महाभारत · अध्याय 1.145
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
1.145.1
कुरुराजे हि रङ्गस्थे भीमे च बलिनां वरे ।
पक्षपातकृतस्नेहः स द्विधेवाभवज्जनः ॥ १.१४५.१ ॥
कुरुराज दुर्योधन आणि बलवानांत श्रेष्ठ भीम रंगभूमीवर उभे असता, पक्षपातातून उत्पन्न झालेल्या स्नेहाने तो जनसमुदाय जणू दोन भागांत विभागला गेला.
1.145.2
जय हे कुरुराजेति जय हे भीम इत्युत ।
पुरुषाणां सुविपुलाः प्रणादाः सहसोत्थिताः ॥ १.१४५.२ ॥
"जय हो, हे कुरुराज!" आणि "जय हो, हे भीमा!" अशा लोकांच्या मोठ्या जयघोषांचे आवाज अचानक उठले.
1.145.3
ततः क्षुब्धार्णवनिभं रङ्गमालोक्य बुद्धिमान् ।
भारद्वाजः प्रियं पुत्रमश्वत्थामानमब्रवीत् ॥ १.१४५.३ ॥
तेव्हा क्षुब्ध समुद्रासारख्या त्या रंगभूमीकडे पाहून बुद्धिमान भारद्वाज (द्रोण) आपला प्रिय पुत्र अश्वत्थाम्याला म्हणाला.
1.145.4
वारयैतौ महावीर्यौ कृतयोग्यावुभावपि ।
मा भूद्रङ्गप्रकोपोऽयं भीमदुर्योधनोद्भवः ॥ १.१४५.४ ॥
"या दोन्ही महापराक्रमी, शिक्षित वीरांना अडवा; भीम आणि दुर्योधनामुळे रंगभूमीत हा कोलाहल होऊ नये."
1.145.5
तत उत्थाय वेगेन अश्वत्थामा न्यवारयत् ।
गुरोराज्ञा भीम इति गान्धारे गुरुशासनम्।
अलं शिक्षाकृतं वेगमलं साहसमित्युत ॥ १.१४५.५ ॥
तेव्हा अश्वत्थामा वेगाने उठून अडवू लागला: "गुरूंची आज्ञा आहे, भीमा! हे गांधारीपुत्रा! गुरूंचा हा शासनादेश आहे; शिक्षणाने साधलेला वेग पुरे, साहसही पुरे."
1.145.6
ततस्तावुद्यतगतौ गुरुपुत्रेण वारितौ ।
युगान्तानिलसंक्षुब्धौ महावेलाविवार्णवौ ॥ १.१४५.६ ॥
तेव्हा पुढे सरसावलेल्या त्या दोघांना गुरुपुत्राने अडवले; ते युगांतीच्या वाऱ्याने क्षुब्ध झालेल्या, मोठ्या किनाऱ्यांच्या दोन समुद्रांसारखे होते.
1.145.7
ततो रङ्गाङ्गणगतो द्रोणो वचनमब्रवीत् ।
निवार्य वादित्रगणं महामेघनिभस्वनम् ॥ १.१४५.७ ॥
नंतर रंगभूमीच्या अंगणात आलेल्या द्रोणाने महामेघासारखा गर्जणारा वाद्यसमूह थांबवून हे वचन म्हटले.
1.145.8
यो मे पुत्रात्प्रियतरः सर्वशस्त्रविशारदः ।
ऐन्द्रिरिन्द्रानुजसमः स पार्थो दृश्यतामिति ॥ १.१४५.८ ॥
"जो मला पुत्रापेक्षाही प्रिय आहे, सर्व शस्त्रांत निपुण आहे, इंद्राचा पुत्र व इंद्राच्या धाकट्या भावासारखा आहे, तो पार्थ दिसो."
1.145.9
आचार्यवचनेनाथ कृतस्वस्त्ययनो युवा ।
बद्धगोधाङ्गुलित्राणः पूर्णतूणः सकार्मुकः ॥ १.१४५.९ ॥
आचार्यांच्या आज्ञेने स्वस्त्ययन केलेला तो तरुण, गोधाचर्माचे बोटत्राण बांधलेला, पूर्ण भाता व धनुष्य घेऊन (पुढे आला).
1.145.10
काञ्चनं कवचं बिभ्रत्प्रत्यदृश्य फाल्गुनः ।
सार्कः सेन्द्रायुधतडित्ससन्ध्य इव तोयदः ॥ १.१४५.१० ॥
सोन्याचे कवच धारण केलेला फाल्गुन दिसला; सूर्य, इंद्रायुध विजेसह व संध्येसह असलेल्या मेघासारखा.
1.145.11
ततः सर्वस्य रङ्गस्य समुत्पिञ्जलकोऽभवत् ।
प्रावाद्यन्त च वाद्यानि सशङ्खानि समन्ततः ॥ १.१४५.११ ॥
नंतर संपूर्ण रंगभूमीत मोठा कल्लोळ उसळला; चोहोबाजूंनी शंखांसह वाद्ये वाजू लागली.
