મહાભારત · અધ્યાય 1.145
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
1.145.1
कुरुराजे हि रङ्गस्थे भीमे च बलिनां वरे ।
पक्षपातकृतस्नेहः स द्विधेवाभवज्जनः ॥ १.१४५.१ ॥
કુરુરાજ દુર્યોધન અને બળવાનોમાં શ્રેષ્ઠ ભીમ રંગભૂમિમાં હતા ત્યારે, પક્ષપાતથી ઉત્પન્ન સ્નેહને કારણે તે જનસમૂહ જાણે બે ભાગમાં વહેંચાઈ ગયો.
1.145.2
जय हे कुरुराजेति जय हे भीम इत्युत ।
पुरुषाणां सुविपुलाः प्रणादाः सहसोत्थिताः ॥ १.१४५.२ ॥
"જય હો, હે કુરુરાજ!" અને "જય હો, હે ભીમ!" એવા માણસોના અતિ મોટા જયઘોષ અચાનક ઊઠ્યા.
1.145.3
ततः क्षुब्धार्णवनिभं रङ्गमालोक्य बुद्धिमान् ।
भारद्वाजः प्रियं पुत्रमश्वत्थामानमब्रवीत् ॥ १.१४५.३ ॥
ત્યારે ક્ષુબ્ધ સમુદ્ર જેવી રંગભૂમિ જોઈને બુદ્ધિમાન ભારદ્વાજ (દ્રોણ)એ પોતાના પ્રિય પુત્ર અશ્વત્થામાને કહ્યું.
1.145.4
वारयैतौ महावीर्यौ कृतयोग्यावुभावपि ।
मा भूद्रङ्गप्रकोपोऽयं भीमदुर्योधनोद्भवः ॥ १.१४५.४ ॥
"આ બંને મહાપરાક્રમી, બંને શિક્ષિત વીરોને રોકો; ભીમ અને દુર્યોધનથી ઉત્પન્ન આ રંગભૂમિનો કોલાહલ ન થાય."
1.145.5
तत उत्थाय वेगेन अश्वत्थामा न्यवारयत् ।
गुरोराज्ञा भीम इति गान्धारे गुरुशासनम्।
अलं शिक्षाकृतं वेगमलं साहसमित्युत ॥ १.१४५.५ ॥
ત્યારે અશ્વત્થામા ઝડપથી ઊભો થઈને રોકવા લાગ્યો: "ગુરુની આજ્ઞા છે, ભીમ! હે ગાંધારીપુત્ર! આ ગુરુનું શાસન છે; શિક્ષણથી મેળવેલો વેગ બસ છે, સાહસ પણ બસ છે."
1.145.6
ततस्तावुद्यतगतौ गुरुपुत्रेण वारितौ ।
युगान्तानिलसंक्षुब्धौ महावेलाविवार्णवौ ॥ १.१४५.६ ॥
ત્યારે આગળ ધસેલા તે બંનેને ગુરુપુત્રે રોક્યા; તેઓ યુગાંતના પવનથી ક્ષુબ્ધ, મહાકિનારાવાળા બે સમુદ્ર જેવા હતા.
1.145.7
ततो रङ्गाङ्गणगतो द्रोणो वचनमब्रवीत् ।
निवार्य वादित्रगणं महामेघनिभस्वनम् ॥ १.१४५.७ ॥
પછી રંગભૂમિના આંગણે આવેલા દ્રોણે મહામેઘ જેવા ગર્જતા વાજિંત્રોને રોકીને આ વચન કહ્યું.
1.145.8
यो मे पुत्रात्प्रियतरः सर्वशस्त्रविशारदः ।
ऐन्द्रिरिन्द्रानुजसमः स पार्थो दृश्यतामिति ॥ १.१४५.८ ॥
"જે મને પુત્રથી પણ વધુ પ્રિય છે, સર્વ શસ્ત્રોમાં નિપુણ છે, ઇન્દ્રનો પુત્ર અને ઇન્દ્રના નાનાભાઈ સમાન છે, તે પાર્થ દેખાય."
