મહાભારત · અધ્યાય 1.157
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
1.157.1
पाण्डवास्तु रथान्युक्तान्सदश्वैरनिलोपमैः ।
आरोहमाणा भीष्मस्य पादौ जगृहुरार्तवत् ॥ १.१५७.१ ॥
પાંડવો પવન સમાન વેગવાન ઉત્તમ અશ્વો જોડેલા રથોમાં ચડ્યા અને દુઃખથી ભીષ્મના ચરણ પકડ્યા.
1.157.2
राज्ञश्च धृतराष्ट्रस्य द्रोणस्य च महात्मनः ।
अन्येषां चैव वृद्धानां कृपस्य विदुरस्य च ॥ १.१५७.२ ॥
રાજા ધૃતરાષ્ટ્ર, મહાત્મા દ્રોણ, બીજા વૃદ્ધો, કૃપ અને વિદુરના ચરણ પણ (તેમણે પકડ્યા).
1.157.3
एवं सर्वान्कुरून्वृद्धानभिवाद्य यतव्रताः ।
समालिङ्ग्य समानान्वै बालैश्चाप्यभिवादिताः ॥ १.१५७.३ ॥
આ રીતે વ્રતનિષ્ઠ પાંડવોએ બધા કુરુ વૃદ્ધોને વંદન કર્યા, સમાનોને આલિંગન આપ્યું, અને નાનાઓએ પણ તેમને વંદન કર્યા.
1.157.4
सर्वा मातॄस्तथाऽऽपृच्छ्य कृत्वा चैव प्रदक्षिणम् ।
प्रकृतीरपि सर्वाश्च प्रययुर्वारणावतम् ॥ १.१५७.४ ॥
બધી માતાઓ પાસેથી વિદાય લઈ, પ્રદક્ષિણા કરીને, અને બધી પ્રજાને પણ (પ્રણામ કરીને) તેઓ વારણાવત તરફ ચાલ્યા.
1.157.5
विदुरश्च महाप्राज्ञस्तथाऽन्ये कुरुपुङ्गवाः ।
पौराश्च पुरुषव्याघ्रानन्वीयुः शोककर्शिताः ॥ १.१५७.५ ॥
મહાપ્રાજ્ઞ વિદુર, બીજા કુરુશ્રેષ્ઠો અને નગરજનો શોકથી ક્ષીણ થઈ તે પુરુષવ્યાઘ્રોની પાછળ ચાલ્યા.
1.157.6
तत्र केचिद्ब्रुवन्ति स्म ब्राह्मणा निर्भयास्तदा ।
दीनान्दृष्ट्वा पाण्डुसुतानतीव भृशदुःखिताः ॥ १.१५७.६ ॥
ત્યાં કેટલાક નિર્ભય બ્રાહ્મણો, પાંડુપુત્રોને દીન જોઈને અત્યંત દુઃખી થઈ ત્યારે બોલ્યા.
1.157.7
विषमं पश्यते राजा सर्वथा स सुमन्दधीः ।
कौरव्यो धृतराष्ट्रस्तु न च धर्मं प्रपश्यति ॥ १.१५७.७ ॥
રાજા સર્વથા વિષમ જુએ છે; તે અત્યંત મંદબુદ્ધિ કૌરવ્ય ધૃતરાષ્ટ્ર ધર્મને જોતા નથી.
1.157.8
न हि पापमपापात्मा रोचयिष्यति पाण्डवः ।
भीमो वा बलिनां श्रेष्ठः कौन्तेयो वा धनञ्जयः ॥ १.१५७.८ ॥
નિષ્પાપ સ્વભાવનો પાંડવ ક્યારેય પાપને અનુમોદન નહીં આપે; બળવાનોમાં શ્રેષ્ઠ ભીમ કે કુંતીપુત્ર ધનંજય.
