મહાભારત · અધ્યાય 1.151
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
1.151.1
धृतराष्ट्रस्तु राजन्द्रे यदा कौरवनन्दनम् ।
युधिष्ठिरं विजानन्वै समर्थं राज्यरक्षणे ॥ १.१५१.१ ॥
કૌરવોના આનંદ યુધિષ્ઠિરને રાજ્યરક્ષણમાં સમર્થ જાણીને ધૃતરાષ્ટ્ર જ્યારે.
1.151.2
यौवराज्याभिषेकार्थममन्त्रयत मन्त्रिभिः ।
ते तु बुद्ध्वान्वतप्यन्त धृतराष्ट्रात्मजास्तदा ॥ १.१५१.२ ॥
યુવરાજ્યાભિષેક માટે તેણે મંત્રીઓ સાથે વિચારણા કરી; એ જાણીને ધૃતરાષ્ટ્રના પુત્રો ત્યારે અત્યંત દુઃખી થયા.
1.151.3
ततः संवत्सरस्यान्ते यौवराज्याय पार्थिव ।
स्थापितो धृतराष्ट्रेण पाण्डुपुत्रो युधिष्ठिरः ॥ १.१५१.३ ॥
ત્યારબાદ એક વર્ષના અંતે, હે રાજન, ધૃતરાષ્ટ્રે પાંડુના પુત્ર યુધિષ્ઠિરને યુવરાજપદે સ્થાપ્યા.
1.151.4
ततोऽदीर्घेण कालेन कुन्तीपुत्रो युधिष्ठिरः ।
पितुरन्तर्दधे कीर्तिं शीलवृत्तसमाधिभिः ॥ १.१५१.४ ॥
ત્યારબાદ થોડા સમયમાં કુંતીપુત્ર યુધિષ્ઠિરે પોતાના શીલ, આચરણ અને સમાધિથી પિતાની કીર્તિને પણ વટાવી દીધી.
1.151.5
असियुद्धे गदायुद्धे रथयुद्धे च पाण्डवः ।
संकर्षणादशिक्षद्वै शश्वच्छिक्षां वृकोदरः ॥ १.१५१.५ ॥
તલવાર, ગદા અને રથયુદ્ધમાં પાંડવ વૃકોદર (ભીમ) સંકર્ષણ પાસેથી સતત શિક્ષણ પામ્યો.
1.151.6
समाप्तशिक्षो भीमस्तु द्युमत्सेनसमो बले ।
पराक्रमेण संपन्नो भ्रातॄणामचरद्वशे ॥ १.१५१.६ ॥
શિક્ષણ પૂર્ણ કરેલો ભીમ બળમાં દ્યુમત્સેન સમાન થયો; પરાક્રમથી સંપન્ન થઈ તે ભાઈઓના વશમાં વિચરવા લાગ્યો.
1.151.7
प्रगाढदृढमुष्टित्वे लाघवे वेधने तथा ।
क्षुरनाराचभल्लानां विपाठानां च तत्त्ववित् ॥ १.१५१.७ ॥
અતિ દૃઢ મુઠ્ઠી પકડવામાં, ચપળતામાં, લક્ષ્યભેદમાં તથા ક્ષુર, નારાચ, ભલ્લ બાણોના વિપાઠોનું તત્ત્વ જાણનારો.
1.151.8
ऋजुवक्रविशालानां प्रयोक्ता फाल्गुनोऽभवत् ।
लाघवे सौष्ठवे चैव नान्यः कश्चन विद्यते ॥ १.१५१.८ ॥
સીધા, વાંકા અને પહોળા બાણોનો પ્રયોક્તા ફાલ્ગુન થયો; ચપળતા અને કૌશલ્યમાં તેના સમાન બીજો કોઈ ન હતો.
1.151.9
बीभत्सुसदृशो लोक इति द्रोणो व्यवस्थितः ।
ततोऽब्रवीद्गुडाकेशं द्रोणः कौरवसंसदि ॥ १.१५१.९ ॥
'જગતમાં બીભત્સુ (અર્જુન) જેવો કોઈ નથી' એમ દ્રોણે નક્કી કર્યું; પછી કૌરવોની સભામાં દ્રોણે ગુડાકેશને કહ્યું.