1.145.9
आचार्यवचनेनाथ कृतस्वस्त्ययनो युवा ।
बद्धगोधाङ्गुलित्राणः पूर्णतूणः सकार्मुकः ॥ १.१४५.९ ॥
આચાર્યના વચનથી સ્વસ્તિવાચન કરી તે યુવાન, ગોધાચર્મનાં આંગળીત્રાણ બાંધી, પૂર્ણ ભાથું અને ધનુષ્ય સાથે (આગળ આવ્યો).
1.145.10
काञ्चनं कवचं बिभ्रत्प्रत्यदृश्य फाल्गुनः ।
सार्कः सेन्द्रायुधतडित्ससन्ध्य इव तोयदः ॥ १.१४५.१० ॥
સોનાનું કવચ ધારણ કરેલો ફાલ્ગુન દેખાયો; સૂર્ય, ઇન્દ્રનું વજ્ર-વીજળી અને સંધ્યા સાથેના મેઘ જેવો.
1.145.11
ततः सर्वस्य रङ्गस्य समुत्पिञ्जलकोऽभवत् ।
प्रावाद्यन्त च वाद्यानि सशङ्खानि समन्ततः ॥ १.१४५.११ ॥
પછી આખા રંગભૂમિમાં મોટો કોલાહલ થયો; ચારેબાજુ શંખો સાથે વાજિંત્રો વાગવા લાગ્યા.
1.145.12
एष कुन्तीसुतः श्रीमानेष मध्यमपाण्डवः ।
एष पुत्रो महेन्द्रस्य कुरूणामेष रक्षिता ॥ १.१४५.१२ ॥
"આ કુંતીનો શ્રીમાન પુત્ર છે, આ મધ્યમ પાંડવ છે. આ મહેન્દ્રનો પુત્ર છે; આ કુરુઓનો રક્ષક છે."
1.145.13
एषोऽस्त्रविदुषां श्रेष्ठ एष धर्मभृतां वरः ।
एष शीलवतां चापि शीलज्ञाननिधिः परः ॥ १.१४५.१३ ॥
આ અસ્ત્રવિદ્યા જાણનારાઓમાં શ્રેષ્ઠ છે, ધર્મધારીઓમાં ઉત્તમ છે, અને શીલ તથા જ્ઞાનનો પરમ ખજાનો છે.
1.145.14
इत्येवं तुमुला वाचः शुश्रुवुः प्रेक्षकेरिताः ।
कुन्त्याः प्रस्रवसंयुक्तैरस्रैः क्लिन्नमुरोऽभवत् ॥ १.१४५.१४ ॥
આ રીતે પ્રેક્ષકોએ ઉચ્ચારેલા કોલાહલભર્યા શબ્દો સંભળાયા; કુંતીની છાતી વહેતાં આંસુઓથી ભીંજાઈ ગઈ.
1.145.15
तेन शब्देन महता पूर्णश्रुतिरथाब्रवीत् ।
धृतराष्ट्रो नरश्रेष्ठो विदुरं हृष्टमानसः ॥ १.१४५.१५ ॥
તે મહાન અવાજથી કાન ભરાઈ ગયા ત્યારે નરશ્રેષ્ઠ ધૃતરાષ્ટ્રે હર્ષિત મનથી વિદુરને કહ્યું.
1.145.16
क्षत्तः क्षुब्धार्णवनिभः किमेष सुमहास्वनः ।
सहसैवोत्थितो रङ्गे भिन्दन्निव नभस्तलम् ॥ १.१४५.१६ ॥
હે ક્ષત્તા, વલોવાયેલા સાગર જેવો આ મહાન અવાજ શાનો છે? રંગભૂમિમાં અચાનક ઊઠીને જાણે આકાશ ચીરી રહ્યો છે!