1.157.9
कुत एव महात्मानौ माद्रीपुत्रौ करिष्यतः ।
तान्राज्यं पितृतः प्राप्तान्धृतराष्ट्रो न मृष्यति ॥ १.१५७.९ ॥
તો મહાત્મા માદ્રીપુત્રો એવું કેવી રીતે કરશે? પિતા તરફથી રાજ્ય પામેલા તેમને ધૃતરાષ્ટ્ર સહન કરતો નથી.
1.157.10
अधर्म्यमिदमत्यन्तं कथं भीष्मोऽनुमन्यते ।
विवास्यमानानस्थाने नगरे योऽभिमन्यते ॥ १.१५७.१० ॥
આ અત્યંત અધર્મ છે; નગરમાં અયોગ્ય સ્થાને દેશનિકાલ થતા લોકોને માન્યતા આપનાર ભીષ્મ આને કેવી રીતે સંમતિ આપે છે?
1.157.11
पितेव हि नृपोऽस्माकमभूच्छान्तनवः पुरा ।
विचित्रवीर्यो राजर्षिः पाण्डुश्च कुरुनन्दनः ॥ १.१५७.११ ॥
પૂર્વે શંતનુનો પુત્ર (ભીષ્મ) અમારા માટે પિતા સમાન રાજા હતો; રાજર્ષિ વિચિત્રવીર્ય અને કુરુનંદન પાંડુ પણ તેવા જ હતા.
1.157.12
स तस्मिन्पुरुषव्याघ्रे देवभावं गते सति ।
राजपुत्रानिमान्बालान्धृतराष्ट्रो न मृष्यति ॥ १.१५७.१२ ॥
તે પુરુષવ્યાઘ્ર (પાંડુ) દેવભાવ પામ્યા પછી, આ બાળક રાજપુત્રોને ધૃતરાષ્ટ્ર સહન કરતો નથી.
1.157.13
वयमेतदनिच्छन्तः सर्व एव पुरोत्तमात् ।
गृहान्विहाय गच्छामो यत्र गन्ता युधिष्ठिरः ॥ १.१५७.१३ ॥
આ ન ઇચ્છતા અમે સૌ ઉત્તમ નગર અને ઘરો છોડીને જ્યાં યુધિષ્ઠિર જશે ત્યાં જઈએ છીએ.
1.157.14
तांस्तथा वादिनः पौरान्दुःकितान्दुःखकर्शितः ।
उवाच मनसा ध्यात्वा धर्मराजो युधिष्ठिरः ॥ १.१५७.१४ ॥
એ પ્રમાણે બોલતા દુઃખી નગરજનોને જોઈને, દુઃખથી કૃશ ધર્મરાજ યુધિષ્ઠિરે મનમાં વિચારીને કહ્યું.
1.157.15
पिता मान्यो गुरुः श्रेष्ठो यदाह पृथिवीपतिः ।
अशङ्कमानैस्तत्कार्यमस्माभिरिति नो व्रतम् ॥ १.१५७.१५ ॥
પિતા માનનીય, ગુરુ અને શ્રેષ્ઠ છે; પૃથ્વીપતિએ જે કહ્યું તે શંકા વિના આપણે કરવું જોઈએ, એ જ આપણું વ્રત છે.
1.157.16
भवन्तः सुहृदोऽस्माकं यात कृत्वा प्रदक्षिणम् ।
प्रतिनन्द्य तथाऽऽशीर्भिर्निवर्तध्वं यथागृहम् ॥ १.१५७.१६ ॥
તમે અમારા મિત્રો છો; પ્રદક્ષિણા કરીને જાઓ, આશીર્વાદોથી અભિનંદન આપી પોતાના ઘરે પાછા ફરો.
1.157.17
यदा तु कार्यमस्माकं भवद्भिरुपपत्स्यते ।
तदा करिष्यथास्माकं प्रियाणि च हितानि च ॥ १.१५७.१७ ॥
તમારા દ્વારા અમારું કાર્ય સિદ્ધ થશે ત્યારે, ત્યારે તમે અમારા માટે પ્રિય અને હિતકારી કાર્યો કરશો.