1.151.10
अगस्त्यस्य धनुर्वेदे शिष्यो मम गुरुः पुरा ।
अग्निवेश्य इति ख्यातस्तस्य शिष्योऽस्मि भारत ॥ १.१५१.१० ॥
અગસ્ત્યના ધનુર્વેદનો શિષ્ય પૂર્વે મારો ગુરુ હતો, જે અગ્નિવેશ્ય નામે પ્રખ્યાત હતો; હે ભારત, હું તેનો શિષ્ય છું.
1.151.11
तीर्थात्तीर्थं गमयितुमहमेतत्समुद्यतः ।
तपसा यन्मया प्राप्तममोघमशनिप्रभम् ॥ १.१५१.११ ॥
એક તીર્થથી બીજા તીર્થમાં એને લઈ જવા હું તૈયાર થયો છું; તપથી મેં જે મેળવ્યું છે તે અમોઘ અને વજ્ર જેવું તેજસ્વી છે.
1.151.12
अस्त्रं ब्रह्मशिरो नाम यद्दहेत्पृथिवीमपि ।
ददता गुरुणा चोक्तं न मनुष्येष्विदंत्वया ॥ १.१५१.१२ ॥
'બ્રહ્મશિરસ્' નામનું અસ્ત્ર, જે પૃથ્વીને પણ બાળી શકે; આપતી વખતે ગુરુએ કહ્યું, 'તારે આ મનુષ્યો પર પ્રયોગ ન કરવો.'
1.151.13
भारद्वाज विमोक्तव्यमल्पवीर्येषु संयुगे ।
यद्यदन्तर्हितं भूतं किंचिद्युद्ध्येत्त्वया सह ॥ १.१५१.१३ ॥
હે ભારદ્વાજ, યુદ્ધમાં અલ્પ બળવાળાઓ પર તેને છોડવું ન જોઈએ; તારી સાથે લડનાર જે કોઈ પ્રાણી છુપાયેલો હોય તોપણ.
1.151.14
महातेजस्त्वमेतेन हन्याः शस्त्रेण संयुगे ।
त्वया प्राप्तमिदं वीर दिव्यं नान्योऽर्हति त्विदम् ॥ १.१५१.१४ ॥
હે મહાતેજસ્વી, યુદ્ધમાં આ જ શસ્ત્રથી તારે સંહાર કરવો. હે વીર, આ દિવ્ય અસ્ત્ર તેં મેળવ્યું છે; આને યોગ્ય બીજો કોઈ નથી.
1.151.15
समयस्तु त्वया रक्ष्यो मुनिसृष्टो विशांपते ।
आचार्यदक्षिणां देहि ज्ञातिग्रामस्य पश्यतः ॥ १.१५१.१५ ॥
હે રાજન્, મુનિએ સ્થાપેલો આ કરાર તારે પાળવો. સ્વજનોના સમૂહની સામે આચાર્યને ગુરુદક્ષિણા આપ.
1.151.16
ददानीति प्रतिज्ञाते फाल्गुनेनाब्रवीद्गुरुः ।
युद्धेऽहं प्रतियोद्धव्यो युध्यमानस्त्वयाऽनघ ॥ १.१५१.१६ ॥
'આપીશ' એવી પ્રતિજ્ઞા કર્યા પછી ગુરુએ ફાલ્ગુનને કહ્યું: 'હે નિષ્પાપ, યુદ્ધમાં લડતાં તારે મારી સામે જ લડવું પડશે.'
1.151.17
तथेति च प्रतिज्ञाय द्रोणाय कुरुपुङ्गवः ।
उपसंगृह्य चरणावुपतस्थे विनीतवत् ॥ १.१५१.१७ ॥
'તેમ જ થાઓ' એવી પ્રતિજ્ઞા કરી કુરુશ્રેષ્ઠ દ્રોણના ચરણ પકડી વિનયપૂર્વક તેમની પાસે ઊભો રહ્યો.
1.151.18
द्रोणो जगाद वचनं समालिङ्ग्य तु फाल्गुनम् ।
यन्मयोक्तं पुरा पार्थ तव लोके नरं क्वचित् ॥ १.१५१.१८ ॥
દ્રોણે ફાલ્ગુનને આલિંગન આપીને આ વચન કહ્યાં: 'હે પાર્થ, મેં પહેલાં જે કહ્યું હતું—તારા જેવો આ લોકમાં ક્યાંય કોઈ મનુષ્ય નથી.'