1.145.17
एष पार्थो महाराज फाल्गुनः पाण्डुनन्दनः ।
अवतीर्णः सकवचस्तत्रैव सुमिहास्वनः ॥ १.१४५.१७ ॥
હે મહારાજ, આ પાર્થ, પાંડુનો પુત્ર ફાલ્ગુન અર્જુન છે; કવચ પહેરી ત્યાં જ ઊતરીને મહાન અવાજ કરે છે.
1.145.18
धन्योऽस्म्यनुगृहीतोऽस्मि रक्षितोऽस्मि महामते ।
पृथारणिसमुद्भूतैस्त्रिभिः पाण्डववह्निभिः ॥ १.१४५.१८ ॥
હે મહામતિ, હું ધન્ય છું, અનુગૃહીત છું, રક્ષિત છું; પૃથાની અરણિમાંથી ઉત્પન્ન ત્રણ પાંડવ-અગ્નિઓ વડે હું રક્ષિત છું.
1.145.19
तस्मिन्प्रमुदिते रङ्गे कथंचित्प्रत्युपस्थिते ।
दर्शयामास बीभत्सुराचार्यायास्त्रलाघवम् ॥ १.१४५.१९ ॥
એ આનંદિત રંગભૂમિમાં, કોઈ રીતે તક આવતાં, બીભત્સુ (અર્જુન)એ આચાર્યને પોતાનું અસ્ત્રકૌશલ્ય દેખાડ્યું.
1.145.20
आग्नेयेनासृजद्वह्निं वारुणेनासृजत्पयः ।
वायव्येनासृजद्वह्निं पार्जन्येनासृजद्धनान् ॥ १.१४५.२० ॥
આગ્નેય અસ્ત્રથી તેણે અગ્નિ સર્જ્યો; વારુણ અસ્ત્રથી જળ સર્જ્યું; વાયવ્ય અસ્ત્રથી અગ્નિ સર્જ્યો; પાર્જન્ય અસ્ત્રથી મેઘો સર્જ્યા.
1.145.21
भौमेन प्रासृजद्भूमिं पार्वतेनासृजद्गिरीन् ।
अन्तर्धानेन चास्त्रेण पुनरन्तर्हितोऽभवत् ॥ १.१४५.२१ ॥
ભૌમ અસ્ત્રથી તેણે ભૂમિ સર્જી; પાર્વત અસ્ત્રથી પર્વતો; અને અંતર્ધાન અસ્ત્રથી તે ફરી અદ્રશ્ય થયો.
1.145.22
क्षणात्प्रांशुः क्षणाद्ध्रस्वः क्षणाच्च रथधूर्गतः ।
क्षणेन रथमध्यस्थः क्षणेनावतरन्महीम् ॥ १.१४५.२२ ॥
ક્ષણમાં ઊંચો, ક્ષણમાં ટૂંકો; ક્ષણમાં રથની ધુરા પર; ક્ષણમાં રથના મધ્યમાં ઊભેલો; ક્ષણમાં ભૂમિ પર ઊતરતો.
1.145.23
सुकुमारं च सूक्ष्मं च गुरु चापि गुरुप्रियः ।
सौष्ठवेनाभिसंयुक्तः सोऽविध्यद्विविधैः शरैः ॥ १.१४५.२३ ॥
સુકોમળ, સૂક્ષ્મ અને ભારે લક્ષ્યને પણ ગુરુપ્રિય તેણે કૌશલ્યથી વિવિધ બાણોથી વીંધ્યું.
1.145.24
भ्रमतश्च वराहस्य लोहस्य प्रमुखे समम् ।
पञ्चबाणानसंक्तान्संमुमोचैकबाणवत् ॥ १.१४५.२४ ॥
ફરતા વરાહ અને લોખંડના યંત્રની સામે જ તેણે એક સાથે પાંચ બાણ છોડ્યાં; તે એકબીજામાં ગૂંથાયા વિના એક બાણ સમાન ગયાં.
1.145.25
गव्ये विषाणकोशे च चले रज्ज्ववलम्बिनि ।
निचखान महावीर्यः सायकानेकविंशतिम् ॥ १.१४५.२५ ॥
ગાયના ચામડા અને શિંગડાના કોશમાં, દોરડે લટકીને હલતા લક્ષ્યમાં, એ મહાપરાક્રમીએ એકવીસ બાણ ખોંપ્યાં.
