुसार अतिविशाल रचना करण्यात आली.
1.144.11
प्रेक्षागारं सुविहितं चक्रस्ते तस्य शिल्पिनः ।
रक्षां सर्वायुधोपेतां स्त्रीणां चैव नरर्षभ ॥ १.१४४.११ ॥
त्या कारागिरांनी सुव्यवस्थित प्रेक्षागृह बांधले; हे नरश्रेष्ठा, स्त्रियांच्या रक्षणासाठी सर्व शस्त्रांनी युक्त असा बंदोबस्तही केला.
1.144.12
मञ्चांश्च कारयामासुर्यत्र जानपदा जनाः ।
विपुलानुच्छ्रयोपेताञ्शिबिकाश्च महाधनाः ॥ १.१४४.१२ ॥
जनपदातील लोक जिथे बसतील असे विस्तीर्ण व उंच मंच त्यांनी बांधवले, आणि महाधनिकांसाठी पालख्याही तयार करवल्या.
1.144.13
तस्मिंस्ततोऽहनि प्राप्ते राजा ससचिवस्तदा ।
सान्तःपुरः सहामात्यो व्यासस्यानुमते तदा।
भीष्मं प्रमुखतः कृत्वा कृपं चाचार्यसत्तमम् ॥ १.१४४.१३ ॥
त्या दिवशी राजा मंत्र्यांसह, अंतःपुरासह, अमात्यांसह, व्यासांच्या अनुमतीने, भीष्मांना पुढे ठेवून आणि श्रेष्ठ आचार्य कृपांनाही घेऊन निघाला.
1.144.14
बाह्लीकं सोमदत्तं च भूरिश्रवसमेव च ।
कुरूनन्यांश्च सचिवानादाय नगराद्बहिः ॥ १.१४४.१४ ॥
बाह्लीक, सोमदत्त, भूरिश्रवा, कुरुवंशीय आणि इतर मंत्र्यांना घेऊन नगराबाहेर.
1.144.15
रङ्गभूमिं समासाद्य ब्राह्मणैः सहितो नृपः ॥ १.१४४.१५ ॥
रंगभूमीस पोहोचून ब्राह्मणांसह राजा.
1.144.16
मुक्ताजालपरिक्षिप्तं वैदूर्यममिशोभितम् ।
शातकुम्भमयं दिव्यं प्रेक्षागारमुपागमत् ॥ १.१४४.१६ ॥
मोत्यांच्या जाळ्याने वेढलेल्या, वैडूर्याने शोभिवंत, सुवर्णमय दिव्य प्रेक्षागृहाकडे तो आला.
1.144.17
गान्धारी च महाभागा कुन्ती च जयतां वर ।
स्त्रियश्च राज्ञः सर्वास्ताः सप्रेष्याः सपरिच्छदाः ॥ १.१४४.१७ ॥
हे विजेत्यांमध्ये श्रेष्ठा, महाभाग्यवती गांधारी आणि कुंती, आणि राजाच्या सर्व स्त्रिया, सेवक व परिवारासह.
1.144.18
हर्षादारुरुहुर्मञ्चान्मेरुं देवस्त्रियो यथा ।
ब्राह्मणक्षत्रियाद्यं च चातुर्वर्ण्यं पुराद्द्रुतम् ॥ १.१४४.१८ ॥
आनंदाने त्या मंचांवर चढल्या, जसे देवांगना मेरुवर चढतात; आणि ब्राह्मण-क्षत्रियांपासून चार वर्ण नगरातून त्वरेने बाहेर पडले.
1.144.19
दर्शनेप्सुः समभ्यागात्कुमाराणां कृतास्त्रताम् ।
क्षणेनैकस्थतां तत्र दर्शनेप्सुर्जगाम ह ॥ १.१४४.१९ ॥
राजकुमारांचे शस्त्रकौशल्य पाहण्याच्या इच्छेने ते एकत्र आले. क्षणार्धात तेथे सर्वजण एका ठिकाणी जमले, पाहण्याच्या उत्सुकतेने.