1.151.19
सदृशं कारये नैव सर्वप्रहरणे युधि ।
तत्कृतं च मया सम्यक्तव तुल्यो न वर्तते ॥ १.१५१.१९ ॥
યુદ્ધમાં સર્વ શસ્ત્રપ્રયોગમાં મેં તારા સમાન કોઈને ઘડ્યો નથી; મારા દ્વારા સારી રીતે કરાયેલું એ — તારી તોલે કોઈ નથી.
1.151.20
देवा युधि न शक्तास्त्वां योद्धुं दैत्या न दानवाः ।
नाहं त्वत्तो विशिष्टोऽस्मि किं पुनर्मानवा रणे ॥ १.१५१.२० ॥
યુદ્ધમાં દેવો પણ તારી સાથે લડવા સમર્થ નથી, દૈત્યો કે દાનવો પણ નહીં; હું પણ તારા કરતાં શ્રેષ્ઠ નથી — તો રણમાં મનુષ્યોની તો શી વાત?
1.151.21
एकस्तवाधिको लोके यो हि वृष्णिकुलोद्भवः ।
कृष्णः कमलपत्राक्षः कंसकालियसूदनः ॥ १.१५१.२१ ॥
જગતમાં તારા કરતાં અધિક એક જ છે — જે વૃષ્ણિ કુળમાં જન્મ્યો છે: કૃષ્ણ, કમળપત્રાક્ષ, કંસ અને કાલિયનો સંહારક.
1.151.22
स जेता सर्वलोकानां सर्वप्रहरणायुधः ।
नैतावता ते पार्थाहं भवाम्यनृतवागिह ॥ १.१५१.२२ ॥
તે સર્વ લોકોનો વિજેતા છે, સર્વ શસ્ત્રોનો ધારક છે; હે પાર્થ, એટલાથી હું તારી આગળ અસત્ય બોલનારો થતો નથી.
1.151.23
तदधीनं जगत्सर्वं तत्प्रलीनं तदुद्भवम् ।
तत्पदं न विजानन्ति ब्रह्मेशानादयोऽपि वा ॥ १.१५१.२३ ॥
સમગ્ર જગત તેને આધીન છે; તેમાં જ લીન થાય છે અને તેમાંથી જ ઉત્પન્ન થાય છે; તેનું પદ બ્રહ્મા, ઈશાન વગેરે પણ જાણતા નથી.
1.151.24
तन्नाभिप्रभवो ब्रह्मा सर्वभूतानि निर्ममे ।
स एव कर्ता भोक्ता च संहर्ता च जगन्मयम् ॥ १.१५१.२४ ॥
તેની નાભિમાંથી ઉત્પન્ન થયેલા બ્રહ્માએ સર્વ પ્રાણીઓનું સર્જન કર્યું; તે જ કર્તા, ભોક્તા અને સંહર્તા છે — જે જગત્સ્વરૂપ છે.
1.151.25
स एव भूतं भव्यं च भवच्च पुरुषः परः ।
नित्यः सर्वगतः स्थाणुरचलोऽयं सनातनः ॥ १.१५१.२५ ॥
તે જ ભૂત, ભવિષ્ય અને વર્તમાન છે; તે પરમ પુરુષ નિત્ય, સર્વવ્યાપી, સ્થિર, અચલ અને સનાતન છે.
1.151.26
प्रादुर्भवति योगात्मा पालनार्थं स लीलया ।
तत्तुल्यो हि न जायेत न जातो न जनिष्यते ॥ १.१५१.२६ ॥
યોગાત્મા તે રક્ષણ માટે લીલાથી પ્રગટ થાય છે; તેના જેવો કોઈ જન્મ્યો નથી, જન્મતો નથી, જન્મશે પણ નહીં.
1.151.27
स हि मातुलजोऽभूत्ते चराचरगुरुः पिता ।
को हि तं जेतुमीहेत जानन्नात्महितं नरः ॥ १.१५१.२७ ॥
તે તારા મામાના પુત્ર તરીકે જન્મ્યા છે; તે ચરાચરના ગુરુ અને પિતા છે. પોતાનું હિત જાણતો કયો માણસ તેને જીતવા ઇચ્છશે?