1.145.12
एष कुन्तीसुतः श्रीमानेष मध्यमपाण्डवः ।
एष पुत्रो महेन्द्रस्य कुरूणामेष रक्षिता ॥ १.१४५.१२ ॥
"हा कुंतीचा श्रीमान पुत्र आहे, हा मधला पांडव आहे. हा महेंद्राचा पुत्र आहे; हा कुरूंचा रक्षक आहे."
1.145.13
एषोऽस्त्रविदुषां श्रेष्ठ एष धर्मभृतां वरः ।
एष शीलवतां चापि शीलज्ञाननिधिः परः ॥ १.१४५.१३ ॥
हा अस्त्रविद्येत निपुणांमध्ये श्रेष्ठ आहे, धर्मधारकांमध्ये उत्तम आहे आणि शील व ज्ञानाचा परम निधी आहे.
1.145.14
इत्येवं तुमुला वाचः शुश्रुवुः प्रेक्षकेरिताः ।
कुन्त्याः प्रस्रवसंयुक्तैरस्रैः क्लिन्नमुरोऽभवत् ॥ १.१४५.१४ ॥
अशा प्रकारे प्रेक्षकांनी उच्चारलेले कोलाहलपूर्ण शब्द ऐकू आले; कुंतीचे हृदय वाहणाऱ्या अश्रूंनी भिजून गेले.
1.145.15
तेन शब्देन महता पूर्णश्रुतिरथाब्रवीत् ।
धृतराष्ट्रो नरश्रेष्ठो विदुरं हृष्टमानसः ॥ १.१४५.१५ ॥
त्या महान आवाजाने कान भरलेले नरश्रेष्ठ धृतराष्ट्र आनंदित मनाने विदुराला म्हणाले.
1.145.16
क्षत्तः क्षुब्धार्णवनिभः किमेष सुमहास्वनः ।
सहसैवोत्थितो रङ्गे भिन्दन्निव नभस्तलम् ॥ १.१४५.१६ ॥
हे क्षत्ता, मथलेल्या समुद्रासारखा हा प्रचंड आवाज कशाचा? रंगभूमीत अचानक उठून जणू आकाश फाडत आहे!
1.145.17
एष पार्थो महाराज फाल्गुनः पाण्डुनन्दनः ।
अवतीर्णः सकवचस्तत्रैव सुमिहास्वनः ॥ १.१४५.१७ ॥
हे महाराज, हा पार्थ, पांडूचा पुत्र फाल्गुन अर्जुन आहे; कवच घालून तिथेच उतरून प्रचंड आवाज करत आहे.
1.145.18
धन्योऽस्म्यनुगृहीतोऽस्मि रक्षितोऽस्मि महामते ।
पृथारणिसमुद्भूतैस्त्रिभिः पाण्डववह्निभिः ॥ १.१४५.१८ ॥
हे महामते, मी धन्य आहे, अनुगृहीत आहे, रक्षित आहे; पृथेच्या अरणीतून उत्पन्न झालेल्या तीन पांडव-अग्नींनी माझे रक्षण केले आहे.
1.145.19
तस्मिन्प्रमुदिते रङ्गे कथंचित्प्रत्युपस्थिते ।
दर्शयामास बीभत्सुराचार्यायास्त्रलाघवम् ॥ १.१४५.१९ ॥
त्या आनंदी रंगभूमीत, काही प्रकारे संधी आली असता, बीभत्सु (अर्जुन) याने आचार्यांना आपले अस्त्रकौशल्य दाखवले.
1.145.20
आग्नेयेनासृजद्वह्निं वारुणेनासृजत्पयः ।
वायव्येनासृजद्वह्निं पार्जन्येनासृजद्धनान् ॥ १.१४५.२० ॥
आग्नेय अस्त्राने त्याने अग्नी निर्माण केला; वारुण अस्त्राने जल निर्माण केले; वायव्य अस्त्राने पुन्हा अग्नी निर्माण केला; पार्जन्य अस्त्राने मेघ निर्माण केले.
1.145.21
भौमेन प्रासृजद्भूमिं पार्वतेनासृजद्गिरीन् ।
अन्तर्धानेन चास्त्रेण पुनरन्तर्हितोऽभवत् ॥ १.१४५.२१ ॥
भौम अस्त्राने त्याने भूमी निर्माण केली; पार्वत अस्त्राने पर्वत; आणि अंतर्धान अस्त्राने तो पुन्हा अदृश्य झाला.
1.145.22
क्षणात्प्रांशुः क्षणाद्ध्रस्वः क्षणाच्च रथधूर्गतः ।
क्षणेन रथमध्यस्थः क्षणेनावतरन्महीम् ॥ १.१४५.२२ ॥
क्षणात उंच, क्षणात बुटका; क्षणात रथाच्या धुरेवर; क्षणात रथाच्या मध्यभागी उभा; क्षणात भूमीवर उतरत असे.
