महाभारत · अध्याय 1.147
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
1.147.1
ततः स्रस्तोत्तरपटः सप्रस्वेदः सवेपथुः ।
विवेशाधिरथो रङ्गं यष्टिप्राणो ह्वयन्निव ॥ १.१४७.१ ॥
तेव्हा उत्तरीय ढळलेले, घामाने भिजलेले व थरथरणारे अधिरथ रंगभूमीत प्रवेशले; जणू त्यांचे प्राण काठीतच आहेत अशा प्रकारे ते हाक मारत होते.
1.147.2
तमालोक्य धनुस्त्यक्त्वा पितृगौरवयन्त्रितः ।
कर्णोऽभिषेकार्द्रशिराः शिरसा समवन्दत ॥ १.१४७.२ ॥
त्यांना पाहून पित्याबद्दलच्या आदराने बांधलेल्या कर्णाने धनुष्य खाली ठेवले; अभिषेकाने अजून ओल्या डोक्याने त्याने मस्तक नमवून वंदन केले.
1.147.3
ततः पादाववच्छाद्य पटान्तेन ससंभ्रमः ।
पुत्रेति परिपूर्णार्थमब्रवीद्रथसारथिम् ॥ १.१४७.३ ॥
मग वस्त्राच्या टोकाने त्याचे पाय झाकून, घाबरलेल्या अवस्थेत 'पुत्रा' असे म्हणत अधिरथाने रथसारथ्याशी भरल्या अंतःकरणाने संवाद साधला.
1.147.4
परिष्वज्य च तस्याथ मूर्धानं स्नेहविक्लवः ।
अङ्गराज्याभिषेकार्द्रमश्रुभिः सिषिचे पुनः ॥ १.१४७.४ ॥
मग स्नेहाने विव्हल होऊन त्याला आलिंगन देऊन, अंगराज्याभिषेकाने ओले झालेले त्याचे मस्तक पुन्हा अश्रूंनी भिजवले.
1.147.5
तं दृष्ट्वा सूतपुत्रोऽयमिति संचिन्त्य पाण्डवः ।
भीमसेनस्तदा वाक्यमब्रवीत्प्रहसन्निव ॥ १.१४७.५ ॥
त्याला पाहून 'हा सूतपुत्र आहे' असा विचार करून पांडव भीमसेनाने तेव्हा जणू हसत हे वचन उच्चारले.
1.147.6
न त्वमर्हसि पार्थेन सूतपुत्र रणे वधम् ।
कुलस्य सदृशस्तूर्णं प्रतोदो गृह्यतां त्वया ॥ १.१४७.६ ॥
हे सूतपुत्रा! पृथापुत्र अर्जुनाकडून रणांगणात तुझा मृत्यू योग्य नाही; आपल्या कुलाला शोभेल असा चाबूक लवकर हाती घे.
1.147.7
अङ्गराज्यं च नार्हस्त्वमुपभोक्तुं नराधम ।
श्वा हुताशसमीपस्थं पुरोडाशमिवाध्वरे ॥ १.१४७.७ ॥
हे नराधमा, अंगराज्याचा उपभोग घेण्यास तू योग्य नाहीस; यज्ञात अग्नीजवळ ठेवलेला पुरोडाश कुत्र्यासाठी योग्य नसतो तसे.
1.147.8
एवमुक्तस्ततः कर्णः किंचित्प्रस्फुरिताधरः ।
गगनस्थं विनिःश्वस्य दिवाकरमुदैक्षत ॥ १.१४७.८ ॥
असे म्हटल्यावर कर्णाचे ओठ किंचित थरथरले; त्याने दीर्घ नि:श्वास टाकून आकाशातील सूर्याकडे पाहिले.
1.147.9
ततो दुर्योधनः कोपादुत्पपात महाबलः ।
भ्रातृपद्मवनात्तस्मान्मदोत्कट इव द्विपः ॥ १.१४७.९ ॥
तेव्हा महाबली दुर्योधन क्रोधाने उठला; मदोन्मत्त हत्ती आपल्या बंधूंच्या कमलवनातून उठावा तसा.
1.147.10
सोऽब्रवीद्भीमकर्माणं भीमसेनमवस्थितम् ।
वृकोदर न युक्तं ते वचनं वक्तुमीदृशम् ॥ १.१४७.१० ॥
तेथे उभ्या असलेल्या भीमकर्मा भीमसेनाला तो म्हणाला: हे वृकोदरा, तुला असे बोलणे योग्य नाही.
1.147.11
क्षत्रियाणां बलं ज्यष्ठं योक्तव्यं क्षत्रबन्धुना ।
शूराणां च नदीनां च प्रभवो दुर्विभावनः ॥ १.१४७.११ ॥
क्षत्रियांचे बल श्रेष्ठ आहे; ते क्षत्रियबंधूने वापरले पाहिजे; शूर आणि नद्यांचा उगम जाणणे कठीण आहे.
1.147.12
सलिलादुत्थितो वह्निर्येन व्याप्तं चराचरम् ।
दधीचस्यास्थितो वज्रं कृतं दानवसूदनम् ॥ १.१४७.१२ ॥
पाण्यातून उत्पन्न झालेला अग्नी, ज्याने चराचर जग व्यापले; आणि दधीचाच्या अस्थींपासून बनवलेले वज्र, ज्याने दानवांचा नाश केला.
1.147.13
आग्नेयः कृत्तिकापुत्रो रौद्रो गाङ्गेय इत्यपि ।
श्रूयते भगवान्देवः सर्वगुह्यमयो गुहः ॥ १.१४७.१३ ॥
तो अग्नीचा पुत्र, कृत्तिकांचा पुत्र, रुद्राचा पुत्र आणि गंगेचाही पुत्र म्हणून ऐकला जातो. सर्व गुह्यांनी युक्त भगवान देव गुह म्हणून ओळखला जातो.