1.151.28
श्यालश्च ते सखा चासौ तस्य त्वं प्राणवल्लभः ।
स्नेहमभ्यधिकं तस्य तव सख्यमवस्थितम् ॥ १.१५१.२८ ॥
તે તારો સાળો અને મિત્ર છે; તું તેને પ્રાણપ્રિય છે. તેનો સ્નેહ અધિક છે અને તારી મૈત્રી સ્થિર છે.
1.151.29
न तेन भवतो युद्धं भविता नर्मतोऽपि वा ।
अपिचार्थे तव पुरा शक्रेण किल चोदितः ॥ १.१५१.२९ ॥
તેની સાથે તારું યુદ્ધ નહીં થાય, મજાકમાં પણ નહીં; અને તારા જ હેતુ માટે પૂર્વે ઇન્દ્રે તેને પ્રેરિત કર્યો હતો.
1.151.30
गोकुले वर्धमानस्तु नन्दगोपस्य कारणात् ।
ममांशः पाण्डवो लोके पृथिव्यां पुरुषोत्तमः ॥ १.१५१.३० ॥
ગોકુળમાં નંદગોપને કારણે વધેલો, મારો અંશ એવો પાંડવ, જગતમાં, પૃથ્વી પર તે પુરુષોત્તમ છે.
1.151.31
कौन्तेयावरजः श्रीमानर्जुनो नाम वीर्यवान् ।
भुवो भारापहरणे साहाय्यं ते करिष्यति ॥ १.१५१.३१ ॥
કુંતીનો સૌથી નાનો પુત્ર, તેજસ્વી અને પરાક્રમી અર્જુન નામનો વીર પૃથ્વીનો ભાર હરવામાં તમને સહાય કરશે.
1.151.32
तदर्थमभयं देहि पाहि चास्मत्कृते प्रभो ।
इत्युक्तः पुण्डरीकाक्षस्तदा शक्रेण फल्गुन ॥ १.१५१.३२ ॥
"તે માટે અમને અભય આપો, અમારા માટે રક્ષણ કરો, હે પ્રભુ!" — આમ ઇન્દ્રે કહ્યા પછી કમળનયન ત્યારે, હે ફાલ્ગુન.
1.151.33
तमुवाच ततः श्रीमाञ्शङ्खचक्रगदाधरः ।
जानामि पाण्डवे वंशे जातं पार्थं पितृष्वसुः ॥ १.१५१.३३ ॥
ત્યારે શંખ, ચક્ર અને ગદા ધારણ કરનાર તેજસ્વી તેમને બોલ્યા: "પાંડુવંશમાં મારી ફોઈનો પુત્ર પાર્થ જન્મ્યો છે, એ હું જાણું છું.
1.151.34
पुत्रं परमधर्मिष्ठं सर्वशस्त्रभृतां वरम् ।
पालयामि त्वदंशं तं सर्वलोकमहाभुजम् ॥ १.१५१.३४ ॥
"પરમ ધર્મિષ્ઠ, સર્વ શસ્ત્રધારીઓમાં શ્રેષ્ઠ, સર્વ લોકમાં મહાબાહુ એવા તે પુત્રનું, તમારા અંશરૂપ તેનું હું પાલન કરું છું.
1.151.35
आवयोः सख्यसदृशं न च लोके भविष्यति ।
यस्तद्भक्तः समद्भक्तो यस्तं द्वेष्टि स मामपि ॥ १.१५१.३५ ॥
"અમારા બંનેની મૈત્રી જેવી જગતમાં કંઈ નહીં હોય. જે તેનો ભક્ત છે તે મારો પણ ભક્ત છે; અને જે તેને દ્વેષ કરે છે તે મને પણ દ્વેષ કરે છે.
1.151.36
यन्मे वित्तं तु तत्तस्य तं विनाहं न जीवये ।
इति पार्थ पुरा शक्रमाह सर्वेश्वरो हरिः ॥ १.१५१.३६ ॥
"મારી જે સંપત્તિ છે તે બધી તેની જ છે; તેના વિના હું જીવી શકતો નથી." હે પાર્થ, પૂર્વે સર્વેશ્વર હરિએ ઇન્દ્રને આ જ કહ્યું હતું.