1.144.20
प्रवादितैश्च वादित्रैर्जनकौतूहलेन च ।
महार्णव इव क्षुब्धः समाजः सोऽभवत्तदा ॥ १.१४४.२० ॥
वाजणाऱ्या वाद्यांच्या नादाने आणि लोकांच्या उत्सुकतेने ती सभा तेव्हा महासागराप्रमाणे खवळली.
1.144.21
ततः शुक्लाम्बरधरः शुक्लयज्ञोपवीतवान् ।
शुक्लकेशः सितश्मश्रुः शुक्लाल्यानुलेपनः ॥ १.१४४.२१ ॥
मग शुभ्र वस्त्र परिधान केलेले, शुभ्र यज्ञोपवीत धारण केलेले, शुभ्र केस आणि शुभ्र दाढी असलेले, शुभ्र सुगंधी लेप लावलेले ते...
1.144.22
रङ्गमध्यं तदाचार्यः सपुत्रः प्रविवेश ह ।
नभो जलधरैर्हीनं साङ्गारक इवांशुमान् ॥ १.१४४.२२ ॥
तेव्हा आचार्य आपल्या पुत्रासह रंगभूमीच्या मध्यभागी प्रवेशले, ढगांविना आकाशात मंगळासह सूर्य जसा.
1.144.23
व्यासस्यानुमते चक्रे बलिं बलवतां वरः ।
ब्राह्मणांस्तु सुमन्त्रज्ञान्कारयामास मङ्गलम् ॥ १.१४४.२३ ॥
व्यासांच्या अनुमतीने बलवानांत श्रेष्ठ असलेल्याने बलिदान केले; आणि उत्तम मंत्रज्ञ ब्राह्मणांकडून मंगल विधी करविला.
1.144.24
सुवर्णमणिरत्नानि वस्त्राणि विविधानि च ।
प्रददौ दक्षिणां राजा द्रोणाय च कृपाय च ॥ १.१४४.२४ ॥
राजाने द्रोण आणि कृप यांना दक्षिणा म्हणून सोने, मणी, रत्ने आणि विविध प्रकारची वस्त्रे दिली.
1.144.25
सुखपुण्याहघोषस्य पुण्यस्य समनन्तरम् ।
विविशुर्विविधं गृह्य शस्त्रोपकरणं नराः ॥ १.१४४.२५ ॥
शुभ पुण्याहघोष आणि पुण्यविधी झाल्यानंतर लगेच, लोकांनी विविध शस्त्रे व साधने घेऊन आत प्रवेश केला.
1.144.26
ततो बद्धाङ्गुलित्राणा बद्धकक्ष्या महारथाः ।
बद्धथूणाः सधनुषो विविशुर्भरतर्षभाः ॥ १.१४४.२६ ॥
मग अंगुलित्राणे बांधून, कमरपट्टा आवळून, भाता बांधून, धनुष्य घेऊन भरतश्रेष्ठ महारथी आत गेले.
1.144.27
रङ्गमध्ये स्थितं द्रोणमभिवाद्य नरर्षभाः ।
चक्रुः पूजां यथान्यायं द्रोणस्य च कृपस्य च ॥ १.१४४.२७ ॥
रंगमंडपाच्या मध्यभागी उभ्या असलेल्या द्रोणाला नरश्रेष्ठांनी अभिवादन केले आणि यथाविधी द्रोण व कृप यांची पूजा केली.
1.144.28
आशीर्भिश्च प्रयुक्ताभिः सर्वे संहृष्टमानसाः ।
अभिवाद्य पुनः शस्त्रान्बलिपुष्पैः समर्चितान् ॥ १.१४४.२८ ॥
शुभाशीर्वचनांसह सर्वांनी प्रसन्न मनाने पुन्हा अभिवादन करून बलिपुष्पांनी पूजिलेल्या शस्त्रांना वंदन केले.