1.145.23
सुकुमारं च सूक्ष्मं च गुरु चापि गुरुप्रियः ।
सौष्ठवेनाभिसंयुक्तः सोऽविध्यद्विविधैः शरैः ॥ १.१४५.२३ ॥
नाजूक, सूक्ष्म आणि जड लक्ष्यही गुरुप्रिय त्याने कौशल्याने विविध बाणांनी भेदले.
1.145.24
भ्रमतश्च वराहस्य लोहस्य प्रमुखे समम् ।
पञ्चबाणानसंक्तान्संमुमोचैकबाणवत् ॥ १.१४५.२४ ॥
फिरणाऱ्या वराहाच्या आणि लोखंडी यंत्राच्या समोरच त्याने एकाच वेळी पाच बाण सोडले; ते एकमेकांत न अडकता जणू एकाच बाणासारखे गेले.
1.145.25
गव्ये विषाणकोशे च चले रज्ज्ववलम्बिनि ।
निचखान महावीर्यः सायकानेकविंशतिम् ॥ १.१४५.२५ ॥
गाईच्या कातड्यात आणि शिंगाच्या कोशात, दोरीला लटकत हलणाऱ्या लक्ष्यात, त्या महापराक्रमी वीराने एकवीस बाण रोवले.
1.145.26
इत्येवमादि सुमहत्खड्गे धनुषि चानघ ।
गदायां शस्त्रकुशलो मण्डलानि ह्यदर्शयत् ॥ १.१४५.२६ ॥
असे आणि अशासारखे अनेक — तलवारीत, धनुष्यात आणि गदेतही — हे निष्पाप, शस्त्रकुशल वीराने वर्तुळाकार कौशल्ये दाखवली.
1.145.27
ततः समाप्तभूयिष्ठे तस्मिन्कर्मणि भारत ।
मन्दीभूते समाजे च वादित्रस्य च निःस्वने ॥ १.१४५.२७ ॥
मग, हे भारता, ते कर्म बहुतेक संपल्यावर, सभा शांत झाल्यावर आणि वाद्यांचा निनाद मंद झाल्यावर.
1.145.28
द्वारदेशात्समुद्भूतो माहात्म्यबलसूचकः ।
वज्रनिष्पेषसदृशः शुश्रुवे भुजनिःस्वनः ॥ १.१४५.२८ ॥
दारातून उठलेला, मोठेपणा आणि बळ सूचित करणारा, वज्राच्या आघातासारखा बाहूंचा आवाज ऐकू आला.
1.145.29
दीर्यन्ते किं नु गिरयः किंस्विद्भूमिर्विदीर्यते ।
किंस्विदापूर्यते व्योम जलधाराघनैर्घनैः ॥ १.१४५.२९ ॥
पर्वत फुटत आहेत की? पृथ्वीच फुटत आहे का? जलधारांच्या दाट मेघांनी आकाश भरून जात आहे का?
1.145.30
रङ्गस्यैवं मतिरभूत्क्षणेन वसुधाधिप ।
द्वारं चाभिमुखाः सर्वे बभूवुः प्रेक्षकास्तदा ॥ १.१४५.३० ॥
हे भूपती, क्षणार्धात रंगभूमीतील लोकांच्या मनात हाच विचार आला; तेव्हा सर्व प्रेक्षक दाराकडे तोंड करून उभे राहिले.
1.145.31
पञ्चभिर्भ्रातृभिः पार्थैर्द्रोणः परिवृतो वभौ ।
पञ्चतारेण संयुक्तः सावित्रेणेव चन्द्रमाः ॥ १.१४५.३१ ॥
पाच बंधू पार्थांनी वेढलेले द्रोण, सावित्र नक्षत्रासह पाच ताऱ्यांनी युक्त चंद्राप्रमाणे शोभू लागले.
1.145.32
अश्वत्थाम्ना च सहितं भ्रातॄणां शतमूर्जितम् ।
दुर्योधनममित्रघ्नमुत्थितं पर्यवारयत् ॥ १.१४५.३२ ॥
अश्वत्थाम्यासह असलेल्या शंभर बलवान बंधूंनी उभ्या राहिलेल्या शत्रुघ्न दुर्योधनाला वेढा घातला.
1.145.33
स तैस्तदा भ्रातृभिरुद्यतायुधै-
र्गदाग्रपाणिः समवस्थितैर्वृतः।
बभौ यथा दानवसंक्षये पुरा ।
पुनन्दरो देवगणैः समावृतः ॥ १.१४५.३३ ॥
तेव्हा उगारलेल्या शस्त्रांनी उभ्या राहिलेल्या त्या बंधूंनी वेढलेला, हातात गदा घेतलेला तो, पूर्वी दानवांच्या संहाराच्या वेळी देवगणांनी वेढलेल्या इंद्राप्रमाणे शोभला.