1.145.26
इत्येवमादि सुमहत्खड्गे धनुषि चानघ ।
गदायां शस्त्रकुशलो मण्डलानि ह्यदर्शयत् ॥ १.१४५.२६ ॥
આ રીતે અને આવાં અનેક — તલવાર, ધનુષ્ય અને ગદામાં પણ — હે નિષ્પાપ, શસ્ત્રકુશળે વર્તુળાકાર કરતબ બતાવ્યાં.
1.145.27
ततः समाप्तभूयिष्ठे तस्मिन्कर्मणि भारत ।
मन्दीभूते समाजे च वादित्रस्य च निःस्वने ॥ १.१४५.२७ ॥
પછી, હે ભારત, એ કાર્ય મોટે ભાગે પૂરું થયે, સભા શાંત થઈ અને વાદ્યોનો નાદ મંદ પડ્યે.
1.145.28
द्वारदेशात्समुद्भूतो माहात्म्यबलसूचकः ।
वज्रनिष्पेषसदृशः शुश्रुवे भुजनिःस्वनः ॥ १.१४५.२८ ॥
દરવાજાના પ્રદેશથી ઊઠેલો, મહત્તા અને બળનો સૂચક, વજ્રના અથડાવા જેવો ભુજાઓનો અવાજ સંભળાયો.
1.145.29
दीर्यन्ते किं नु गिरयः किंस्विद्भूमिर्विदीर्यते ।
किंस्विदापूर्यते व्योम जलधाराघनैर्घनैः ॥ १.१४५.२९ ॥
શું પર્વતો ફાટી રહ્યા છે? શું પૃથ્વી જ વિદીર્ણ થઈ રહી છે? શું જળધારાવાળા ઘન મેઘોથી આકાશ ભરાઈ રહ્યું છે?
1.145.30
रङ्गस्यैवं मतिरभूत्क्षणेन वसुधाधिप ।
द्वारं चाभिमुखाः सर्वे बभूवुः प्रेक्षकास्तदा ॥ १.१४५.३० ॥
હે ભૂપતિ, એક ક્ષણમાં રંગભૂમિના લોકોના મનમાં આ જ વિચાર આવ્યો; ત્યારે બધા પ્રેક્ષકો દરવાજા તરફ મોં કરીને ઊભા થઈ ગયા.
1.145.31
पञ्चभिर्भ्रातृभिः पार्थैर्द्रोणः परिवृतो वभौ ।
पञ्चतारेण संयुक्तः सावित्रेणेव चन्द्रमाः ॥ १.१४५.३१ ॥
પાંચ ભાઈ પાર્થો વડે ઘેરાયેલા દ્રોણ, સાવિત્ર નક્ષત્ર સાથે પાંચ તારાઓથી યુક્ત ચંદ્ર જેવા શોભ્યા.
1.145.32
अश्वत्थाम्ना च सहितं भ्रातॄणां शतमूर्जितम् ।
दुर्योधनममित्रघ्नमुत्थितं पर्यवारयत् ॥ १.१४५.३२ ॥
અશ્વત્થામા સાથેના સો બળવાન ભાઈઓએ ઊભા થયેલા શત્રુહંતા દુર્યોધનને ઘેરી લીધો.
1.145.33
स तैस्तदा भ्रातृभिरुद्यतायुधै-
र्गदाग्रपाणिः समवस्थितैर्वृतः।
बभौ यथा दानवसंक्षये पुरा ।
पुनन्दरो देवगणैः समावृतः ॥ १.१४५.३३ ॥
ત્યારે ઉગામેલા શસ્ત્રવાળા તે ભાઈઓથી ઘેરાયેલો, હાથમાં ગદા ધારણ કરેલો તે, પ્રાચીન કાળે દાનવોના સંહાર સમયે દેવગણોથી ઘેરાયેલા ઇન્દ્ર જેવો શોભ્યો.