1.144.29
रक्तचन्दनसंमिश्रैः स्वयमर्चन्ति कौरवाः ।
रक्तचन्दनदिग्धाश्च रक्तमाल्यानुधारिणः ॥ १.१४४.२९ ॥
लाल चंदनमिश्रित द्रव्यांनी कौरव स्वतः पूजा करतात; ते लाल चंदन लावलेले व लाल माळा घातलेले आहेत.
1.144.30
सर्वे रक्तपताकाश्च सर्वे रक्तान्तलोचनाः ।
द्रोणेन समनुज्ञाता गृह्य शस्त्रं परन्तपाः ॥ १.१४४.३० ॥
सर्वांचे ध्वज लाल, सर्वांच्या डोळ्यांच्या कडा लाल; द्रोणाची अनुज्ञा मिळवून शस्त्र घेतलेले शत्रुतापक वीर.
1.144.31
धनूंषि पूर्व संगृह्य तप्तकाञ्चनभूषिताः ।
सज्यानि विविधाकाराः शरैः सन्धाय कौरवा ॥ १.१४४.३१ ॥
प्रथम तप्त सोन्याने अलंकृत, विविध आकाराचे कौरव धनुष्ये घेऊन प्रत्यंचा चढवून बाण सांधत होते.
1.144.32
ज्याघोषं तलघोषं च कृत्वा भूतान्यमोहयन् ॥ १.१४४.३२ ॥
प्रत्यंचेचा टणत्कार आणि हाताच्या टाळ्यांचा नाद करून त्यांनी सर्व प्राण्यांना मोहित केले.
1.144.33
अनुज्येष्ठं च ते तत्र युधिष्ठिरपुनरोगमाः ।
चक्रुरस्त्रं महावीर्याः कुमाराः परमाद्भुतम् ॥ १.१४४.३३ ॥
तेथे युधिष्ठिर आणि त्याच्यामागे असलेल्या महापराक्रमी राजकुमारांनी लहानापासून मोठ्यापर्यंत अत्यंत अद्भुत अस्त्रकौशल्य दाखवले.
1.144.34
केषांचित्तत्र माल्येषु शरा निपतिता नृप ।
केषांचित्पुष्पमुकुटे निपतन्ति स्म सायकाः ॥ १.१४४.३४ ॥
हे राजा, तेथे कुणाचे बाण हारांवर पडले, तर कुणाचे बाण पुष्पमुकुटांवर पडू लागले.
1.144.35
केचिल्लक्ष्याणि विविधैर्बाणैराहितलक्षणैः ।
बिभिदुर्लाघवोत्सृष्टैर्गुरूणि च लघूनि च ॥ १.१४४.३५ ॥
काहींनी लक्ष्य साधून सोडलेल्या विविध बाणांनी लक्ष्ये भेदली; चपळाईने सोडलेल्या बाणांनी जड आणि हलकी दोन्ही लक्ष्ये फोडली.
1.144.36
केचिच्छराक्षेपभयाच्छिरांस्यवननामिरे ।
मनुजा धृष्टमपरे वीक्षाञ्चक्रुः सुविस्मिताः ॥ १.१४४.३६ ॥
काहींनी बाण सुटण्याच्या भीतीने मस्तक झुकवले; इतर लोक अत्यंत आश्चर्याने निर्भयपणे पाहत राहिले.
1.144.37
ते स्म लक्ष्याणि बिभिदुर्बाणैर्नामाङ्कशोभितैः ।
विविधैर्लाघवोत्सृष्टैरुह्यन्तो वाजिभिर्द्रुतम् ॥ १.१४४.३७ ॥
नावे कोरलेल्या लक्ष्यांना ते वेगवान घोड्यांवर स्वार होऊन कौशल्याने सोडलेल्या विविध बाणांनी भेदत होते.
