ਮਹਾਂਭਾਰਤ · ਅਧਿਆਇ 1.152
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
1.152.1
प्राणाधिकं भीमसेनं कृतविद्यं धनञ्जयम् ।
दुर्योधनो लक्षयित्वा पर्यतप्यत दुर्मनाः ॥ १.१५२.१ ॥
ਪ੍ਰਾਣਾਂ ਨਾਲੋਂ ਵੀ ਪਿਆਰੇ ਭੀਮਸੇਨ ਅਤੇ ਵਿਦਿਆ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਧਨੰਜਯ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਦੁਰਮਨਾ ਦੁਰਯੋਧਨ ਮਨ ਹੀ ਮਨ ਵਿੱਚ ਤੜਫ ਉੱਠਿਆ।
1.152.2
ततो वैकर्तनः कर्णः शकुनिश्चापि सौबलः ।
अनेकारभ्युपायैस्ते जिघांसन्ति स्म पाण्डवान् ॥ १.१५२.२ ॥
ਫਿਰ ਵਿਕਰਤਨ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਕਰਨ ਅਤੇ ਸੁਬਲ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਸ਼ਕੁਨੀ ਨੇ ਵੀ ਅਨੇਕ ਢੰਗਾਂ ਨਾਲ ਪਾਂਡਵਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ।
1.152.3
पाण्डवा अपि तत्सर्वं प्रतिचक्रुर्यथाबलम् ।
उद्भावनमकुर्वन्तो विदुरस्य मते स्थिताः ॥ १.१५२.३ ॥
ਪਾਂਡਵਾਂ ਨੇ ਵੀ ਆਪਣੀ ਸਮਰੱਥਾ ਅਨੁਸਾਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਭ ਦਾ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ; ਖੁੱਲ੍ਹੇਆਮ ਕੁਝ ਨਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਵਿਦੁਰ ਦੀ ਸਲਾਹ ਉੱਤੇ ਟਿਕੇ ਰਹੇ।
1.152.4
गुणैः समुदितान्दृष्ट्वा पौराः पाण्डुसुतांस्तदा ।
कथयाञ्चक्रिरे तेषां गुणान्संसत्सु भारत ॥ १.१५२.४ ॥
ਹੇ ਭਾਰਤ! ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਪਾਂਡੂ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਨਗਰਵਾਸੀ ਉਸ ਵੇਲੇ ਸਭਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਗੁਣਾਂ ਦੀ ਚਰਚਾ ਕਰਨ ਲੱਗੇ।
1.152.5
राज्यप्राप्तिं च संप्राप्तं ज्येष्ठं पाण्डुसुतं तदा ।
कथयन्ति स्म संभूय चत्वरेषु सभासु च ॥ १.१५२.५ ॥
ਤਦ ਰਾਜ-ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਦੇ ਹੱਕਦਾਰ ਜੇਠੇ ਪਾਂਡੂ-ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਗੱਲ ਉਹ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਕੇ ਚੌਕਾਂ ਅਤੇ ਸਭਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਕਰਨ ਲੱਗੇ।
1.152.6
प्रज्ञाश्चक्षुरचक्षुष्ट्वाद्धृतराष्ट्रो जनेश्वरः ।
राज्यं न प्राप्तवान्पूर्वं स कथं नृपतिर्भवेत् ॥ १.१५२.६ ॥
ਪ੍ਰਗਿਆ-ਚੱਖੂ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਅੱਖਾਂ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਪਹਿਲਾਂ ਰਾਜ ਨਾ ਪਾਉਣ ਵਾਲਾ ਜਨੇਸ਼ਵਰ ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ ਰਾਜਾ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ?
