महाभारत · अध्याय 1.152
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
1.152.1
प्राणाधिकं भीमसेनं कृतविद्यं धनञ्जयम् ।
दुर्योधनो लक्षयित्वा पर्यतप्यत दुर्मनाः ॥ १.१५२.१ ॥
प्राणांहूनही प्रिय असलेला भीमसेन आणि विद्येत निपुण असलेला धनंजय यांना पाहून दुर्मन दुर्योधन मनातून तळमळला.
1.152.2
ततो वैकर्तनः कर्णः शकुनिश्चापि सौबलः ।
अनेकारभ्युपायैस्ते जिघांसन्ति स्म पाण्डवान् ॥ १.१५२.२ ॥
नंतर विकर्तनपुत्र कर्ण आणि सुबलपुत्र शकुनी यांनी अनेक उपायांनी पांडवांना ठार मारण्याचा प्रयत्न केला.
1.152.3
पाण्डवा अपि तत्सर्वं प्रतिचक्रुर्यथाबलम् ।
उद्भावनमकुर्वन्तो विदुरस्य मते स्थिताः ॥ १.१५२.३ ॥
पांडवांनीही आपल्या सामर्थ्याप्रमाणे त्या सर्वांचा प्रतिकार केला; उघडपणे काहीही न करता विदुरांच्या मतावर ते स्थिर राहिले.
1.152.4
गुणैः समुदितान्दृष्ट्वा पौराः पाण्डुसुतांस्तदा ।
कथयाञ्चक्रिरे तेषां गुणान्संसत्सु भारत ॥ १.१५२.४ ॥
हे भारता! गुणसंपन्न पांडुपुत्रांना पाहून नगरवासी तेव्हा सभांमध्ये त्यांच्या गुणांचे वर्णन करू लागले.
1.152.5
राज्यप्राप्तिं च संप्राप्तं ज्येष्ठं पाण्डुसुतं तदा ।
कथयन्ति स्म संभूय चत्वरेषु सभासु च ॥ १.१५२.५ ॥
तेव्हा राज्यप्राप्तीस पात्र ठरलेल्या ज्येष्ठ पांडुपुत्राबद्दल ते सर्व एकत्र होऊन चौकांत आणि सभांमध्ये बोलू लागले.
1.152.6
प्रज्ञाश्चक्षुरचक्षुष्ट्वाद्धृतराष्ट्रो जनेश्वरः ।
राज्यं न प्राप्तवान्पूर्वं स कथं नृपतिर्भवेत् ॥ १.१५२.६ ॥
प्रज्ञाचक्षू असूनही दृष्टिहीन असल्यामुळे पूर्वी राज्य न मिळालेला जनेश्वर धृतराष्ट्र राजा कसा होऊ शकेल?
1.152.7
तथा शान्तनवो भीष्मः सत्यसन्धो महाव्रतः ।
प्रत्याख्याय पुरा राज्यं न स जातु ग्रहीष्यति ॥ १.१५२.७ ॥
त्याचप्रमाणे शंतनूचा पुत्र भीष्म, सत्यसंध व महाव्रती, पूर्वीच राज्य नाकारून बसला आहे; तो ते कधीही स्वीकारणार नाही.
1.152.8
ते वयं पाण्डवज्येष्ठं तरुणं वृद्धशीलिनम् ।
अभिषिञ्चाम साध्वद्य सत्यकारुण्यवेदिनम् ॥ १.१५२.८ ॥
आम्ही आज पांडवांमध्ये ज्येष्ठ, तरुण असूनही वृद्धांच्या स्वभावाचा, सत्य आणि करुणा जाणणाऱ्या त्याचा योग्य रीतीने अभिषेक करू.
1.152.9
स हि भीष्मं शान्तनवं धृतराष्ट्रं च धर्मवित् ।
सपुत्रं विविधैर्भोगैर्योजयिष्यति पूजयन् ॥ १.१५२.९ ॥
तो धर्मज्ञ आहे; शंतनूचा पुत्र भीष्म आणि धृतराष्ट्र यांना त्यांच्या पुत्रांसह सन्मान करून तो विविध भोगांनी संतुष्ट करील.
1.152.10
तेषां दुर्योधनः श्रुत्वा तानि वाक्यानि जल्पताम् ।
युधिष्ठिरानुरक्तानां पर्यतप्यत दुर्मतिः ॥ १.१५२.१० ॥
युधिष्ठिराविषयी अनुरक्त असलेल्या त्यांचे ते बोलणे ऐकून दुष्टबुद्धी दुर्योधन फार संतप्त झाला.