1.144.38
तत्कुमारबलं तत्र गृहीतशरकार्मुकम् ।
गन्धर्वनगराकारं प्रेक्ष्य ते विस्मिताभवन् ॥ १.१४४.३८ ॥
धनुष्यबाण धारण केलेल्या त्या राजकुमारांच्या सैन्याला, गंधर्वनगरासारख्या त्या दृश्याला पाहून ते चकित झाले.
1.144.39
सहसा चुक्रुशुश्चान्ये नराः शतसहस्रशः ।
विस्मयोत्फुल्लनयनाः साधुसाध्विति भारत ॥ १.१४४.३९ ॥
अचानक इतर शेकडो हजारो लोक ओरडले; आश्चर्याने विस्फारलेल्या डोळ्यांनी, 'साधू साधू' म्हणत, हे भारता!
1.144.40
कृत्वा धनुषि ते मार्गान्रथचर्यासु चासकृत् ।
गजपृष्ठेऽश्वपृष्ठे च नियुद्धे च महाबलाः ॥ १.१४४.४० ॥
धनुष्यावर त्यांनी रथ-संचलनाचे मार्ग वारंवार साधले; हत्तीच्या पाठीवर, घोड्याच्या पाठीवर आणि कुस्तीतही ते महाबलवान होते.
1.144.41
गृहीतखड्गचर्माणस्ततो भूयः प्रहारिणः ।
त्सरुमार्गान्यथोद्दिष्टांश्चेरुः सर्वासु भूमिषु ॥ १.१४४.४१ ॥
नंतर तलवार आणि ढाल धरलेले ते प्रहारक सर्व भूमींवर, सांगितल्याप्रमाणे तलवारबाजीच्या मार्गांवर पुन्हा संचार करू लागले.
1.144.42
लाघवं सौष्ठवं शोभां स्थिरत्वं दृढमुष्टिताम् ।
ददृशुस्तत्र सर्वेषां प्रयोगं खड्गचर्मणोः ॥ १.१४४.४२ ॥
तेथे सर्वांच्या तलवार आणि ढालीच्या प्रयोगात चपळता, कौशल्य, शोभा, स्थिरता आणि घट्ट मूठ त्यांनी पाहिली.
1.144.43
अथ तौ नित्यसंहृष्टौ सुयोधनवृकोदरौ ।
अवतीर्णौ गदाहस्तावेकशृङ्गाविवाचलौ ॥ १.१४४.४३ ॥
तेव्हा सदा हर्षित सुयोधन आणि वृकोदर गदा हाती घेऊन उतरले, जणू दोन एकशृंग पर्वत.
1.144.44
बद्धकक्ष्यौ महाबाहू पौरुषे पर्यवस्थितौ ।
बृंहन्तौ वासिताहेतोः समदाविव कुञ्जरौ ॥ १.१४४.४४ ॥
कंबर कसलेले ते महाबाहू पौरुषात स्थिर उभे राहून गर्जले, जणू हत्तिणीसाठी मदमत्त दोन हत्ती.
1.144.45
तौ प्रदक्षिणसव्यानि मण्डलानि महाबलौ ।
चेरतुर्मण्डलगतौ समदाविव कुञ्जरौ ॥ १.१४४.४५ ॥
ते महाबळी उजवीकडे व डावीकडे वर्तुळाकार फिरले, जणू मदमत्त दोन हत्ती मंडलात फिरत आहेत.
1.144.46
विदुरो धृतराष्ट्राय गान्धार्याः पाण्डवारणिः ।
न्यवेदयेतां तत्सर्वं कुमाराणां विचेष्टितम् ॥ १.१४४.४६ ॥
पांडवांचा अरणी असलेल्या विदुराने धृतराष्ट्र आणि गांधारीला राजकुमारांचे ते सर्व वर्तन कळवले.