Vedyatra वेदयात्रा
खोजें

महाभारत · अध्याय 1.155

हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย

अर्थ सहित पढ़ें

1.155.1

ततो दुर्योधनो राजा सर्वास्तु प्रकृतीः शनैः ।
अर्थमानप्रदानाभ्यां संजहार सहानुजः।
युयुत्सुमपनीयैकं धार्तराष्ट्रं सहोदरम् ॥ १.१५५.१ ॥

तब राजा दुर्योधन ने अपने छोटे भाइयों सहित धीरे-धीरे सभी प्रजाजनों को धन और सम्मान देकर अपने पक्ष में कर लिया, केवल धृतराष्ट्र के एक सहोदर पुत्र युयुत्सु को छोड़कर।

1.155.2

धृतराष्ट्रप्रयुक्तास्तु केचित्कुशलमन्त्रिणः ।
कथयाञ्चक्रिरे रम्यं नगरं वारणावतम् ॥ १.१५५.२ ॥

धृतराष्ट्र द्वारा भेजे गए कुछ चतुर मंत्री वारणावत नगर का सुंदर वर्णन करने लगे।

1.155.3

अयं समाजः सुमहान्रमणीयतमो भुवि ।
उपस्थितः पशुपतेर्नगरे वारणावते ॥ १.१५५.३ ॥

पृथ्वी पर सबसे सुंदर यह महान उत्सव वारणावत नगर में पशुपति शिव के लिए आयोजित होता है।

1.155.4

सर्वरत्नसमाकीर्णे पुण्यदेशे मनोरमे ।
इत्येवं धृतराष्ट्रस्य वचनाच्चक्रिरे कथाः ॥ १.१५५.४ ॥

सब प्रकार के रत्नों से भरे, पवित्र और मनोहर प्रदेश के बारे में, इस प्रकार धृतराष्ट्र के कहने पर, वे बातें करने लगे।

1.155.5

कथ्यमाने तथा रम्ये नगरे वारणावते ।
गमने पाण्डुपुत्राणां जज्ञे तत्र मतिर्नृप ॥ १.१५५.५ ॥

हे राजन्! वारणावत के इस रमणीय नगर का वर्णन होते समय ही पाण्डु-पुत्रों के वहाँ जाने का विचार उत्पन्न हुआ।

1.155.6

यदा त्वमन्यत नृपो जातकौतूहला इति ।
उवाचैतानेत्य तदा पाण्डवानम्बिकासुतः ॥ १.१५५.६ ॥

जब राजा ने समझा कि पाण्डव उत्सुक हो गए हैं, तब अम्बिका के पुत्र (धृतराष्ट्र) ने उनके पास जाकर यह कहा।

1.155.7

अधीतानि च शास्त्राणि युष्माभिरिह कृत्स्नशः ।
अस्त्राणि च तथा द्रोणाद्गौतमाच्च शरद्वतः ॥ १.१५५.७ ॥

तुमने यहाँ द्रोण से और गौतम (कृप) से तथा शरद्वान् के पुत्र से शास्त्र और अस्त्र सब प्रकार से पढ़े हैं।

1.155.8

कृतकृत्या भवन्तस्तु सर्वविद्याविशारदाः ।
सोऽहमेवं गते ताताश्चिन्तयामि समन्ततः।
रक्षणे व्यवहारे च राज्यस्य सततं हिते ॥ १.१५५.८ ॥

आप सब कृतकृत्य और सभी विद्याओं में निपुण हो गए हैं। हे पुत्रो, ऐसी स्थिति में मैं चारों ओर से राज्य की रक्षा और शासन-व्यवहार तथा उसके सतत हित के विषय में चिंतन करता हूँ।

1.155.9

ममैते पुरुषा नित्यं कथयन्ति पुनःपुनः ।
रमणीयतमं लोके नगरं वारणावतम् ॥ १.१५५.९ ॥

मेरे ये पुरुष बारंबार सदा कहते हैं कि संसार में वारणावत नगर अत्यंत रमणीय है।

1.155.10

ते ताता यदि मन्यध्वमुत्सवं वारणावते ।
सगणाः सान्वयाश्चैव विहरध्वं यथाऽमराः ॥ १.१५५.१० ॥

हे पुत्रो, यदि आप वारणावत में उत्सव मनाना उचित समझें, तो अपने गणों और परिवारों सहित देवताओं के समान विहार करें।

1.155.11

ब्राह्मणेभ्यश्च रत्नानि गायनेभ्यश्च सर्वशः ।
प्रयच्छध्वं यथाकामं देवा इव सुवर्चसः ॥ १.१५५.११ ॥

ब्राह्मणों को और गायकों को सब प्रकार से रत्न दो, जैसी इच्छा हो वैसे दो, देवताओं के समान तेजस्वी होकर।