1.157.18
एवमुक्तास्तदा पौराः कृत्वा चापि प्रदक्षिणम् ।
आशीर्भिश्चाभिनन्द्यैताञ्जग्मुर्नगरमेव हि ॥ १.१५७.१८ ॥
એ પ્રમાણે કહેવાતા નગરજનો પ્રદક્ષિણા કરીને, આશીર્વાદોથી તેમનું અભિનંદન કરીને નગર તરફ પાછા ગયા.
1.157.19
पौरेषु विनिवृत्तेषु विदुरः सर्वधर्मवित् ।
बोधयन्पाण्डवश्रेष्ठमिदंवचनमब्रवीत् ॥ १.१५७.१९ ॥
નગરજનો પાછા ફર્યા પછી, સર્વધર્મજ્ઞ વિદુરે પાંડવશ્રેષ્ઠને સમજાવતાં આ વચન કહ્યું.
1.157.20
प्राज्ञः प्राज्ञं प्रलापज्ञः प्रलापज्ञमिदं वचः ।
यो जानाति परप्रज्ञां नीतिशास्त्रानुसारिणीम्।
विज्ञायेह तथा कुर्यादापदं निस्तरेद्यथा ॥ १.१५७.२० ॥
બુદ્ધિમાન બુદ્ધિમાનને, વાણીનો મર્મ જાણનાર તેને જાણનારને આ વચન કહે છે. નીતિશાસ્ત્રને અનુસરતી બીજાની પ્રજ્ઞા જે જાણે છે, તે એ સમજીને અહીં એવું કરે કે આપત્તિમાંથી પાર ઊતરી જાય.
1.157.21
अलोहं निशितं शस्त्रं शरीपरिकर्तनम् ।
यो वेत्ति न तु तं घ्नन्ति प्रतिघातविदं द्विषः ॥ १.१५७.२१ ॥
ધાતુ વિનાનું, તીક્ષ્ણ, શરીર કાપતું શસ્ત્ર જે જાણે છે, તે પ્રતિઘાત જાણનારને શત્રુઓ મારતા નથી.
1.157.22
कक्षघ्नः शिशिरघ्नश्च महाकक्षे बिलौकसः ।
न दहेदिति चात्मानं यो रक्षति स जीवति ॥ १.१५७.२२ ॥
ઘાસ બાળનાર, ઠંડી દૂર કરનાર અને મોટા જંગલમાં દરમાં રહેનારા — 'હું ન બળું' એમ કહીને જે પોતાની રક્ષા કરે છે તે જ જીવે છે.
1.157.23
नाचक्षुर्वेत्ति पन्थानं नाचक्षुर्विन्दते दिशः ।
नाधृतिर्भूतिमाप्नोति बुध्यस्वैवं प्रबोधितः ॥ १.१५७.२३ ॥
આંખ વિનાનો માર્ગ જાણતો નથી, આંખ વિનાનો દિશાઓ પામતો નથી; ધીરજ વિનાનો સમૃદ્ધિ પામતો નથી. આ રીતે જાગૃત કરાયેલો તું સમજ.
1.157.24
अनाप्तैर्दत्तमादत्ते नरः शस्त्रमलोहजम् ।
श्वाविच्छरणमासाद्य प्रमुच्येत हुताशनात् ॥ १.१५७.२४ ॥
અવિશ્વસનીય લોકોએ આપેલું ધાતુ વિનાનું શસ્ત્ર માણસ સ્વીકારે છે; શ્વવિદ્ (કૂતરાનો માર્ગ જાણનાર) નું શરણ પામીને તે અગ્નિથી મુક્ત થાય.
1.157.25
चरन्मार्गान्विजानाति नक्षत्रैर्विन्दते दिशः ।
आत्मना चात्मनः पञ्च पीडयन्नानुपीड्यते ॥ १.१५७.२५ ॥
માર્ગો પર ચાલનાર માર્ગ ઓળખે છે; નક્ષત્રોથી દિશાઓ મેળવે છે; પોતાની પાંચ (ઇન્દ્રિયો) વડે પોતાને પીડનાર બીજાથી પીડાતો નથી.