1.152.7
तथा शान्तनवो भीष्मः सत्यसन्धो महाव्रतः ।
प्रत्याख्याय पुरा राज्यं न स जातु ग्रहीष्यति ॥ १.१५२.७ ॥
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼ਾਂਤਨੂ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਭੀਸ਼ਮ, ਸੱਚਾ ਵਚਨ ਨਿਭਾਉਣ ਵਾਲਾ ਤੇ ਮਹਾਵ੍ਰਤੀ, ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਰਾਜ ਛੱਡ ਚੁੱਕਾ ਹੈ; ਉਹ ਇਸਨੂੰ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਲਵੇਗਾ।
1.152.8
ते वयं पाण्डवज्येष्ठं तरुणं वृद्धशीलिनम् ।
अभिषिञ्चाम साध्वद्य सत्यकारुण्यवेदिनम् ॥ १.१५२.८ ॥
ਅਸੀਂ ਅੱਜ ਪਾਂਡਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਜੇਠੇ, ਜਵਾਨ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਬਜ਼ੁਰਗ ਸੁਭਾਅ ਵਾਲੇ, ਸੱਚ ਤੇ ਕਰੁਣਾ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ ਉਸ ਦਾ ਭਲੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰਾਜ-ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਕਰੀਏ।
1.152.9
स हि भीष्मं शान्तनवं धृतराष्ट्रं च धर्मवित् ।
सपुत्रं विविधैर्भोगैर्योजयिष्यति पूजयन् ॥ १.१५२.९ ॥
ਉਹ ਧਰਮ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ ਹੈ; ਸ਼ਾਂਤਨੂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਭੀਸ਼ਮ ਅਤੇ ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ ਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਸਮੇਤ ਆਦਰ ਦੇ ਕੇ ਅਨੇਕ ਭੋਗਾਂ ਨਾਲ ਸੇਵਾ ਕਰੇਗਾ।
1.152.10
तेषां दुर्योधनः श्रुत्वा तानि वाक्यानि जल्पताम् ।
युधिष्ठिरानुरक्तानां पर्यतप्यत दुर्मतिः ॥ १.१५२.१० ॥
ਯੁਧਿਸ਼ਠਰ ਨਾਲ ਪ੍ਰੇਮ ਰੱਖਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਉਹ ਬੋਲ ਸੁਣ ਕੇ ਦੁਰਮਤੀ ਦੁਰਯੋਧਨ ਬਹੁਤ ਸੰਤਾਪ ਵਿੱਚ ਪੈ ਗਿਆ।
1.152.11
स तप्यमानो दुष्टात्मा तेषां वाचो न चक्षमे ।
ईर्ष्यया चापि संतप्तो धृतराष्ट्रमुपागमत् ॥ १.१५२.११ ॥
ਉਹ ਦੁਸ਼ਟਾਤਮਾ ਸੰਤਾਪ ਵਿੱਚ ਪੈ ਕੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਬੋਲ ਸਹਿ ਨਾ ਸਕਿਆ; ਈਰਖਾ ਨਾਲ ਤੜਪਦਾ ਹੋਇਆ ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ ਕੋਲ ਆਇਆ।
1.152.12
ततो विरहितं दृष्ट्वा पितरं प्रतिपूज्य सः ।
पौरानुरागसंतप्तः पश्चादिदमभाषत ॥ १.१५२.१२ ॥
ਫਿਰ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਇਕੱਲਾ ਵੇਖ ਕੇ, ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਆਦਰ ਕਰਕੇ, ਨਗਰਵਾਸੀਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰੇਮ ਨਾਲ ਸੰਤਾਪਿਤ ਹੋਇਆ ਉਹ ਪਿੱਛੋਂ ਇਹ ਬੋਲਿਆ।