1.152.11
स तप्यमानो दुष्टात्मा तेषां वाचो न चक्षमे ।
ईर्ष्यया चापि संतप्तो धृतराष्ट्रमुपागमत् ॥ १.१५२.११ ॥
तो दुष्टात्मा संतप्त होऊन त्यांचे बोलणे सहन करू शकला नाही; मत्सराने पीडित होऊन धृतराष्ट्राकडे आला.
1.152.12
ततो विरहितं दृष्ट्वा पितरं प्रतिपूज्य सः ।
पौरानुरागसंतप्तः पश्चादिदमभाषत ॥ १.१५२.१२ ॥
नंतर वडिलांना एकांतात पाहून, त्यांचा सन्मान करून, नगरवासीयांच्या प्रेमाने संतप्त झालेला तो पुढे असे म्हणाला.
1.152.13
श्रुता मे जल्पतां तात पौराणामशिवा गिरः ।
त्वामनादृत्य भीष्मं च पतिमिच्छन्ति पाण्डवम् ॥ १.१५२.१३ ॥
हे तात, नागरिकांची अशुभ बोलणी मी ऐकली आहेत; तुला आणि भीष्माला डावलून ते पाण्डवाला पती म्हणून इच्छितात.
1.152.14
मतमेतच्च भीष्मस्य न स राज्यं बुभुक्षति ।
अस्माकं तु परां पीडां चिकीर्षन्ति पुरे जनाः ॥ १.१५२.१४ ॥
भीष्माचेही मत हेच आहे: त्याला राज्य उपभोगायचे नाही; पण नगरातील लोक आपल्याला मोठा त्रास द्यायची इच्छा करतात.
1.152.15
पितृतः प्राप्तवान्राज्यं पाण्डुरात्मगुणैः पुरा ।
त्वमन्धगुणसंयोगात्प्राप्तं राज्यं न लब्धवान् ॥ १.१५२.१५ ॥
पूर्वी पाण्डूने आपल्या गुणांमुळे पित्याकडून राज्य मिळवले; पण तू अंधत्वामुळे राज्य मिळवू शकला नाहीस.
1.152.16
स एष पाण्डोर्दायाद्यं यदि प्राप्नोति पाण्डवः ।
तस्य पुत्रो ध्रुवं प्राप्तस्तस्य तस्यापि चापरः ॥ १.१५२.१६ ॥
हा पाण्डव पाण्डूचा वारसा मिळवेल, तर त्याचा पुत्र निश्चितपणे तो मिळवेल; त्यानंतर त्याचा दुसरा पुत्रही.
1.152.17
ते वयं राजवंशेन हीनाः सह सुतैरपि ।
अवज्ञाता भविष्यामो लोकस्य जगतीपते ॥ १.१५२.१७ ॥
हे पृथ्वीपते, राजवंशापासून वंचित होऊन आम्ही आपल्या पुत्रांसह लोकांकडून तिरस्कृत होऊ.
1.152.18
सततं निरयं प्राप्ताः परपिण्डोपजीविनः ।
न भवेम यथा राजंस्तथा नीतिर्विधीयताम् ॥ १.१५२.१८ ॥
हे राजा, दुसऱ्याच्या अन्नावर जगणारे सदैव नरकाला जातात; म्हणून आपण तसे होऊ नये अशी नीती योजली जावी.
1.152.19
यदि त्वं हि पुरा राजन्निदं राज्यमवाप्तवान् ।
ध्रुवं प्राप्स्याम च वयं राज्यमप्यवशे जने ॥ १.१५२.१९ ॥
हे राजा, जर तू पूर्वी हे राज्य मिळवले असतेस, तर निश्चितच आम्हीही अनियंत्रित माणसाकडून राज्य मिळवले असते.
1.152.20
धृतराष्ट्रस्तु पुत्रस्य श्रुत्वा वचनमीदृशम् ।
मुहूर्तमिव संचिन्त्य दुर्योधनमथाब्रवीत् ॥ १.१५२.२० ॥
पुत्राचे असे वचन ऐकून धृतराष्ट्राने क्षणभर विचार करून दुर्योधनाला म्हटले.
1.152.21
धर्मनित्यस्तथा पाण्डुः सुप्रीतो मयि कौरवः ।
सर्वेषु ज्ञातिषु तथा मदीयेषु विशेषतः ॥ १.१५२.२१ ॥
धर्मनिष्ठ पांडु, माझ्यावर अत्यंत प्रसन्न असलेला कौरव; माझ्या सर्व नातेवाईकांमध्ये, विशेषतः माझ्याविषयी.
1.152.22
नात्र किंचन जानाति भोजनादि चिकीर्षितम् ।
निवेदयति तत्सर्वं मयि धर्मभृतां वरः ॥ १.१५२.२२ ॥
येथे भोजनादी कशाचाही इच्छित व्यवहार तो जाणत नाही; धर्मधारकांमध्ये श्रेष्ठ असलेला तो ते सर्व माझ्याकडे निवेदन करतो.