1.147.14
क्षत्रियेभ्यश्च ये जाता ब्राह्मणास्ते च ते श्रुताः ।
विश्वामित्रप्रभृतयः प्राप्ता ब्रह्मत्वमव्ययम् ॥ १.१४७.१४ ॥
क्षत्रियांपासून जन्मलेले जे होते, तेही ब्राह्मण म्हणून ऐकले गेले आहेत. विश्वामित्र आदींनी अव्यय ब्रह्मत्व प्राप्त केले.
1.147.15
आचार्यः कलशाज्जातो द्रोणः शस्त्रभृतां वरः ।
गौतमस्यान्ववाये च शरस्तम्बाच्च गौतमः ॥ १.१४७.१५ ॥
शस्त्रधारींमध्ये श्रेष्ठ आचार्य द्रोण कलशातून जन्मले. गौतमाच्या वंशात आणि शरस्तंबातून गौतम (कृप) जन्मले.
1.147.16
भवतां च यथा जन्म तदप्यागमितं मया ।
सकुण्डलं सकवचं सर्वलक्षणलक्षितम्।
कथमादित्यसदृशं मृगी व्याघ्रं जनिष्यति ॥ १.१४७.१६ ॥
तुमचा जन्म जसा होता तेही मी सांगितले. कुंडल व कवचासह, सर्व लक्षणांनी युक्त, सूर्यासारखा — हरिणी वाघाला कसे जन्म देईल?
1.147.17
पृथिवीराज्यमर्होऽयं नाङ्गराज्यं नरेश्वरः ।
अनेन बाहुवीर्येण मया चाज्ञानुवर्तिना ॥ १.१४७.१७ ॥
हा नरेश्वर पृथ्वीच्या राज्यास योग्य आहे, केवळ अंगराज्यास नव्हे. या बाहुबळाने आणि माझ्या आज्ञेचे पालन करणारा असल्याने.
1.147.18
यस्य वा मनुजस्येदं न क्षान्तं मद्विचेष्टितम् ।
रथमारुह्य पद्भ्यां स विनामयतु कार्मुकम् ॥ १.१४७.१८ ॥
माझे हे वर्तन ज्या माणसाला सहन होत नाही, त्याने रथावर चढून किंवा पायी चालून धनुष्य वाकवावे.
1.147.19
ततः सर्वस्य रङ्गस्य हाहाकारो महानभूत् ।
साधुवादानुसंबद्धः सूर्यश्चास्तमुपागमत् ॥ १.१४७.१९ ॥
तेव्हा संपूर्ण रंगभूमीत मोठा हाहाकार उठला; साधुवादांच्या गजरात सूर्य अस्ताला गेला.
1.147.20
ततो दुर्योधनः कर्णमालम्ब्याग्रकरे नृपः ।
दीपिकाभिः कृतालोकस्तस्माद्रङ्गाद्विनिर्ययौ ॥ १.१४७.२० ॥
मग राजा दुर्योधन कर्णाचा हात धरून, मशालींच्या प्रकाशात त्या रंगभूमीतून बाहेर पडला.
1.147.21
पाण्डवाश्च सहद्रोणाः सकृपाश्च विशांपते ।
भीष्मेण सहिताः सर्वे ययुः स्वं स्वं निवेशनम् ॥ १.१४७.२१ ॥
हे प्रजाधिपती, पांडव, द्रोण आणि कृप यांच्यासह, भीष्मांबरोबर सर्वजण आपापल्या निवासस्थानी गेले.
1.147.22
अर्जुनेति जनः कश्चित्कश्चित्कर्णेति भारत ।
कश्चिद्दुर्योधनेत्येवं ब्रुवन्तः प्रस्थितास्तदा ॥ १.१४७.२२ ॥
हे भारता, कोणी 'अर्जुन!' म्हणत, कोणी 'कर्ण!' म्हणत, तर कोणी 'दुर्योधन!' म्हणत तेव्हा निघाले.
1.147.23
कुन्त्याश्च प्रत्यभिज्ञाय दिव्यलक्षणसूचितम् ।
पुत्रमङ्गेश्वरं स्नेहाच्छन्ना प्रीतिरजायत ॥ १.१४७.२३ ॥
कुंतीने दिव्य लक्षणांनी सूचित झालेल्या, अंगदेशाच्या स्वामी आपल्या पुत्राला ओळखले; स्नेहाने दडलेली प्रीती तिच्या मनात जागी झाली.
1.147.24
दुर्योधनस्यापि तदा कर्णमासाद्य पार्थिव ।
भयमर्जुनसंजातं क्षिप्रमन्तरधीयत ॥ १.१४७.२४ ॥
हे राजा, तेव्हा दुर्योधनाच्याही मनातील, कर्णाजवळ जाताच अर्जुनामुळे उत्पन्न झालेली भीती लगेच नाहीशी झाली.
1.147.25
स चापि वीरः कृतशस्त्रनिश्रमः ।
परेण साम्नाऽभ्यवदत्सुयोधनम्।
युधिष्ठिरस्याप्यभवत्तदा मति-
र्न कर्णतुल्योऽस्ति धनुर्धरः क्षितौ ॥ १.१४७.२५ ॥
शस्त्राभ्यासात श्रम घेतलेला तो वीर अत्यंत मृदु शब्दांनी दुर्योधनाशी बोलला. त्या वेळी युधिष्ठिराच्याही मनात हेच होते: पृथ्वीवर कर्णासारखा धनुर्धर नाही.