1.152.13
श्रुता मे जल्पतां तात पौराणामशिवा गिरः ।
त्वामनादृत्य भीष्मं च पतिमिच्छन्ति पाण्डवम् ॥ १.१५२.१३ ॥
ਹੇ ਪਿਤਾ, ਨਗਰ ਵਾਸੀਆਂ ਦੀਆਂ ਅਸ਼ੁਭ ਗੱਲਾਂ ਮੈਂ ਸੁਣੀਆਂ ਹਨ; ਤੈਨੂੰ ਅਤੇ ਭੀਸ਼ਮ ਨੂੰ ਅਣਗੌਲਿਆ ਕਰਕੇ ਉਹ ਪਾਂਡਵ ਨੂੰ ਸੁਆਮੀ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ।
1.152.14
मतमेतच्च भीष्मस्य न स राज्यं बुभुक्षति ।
अस्माकं तु परां पीडां चिकीर्षन्ति पुरे जनाः ॥ १.१५२.१४ ॥
ਭੀਸ਼ਮ ਦਾ ਵੀ ਇਹੀ ਮਤ ਹੈ: ਉਹ ਰਾਜ ਭੋਗਣਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦਾ; ਪਰ ਨਗਰ ਦੇ ਲੋਕ ਸਾਨੂੰ ਵੱਡੀ ਪੀੜਾ ਦੇਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ।
1.152.15
पितृतः प्राप्तवान्राज्यं पाण्डुरात्मगुणैः पुरा ।
त्वमन्धगुणसंयोगात्प्राप्तं राज्यं न लब्धवान् ॥ १.१५२.१५ ॥
ਪਹਿਲਾਂ ਪਾਂਡੂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਪਿਤਾ ਤੋਂ ਰਾਜ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਸੀ; ਪਰ ਤੁਸੀਂ ਅੰਨ੍ਹੇਪਣ ਕਾਰਨ ਰਾਜ ਨਹੀਂ ਪਾ ਸਕੇ।
1.152.16
स एष पाण्डोर्दायाद्यं यदि प्राप्नोति पाण्डवः ।
तस्य पुत्रो ध्रुवं प्राप्तस्तस्य तस्यापि चापरः ॥ १.१५२.१६ ॥
ਜੇ ਇਹ ਪਾਂਡਵ ਪਾਂਡੂ ਦਾ ਵਿਰਸਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸਦਾ ਪੁੱਤਰ ਜ਼ਰੂਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੇਗਾ; ਉਸਦੇ ਬਾਅਦ ਉਸਦਾ ਦੂਜਾ ਪੁੱਤਰ ਵੀ।
1.152.17
ते वयं राजवंशेन हीनाः सह सुतैरपि ।
अवज्ञाता भविष्यामो लोकस्य जगतीपते ॥ १.१५२.१७ ॥
ਹੇ ਧਰਤੀ ਦੇ ਪਤੀ, ਰਾਜਵੰਸ਼ ਤੋਂ ਵਾਂਝੇ ਹੋ ਕੇ ਅਸੀਂ ਪੁੱਤਰਾਂ ਸਮੇਤ ਲੋਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਤਿਰਸਕਾਰੇ ਜਾਵਾਂਗੇ।
1.152.18
सततं निरयं प्राप्ताः परपिण्डोपजीविनः ।
न भवेम यथा राजंस्तथा नीतिर्विधीयताम् ॥ १.१५२.१८ ॥
ਹੇ ਰਾਜਨ, ਦੂਜਿਆਂ ਦੇ ਅੰਨ ਉੱਤੇ ਜੀਣ ਵਾਲੇ ਸਦਾ ਨਰਕ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ; ਇਸ ਲਈ ਅਸੀਂ ਐਸੇ ਨਾ ਹੋਈਏ, ਇਹੋ ਜਿਹੀ ਨੀਤੀ ਬਣਾਈ ਜਾਵੇ।
1.152.19
यदि त्वं हि पुरा राजन्निदं राज्यमवाप्तवान् ।
ध्रुवं प्राप्स्याम च वयं राज्यमप्यवशे जने ॥ १.१५२.१९ ॥
ਹੇ ਰਾਜਨ, ਜੇ ਤੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਇਹ ਰਾਜ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਹੁੰਦਾ, ਤਾਂ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਅਸੀਂ ਵੀ ਅਨਿਯੰਤ੍ਰਿਤ ਮਨੁੱਖ ਕੋਲੋਂ ਰਾਜ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ।
1.152.20
धृतराष्ट्रस्तु पुत्रस्य श्रुत्वा वचनमीदृशम् ।