1.152.23
तस्य पुत्रो यथा पाण्डुस्तथा धर्मपरः सदा ।
गुणावाँल्लोकविख्यातो नगरे च प्रतिष्ठितः ॥ १.१५२.२३ ॥
त्याचा पुत्र पांडूप्रमाणेच सदा धर्मपरायण आहे; गुणवान, लोकविख्यात आणि नगरात प्रतिष्ठित आहे.
1.152.24
स कथं शक्यतेऽस्माभिरपाक्रष्टुं नरर्षभः ।
राज्यमेष हि नः प्राप्तः ससहयो विशेषतः ॥ १.१५२.२४ ॥
त्या नरश्रेष्ठाला आम्ही कसे हटवू शकतो? हे राज्य तर आम्हाला प्राप्त झाले आहे, विशेषतः त्याच्या सहकाऱ्यांसह.
1.152.25
भृता हि पाण्डुनाऽमात्या बलं च सततं मतम् ।
धृताः पुत्राश्च पौत्राश्च तेषामपि विशेषतः ॥ १.१५२.२५ ॥
पांडूने अमात्य आणि सैन्य सतत पोषले; त्यांच्या पुत्रांचे व पौत्रांचेही विशेषतः पालन केले.
1.152.26
ते तथा संस्तुतास्तात विषये पाण्डुना नराः ।
कथं युधिष्ठिरस्यार्थे न नो हन्युः सबान्धवान् ॥ १.१५२.२६ ॥
पांडूच्या राज्यात असे सन्मानित ते लोक, हे तात, युधिष्ठिरासाठी आपल्याला व आपल्या बांधवांना का मारणार नाहीत?
1.152.27
नैते विषयमिच्छेयुर्धर्मत्यागे विशेषतः ।
ते वयं कौरवेन्द्राणामेतेषां च महात्मनाम् ॥ १.१५२.२७ ॥
हे लोक राज्याची इच्छा करणार नाहीत, विशेषतः धर्म सोडून. आम्ही कौरवेंद्रांचे व या महात्म्यांचे आहोत.
1.152.28
कथं न वाच्यतां तात गच्छेम जगतस्तथा ॥ १.१५२.२८ ॥
हे तात, असे वागल्यास आपण जगात निंदेला पात्र होणार नाही का?
1.152.29
मध्यस्थः सततं भीष्मो द्रोणपुत्रो मयि स्थितः ।
यतः पुतस्ततो द्रोणो भविता नात्र संशयः ॥ १.१५२.२९ ॥
भीष्म सतत मध्यस्थ आहेत; द्रोणपुत्र माझ्या बाजूला आहे. तो माझा पुत्र असल्यामुळे द्रोणही आपल्यासोबत राहतील, यात संशय नाही.
1.152.30
कृपः शारद्वतश्चैव यत एव वयं ततः ।
बागिनेयं ततो द्रौणिं न त्यक्ष्यति कथंचन ॥ १.१५२.३० ॥
शारद्वताचा पुत्र कृपही आपल्यासारखाच आहे. म्हणून तो आपल्या भाच्याला व द्रोणपुत्राला कोणत्याही प्रकारे सोडणार नाही.
1.152.31
क्षत्ता तु बन्धुरस्माकं प्रच्छन्नस्तु ततः परैः ।
न चैकः स समर्थोऽस्मान्पाण्डवार्थे प्रबाधितुम् ॥ १.१५२.३१ ॥
क्षत्ता हा आमचा बंधू आहे, पण पांडवांच्या बाजूने गुप्तपणे उभा आहे. पांडवांसाठी तो एकटा आम्हाला अडवण्यास समर्थ नाही.
1.152.32
सुविस्रब्धान्पाण्डुसुतान्सह मात्रा विवासय ।
वारणावतमद्यैव नात्र दोषो भविष्यति ॥ १.१५२.३२ ॥
पांडूच्या पुत्रांना, ते पूर्ण विश्वासात असताना, त्यांच्या मातेसह आजच वारणावताला पाठवा. यात कोणताही दोष होणार नाही.
1.152.33
विनिद्राकरणं घोरं हृदि शल्यमिवार्पितम् ।
शोपकपावकमुद्धूतं कर्मणानेन नाशय ॥ १.१५२.३३ ॥
हृदयात काट्यासारखी रुतलेली, झोप उडवणारी ही भयंकर चिंता, जळणाऱ्या अग्नीप्रमाणे भडकलेली ही, या कर्माने नष्ट कर.