1.155.12

कंचित्कालं विहृत्यैवमनुभूय परां मुदम् ।
इदं वै हास्तिनपुरं सुखिनः पुनरेष्यथ ॥ १.१५५.१२ ॥

कुछ समय तक इस प्रकार विहार करके और परम आनंद का अनुभव करके, तुम सुखी होकर फिर इसी हस्तिनापुर लौट आओगे।

1.155.13

निवसध्वं च तत्रैव संरक्षणपरायणाः ।
वैलक्षण्यं न वै तत्र भविष्यति परंतपाः ॥ १.१५५.१३ ॥

वहीं रहो और रक्षा में तत्पर रहो। हे शत्रुतापक वीरो, वहाँ कोई विपरीतता नहीं होगी।

1.155.14

धृतराष्ट्रस्य तं काममनुबुध्य युधिष्ठिरः ।
आत्मनश्चासहायत्वं तथेति प्रत्युवाच तम् ॥ १.१५५.१४ ॥

धृतराष्ट्र की उस इच्छा को समझकर युधिष्ठिर ने, और अपने असहाय होने की बात सोचकर, 'ऐसा ही हो' कहकर उत्तर दिया।

1.155.15

ततो भीष्मं शान्तनवं विदुरं च महामतिम् ।
द्रोणं च बाह्लिकं चैव सोमदत्तं च कौरवम् ॥ १.१५५.१५ ॥

फिर शांतनु के पुत्र भीष्म को, महामति विदुर को, द्रोण को, बाह्लिक को, और कौरव सोमदत्त को (उन्होंने संबोधित किया)।

1.155.16

कृपमाचार्यपुत्रं च भूरिश्रवसमेव च ।
मान्यानन्यानमात्यांश्च ब्राह्मणांश्च तपोधनान् ॥ १.१५५.१६ ॥

कृप को, आचार्य के पुत्र (अश्वत्थामा) को, और भूरिश्रवा को भी; और अन्य माननीय अमात्यों को तथा तपोधन ब्राह्मणों को भी।

1.155.17

पुरोहितांश्च पौत्रांश्च गान्धारीं च यशस्विनीम् ।
सर्वा मातॄरुपस्पृष्ट्वा विदुरस्य च योषितः।
युधिष्ठिरः शनैर्दीन उवाचेदं वचस्तदा ॥ १.१५५.१७ ॥

पुरोहितों, पौत्रों, और यशस्विनी गान्धारी को; सभी माताओं को आदरपूर्वक छूकर, तथा विदुर की स्त्रियों को भी (प्रणाम कर), उस समय दीन युधिष्ठिर धीरे-धीरे यह वचन बोले।

1.155.18

रमणीये जनाकीर्णे नगरे वारणावते ।
सगणास्तत्र यास्यामो धृतराष्ट्रस्य शासनात् ॥ १.१५५.१८ ॥

रमणीय और जनों से भरे वारणावत नगर में, धृतराष्ट्र की आज्ञा से, हम अपने गणों के साथ वहाँ जाएँगे।

1.155.19

प्रसन्नमनसः सर्वे पुण्या वाचो विमुञ्चत ।
आशीर्भिर्बृहितानस्मान्न पापं प्रसहिष्यते ॥ १.१५५.१९ ॥

सबका मन प्रसन्न हो, पुण्य वचन कहो। आशीर्वाद से हमें समृद्ध करो, पाप हम पर प्रबल न हो।

1.155.20

एवमुक्तास्तु ते सर्वे पाण्डुपुत्रेण कौरवाः ।
प्रसन्नवदना भूत्वा तेऽन्ववर्तन्त पाण्डवान् ॥ १.१५५.२० ॥

पाण्डुपुत्र के ऐसा कहने पर सभी कौरव प्रसन्नमुख होकर पाण्डवों के पीछे चले।

1.155.21

स्वस्त्यस्तु वः पथि सदा भूतेभ्यश्चैव सर्वशः ।
मा च वोस्त्वशुभं किंचित्सर्वशः पाण्डुनन्दनाः ॥ १.१५५.२१ ॥

मार्ग में सदा सब प्राणियों से तुम्हारा कल्याण हो, और हे पाण्डुनन्दनो, तुम्हें किसी भी प्रकार का अमंगल न हो।

1.155.22

ततः कृतस्वस्त्ययना राज्यलाभाय पार्थिवाः ।
कृत्वा सर्वाणि कार्याणि प्रययुर्वारणावतम् ॥ १.१५५.२२ ॥

तब मंगलकर्म करके, राज्य-प्राप्ति के लिए, राजागण सभी कार्य पूर्ण करके वारणावत की ओर चल पड़े।