1.157.26
एवमुक्तः प्रत्युवाच धर्मराजो युधिष्ठिरः ।
विदुरं विदुषां श्रेष्ठं ज्ञातमित्येव पाण्डवः ॥ १.१५७.२६ ॥
આમ કહેવાયા પછી ધર્મરાજ યુધિષ્ઠિરે જવાબ આપ્યો — વિદ્વાનોમાં શ્રેષ્ઠ વિદુરને, 'સમજી ગયો' એમ એ પાંડવે કહ્યું.
1.157.27
अनुशिक्ष्यानुगम्यैतान्कृत्वा चैव प्रदक्षिणम् ।
पाण्डवानभ्यनुज्ञाय विदुरः प्रययौ गृहान् ॥ १.१५७.२७ ॥
આમને ઉપદેશ આપી, પાછળ ચાલી, પ્રદક્ષિણા કરી, પાંડવોની રજા લઈ વિદુર પોતાના ઘરે ગયા.
1.157.28
निवृत्ते विदुरे चापि भीष्मे पौरजने तथा ।
अजातशत्रुमासाद्य कुन्ती वचनमब्रवीत् ॥ १.१५७.२८ ॥
વિદુર પાછા ફર્યા પછી, ભીષ્મ અને નગરજનો પણ પાછા ફર્યા પછી, કુંતીએ અજાતશત્રુ પાસે જઈને આ વચન કહ્યું.
1.157.29
क्षत्ता यदब्रवीद्वाक्यं जनमध्येऽब्रुवन्निव ।
त्वया च स तथेत्युक्तो जानीमो न च तद्वयम् ॥ १.१५७.२९ ॥
વિદુરે લોકો વચ્ચે જે વાત કહી, તે જાણે ન કહેતા હોય તેમ કહી; તેં તેને 'એમ જ છે' કહ્યું; પણ અમે તે જાણતા નથી.
1.157.30
यदीदं शक्यमस्माभिर्ज्ञातुं नैव च दोषवत् ।
श्रोतुमिच्छामि तत्सर्वं संवादं तव तस्य च ॥ १.१५७.३० ॥
જો આ અમે જાણી શકીએ અને તે દોષભર્યું ન હોય, તો તારી અને તેની વચ્ચેનો તે બધો સંવાદ સાંભળવાની મારી ઇચ્છા છે.
1.157.31
विषादग्नेश्च बोद्धव्यमिति मां विदुरोऽब्रवीत् ।
पन्थानो वेदितव्याश्च नक्षत्रैश्च तथा दिशः।
कुड्याश्चविदिताःकार्याःस्याच्छुद्धिरितिचाब्रवीत् ॥ १.१५७.३१ ॥
વિદુરે મને કહ્યું: વિષાગ્નિથી બચવાનો ઉપાય જાણવો; માર્ગો અને નક્ષત્રોથી દિશાઓ ઓળખવી; દીવાલોને સારી રીતે જાણવી, અને શુદ્ધિ રાખવી.
1.157.32
जितेन्द्रियश्च वसुधां प्राप्स्यतीति च मेऽब्रवीत् ।
विज्ञातमिति तत्सर्वं प्रत्युक्तो विदुरो मया ॥ १.१५७.३२ ॥
જિતેન્દ્રિય બનીને તું પૃથ્વી પ્રાપ્ત કરશે, એમ વિદુરે મને કહ્યું. "આ બધું મને સમજાયું" એમ કહીને મેં ઉત્તર આપ્યો; વિદુરને મેં આ રીતે ઉત્તર આપ્યો.
1.157.33
अष्टमेऽहनि रोहिण्यां प्रयाताः फाल्गुनस्य ते ।
वारणावतमासाद्य ददृशुर्नागरं जनम् ॥ १.१५७.३३ ॥
ફાલ્ગુન માસના આઠમા દિવસે, રોહિણી નક્ષત્રમાં તેઓ નીકળ્યા. વારણાવત પહોંચીને તેમણે નગરજનોને જોયા.