1.151.37
तस्मात्तवापि सदृशस्तं विनाभ्यधिकः पुमान् ।
न चेह भविता लोके तमेव शरणं व्रज ॥ १.१५१.३७ ॥
તેથી તારા સમાન પણ તેના વિના આ લોકમાં અધિક પુરુષ થશે નહીં. તેની જ શરણે જા.
1.151.38
शरण्यः सर्वभूतानां देवदेवो जनार्दनः ॥ १.१५१.३८ ॥
સર્વ પ્રાણીઓનો શરણ્ય, દેવોનો દેવ જનાર્દન.
1.151.39
तथेति च प्रतिज्ञाय द्रोणाय कुरुपुङ्गवः ।
उपसंगृह्य चरणौ युधिष्ठिरवशोऽभवत् ॥ १.१५१.३९ ॥
"એમ જ થાઓ" કહી દ્રોણને વચન આપી, કુરુશ્રેષ્ઠે તેમના ચરણ પકડ્યા અને યુધિષ્ઠિરને વશ થયો.
1.151.40
स्वभावादगमच्छब्दो महीं सागरमेखलाम् ।
अर्जुनस्य समो लोके नास्ति कश्चिद्धनुर्धरः ॥ १.१५१.४० ॥
સ્વભાવથી જ કીર્તિનો શબ્દ સાગરમેખલા પૃથ્વી સુધી ફેલાયો — અર્જુનની સમાન ધનુર્ધર આ લોકમાં કોઈ નથી.
1.151.41
गदायुद्धेऽसियुद्धे च रथयुद्धे च पाण्डवः ।
पारगश्च धनुर्युद्धे बभूवाथ धनञ्जयः ॥ १.१५१.४१ ॥
ગદાયુદ્ધ, અસિયુદ્ધ અને રથયુદ્ધમાં, તથા ધનુર્યુદ્ધમાં પણ પાંડવ ધનંજય પારંગત થયો.
1.151.42
नीतिमान्सकलां नीतिं विबुधाधिपतेस्तदा ।
अस्त्रे शस्त्रे च शास्त्रे च रथनागाश्वकर्मणि।
अवाप्य सहदेवोऽपि भ्रातॄणां ववृते वशे ॥ १.१५१.४२ ॥
નીતિમાન સહદેવે પણ ત્યારે દેવરાજની સર્વ નીતિ, અસ્ત્ર, શસ્ત્ર, શાસ્ત્ર તથા રથ, હાથી, ઘોડાનું કર્મ પ્રાપ્ત કરી ભાઈઓને વશ રહ્યો.
1.151.43
द्रोणेनैवं विनीतश्च भ्रातॄणां नकुलः प्रियः ।
चित्रयोधी समाख्यातो बभूवातिरथोदितः ॥ १.१५१.४३ ॥
દ્રોણ દ્વારા આ રીતે તાલીમ પામેલો, ભાઈઓનો પ્રિય નકુલ વિચિત્ર યોદ્ધા તરીકે પ્રખ્યાત થયો; તેને અતિરથ કહેવામાં આવ્યો.
1.151.44
त्रिवर्षकृतयज्ञस्तु गन्धर्वाणामुपप्लवे ।
अर्जुनप्रमुखैः पार्थैः सौवीरः समरे हतः ॥ १.१५१.४४ ॥
ગંધર્વોના હુમલા સમયે ત્રણ વર્ષ યજ્ઞ કરનાર સૌવીર રાજા અર્જુનની આગેવાની હેઠળના પૃથાના પુત્રો દ્વારા યુદ્ધમાં માર્યો ગયો.
1.151.45
न शशाक वशे कर्तुं यं पाण्डुरपि वीर्यवान् ।
सोऽर्जुनेन वशं नीतो राजासीद्यवनाधिपः ॥ १.१५१.४५ ॥
વીર્યવાન પાંડુ પણ જેને વશ કરી શક્યા નહોતા, એ યવનાધિપતિ રાજાને અર્જુને વશ કર્યો.
1.151.46
अतीव बलसंपन्नः सदा मानि कुरून्प्रति ।
विपुलो नाम सौवीरः शस्तः पार्थेन धीमता ॥ १.१५१.४६ ॥
અત્યંત બળવાન અને કુરુઓ પ્રત્યે સદા અભિમાની વિપુલ નામના સૌવીરને બુદ્ધિમાન પાર્થે મારી નાખ્યો.