मुहूर्तमिव संचिन्त्य दुर्योधनमथाब्रवीत् ॥ १.१५२.२० ॥
ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਅਜਿਹੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ ਨੇ ਇਕ ਪਲ ਸੋਚ ਕੇ ਦੁਰਯੋਧਨ ਨੂੰ ਆਖਿਆ।
1.152.21
धर्मनित्यस्तथा पाण्डुः सुप्रीतो मयि कौरवः ।
सर्वेषु ज्ञातिषु तथा मदीयेषु विशेषतः ॥ १.१५२.२१ ॥
ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਸਦਾ ਨਿਸ਼ਠ ਪਾਂਡੂ, ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਅਤਿ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕੌਰਵ; ਮੇਰੇ ਸਾਰੇ ਸਾਕ-ਸੰਬੰਧੀਆਂ ਵਿੱਚ, ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਮੇਰੇ ਪ੍ਰਤੀ।
1.152.22
नात्र किंचन जानाति भोजनादि चिकीर्षितम् ।
निवेदयति तत्सर्वं मयि धर्मभृतां वरः ॥ १.१५२.२२ ॥
ਇੱਥੇ ਭੋਜਨ ਆਦਿ ਬਾਰੇ ਜੋ ਕੁਝ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ; ਧਰਮਧਾਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ ਮੈਨੂੰ ਦੱਸਦਾ ਹੈ।
1.152.23
तस्य पुत्रो यथा पाण्डुस्तथा धर्मपरः सदा ।
गुणावाँल्लोकविख्यातो नगरे च प्रतिष्ठितः ॥ १.१५२.२३ ॥
ਉਸਦਾ ਪੁੱਤਰ ਪਾਂਡੂ ਵਾਂਗ ਸਦਾ ਧਰਮਪਰਾਇਣ ਹੈ; ਗੁਣਵਾਨ, ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਅਤੇ ਨਗਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਿਤ ਹੈ।
1.152.24
स कथं शक्यतेऽस्माभिरपाक्रष्टुं नरर्षभः ।
राज्यमेष हि नः प्राप्तः ससहयो विशेषतः ॥ १.१५२.२४ ॥
ਉਸ ਨਰਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਨੂੰ ਅਸੀਂ ਕਿਵੇਂ ਹਟਾ ਸਕਦੇ ਹਾਂ? ਇਹ ਰਾਜ ਤਾਂ ਸਾਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਹੈ, ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਉਸਦੇ ਸਹਾਇਕਾਂ ਸਮੇਤ।
1.152.25
भृता हि पाण्डुनाऽमात्या बलं च सततं मतम् ।
धृताः पुत्राश्च पौत्राश्च तेषामपि विशेषतः ॥ १.१५२.२५ ॥
ਪਾਂਡੂ ਨੇ ਅਮਾਤਿਆਂ ਅਤੇ ਸੈਨਾ ਦਾ ਸਦਾ ਪਾਲਣ ਕੀਤਾ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਅਤੇ ਪੋਤਰਿਆਂ ਦਾ ਵੀ ਖਾਸ ਤੌਰ ਤੇ।
1.152.26
ते तथा संस्तुतास्तात विषये पाण्डुना नराः ।
कथं युधिष्ठिरस्यार्थे न नो हन्युः सबान्धवान् ॥ १.१५२.२६ ॥
ਪਾਂਡੂ ਦੇ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਨਮਾਨਿਤ ਉਹ ਲੋਕ, ਹੇ ਤਾਤ, ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਲਈ ਸਾਨੂੰ ਅਤੇ ਸਾਡੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਨੂੰ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਮਾਰਨਗੇ?
1.152.27
नैते विषयमिच्छेयुर्धर्मत्यागे विशेषतः ।
ते वयं कौरवेन्द्राणामेतेषां च महात्मनाम् ॥ १.१५२.२७ ॥
ਇਹ ਲੋਕ ਰਾਜ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਹੀਂ ਕਰਨਗੇ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਧਰਮ ਛੱਡ ਕੇ। ਅਸੀਂ ਕੌਰਵ ਪ੍ਰਭੂਆਂ ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਮਹਾਤਮਾਂ ਦੇ ਹਾਂ।
1.152.28
कथं न वाच्यतां तात गच्छेम जगतस्तथा ॥ १.१५२.२८ ॥
ਹੇ ਤਾਤ, ਏਦਾਂ ਤੁਰਾਂਗੇ ਤਾਂ ਕੀ ਅਸੀਂ ਜਗਤ ਵਿੱਚ ਨਿੰਦਾ ਦੇ ਪਾਤਰ ਨਹੀਂ ਬਣਾਂਗੇ?
1.152.29
मध्यस्थः सततं भीष्मो द्रोणपुत्रो मयि स्थितः ।
यतः पुतस्ततो द्रोणो भविता नात्र संशयः ॥ १.१५२.२९ ॥
ਭੀਸ਼ਮ ਸਦਾ ਮੱਧਸਥ ਹਨ; ਦ੍ਰੋਣ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਮੇਰੇ ਪਾਸੇ ਹੈ। ਉਹ ਮੇਰਾ ਪੁੱਤਰ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਦ੍ਰੋਣ ਵੀ ਸਾਡੇ ਨਾਲ ਹੋਣਗੇ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ।
1.152.30
कृपः शारद्वतश्चैव यत एव वयं ततः ।
बागिनेयं ततो द्रौणिं न त्यक्ष्यति कथंचन ॥ १.१५२.३० ॥
ਸ਼ਾਰਦ੍ਵਤ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਕ੍ਰਿਪ ਵੀ ਸਾਡੇ ਵਰਗਾ ਹੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਆਪਣੇ ਭਾਣਜੇ ਅਤੇ ਦ੍ਰੋਣ-ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਵੀ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਛੱਡੇਗਾ।
1.152.31
क्षत्ता तु बन्धुरस्माकं प्रच्छन्नस्तु ततः परैः ।
न चैकः स समर्थोऽस्मान्पाण्डवार्थे प्रबाधितुम् ॥ १.१५२.३१ ॥
ਖੱਤਾ ਸਾਡਾ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਹੈ, ਪਰ ਪਾਂਡਵਾਂ ਦੇ ਪੱਖ ਵਿੱਚ ਲੁਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਉਹ ਇਕੱਲਾ ਪਾਂਡਵਾਂ ਲਈ ਸਾਨੂੰ ਰੋਕਣ ਦੇ ਸਮਰੱਥ ਨਹੀਂ ਹੈ।
1.152.32
सुविस्रब्धान्पाण्डुसुतान्सह मात्रा विवासय ।
वारणावतमद्यैव नात्र दोषो भविष्यति ॥ १.१५२.३२ ॥
ਪਾਂਡੂ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਪੂਰੇ ਭਰੋਸੇ ਵਿੱਚ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਾਤਾ ਸਮੇਤ ਅੱਜ ਹੀ ਵਾਰਣਾਵਤ ਭੇਜ ਦਿਓ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਦੋਸ਼ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ।
1.152.33
विनिद्राकरणं घोरं हृदि शल्यमिवार्पितम् ।
शोपकपावकमुद्धूतं कर्मणानेन नाशय ॥ १.१५२.३३ ॥
ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਕੰਡੇ ਵਾਂਗ ਖੁਭੀ ਹੋਈ, ਨੀਂਦ ਉਡਾਉਣ ਵਾਲੀ ਇਹ ਭਿਆਨਕ ਚਿੰਤਾ, ਸਾੜਨ ਵਾਲੀ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਭੜਕੀ ਹੋਈ ਇਸ ਚਿੰਤਾ ਨੂੰ ਇਸ ਕਰਮ ਨਾਲ ਨਾਸ਼ ਕਰ।