1.151.47
दत्तामित्र इति ख्यातं सङ्ग्रामे कृतनिश्चयम् ।
सुमित्रं नाम सौवीरमर्जुनोऽदमयच्छरैः ॥ १.१५१.४७ ॥
દત્તામિત્ર નામે પ્રખ્યાત, યુદ્ધમાં દૃઢનિશ્ચયી સુમિત્ર નામના સૌવીરને અર્જુને બાણોથી વશ કર્યો.
1.151.48
भीमसेनसहायश्च रथानामयुतं च सः ।
अर्जुनः समरे प्राच्यान्सर्वानेकरथोऽजयत् ॥ १.१५१.४८ ॥
ભીમસેનની સહાયથી, એકરથી અર્જુને યુદ્ધમાં દસ હજાર રથવાળા પૂર્વના તમામ લોકોને જીતી લીધા.
1.151.49
तथैवैकरथो गत्वा दक्षिणामजयद्दिशम् ।
धनौघं प्रापयामास कुरुराष्ट्रं धनञ्जयः ॥ १.१५१.४९ ॥
એ જ રીતે એક જ રથમાં જઈને ધનંજયે દક્ષિણ દિશા જીતી અને ધનનો પ્રવાહ કુરુરાષ્ટ્ર સુધી પહોંચાડ્યો.
1.151.50
यतः पञ्चदशे वर्षे सर्वमेतच्चकार सः ।
तं दृष्ट्वा धार्तराष्ट्राणां ततो भयमजायत ॥ १.१५१.५० ॥
પંદરમા વર્ષમાં તેણે આ બધું કર્યું; તેને જોઈને ધૃતરાષ્ટ્રના પુત્રોને ભય ઉત્પન્ન થયો.
1.151.51
यः सर्वान्धृतराष्ट्रस्य पुत्रान्विप्रचकार ह ।
भीमसेनो महाबाहुर्बलाद्बलवतां वरः ॥ १.१५१.५१ ॥
ધૃતરાષ્ટ્રના બધા પુત્રોને જેણે પીડ્યા, તે મહાબાહુ ભીમસેન બળવાનોમાં શ્રેષ્ઠ હતો.
1.151.52
अदुष्टभावं तं दोषैर्जगृहुर्दोषबुद्धयः ।
धार्तराष्ट्रास्तथा सर्वे भयाद्भीमस्य कर्मणा ॥ १.१५१.५२ ॥
નિર્દોષ સ્વભાવવાળાને દોષબુદ્ધિવાળા ધૃતરાષ્ટ્રના પુત્રોએ દોષ લગાડ્યા; ભીમના કર્મના ભયથી બધાએ એમ કર્યું.
1.151.53
तं दृष्ट्वा कर्मभिः पार्थान्सर्वानागतलक्षणान् ।
बलाद्बहुगुणांस्तेभ्यो बिभियुर्दोषबुद्धयः ॥ १.१५१.५३ ॥
તેમનાં કર્મો જોઈને અને પૃથાના બધા પુત્રોમાં શુભ લક્ષણો તથા અનેક ગુણો જોઈને દોષબુદ્ધિવાળા તેમનાથી ડરી ગયા.
1.151.54
एवं सर्वे महात्मानः पाण्डवा मनुजोत्तमाः ।
परराष्ट्राणि निर्जित्य स्वराष्ट्रं ववृधुः पुरा ॥ १.१५१.५४ ॥
આ રીતે બધા મહાત્મા પાંડવો, મનુષ્યોમાં શ્રેષ્ઠ, પરરાષ્ટ્રો જીતીને પહેલાં પોતાનું રાષ્ટ્ર વધારતા ગયા.
1.151.55
ततो बलमतिख्यातं विज्ञाय दृढधन्विनाम् ।
दूषितः सहसा भावो धृतराष्ट्रस्य पाण्डुषु।
स चिन्तापरमो राजा न निद्रामलभन्निशि ॥ १.१५१.५५ ॥
પછી દૃઢધન્વી વીરોનું તે પ્રસિદ્ધ બળ જાણીને ધૃતરાષ્ટ્રનો પાંડવો પ્રત્યેનો ભાવ અચાનક દૂષિત થયો. તે રાજા ચિંતામાં ડૂબેલો રહ્યો અને રાત્રે તેને ઊંઘ ન આવી.